I tukuna tata nei e te FDP i te Bundestag o Tiamana he tono kia whānui ake te whakamārama
o te mate hei whakaritenga mō te koha ōrga.
Ā muri ake nei, ko te aukatinga o te manawa me ngā toto ka noho hoki hei take mō te tango i ngā pūtau.
I mua, he mea here kia whakarato taunakitanga mō te ngoikore pūmau o te roro, arā, te mate roro.
I ētahi atu whenua, pērā i a Switzerland, te United Kingdom me te United States, kua whakaaetia
kē te koha ōrga i muri i te aukatinga o te manawa.
Ka taea te whakahoki ora i ētahi wā i ngā tāngata kua pāngia e te tūpono o te manawa.
Engari, mēnā ka mutu te patu o te manawa, ka kore te roro e whiwhi hauota, ā, i muri i te toru ki te
rima meneti pea, ka tīmata ngā pūtau roro ki te mate.
I tētahi wā, me puta ake i tēnei te mate roro.
Heoi, i whakaaturia e Kla.TV i roto i ngā tuhinga whakaata maha, ehara te mate roro i te mea pūtaiao.
E ai hoki a Dr Paul Byrne, he neonatologist (he mātanga mō te hauora pēpi hou) me te porofesa ā-tinana mō te hauora
tamariki, i roto i te uiui poto e whakaaturia ana i raro nei:
I hangaia e te komiti o Harvard te mate roro.
Kei te tohu ia ki te ariā o te mate roro i waihangatia i te 5 o Akuhata 1968 e tētahi
komiti motuhake i Te Whare Wānanga o Harvard.
I te tau 1975, he tākuta a Dr Paul Byrne i te whare wānanga hauora i Ohio, i te United States o Amerika.
I rongoā ia i tētahi tamaiti kāore i manawa māna anō.
Kāore te EEG i whakaatu i tētahi mahi hiko i roto i te roro, ahakoa i muri iho i ngā rā e rua.
I pēhia a Tākuta Byrne kia tuku i te tama kia tangohia ōna pūtau. Heoi, i haere tonu ia ki te maimoatanga, ā, i ora te tama.
Nā tēnei kaupapa whakatupu i akiaki i a Dr Byrne kia tino aro nui ia ki tēnei kaupapa.
Nō reira, mēnā ka taea e ngā tāngata kua mate roro te hoki mai ki te ora, me pēhea e whakaaetia ai te whakawhitinga
ōrga i muri i te tū o te manawa me te tatari rima meneti?
Ehara rānei i te mea ka piki ake te tūraru o te whakamutunga o te oranga i mua i te wā tika nā te tango wawe i ngā pūtau?
Whakarongo ināianei ki te uiui ki a Dr Byrne e whakaaturia ana kia rongo ai koe i ētahi atu kōrero āna mō te whakawhitinga ōrga:
"Te Komiti o Harvard. Nā tēnei komiti i hanga te mate roro."
Kāore te komiti i whakahaere rangahau mō ngā kurī, ngā ngeru, me ngā kiore.
Kāore rātou i kohi raraunga mō ngā tāngata. I hangaia noa e rātou te mate roro. Kāore rātou i whai raraunga tūroro.
Kāore rātou i whai rangahau pūtaiao taketake. Ā, e mōhio ana au he tino kino tērā ina ka mōhio koe.
Ehara i te mea ka pai ake ngā āhuatanga. I muri i tērā, ka kino haere.
He maha ngā tāngata e whakaaro ana he rite te mate roro ki ngā ngaru roro papatahi.
Ehara i te mea me whakahaere rātou i tētahi whakamātautau ngaru roro. Kāore rātou i mahi pēnei i mua.
I tirotiro rātou i ngā tūroro e iwa, ā, e rua o rātou e whai tonu ana i ngā ngaru roro kaha.
Ā, i muri iho ka tae rātou ki te whakatau kāore e hiahiatia ana kia tirohia ngā ngaru roro.
Nā reira, kāore anō he take kia rapu i ngā ngaru roro.
"Nō reira, i te wā e whakawhitingia ana e rātou ngā tinana ki ētahi tāngata, ka kī rātou kua mate rātou i te roro ..."
"Kei te ora katoa rātou."
"Kei te ora katoa rātou, ā, ka taea te whakahou katoa."
"Kei te ora tonu rātou katoa."
"Nō reira, ka tangohia ngā pūnaha tinana i ngā tāngata e mōhio ana i tētahi āhua, engari
kāore e taea e rātou te whakawhiti kōrero?"
"He mea kotahi te kore whakaatu i te māramatanga, ā, kātahi ka kōrero mātou mō te kore māramatanga."
Engari, ehara i te mea kāore he māramatanga mēnā kāore koe i te mōhio.
Ko te tikanga noa iho, kāore e taea e mātou te kite i te māramatanga. Koinei te rerekētanga.
"Nō reira, he tino ā-tangata tēnei, nē rā?"
"Tika. Ahakoa mēnā ka whakaatu te tangata i te māramatanga, kāore he kōrero mō te mea kei ora rānei, kei mate rānei."
"Tika."
"Ko te mamae tētahi o aua mea e tūturu ana, ā me aro tātou ki a ia."
E whakamōhio ana te mamae ki te tinana kei reira he hapa, ā, ka tuku he whai wāhi kia whakaora.
Ahakoa kāore e taea e tētahi tangata te whakaatu i tōna mamae, ehara i te mea kāore ia e mamae ana.
He tino pai tēnei tauira: ka whakahaere rātou i ngā matū whakamate nekehanga i te wā e tangohia
ana ngā pūtau, kia kore ai e neke, e wiri rānei.
"Aue, he tino kino."
"Ahakoa kāore rātou e neke, e wiri rānei, ka piki te tere o tō rātou manawa me te pēhanga toto ina
tapahia rātou, nā te mea koinei te urupare ki te mamae."
Engari kāore rātou e taea anō te whakaatu kei te mamae rātou.
"Nō te mea kua pāparāhia rātou e te rongoā, nō reira kāore rātou e taea te whakautu, nē rā?"
"Āe."
"Aue, he tino kino tērā."
"Ka tino kino rawa atu ina aro koe ki a ia."
Ahakoa pēhea, i hangaia te mate roro hei tiki ōrga.
Engari kia kaua hoki e whakapau moni ki te rongoā i ngā tāngata kāore rawa e whiwhi mahi, ka ora noa rātou, kāore e mate.
Nō reira, ka kite koe he aha te mate roro: he huarahi matua tēnei ki te tiki i ngā pūtau.
Ā, ko te āhua e mahi ai te mate roro, ko te whakauru i ngā kaiārahi hāhi me ngā kaitiaki ā-wairua.
I ngā whakawhitinga ōrgana, he kaitono kua whakaaetia.
Ā, ko tēnei kaitono kua whakaaetia he tangata tino pai ia, he tangata e kākahu pai ana, ā, he hoa ia ki ngā whanaunga.
Kei te hiahia koe i tētahi kapu kawhe? Āe, e mōhio ana au he tino kino tēnei māu.
Ka mahia e mātou ngā mea katoa e taea ana kia āwhina i a koe.
Ā, ko ēnei katoa he wāhanga o te whakauru whakaaro, ā, hei whai huarahi ki ngā pūtau.
Kei te kite koe, kāore e taea e koe te tiki i ngā pūtau tinana mai i tētahi tinana mate. Ko ia pūtau
tinana katoa e whakawhitingia ana he pūtau tinana hauora.
Ka taea anake te tiki i ngā pūtau hauora i ngā tāngata ora.
Kāore e taea e koe te tiki i ngā pūtau tinana hei whakawhitinga mai i tētahi tinana mate.
"Nō reira, he pai ake kia kaua e whai i tērā ki ō pepa?"
"Kāore koe e tika kia mōhio ki ngā mea e kōrero ana au ki a koe."
Nō te mea, mēnā ka mōhio koe, ka pōuri koe.
Ko te āhua e riri ana koutou tokotoru mō tēnei ināianei, ā, he tika tērā mā koutou.
Ko wai ngā pūtau e hiahia ana rātou? E hiahia ana rātou ki ngā pūtau o... tūturu ngā tamariki, engari ko
te hunga kei waenga i te 16 me te 30 tau te pakeke.
Kei te tūpono tō rātou oranga. Mēnā kāore rātou e mōhio ana, ā, kei runga rātou i te pūnaha āwhina manawa,
e hiahia ana rātou kia tangohia ā rātou pūtau tinana.
Ka whakapau kaha rātou ki te tiki i ngā pūtau. Kia tangohia ngā pūtau, kāore e taea te whakahou anō.
Nō reira, ko tā rātou mahi ... ka mea atu rātou ki ngā whanaunga: "E hiahia ana tō koutou tamāhine a Sally ki te mahi i
tētahi mea pai ... he huarahi tēnei hei huri i tēnei aitua hei mea whaihua." Rānei: "Tō koutou tama ..."
Ā, ahakoa i mua i whiwhi rātou i ngā pūnaha tinana mai i ngā tāngata i pāngia e ngā aitua, i whara rānei i ngā pahūtanga pū,
ināianei ka whiwhi rātou i ngā pūnaha tinana maha ake mai i ngā tāngata i nui rawa te whakamahi tarukino, he nui ake
i ngā aitua me ngā whara pahūtanga pū kua whakakotahitia.
I Ohio, e waru ngā tāngata ka mate ia rā i te nui rawa o ngā rongoā.
Koia pēnei rātou e tiki ai i ā rātou pūtau, ā, koia hoki tā rātou e hiahia ana. Ā, he aha tā rātou e mahi ana?
Ka hoatu e rātou ki ngā pirihimana te rongoā ohorere Narcan hei whakakore i ngā pānga o te tarukino.
Ka kawea mai e tēnei ngā tāngata kua riro atu i te rōrahi rongoā ki te rūma ohotata.
Engari kāore e whakaora i tōna oranga, ka kawe noa i a ia ki te rūma ohotata. Ā, koia
tērā te huarahi e tiki ai rātou i ā rātou pūtau.
"He tino whakaparahako rawa tērā."
"Āe rā, he tino pērā. He tino kino."