1
00:00:00,000 --> 00:00:05,712
FDP ka hare ho Bundestag ea Jeremane haufinyane e
kentse tlhahiso ea ho atolosa tlhaloso ea lefu e le

2
00:00:05,712 --> 00:00:09,490
tlhokahalo ea pele bakeng sa ho fana ka litho tsa 'mele.

3
00:00:09,490 --> 00:00:15,630
Nakong e tlang, ho emisa ha pelo le methapo e tla
boela e be lebaka la ho ntšoa ha litho tsa 'mele.

4
00:00:15,630 --> 00:00:22,710
Pele, ho ne ho le tlameho ho fana ka bopaki ba ho
hloleha ho sa phetholoeng ha boko, ke hore, lefu la boko.

5
00:00:22,710 --> 00:00:27,147
Linaheng tse ling, tse kang Switzerland, United
Kingdom le United States, menehelo ea litho tsa

6
00:00:27,147 --> 00:00:30,630
'mele ka mor'a ho emisa ha pelo e se e lumelletsoe.

7
00:00:30,630 --> 00:00:36,116
Batho ba bileng le ho emisa ha
pelo ho ka phelisoa maemong a mang.

8
00:00:36,116 --> 00:00:41,894
Empa haeba pelo e emisa ho otla, boko bo hlokomolohuoa
ke oksijene, 'me kamora metsotso e ka bang meraro ho

9
00:00:41,894 --> 00:00:45,356
isa ho e mehlano, lisele tsa boko li qala ho shoela.

10
00:00:45,356 --> 00:00:49,950
Ka nako e itseng, sena se lokela ho fella ka lefu la boko.

11
00:00:49,950 --> 00:00:54,545
Leha ho le jwalo, jwalo ka ha Kla.TV e se e
bontshitse dibaesekopong tse fapaneng tsa

12
00:00:54,545 --> 00:00:57,536
bopaki, lefu la boko ha se nnete ya saense.

13
00:00:57,536 --> 00:01:03,008
Ngaka Paul Byrne, neonatologist le clinical
professor of paediatrics , o boetse o bolela

14
00:01:03,008 --> 00:01:07,916
potsolotsong e khutšoanyane e bontšitsoeng ka tlase:

15
00:01:07,916 --> 00:01:12,070
Komiti ea Harvard e qapile lefu la boko.

16
00:01:12,070 --> 00:01:22,283
O bua ka mohopolo oa lefu la boko o thehiloeng ka la 5
Phato 1968 ke komiti e khethehileng Univesithing ea Harvard.

17
00:01:22,283 --> 00:01:30,243
Ngaka Paul Byrne e ne e le ngaka
univesithing ea bongaka Ohio, USA, ka 1975.

18
00:01:30,243 --> 00:01:34,223
O ile a phekola ngoana ea neng a sa heme ka boeena.

19
00:01:34,223 --> 00:01:40,051
EEG e sebedisetswang ho lekanya mosebetsi wa
motlakase bokong e bontshitse hore ha ho na

20
00:01:40,051 --> 00:01:44,056
mosebetsi wa boko, le kamora matsatsi a mabedi.

21
00:01:44,056 --> 00:01:50,490
Ka nako eo, Dr. Byrne o ile a hateletsoa hore a lokolle
moshanyana bakeng sa ho ntšoa ha litho tsa 'mele. Leha ho le

22
00:01:50,490 --> 00:01:54,880
joalo, o ile a tsoela pele ka phekolo 'me moshanyana a phola.

23
00:01:54,880 --> 00:02:00,756
Ketsahalo ena e mo bopileng e ile ea etsa
hore Dr. Byrne a inehele ka matla tabeng ena.

24
00:02:00,756 --> 00:02:07,171
Kahoo haeba le batho ba shoeleng bokong ba ka phela hape, ho ka
lumelloa joang hore ho etsoe phetisetso ea

25
00:02:07,171 --> 00:02:13,776
litho tsa 'mele ka mor'a hore pelo e eme ho otla le
ka mor'a nako ea ho leta ea metsotso e mehlano?

26
00:02:13,776 --> 00:02:20,356
Na seo ha se ekeletse kotsi ea ho felisa bophelo pele ho
nako ka lebaka la ho ntšoa ha litho tsa 'mele ka potlako?

27
00:02:20,356 --> 00:02:27,783
Mamela puisano le Ngaka Byrne e bontshwang hona jwale ho utlwa
hore na o reng hape ka tshebetso ya ho kenya ditho tsa mmele:

28
00:02:27,783 --> 00:02:32,130
"Komiti ea Harvard. Komiti ena e qapile lefu la boko."

29
00:02:32,130 --> 00:02:36,450
Komiti ha e a etsa liphuputso life kapa
life ka lintja, likatse kapa likhoto.

30
00:02:36,450 --> 00:02:43,696
Ha baa ka ba bokella datha efe kapa efe ka batho. Ba ile ba
iqapela feela lefu la boko. Ba ne ba se na datha ya bakudi.

31
00:02:43,696 --> 00:02:50,763
Ba ne ba se na liphuputso tsa motheo tsa saense.
Mme kea tseba hore ho hobe haholo ha o tseba seo.

32
00:02:50,763 --> 00:02:54,752
Ha ho etse hore lintho li be betere. Kamora
moo, hangata lintho li mpefala le ho feta.

33
00:02:54,752 --> 00:02:59,823
Batho ba bangata ba nahana hore lefu la
boko le tshwana le ho fela ha maqhubu a boko.

34
00:02:59,823 --> 00:03:05,203
Ha ba bile ba tlameha ho etsa
tlhahlobo ea boko. Ha ba e-so ho etse joalo.

35
00:03:05,203 --> 00:03:09,916
Ba hlahlobile bakuli ba robong, mme ba babedi ba
bona ba ne ba ntse ba na le maqhubu a boko a sebetsang.

36
00:03:09,916 --> 00:03:14,916
Mme yaba ba fihlela qeto ya hore ha ho
sa hlokahala ho hlahloba maqhubu a boko.

37
00:03:14,916 --> 00:03:19,163
Kahoo ha ho sa hlokahala ho batla maqhubu a boko hape.

38
00:03:19,163 --> 00:03:26,036
"Kahoo ha ba etsetsa batho liphekolo tsa ho
chencha litho tsa 'mele, ba re ba shoele bokong ...

39
00:03:26,036 --> 00:03:27,000
"Kaofela ba a phela."

40
00:03:27,000 --> 00:03:30,329
"Kaofela ba phela 'me ba ka tsosolosoa ka botlalo."

41
00:03:30,329 --> 00:03:32,329
"Kaofela ha bona ba ntse ba phela."

42
00:03:32,329 --> 00:03:40,063
"Kahoo litho tsa 'mele li ntšoa ho batho ba nang le
kelello ka tsela e itseng, empa ba sitoa feela ho buisana?"

43
00:03:40,063 --> 00:03:44,630
"Ke ntho e 'ngoe ho se bontše
kelello, ebe re bua ka ho hloka kelello."

44
00:03:44,630 --> 00:03:48,143
Empa ho hloka kelello ha ho bolele hore kelello ha e yo.

45
00:03:48,143 --> 00:03:53,810
Ho bolela feela hore ha re kgone
ho lemoha kelello. Ke yona phapang.

46
00:03:55,609 --> 00:03:58,876
"Kahoo ke taba ea maikutlo a motho ka mong, akere?"

47
00:03:58,876 --> 00:04:06,528
"Hantle. Hore na motho o bontša ho hlokomela kapa che
ha ho bolele letho ka hore na o phela kapa o shoele."

48
00:04:06,528 --> 00:04:08,709
"Hantle."

49
00:04:08,709 --> 00:04:13,696
"Bohloko ke e 'ngoe ea lintho tse teng
kannete tseo re lokelang ho li ela hloko."

50
00:04:13,696 --> 00:04:19,269
Bohloko bo tsebisa 'mele hore ho na le
phoso 'me bo fana ka monyetla oa ho fola.

51
00:04:19,269 --> 00:04:24,536
Hore feela motho a sa bontshe bohloko
ha ho bolele hore ha a utlwe bohloko.

52
00:04:24,536 --> 00:04:29,745
Mohlala o motle haholo oa sena ke hore ba fana ka
meriana e holofatsang ha ba ntša litho tsa 'mele

53
00:04:29,745 --> 00:04:33,956
e le hore li se ke tsa sisinyeha kapa tsa otlolla.

54
00:04:36,996 --> 00:04:38,636
"Ao, ho hobe hakaakang."

55
00:04:38,636 --> 00:04:43,897
"Mme le haeba ba sa sisinyehe kapa ba sa itlhophore,
sekgahla sa pelo ya bona le kgatello ya madi di a

56
00:04:43,897 --> 00:04:47,070
nyoloha ha o ba seha, hobane ke karabelo ya bohloko."

57
00:04:47,070 --> 00:04:50,870
Empa ha ba sa kgona ho bontsha hore ba utlwa bohloko.

58
00:04:50,870 --> 00:04:55,904
"Hobane ba holofalitsoe, ba holofalitsoe ka tsa
bongaka, ke ka lebaka leo ba seng ba sa arabe, akere?"

59
00:04:55,904 --> 00:04:57,343
"E."

60
00:04:57,343 --> 00:05:00,043
"Ao, ho hobe haholo."

61
00:05:00,043 --> 00:05:03,590
"Ho ba hobe haholo ha o ho ela hloko."

62
00:05:07,310 --> 00:05:13,263
Leha ho le joalo, lefu la boko le
qapiloe haholo-holo ho fumana litho tsa 'mele.

63
00:05:14,963 --> 00:05:25,510
Empa hape le hore ho se ke ha senngoa chelete kalafong ea batho
ba ke keng ba fumana mosebetsi, ba tla phela feela ba sa shoe.

64
00:05:25,510 --> 00:05:33,036
Kahoo o bona hore ke eng lefu la boko:
haholoholo ke mokgwa wa ho fumana ditho tsa mmele.

65
00:05:33,036 --> 00:05:41,920
Mme tsela eo lefu la boko le sebetsang ka yona ke
hore le kenya baruti le bahlokomedi ba bodisa letsoho.

66
00:05:46,436 --> 00:05:50,876
Liphetisetsong tsa litho tsa 'mele,
ho na le moikopetsi ea lumelletsoeng.

67
00:05:50,876 --> 00:06:00,363
Mme mokopi enwa ya dumeletsweng hangata ke motho ya
molemo haholo ya aparang hantle mme o metswalle le ba losika.

68
00:06:00,363 --> 00:06:05,956
Na o ka rata kopi ea kofi? Oho, kea tseba
hore sena se tlameha se le bohloko ho uena.

69
00:06:05,956 --> 00:06:10,136
Re tla etsa sohle seo re ka se khonang ho o thusa.

70
00:06:10,136 --> 00:06:17,430
Mme sena sohle ke karolo ya ho kenya mehopolo ka
qobello, mme sepheo ke ho fumana phihlello ya ditho tsa mmele.

71
00:06:17,430 --> 00:06:25,460
O a bona, o ke ke wa fumana ditho tsa mmele ho setopo. Setho
se seng le se seng se jwetswang ke setho se phetseng hantle.

72
00:06:25,460 --> 00:06:28,956
Mme ditho tse phetseng hantle di ka
fumaneha feela ho tswa ho batho ba phelang.

73
00:06:28,956 --> 00:06:33,189
Ha o ka fumana ditho tsa mmele bakeng sa
phetisetso ho tswa mmeleng o shwetseng.

74
00:06:33,189 --> 00:06:36,043
"Kahoo, ho molemo hore e se be teng lipampiring tsa hau?"

75
00:06:36,043 --> 00:06:39,023
"Ha o a reretsoa ho tseba lintho tseo ke u bolellang tsona."

76
00:06:39,023 --> 00:06:41,856
Hobane ha o tseba, o tla halefa.

77
00:06:41,856 --> 00:06:47,503
Mokhoa oo bohle ba bararo ba lona le
ferekanoang ka ona hona joale, 'me ke tokelo ea lona.

78
00:06:50,849 --> 00:07:01,596
Ba batla litho tsa mang? Ba batla litho tsa... ka sebele tsa
bana, empa haholo-holo tsa batho ba lilemo li 16 ho isa ho 30.

79
00:07:05,043 --> 00:07:09,673
Bophelo ba bona bo kotsing. Haeba ba sa
tsebe letho 'me ba le mochineng o ba thusang

80
00:07:09,673 --> 00:07:13,676
ho hema, ba batla litho tsa bona tsa 'mele.

81
00:07:13,676 --> 00:07:17,957
Mme ba etsa sohle se matleng a bona ho
fumana ditho tsa mmele. Mme hang ha ditho tsa

82
00:07:17,957 --> 00:07:21,043
mmele di tlositswe, ha di sa kgone ho phediswa.

83
00:07:21,043 --> 00:07:27,973
Kahoo seo ba se etsang ke ... ba re ho ba malapa: "Moradi wa lona
Sally o lakatsa ho etsa ntho e ntle ... ona

84
00:07:27,973 --> 00:07:34,696
ke mokgwa wa ho fetola tlokotsi ena hore e
be ntho e molemo." Kapa: "Mora wa lona ..."

85
00:07:38,010 --> 00:07:43,193
Mme leha pele ba ne ba fumana ditho tsa mmele ho tswa ho batho ba
ileng ba ba dikotsing kapa ba lemetseng ka ho thunngwa, jwale ba

86
00:07:43,193 --> 00:07:47,346
fumana ditho tse ngata haholo ho tswa ho batho ba
sebedisitseng dithethefatsi tse fetelletseng ho feta tse

87
00:07:47,346 --> 00:07:52,110
tswang dikotsing le ho thunngweng ha batho ha di kopantswe.

88
00:07:52,110 --> 00:07:56,820
Ohio, batho ba robeli ba hlokahala letsatsi le leng le le
leng ka lebaka la ho sebedisa dithethefatsi tse fetelletseng.

89
00:07:56,820 --> 00:08:01,363
Ke kamoo ba fumanang litho tsa bona tsa 'mele
kateng, 'me ke sona seo ba se batlang. 'Me ba etsa'ng?

90
00:08:01,363 --> 00:08:06,956
Ba fa mapolesa sethethefatsi sa tšohanyetso sa
Narcan ho loantša litlamorao tsa sethethefatsi.

91
00:08:06,956 --> 00:08:10,596
Sena se tlisa batho ba fetelletsoeng ke
lithethefatsi phaposing ea tšohanyetso.

92
00:08:10,596 --> 00:08:14,956
Empa ha e mo pholosetse bophelo, e mmanehela
feela phaposing ea tšohanyetso. Mme ke kamoo

93
00:08:14,956 --> 00:08:17,450
ba fumanang litho tsa 'mele tsa bona kateng.

94
00:08:17,450 --> 00:08:19,523
"Hoo ho nyonyeha haholo."

95
00:08:19,523 --> 00:08:23,043
"E, ruri ho joalo. Ho mpe haholo."

