WEBVTT

00:00.000 --> 00:05.712
FDP ka hare ho Bundestag ea Jeremane haufinyane e
kentse tlhahiso ea ho atolosa tlhaloso ea lefu e le

00:05.712 --> 00:09.490
tlhokahalo ea pele bakeng sa ho fana ka litho tsa 'mele.

00:09.490 --> 00:15.630
Nakong e tlang, ho emisa ha pelo le methapo e tla
boela e be lebaka la ho ntšoa ha litho tsa 'mele.

00:15.630 --> 00:22.710
Pele, ho ne ho le tlameho ho fana ka bopaki ba ho
hloleha ho sa phetholoeng ha boko, ke hore, lefu la boko.

00:22.710 --> 00:27.147
Linaheng tse ling, tse kang Switzerland, United
Kingdom le United States, menehelo ea litho tsa

00:27.147 --> 00:30.630
'mele ka mor'a ho emisa ha pelo e se e lumelletsoe.

00:30.630 --> 00:36.116
Batho ba bileng le ho emisa ha
pelo ho ka phelisoa maemong a mang.

00:36.116 --> 00:41.894
Empa haeba pelo e emisa ho otla, boko bo hlokomolohuoa
ke oksijene, 'me kamora metsotso e ka bang meraro ho

00:41.894 --> 00:45.356
isa ho e mehlano, lisele tsa boko li qala ho shoela.

00:45.356 --> 00:49.950
Ka nako e itseng, sena se lokela ho fella ka lefu la boko.

00:49.950 --> 00:54.545
Leha ho le jwalo, jwalo ka ha Kla.TV e se e
bontshitse dibaesekopong tse fapaneng tsa

00:54.545 --> 00:57.536
bopaki, lefu la boko ha se nnete ya saense.

00:57.536 --> 01:03.008
Ngaka Paul Byrne, neonatologist le clinical
professor of paediatrics , o boetse o bolela

01:03.008 --> 01:07.916
potsolotsong e khutšoanyane e bontšitsoeng ka tlase:

01:07.916 --> 01:12.070
Komiti ea Harvard e qapile lefu la boko.

01:12.070 --> 01:22.283
O bua ka mohopolo oa lefu la boko o thehiloeng ka la 5
Phato 1968 ke komiti e khethehileng Univesithing ea Harvard.

01:22.283 --> 01:30.243
Ngaka Paul Byrne e ne e le ngaka
univesithing ea bongaka Ohio, USA, ka 1975.

01:30.243 --> 01:34.223
O ile a phekola ngoana ea neng a sa heme ka boeena.

01:34.223 --> 01:40.051
EEG e sebedisetswang ho lekanya mosebetsi wa
motlakase bokong e bontshitse hore ha ho na

01:40.051 --> 01:44.056
mosebetsi wa boko, le kamora matsatsi a mabedi.

01:44.056 --> 01:50.490
Ka nako eo, Dr. Byrne o ile a hateletsoa hore a lokolle
moshanyana bakeng sa ho ntšoa ha litho tsa 'mele. Leha ho le

01:50.490 --> 01:54.880
joalo, o ile a tsoela pele ka phekolo 'me moshanyana a phola.

01:54.880 --> 02:00.756
Ketsahalo ena e mo bopileng e ile ea etsa
hore Dr. Byrne a inehele ka matla tabeng ena.

02:00.756 --> 02:07.171
Kahoo haeba le batho ba shoeleng bokong ba ka phela hape, ho ka
lumelloa joang hore ho etsoe phetisetso ea

02:07.171 --> 02:13.776
litho tsa 'mele ka mor'a hore pelo e eme ho otla le
ka mor'a nako ea ho leta ea metsotso e mehlano?

02:13.776 --> 02:20.356
Na seo ha se ekeletse kotsi ea ho felisa bophelo pele ho
nako ka lebaka la ho ntšoa ha litho tsa 'mele ka potlako?

02:20.356 --> 02:27.783
Mamela puisano le Ngaka Byrne e bontshwang hona jwale ho utlwa
hore na o reng hape ka tshebetso ya ho kenya ditho tsa mmele:

02:27.783 --> 02:32.130
"Komiti ea Harvard. Komiti ena e qapile lefu la boko."

02:32.130 --> 02:36.450
Komiti ha e a etsa liphuputso life kapa
life ka lintja, likatse kapa likhoto.

02:36.450 --> 02:43.696
Ha baa ka ba bokella datha efe kapa efe ka batho. Ba ile ba
iqapela feela lefu la boko. Ba ne ba se na datha ya bakudi.

02:43.696 --> 02:50.763
Ba ne ba se na liphuputso tsa motheo tsa saense.
Mme kea tseba hore ho hobe haholo ha o tseba seo.

02:50.763 --> 02:54.752
Ha ho etse hore lintho li be betere. Kamora
moo, hangata lintho li mpefala le ho feta.

02:54.752 --> 02:59.823
Batho ba bangata ba nahana hore lefu la
boko le tshwana le ho fela ha maqhubu a boko.

02:59.823 --> 03:05.203
Ha ba bile ba tlameha ho etsa
tlhahlobo ea boko. Ha ba e-so ho etse joalo.

03:05.203 --> 03:09.916
Ba hlahlobile bakuli ba robong, mme ba babedi ba
bona ba ne ba ntse ba na le maqhubu a boko a sebetsang.

03:09.916 --> 03:14.916
Mme yaba ba fihlela qeto ya hore ha ho
sa hlokahala ho hlahloba maqhubu a boko.

03:14.916 --> 03:19.163
Kahoo ha ho sa hlokahala ho batla maqhubu a boko hape.

03:19.163 --> 03:26.036
"Kahoo ha ba etsetsa batho liphekolo tsa ho
chencha litho tsa 'mele, ba re ba shoele bokong ...

03:26.036 --> 03:27.000
"Kaofela ba a phela."

03:27.000 --> 03:30.329
"Kaofela ba phela 'me ba ka tsosolosoa ka botlalo."

03:30.329 --> 03:32.329
"Kaofela ha bona ba ntse ba phela."

03:32.329 --> 03:40.063
"Kahoo litho tsa 'mele li ntšoa ho batho ba nang le
kelello ka tsela e itseng, empa ba sitoa feela ho buisana?"

03:40.063 --> 03:44.630
"Ke ntho e 'ngoe ho se bontše
kelello, ebe re bua ka ho hloka kelello."

03:44.630 --> 03:48.143
Empa ho hloka kelello ha ho bolele hore kelello ha e yo.

03:48.143 --> 03:53.810
Ho bolela feela hore ha re kgone
ho lemoha kelello. Ke yona phapang.

03:55.609 --> 03:58.876
"Kahoo ke taba ea maikutlo a motho ka mong, akere?"

03:58.876 --> 04:06.528
"Hantle. Hore na motho o bontša ho hlokomela kapa che
ha ho bolele letho ka hore na o phela kapa o shoele."

04:06.528 --> 04:08.709
"Hantle."

04:08.709 --> 04:13.696
"Bohloko ke e 'ngoe ea lintho tse teng
kannete tseo re lokelang ho li ela hloko."

04:13.696 --> 04:19.269
Bohloko bo tsebisa 'mele hore ho na le
phoso 'me bo fana ka monyetla oa ho fola.

04:19.269 --> 04:24.536
Hore feela motho a sa bontshe bohloko
ha ho bolele hore ha a utlwe bohloko.

04:24.536 --> 04:29.745
Mohlala o motle haholo oa sena ke hore ba fana ka
meriana e holofatsang ha ba ntša litho tsa 'mele

04:29.745 --> 04:33.956
e le hore li se ke tsa sisinyeha kapa tsa otlolla.

04:36.996 --> 04:38.636
"Ao, ho hobe hakaakang."

04:38.636 --> 04:43.897
"Mme le haeba ba sa sisinyehe kapa ba sa itlhophore,
sekgahla sa pelo ya bona le kgatello ya madi di a

04:43.897 --> 04:47.070
nyoloha ha o ba seha, hobane ke karabelo ya bohloko."

04:47.070 --> 04:50.870
Empa ha ba sa kgona ho bontsha hore ba utlwa bohloko.

04:50.870 --> 04:55.904
"Hobane ba holofalitsoe, ba holofalitsoe ka tsa
bongaka, ke ka lebaka leo ba seng ba sa arabe, akere?"

04:55.904 --> 04:57.343
"E."

04:57.343 --> 05:00.043
"Ao, ho hobe haholo."

05:00.043 --> 05:03.590
"Ho ba hobe haholo ha o ho ela hloko."

05:07.310 --> 05:13.263
Leha ho le joalo, lefu la boko le
qapiloe haholo-holo ho fumana litho tsa 'mele.

05:14.963 --> 05:25.510
Empa hape le hore ho se ke ha senngoa chelete kalafong ea batho
ba ke keng ba fumana mosebetsi, ba tla phela feela ba sa shoe.

05:25.510 --> 05:33.036
Kahoo o bona hore ke eng lefu la boko:
haholoholo ke mokgwa wa ho fumana ditho tsa mmele.

05:33.036 --> 05:41.920
Mme tsela eo lefu la boko le sebetsang ka yona ke
hore le kenya baruti le bahlokomedi ba bodisa letsoho.

05:46.436 --> 05:50.876
Liphetisetsong tsa litho tsa 'mele,
ho na le moikopetsi ea lumelletsoeng.

05:50.876 --> 06:00.363
Mme mokopi enwa ya dumeletsweng hangata ke motho ya
molemo haholo ya aparang hantle mme o metswalle le ba losika.

06:00.363 --> 06:05.956
Na o ka rata kopi ea kofi? Oho, kea tseba
hore sena se tlameha se le bohloko ho uena.

06:05.956 --> 06:10.136
Re tla etsa sohle seo re ka se khonang ho o thusa.

06:10.136 --> 06:17.430
Mme sena sohle ke karolo ya ho kenya mehopolo ka
qobello, mme sepheo ke ho fumana phihlello ya ditho tsa mmele.

06:17.430 --> 06:25.460
O a bona, o ke ke wa fumana ditho tsa mmele ho setopo. Setho
se seng le se seng se jwetswang ke setho se phetseng hantle.

06:25.460 --> 06:28.956
Mme ditho tse phetseng hantle di ka
fumaneha feela ho tswa ho batho ba phelang.

06:28.956 --> 06:33.189
Ha o ka fumana ditho tsa mmele bakeng sa
phetisetso ho tswa mmeleng o shwetseng.

06:33.189 --> 06:36.043
"Kahoo, ho molemo hore e se be teng lipampiring tsa hau?"

06:36.043 --> 06:39.023
"Ha o a reretsoa ho tseba lintho tseo ke u bolellang tsona."

06:39.023 --> 06:41.856
Hobane ha o tseba, o tla halefa.

06:41.856 --> 06:47.503
Mokhoa oo bohle ba bararo ba lona le
ferekanoang ka ona hona joale, 'me ke tokelo ea lona.

06:50.849 --> 07:01.596
Ba batla litho tsa mang? Ba batla litho tsa... ka sebele tsa
bana, empa haholo-holo tsa batho ba lilemo li 16 ho isa ho 30.

07:05.043 --> 07:09.673
Bophelo ba bona bo kotsing. Haeba ba sa
tsebe letho 'me ba le mochineng o ba thusang

07:09.673 --> 07:13.676
ho hema, ba batla litho tsa bona tsa 'mele.

07:13.676 --> 07:17.957
Mme ba etsa sohle se matleng a bona ho
fumana ditho tsa mmele. Mme hang ha ditho tsa

07:17.957 --> 07:21.043
mmele di tlositswe, ha di sa kgone ho phediswa.

07:21.043 --> 07:27.973
Kahoo seo ba se etsang ke ... ba re ho ba malapa: "Moradi wa lona
Sally o lakatsa ho etsa ntho e ntle ... ona

07:27.973 --> 07:34.696
ke mokgwa wa ho fetola tlokotsi ena hore e
be ntho e molemo." Kapa: "Mora wa lona ..."

07:38.010 --> 07:43.193
Mme leha pele ba ne ba fumana ditho tsa mmele ho tswa ho batho ba
ileng ba ba dikotsing kapa ba lemetseng ka ho thunngwa, jwale ba

07:43.193 --> 07:47.346
fumana ditho tse ngata haholo ho tswa ho batho ba
sebedisitseng dithethefatsi tse fetelletseng ho feta tse

07:47.346 --> 07:52.110
tswang dikotsing le ho thunngweng ha batho ha di kopantswe.

07:52.110 --> 07:56.820
Ohio, batho ba robeli ba hlokahala letsatsi le leng le le
leng ka lebaka la ho sebedisa dithethefatsi tse fetelletseng.

07:56.820 --> 08:01.363
Ke kamoo ba fumanang litho tsa bona tsa 'mele
kateng, 'me ke sona seo ba se batlang. 'Me ba etsa'ng?

08:01.363 --> 08:06.956
Ba fa mapolesa sethethefatsi sa tšohanyetso sa
Narcan ho loantša litlamorao tsa sethethefatsi.

08:06.956 --> 08:10.596
Sena se tlisa batho ba fetelletsoeng ke
lithethefatsi phaposing ea tšohanyetso.

08:10.596 --> 08:14.956
Empa ha e mo pholosetse bophelo, e mmanehela
feela phaposing ea tšohanyetso. Mme ke kamoo

08:14.956 --> 08:17.450
ba fumanang litho tsa 'mele tsa bona kateng.

08:17.450 --> 08:19.523
"Hoo ho nyonyeha haholo."

08:19.523 --> 08:23.043
"E, ruri ho joalo. Ho mpe haholo."
