Rezonasans, tezlik məxluqları
Getdikcə daha çox insan başgicəllənmə, baş ağrısı, ürək aritmiyası və ya yuxusuzluq kimi sağlamlıq problemlərindən əziyyət çəkir.
Stress tez-tez səbəb kimi göstərilir.
2012-ci ildən olan aşağıdakı sənədli film göstərir ki, belə simptomlar tez-tez
tamamilə fərqli, az tanınan səbəblərlə bağlıdır.
Film bizi yaranışımızdan 1990-cı illərə qədər bir səyahətə aparır, o zaman simsiz rabitə texnologiyasının genişlənməsi başladı.
O vaxtdan bəri insanlıq süni tezliklər okeanında qərq olub.
Gözlə baxanda planet eyni görünür, amma hüceyrə səviyyəsində bu, Yerdəki həyatın indiyə
qədər qarşılaşdığı ən böyük dəyişiklikdir.
Təsirləri az qiymətləndirməməlisiniz!
Kla.TV bu filmi sizin üçün alman dilinə tərcümə edib və səs yazısı ilə təmin edib.
Alimlər, sənaye nümayəndələri, həkimlər və təsirlənmiş şəxslər fikirlərini bildirirlər.
Ümid edirik ki, James Russell-in aşağıdakı sənədli filmini izləməkdən həzz
alacaqsınız: "RESONANCE – Creatures of Frequency"!
1980-ci illərin ortalarında əksər ölkələrdə insanların təxminən üç faizi mobil telefondan istifadə edirdi; bu gün
isə demək olar ki, yüz faiz mobil telefondan istifadə edir.
Onlar 19 və ya 20 yaşlarında olduqda, artıq 10 ildir mobil telefonlardan istifadə edəcəklər
və bunun hansı risklər daşıdığını biz bilmirik.
Biz elektromaqnit şüalanması okeanında qərq olmuşuq. O, hər yerdə bizi əhatə edir.
Görünməz, onu görə bilmirik. Amma onun orada olduğunu bilirik.
Hər dəfə mobil telefonunuzdan istifadə etdiyiniz zaman onun orada olduğunu bilirsiniz.
Saatı geri çevirmək son dərəcə çətindir. Mümkünsüzdür.
Amma biz bu sağlamlıq təsirlərindən xəbərdar olmalıyıq ki, təhlükəsizlik tədbirləri görə bilək.
Hazırda ÜST-ün bu barədə bəyanatı odur ki, bu bir reallıqdır.
Biz dirəyin ətrafında yaranan yeganə xərçəng klasteri deyildik; dirəklərin ətrafında çoxlu xərçəng klasteri var.
Gələcəkdə yaranacaq xərçənglərin əksəriyyəti hələ burada deyil.
Beynimizi mikrodalğalarla şüalandırdığımız halda necə təhlükəsiz olduğumuzu düşünə bilərdik?
Biz hələ nə etdiyimizi tam başa düşmürük.
Nəhayət mobil telefonların xərçəngə səbəb olub-olmaması barədə elanımız var.
Rezonans – Tezlik məxluqları
Heç düşünmüsünüzmü ki, çöldə olanda niyə bu qədər yaxşı hiss edirsiniz?
Naməlum bir alim hər şeyi dəyişməli olan bir kəşf etməyə hazırlaşır. Onun adı Vinfrid Otto Şumann idi.
O gündən etibarən o, tələbələrinə elektrik enerjisinin fizikasını öyrətdi.
Bir kürənin içindəki kürənin necə elektrik gərginliyi yarada biləcəyi. Və nəticədə: bir tezlik.
Schumannın sinfi mövzunu başa düşməkdə çətinlik çəkirdi.
İşləri asanlaşdırmaq üçün professor onlara yerin bir kürə, ionosferanın isə başqa bir
kürə olduğunu təsəvvür etmələrini tapşırdı.
Sonra o, onlardan aralarındakı gərginliyi hesablamağı xahiş etdi.
Özü heç bir fikri olmadığı üçün Şuman da hesablamaya başladı.
Nəhayət, o, təxminən 10 hertz tezliyə çatdı.
Şumann üçün inanılmaz görünsə də, planetimizin bir döyüntüsü var idi, həyatı əhatə edən ölçülə bilən tezliyi.
Professor kəşfiylə fəxr etsə də, onun böyük əhəmiyyət daşımadığını dedi.
Xüsusilə də, bu yalnız kiçik bir elmi jurnalda, "Schumann rezonansı" başlığı altında arxa səhifələrdə dərc olunduğu üçün.
Professorun Şumann rezonansının əsl əhəmiyyətini dərk etməsi bir neçə il, o cümlədən
inanılmaz bir taleyin fırıldağı tələb edəcəkdi.
Bu taleyin bu dönüşü 30 il əvvəl Hans Berger adlı başqa bir alman alimi ilə başlamışdı.
Özü hazırladığı EEG cihazından istifadə edərək, Berger insan beyninin ötürdüyü elektrik tezliyinin ilk qeydini etdi.
Əvvəldə dalğanın onu kəşf edən adamın adı ilə adlandırılması təklif olunmuşdu, lakin təvazökar Berger
hərfli ad seçdi. O, ona "alfa dalğası" adını verdi.
Professor Şumanın kəşfindən qısa müddət sonra Hans Bergerin həmkarlardan biri, Ankermüller adlı bir adam, bir
neçə il əvvəl Professor Şumanın kəşfi dərc olunmuş eyni kiçik elmi jurnaldan cırıq-cıdırıq bir nüsxə tapdı.
O məqaləni bir neçə dəfə oxudu və inanmazlıqla başını salladı.
O dərhal qarşıda duran işin miqyasını dərk etdi.
Hans Bergerin qeyd etdiyi alfa dalğalarının tezliyi Şumann rezonansının – yəni Yerin tezliyinin – demək olar ki, eynisi idi.
Dr Ankermüller dərhal Şumanla əlaqə saxladı və ondan əlavə araşdırmalar aparmağı inandırdı.
Şuman razılaşdı və kəşflərini tələbələrindən biri ilə birlikdə inkişaf etdirməyə davam etdi.
Onlar ionosferanın boşluğunda ildırım vasitəsilə gərginliyin necə boşaldığını ətraflı şəkildə öyrəndilər.
Nəhayət, onlar dəqiq bir tezliyə çatdılar: Yerin nəbzi, Şumann rezonansı, məhz 7,83 hertz idi. Kəşf heyrətamiz idi.
Schumann rezonansı sadəcə insan beyninin alfa dalğalarına bənzəyirdimi? Xeyr – o tamamilə eyni idi!
Yaradıcılığımızı, performansımızı, stressimizi, qorxularımızı və immunitet sistemimizi idarə edən beynin
tezliyi necə isə planetin tezliyi ilə uyğunlaşmışdı.
Yerin nəbzi həyatın öz nəbzi olmuşdu.
Dalğanın tezliyi herts ilə ölçülür. Bu, dalğanın saniyədə etdiyi yellənmələrin sayını ifadə edir.
Yayım tezisləri atomun trilyondan bir hissəsindən kainatın öz uzunluğuna qədər dəyişir.
Nəzəri cəhətdən tezliklər sonsuzdur, tamamilə bitməzdir.
Əgər bu təsadüf idisə, o zaman təbiətin ən möhtəşəmlərindən biri idi!
Bəs bütün bunların mənası nə idi? Kimsə bunu öyrənməyə çalışana çox keçmədi.
Onun adı Rütger Wever idi, o, Maks Plank İnstitutunun məşhur alimi idi.
1960-cı illərin əvvəllərində professor insanların sirkadiyalı ritmini öyrənmək üçün yeraltı bunker tikdi.
Sirkadiyalı ritm bütün canlılarda həkk olunmuş gündüz-gecə ritmidir .
Otuz illik dövr ərzində professor 1 234 321 tələbə könüllüsünün yeddi həftə boyunca təbii yer rezonanslarından tamamilə
qorunaraq bunkerdə yaşamalarını əhatə edən təcrübələr apardı.
Onun tapıntıları bizə bəzi heyrətamiz anlayışlar təqdim edir.
O kəşf etdi ki, Schumann rezonansı bunkerindən süzülüb çıxarılan kimi tələbələrin fiziki və ruhi sağlamlığı zərər çəkdi.
O, tələbələri ora apardı. Xəstə və ya yaşlı insanlarla bunu etməyə cəsarət etmədi.
O, gənc tələbələri ora apardı, çünki bilirdi – Wever bilirdi ki, bu təsir edəcək.
Beləliklə, açıq-aydın yeraltında Şumann rezonansı yoxdur.
Yerin daxili hissəsindən yalnız eninə maqnit sahələri gəlirdi.
Beləliklə, onları yeraltına basdıranda onlar özlərini pis hiss etməyə, baş ağrısı çəkməyə
başladılar və onların sirkadiyalı ritmi tamamilə pozuldu.
Maraqlı olan odur ki, o, maqnit impuls generatoru ilə 7,83 hertz tezlik tətbiq edəndə o dərhal dayandı.
Wever süni ötürücü vasitəsilə 7.83 tezliyini bunkera gizlicə daxil etdi.
Hər dəfə bunu etdikdə, könüllülərin çəkdiyi zərərli təsirlərin ya yoxa çıxdığını, ya da azaldığını görürdü.
Onun stresi, baş ağrıları və emosional gərginliyi azaldı və onun rifahı bərpa olundu.
Schumann rezonansının tətbiqi boyunca
Wever-in tədqiqatları insan sağlamlığı ilə planetin təbii tezliyi arasında inanılmaz bir əlaqəni üzə çıxarıb.
Və 2011-ci ildə aparılan inqilabi tədqiqatlar daha da təsirli bir şeyi göstərdi:
Şuman rezonansı həyatın öz başlanğıcı ilə əlaqələndirilə bilər.
Kəşf Nobel mükafatı laureatı Luc Antoine Montagnier tərəfindən edildi; o, -də HI virusunu ilk kəşf edən alim idi.
Professor su yaddaşı üzərində təcrübələr aparmış və suyun əvvəllər içində həll olmuş maddələrin
yaddaşını necə saxlaya biləcəyini araşdırmışdır.
Bunu edərkən o, elm prinsiplərini sınağa çəkəcək bir şeyə rast gəldi.
Bütün həyat həyatdan yaranır. Bu, heç bir təcrübə tərəfindən heç vaxt təkzib edilməmiş elmin əsas prinsipidir.
Həyat yalnız əvvəllər həyatın mövcud olduğu yerdə yaranə bilər.
Və bunun mexanizmi həmişə maddi xarakterli olduğu başa düşülüb.
Beləliklə, yumurta və sperm kimi, ya da sporlar və hüceyrə bölünməsi kimi.
Lakin Luc Montagnier-in təcrübələri tamamilə fərqli bir fərziyyə irəli sürür.
Professor göstərdi ki, DNT ardıcıllıqları, həyatın əsl tikinti daşları, su mühitində aşağı tezlikli
elektromaqnit dalğaları yaymaqla bir-biri ilə ünsiyyət qurur.
Hətta DNT ayrı-ayrı test borularında saxlanılsa belə, professor onların arasında elektromaqnit əlaqəni hələ də aşkar etdi.
Bu ünsiyyət nə dərəcədə mürəkkəb ola bilərdi?
Yaxşı, Luc Montagnier göstərdi ki, onlar nukleotidlər – DNT-nin tikinti blokları – yaratmağa və
özlərini tamamilə yeni DNT-yə yığmağa qadirdirlər.
Alimlər bu komponentləri saysız-hesabsız dəfə birləşdiriblər, lakin heç bir təcrübədə həyat qığılcımını yenidən
alovlandırmağa və nukleotidləri artıq mövcud olan DNT olmadan real DNT-yə çevirməyə nail ola bilməyiblər.
Axı həyat yalnız əvvəllər həyatın mövcud olduğu yerdə mövcud ola bilər.
Lakin Luc Montagnier-in təcrübələrində sudan DNT tamamilə süzülmüşdü. Buna baxmayaraq, yeni DNT əmələ gəldi.
Bu necə mümkün idi? Luc Montagnier başqa heç bir alimin bacarmadığını necə bacardı?
Və o, həyatın olmadığı yerdə həyatı necə yaratdı?
Luc Montagnier-in təcrübələrində nə bu qədər fərqli idi?
Bir tezlik mövcud idi. Bu tezlik aradan qaldırılsa, təcrübə uğursuz olardı.
Amma o mövcud olduqda uğuru təmin edirdi. Bu tezlik 7,83 hertz idi: Şumann rezonansı.
Burada həyat ilə planetin tezliyi arasındakı incə əlaqə yarılmışdı.
Canlı orqanizmlər ilə elektromaqnit tezlikləri arasındakı qarşılıqlı təsir. Bir asılılıq, bir əlaqə.
Bunun sübutunu elmi məqalələr oxuyaraq tapmaq olar, amma sadəcə çölə çıxmaqla daha da aşkar sübut əldə etmək mümkündür.
Başqa cür necə bu qədər yaxşı hiss edə bilərdin?
Bütün bunlar necə baş verdi? Yaxşı, əgər Yerin tarixinə baxsan, bu olduqca aydındır.
Şumann dalğaları bu planetin yaranmasından bəri mövcuddur.
Həyat onların arasında inkişaf etdi və qaçılmaz olaraq onlara uyğunlaşdı.
Əslində, tezliklərə qarşı həssaslığımız planetin başqa bir fenomenini dərk etmək bacarığımızla dərin şəkildə bağlıdır.
Maqnit sahələri
İki milyard il əvvəl maqnetotaktik bakteriyalar Yer magnit sahəsi ilə sadə, lakin heyranedici bir əlaqə yaratdılar.
Təkhüceyrəli orqanizmdə maqnit materialının hissəcikləri var idi.
Bu ona kompas iynəsi kimi davranmağa və Yerın maqnit xətləri boyunca istiqamətlənməyə imkan verdi.
Orqanizmlər daha mürəkkəbləşdikcə, onların Yer maqnit sahələrindən asılılığı da artdı.
Biz bilirik ki, arılar maqnit sahələrinə həssasdır. Biz bilirik ki, onların bədənlərində magnetit hissəcikləri var.
Və laboratoriya testləri göstərib ki, onlar həqiqətən maqnit sahələrinə həssasdırlar.
Laboratoriya testləri göstərib ki, süni maqnit sahəsi yaradaraq arıların bal petəklərini necə tikdiklərini idarə
etmək mümkündür və arıların istiqamətlənmə üçün maqnit sahələrindən istifadə etməsi açıq-aydındır.
Yerdəki həyatın incə tarazlığı arılara və onların bitkilərin tozlanmasına olan asılılığımızla mükəmməl şəkildə əks olunur.
Arılar olmasa, həyatın demək olar ki, heç bir şansı qalmayacağına inanılır.
Həşəratlar vasitəsilə tozlanmanın qidaları maraqlı edən demək olar ki, hər şey üçün zəruri olması:
Beləliklə, meyvələr, qoz-fındıqlar və bunların hamısı həşəratlar tərəfindən tozlanmanı tələb
edir, arılar isə tozlandırıcıların ən vacib qrupudur.
Dünyanın qida bitkilərinin təxminən 70%-i arılar tərəfindən tozlanır.
Əgər arılar olmasaydı...
Bəli, əgər arılar olmasaydı, pəhrizimiz çox darıxdırıcı olardı.
Bəli, çox kasıb bir həyat sürərdik. Məncə, arılar olmasa, məqsəd də elə budur...
Və əlbəttə ki, qida üçün ehtiyac duyduğumuz bitkilərdən əlavə, onlar vəhşi bitkiləri də tozlandırırlar və bir çox
hallarda tozlanmanın detalları barədə belə məlumatımız olmur.
Amma arılar onları tozlandırmasa, vəhşi bitkilərimizin bir çoxunun yoxa çıxacağından əmin ola bilərik.
2006-cı ildə ağla sığmayan bir şey baş verdi: dünyanın dörd bir yanında arı koloniyaları yox olmağa
başladı və heç kəs bunun səbəbini izah edə bilmədi.
Dünyanın dörd bir yanında arı koloniyaları çöküşə başladı və heç kəs bunun səbəbini izah edə bilmədi. Arıçılar arıçılıq
ailələrinin 30–90 faizinin itkisini bildirməyə başlayanda... Nazirlik bal arıları koloniyalarının çöküş sindromunu araşdırır
Dünyanın əksər əkinləri arıların tozlanmasına asılıdır. Əgər tozlanma baş verməsə, bəşəriyyət məhv olacaq. ...25 ölkədə
arıların hələ də bal pətəklərini tərk edib geri qayıtmaması. Bütün bu illər ərzində arıların ölümünün səbəbi hələ
də tapılmayıb. Bu Avropaya yayılıb və müəyyən edilib ki, arı populyasiyası 10 il ərzində məhv ola bilər.
Bizə Pensilvaniya Ştat Universitetinin arıçılıq üzrə baş genişləndirmə əməkdaşı Meriən Freyzer qoşulur.
Arıçı çölə çıxıb arılara baxaraq "Bu klassik bir hal kimidir" deyə bilməsi üçün arıların ölümünün klassik meyarları hansılardır?
Simptomlar ondan ibarətdir ki, arılar nisbətən sağlam və güclü olmalarına baxmayaraq, pətəklikdəki yetkin arı populyasiyası
qısa müddət ərzində azalır; o, koloniyanı tərk edir.
Və geridə qalan çoxlu bal ailəsidir, yəni gənc arılar, bal və tozcuq.
Bu arı ölümünün hansı qitələrdə müşahidə edildiyi?
Bal arıları populyasiyalarının azalması əslində bütün dünyada baş verib.
Bir çox digər ölkələr bal arıları populyasiyasının azalmasını bildirir.
Bunun həqiqətən də "koloniyanın çöküş pozğunluğu" (CCD) adlanan arı ölüm fenomeni ilə bağlı olub-olmadığını, yəni müəyyən
meyar dəstinə malik olub-olmadığını isə başqa bir sualdır.
Və bu, dünyanın digər bölgələrindən olan insanlarla ünsiyyət quraraq anlamağa çalışdığımız məqamlardan biridir.
Bu hazırkı narahatlıq təxminən 2006-cı ildən bəri, xüsusilə ABŞ-da mövcuddur; orada bir çox peşəkar arıçı ilin
müəyyən vaxtına qədər sağlam olan arılarının yay sonlarında kəskin itkilərlə üzləşdiyini qəflətən aşkar edib.
Və onlar əvvəllər görülən hər şeydən fərqli görünürdülər.
Beləliklə, insanlar arıqutularının yanına gəldilər və orada arıların qalmadığını gördülər.
Bu tip arı ölümünə, həmçinin CCD – Koloniyanın Çöküş Pozuntusu – adlanan bu hal bütün dünyada arı koloniyalarını təsir
edir, bəzi ölkələr itkilərin 70%-ə qədər olduğunu bildirir.
Tətikləyici amillər kimi müxtəlif səbəblər göstərildi.
Amma onlardan heç biri arıların qəfildən körüklərinə qayıtmağı niyə dayandırdığını qəti şəkildə
izah edə bilmədi – bir istisna istisna olmaqla:
Jochen Kuhn və onun komandasının sensasion tədqiqat işi.
Təcrübədə həkim səkkiz arı koloniyası ilə işləyib və onlardan dördünə standart DECT telefon yerləşdirib.
Sonra alimlər DECT telefonunun arıların yuvalarına qayıtmasına təsir edib-etmədiyini izlədilər. Nəticələr heyrətamiz idi.
Arılar DECT telefonları yerləşdirilməmiş arı pətəyələrinə normal sayda qayıtdılar.
Lakin DECT telefonu olan arı pətəyinə demək olar ki, heç bir arı qayıtmadı.
DECT telefonu olan arı pətəyinə tək bir arı belə qayıtmadı.
Dr Kuhn-un eksperimentinin əhəmiyyətini tam başa düşmək üçün əvvəlcə DECT telefonun necə işlədiyini anlamalıyıq.
Evinizdə gəzərək DECT telefonunuzla zəng edə bilməyinizin səbəbi odur ki, DECT telefonunuzun baza stansiyası mikrodalğalar
adlanan elektromaqnit dalğalarını qulağlığınıza göndərir.
Bu, mobil telefon dirəyinin mobil telefonla ünsiyyət qurma üsulu ilə tamamilə eynidir.
DECT telefonu əslində mobil telefon qülləsinin kiçik versiyasıdır.
Əgər arı DECT telefonundan gələn şüalarla təsirlənirsə, o, mütləq mobil telefon dirəyindən gələn şüalarla da təsirlənəcək.
Və dünyada 4 milyard mobil telefon istifadəçisi olduğu üçün birdən-birə mobil telefon
dirəklərinin sayı narahatedici dərəcədə çox oldu.
Arının maqnit istiqamət hissi ona Yer maqnit sahəsinin xəttlərindən istifadə
edərək özünü orientasiya etməyə imkan verir.
Milyonlarla il ərzində inkişaf etdirilmiş və incə tənzimləmə olunmuş bacarıq.
Belə yüksək həssaslığın elektromaqnit mühitindəki ən kiçik dəyişikliklərdən belə təsirlənəcəyi açıq-aydın deyilmi?
Demək, demək bu deməkdir ki, demək, demək bu nəhəng dəyişiklik, demək, demək demək demək demək demək demək demək demək demək
demək demək demək demək demək demək demək demək demək demək demək demək demək demək demək demək demək demək demək
demək demək demək demək demək demək demək demək
Maqnit sahələrinə həssas olan başqa növlər varmı?
Onları nəhayət insan istehsalı tezliklərə qarşı həssas edən bir həssaslıq?
Təəssüf ki, kriptoxrom adlanan yeni bir zülalın kəşfi bütün həyatın maqnit hissiyatına malik olduğunu göstərir.
Kriptohrom
Onlar 1990-cı illərdə bitkilərdə kəşf edilib. Onların funksiyası böyüməni tənzimləmək üçün lazım olan mavi işığı udmaqdır.
O vaxtdan bəri onlar həşəratlarda, heyvanlarda, məməlilərdə, insanlarda və quşlarda tapılıb.
Kriptoxromlar zülal adlanan bioloji molekullardır.
Onlar CRY adlanan bəzi genlərimiz tərəfindən istehsal olunur.
Və kriptoxrom molekulu əslində bizim sirkadiyalı ritmimizi tənzimləyir, o cümlədən melatonin istehsalını.
Bəzi kriptoxromların işığı udmaq funksiyasına malik olduğu görünür, yəni onlar sirkadiyalı
saat üçün detektor kimi fəaliyyət göstərirlər.
Beləliklə, onlar bitkilər də daxil olmaqla bir çox növdə müşahidə olunan gündüz-gecə ritmi üçün bir girişdir.
Amma 2000-ci ildə Thorsten Ritz kriptoxromun daha da heyrətamiz bir rolunu açıqladı.
Ağacqıran quşları ilə aparılmış bir sıra təcrübələrdə o sübut etdi ki, onların istiqamət hissi yalnız
maqnitizmdən asılı deyil, birbaşa gözün arxasında yerləşən kriptoxrom hüceyrələrindən qaynaqlanır.
Məncə, Ritzin nəşrləri elmdəki o dönüm nöqtələrindən biridir.
Çünki o irəli sürür ki, bu kriptoxrom molekulu – yadda saxlayın, o sirkadiyalı ritmlərə təsir etmək və onları
idarə etməkdən məsuldur – məhz bu molekul quşlara kompas, yəni maqnit kompas funksiyası verir.
Quşlar sözün əsl mənasında Yerin maqnit sahələrini görürlər, bəlkə də bunu görmə sahələrində
parlaq və ya qaranlıq ləkə kimi qəbul edirlər.
Və onlar başlarını və ya bədənlərini hərəkət etdirdikdə, ləkə və ya işarə də onlarla birlikdə hərəkət
edir – döyüş pilotunun baş-yuxarı displeyinə bənzər.
Onların gördükləri bir şey var ki, bu onlara uçarkən istiqamətlənməyə imkan verir.
O, bunu sınamaq üçün quşları yüksək tezlikli sahələrə məruz qoydu ki, görsün, bu, həqiqətən onların maqnit kompasını pozurmu.
Məlum oldu ki, yüksək tezlikli sahə yalnız robinlərin köçünü pozmurdu, bu, çox aşağı sahə güclərində belə baş verirdi.
Çox zəif yüksək tezlikli sahələrin belə robinlərin kompasına təsir etməsi həqiqətən vacib və çox maraqlıdır.
Ritzin təcrübələri aydın göstərdi ki, naviqasiya üçün istifadə olunan kriptoxrom hüceyrəsi insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan
tezliklərdən – hətta tənzimləyici orqan ICNIRP tərəfindən təhlükəsiz hesab olunan tezliklərdən xeyli
aşağı olan tezliklərdən – ciddi şəkildə təsirlənir.
Haşerələrdə, zebra finçlərində, toyuqlarda, robinlərdə aparılan bütün naviqasiya tədqiqatlarında məlum olub ki,
onların maqnit kompası ICNIRP tərəfindən müəyyən edilmiş hədlərdən xeyli aşağı tezlikli sahələr tərəfindən pozulub.
Mən quşlarla, xüsusən quşlar və həşəratlarla işləyirəm.
Mən göstərmişəm ki, onlar biz insanlar üçün təhlükəsiz olduğu iddia edilən ICNIRP
səviyyələrindən xeyli aşağı olan sahələrə həssasdırlar.
Əgər tədqiqatların göstərdiyi kimi heyvanların həssas reaksiya verdiyi bu dəyərlərə baxsanız, bu mövzuda mövcud çox yaxşı
ədəbiyyat var ki, göstərir bu dəyərlərin bizə məruz qalmağa icazə verilən dəyərlərdən əhəmiyyətli dərəcədə
aşağı olduğunu və nəticədə ətraf mühitdəki heyvanların da bu dəyərlərə məruz qaldığını.
Maqnit sahələrinin, süni maqnit sahələrinin bir sıra növlərin yaşayış yerlərini məhv edəcəyinə
inanmaq üçün tamamilə əsaslı elmi səbəblər var.
Son 25 il ərzində (qeyd: 2011-ci ilədək) Yerin maqnit sahələrindən naviqasiya üçün istifadə
edən müxtəlif növlər sirli şəkildə sayca azalıb:
Arktika miqrasiya quşlarının 109 növünün dramatik azalması]
Böyük Britaniyada 5 kəpənək növü nəsli kəsilib
Avstraliyanın sahil quşlarının 36 növü 75% azalıb
Dünyanın kəpənək növlərinin 10%-i nəsli kəsilmə təhlükəsi altındadır
Avropada yayılmış quş növlərinin 45%-i azalıb
Avropa çəmən kəpənəklərində 50% azalma
Bütün məlum Britaniya kəpənəklərinin yarısı nəsli kəsilmə təhlükəsi altındadır
Arılar: 70 faizədək azalma
Asiyada köçəri su quşlarının 62%-i azalır və ya artıq yoxa çıxıb.
Avstraliya su quşları: 80% azalma
Britaniya arı növlərinin yarısı: 70%-ə qədər azalma
4 Amerika arı növü: saylarının 98%-ə qədər azalması
Kənd təsərrüfatı quşları 79%-ə qədər
Dünyada hər səkkiz quş növündən biri təhlükə altındadır
190 quş növü kritik dərəcədə təhlükə altındadır
Elektromaqnit sahələrinin nəticəsində ətraf mühitimiz nə qədər dəyişib?
Son 25 ildə o, tanınmaz hala gəlib...
Elektromaqnit enerjisi baxımından bu milyonlarla dəfə daha böyükdür.
Keçmiş Milli Radioloji Mühafizə İdarəsi sənədlərindən birində bildirib ki, şüa mühiti – əgər onu belə adlandırmaq istəyirsinizsə
– 50 il əvvəlkindən milyonlarla dəfə artıb – milyonlarla dəfə.
Bu, Yer mühitində nəhəng bir dəyişiklikdir və inkişaf etdiyimiz Şumann dalğaları da daxil
olmaqla bütün bu təbii siqnalları tamamilə boğur.
"Şəhərdə və ya onun ətrafında Şumann rezonansını ölçmək tamamilə mümkünsüz olub."
Mobil telefonlardan yaranan elektromaqnit çirkliliyi ölçmələrimizi dənizdə aparmağa məcbur edib. Dr. Volfqanq Ludviq, fizik
Kriptoxromların, xüsusilə insanların maqnit sahələrini hiss etməsi ilə bağlı olduqca maraqlı olmasının səbəblərindən biri Dr
Foley və həmkarlarının yeni tədqiqatıdır. Bu tədqiqat göstərir ki, insan kriptoxromlarını meyvə milçəklərinə
daxil etdikdə, həmin milçəklər bu insan kriptoxromlarının mövcudluğu sayəsində maqnitə həssas olurlar.
Bu əslində göstərir ki, insan kriptoxromları maqnitə həssasdır, yəni maqnit sahələrini aşkar edirlər.
Kriptoxrom hüceyrəsinin kəşfi insan maqnit hissində yenidən maraq oyadıb, bu hissi Robin Baker 40 il əvvəl proqnozlaşdırmışdı.
Bu elmi kor uçuş deyil. Bu, uşaqların istiqamət hissi olub-olmadığını müəyyən etmək üçün aparılan bir eksperimentdir.
Gözləri bağlanmış və qulaqlıqlarla təchiz olunmuş test iştirakçısı xüsusi stulda o qədər
fırladılır ki, artıq hansı istiqamətə baxdığını bilmirsə.
Kreslo dayanır və test iştirakçısı şərqə, qərbə, şimala və ya cənuba baxdığını təxmin edir.
Fərziyyə kiçik bir kompüterdə qeydə alınıb.
Əgər uşaqların istiqamət hissi olmasaydı, onların təxminləri təsadüfi olardı. Amma belə deyil.
On və ya on bir yaşlı uşaqlar olduqca yaxşı təxmin edə bilərlər.
Görünür ki, onların həqiqi istiqamət hissi var. Və görünür ki, bu, maqnitvari bir hisstir.
Alimlər mövzuların başlarına maqnit yapışdırdıqda, bu onların istiqamət hissinə ciddi şəkildə mane olur.
Bu, anlayış baxımından böyük bir irəliləyişdir.
Və əlbəttə ki, bu, müxtəlif suallar doğurur: məsələn, insanlar həqiqətən Yer magnit sahəsindən istifadə edərək
istiqamət tapa bilərlərmi və əgər bu gün belə etmirlərsə, bəlkə də minlərlə il əvvəl bunu ediblər?
Əlbəttə ki, bu, həmçinin insan bədənində maqnit sahələrinin həqiqətən aşkar edilməsi və bunun sirkadiyalı
ritmlərin pozulmasına səbəb olması üçün bir prosesin mövcud olub-olmadığını da ortaya qoyur.
Bu, sağlamlıq və maqnit sahələri üzrə epidemioloji tədqiqatlarda tez-tez rast gəldiyimiz
bütün mənfi sağlamlıq təsirlərini izah edər.
Əgər insanlarda maqnit sahələrini qavramaq bacarığı varsa, əgər onlar arıların, quşların və kəpənəklərin eyni
bacarığına sahibdirlərsə, bu, o deməkdirmi ki, biz də onlar kimi süni tezliklərə həssasıq?
Ətraf mühitimizdəki dəyişikliklər ona təsir etdiyi kimi bizə də eyni cür təsir edəcəkmi?
Elektrosezitivliyi necə təsvir edərdiniz?
Elektrosezitivlik insanlarda bədənlərinin elektromaqnit sahələrinə reaksiya verməyə başlamasıdır.
Ümumiyyətlə, onların reaksiya verdiyi elektromaqnit sahələri simsizdir.
Beləliklə, bu simsiz rabitədir: Wi-Fi, simsiz telefonlar, DECT telefonlar, mobil telefonlar və mobil telefon qüllələri.
Onlar hamısı bədənlərimizin əvvəllər heç vaxt yaşamadığı siqnalları göndərirlər.
Və bu insanlara təsir etməyə başlayanda – mənə təsir etməyə başladığı zaman – adətən ilk növbədə
başdan başlayır – baş ağrısı hiss etməyə başlayırsan.
Mən "baş ağrısı" deməyi xoşlamıram, çünki bu, indiyə qədər yaşadığınız heç bir baş ağrısına
bənzəməyən, başınızda hiss etdiyiniz ağrıdır.
Əksər insanlar ürək aritmiyası, yuxusuzluq, baş ağrıları, görmə pozuntuları, başgicəllənmə, müxtəlif növ hissiyyat
pozuntuları və ya nevroz kimi simptomlardan şikayət edirlər.
Onlar bədənlərində qeyri-adi hisslər yaşadıqlarını təsvir edirlər.
Bu, həqiqətən də endokrin sistemə və qalxanvari vəz funksiyasına da təsir edə bilər. Siyahı həqiqətən sonsuzdur.
Mənim konkret halımda, bu hər kəs üçün keçərli olmasa da, ətraf mühitdən uzaqlaşmasam, mədəmdə olduqca
şiddətli ağrı başlayır – bu isə artıq gec olduğunu, daxili qanaxmanın başladığını göstərir.
Məncə, simptomlar o qədər müxtəlifdir və insanların yaratdıqları əlaqələri qəbul etmək mövzu haqqında biliyiniz yoxdursa,
çox çətindir, halbuki əksər həkimlərin belə biliyi yoxdur.
Və bu onların günahı deyil. Biz bu vəziyyəti tanımaq üçün təlim keçməmişik.
Bu çox yeni bir vəziyyətdir və bu mərhələdə anlayışımız hələ tamamilə yetərincə inkişaf etməyib – bu
vəziyyəti açmaq və tam başa düşmək üçün ilk addımlar atılır.
Elektromağnit həssaslığından əziyyət çəkən bir çox insan kimi, Brian da evində radikal dəyişikliklər etməyə məcbur olub.
Bu iki otaq metal folqa ilə tamamilə örtülmüşdü.
Bu otaq və yataq otağı buna görə də Faraday qəfəsidir.
Əgər həqiqətən elektromaqnit sahələrini və ya mikrodalğaları yoxlasanız – bu cihaz sadəcə mikrodalğaları səs
siqnallarına çevirir – görəcəksiniz ki, təxminən yarım mil aralıda olan o dirək mənə heç bir problem yaratmır.
Otağı qoruyarkən metal örtüklü pəncərə şüşələri quraşdırdım – bu, elektromaqnit
sahələrinin əksərini aradan qaldırmağıma imkan verir.
Orqanizmin elektromaqnit sahələrini aşkar etməyə və onlara cavab verməyə imkan verən aspektləri – deyə
bilərik ki, bu sözlər müxtəlif kontekstlərdə istifadə olunur.
Və əgər bunu "elektrosensitiv" anlayışına ayırsanız, deyə bilərsiniz ki, bu əslində həyatın özünə verilən bir cavabdır.
Məsələn, bir orqanizmin canlı olub-olmadığını müəyyən etmək üçün onu araşdırarkən əslində elektrik varlığını
axtarırıq – məsələn, elektrokardioqram (ürək fəaliyyəti) ECG və elektroensefalogram (beyin fəaliyyəti) EEG ilə.
Burada araşdırdığımız hədəf orqanlardan, yəni beyin və ürəkdən gələn elektrik cərəyanının mövcudluğudur.
Və bunu gördükdə, bu həyatın mövcudluğunun əlamətidir.
Bir mənada, elektromaqnit sahələri hüceyrə səviyyəsində həyatın özündən ibarətdir. Demək olar ki, bütün həyat elektrosensitivdir.
Elektrosezitivliyin həqiqətən mövcud olduğuna insanları inandırmaq üçün Brian və bir sıra digər əziyyət çəkənlər Essex
Universitetində aparılan qabaqcıl bir eksperimentə yazıldılar.
Elaine Foxun rəhbərliyi altında aparılan təcrübə təəssüf ki, bu mövzu üzrə son iş oldu.
Siz ekranlanmış otağa getməlisiniz.
Oraya nisbətən qısa müddətə gedirsən və mast 10 dəqiqə işləyir, 10 dəqiqə söndürülür, sonra yenidən 10 dəqiqə işləyir
– və sonra görürsən, ya hiss edirsən, ya da hiss etmirsən.
Və mən otağa girdim və onlara dedim ki, mastın qoşulu olub-olmadığını deyə bilməyəcəyəm.
Niyə belədir? Çünki ona necə reaksiya verməyi başa düşmələri səhvdir.
Çox adam üçün mastı işə salanda onlar "Axı bunu hiss edirəm" demirlər.
Sonra dirəyi sökürlər və insan deyir: Ah, indi yenə özümü yaxşı hiss edirəm. Belə işləmir.
Mən saman allergiyasından əziyyət çəkirəm və belə bir tarlaya daxil olanda təsirləri hiss etməyim bir az vaxt alır.
Amma onu artıq hiss etməyim, ondan təsirlənməyim uzun çəkir.
Məni otlaqdan uzaqlaşdıra bilərsiniz, amma 24 saat sonra da hələ də bir şey hiss edəcəyəm.
Elektrosensitivlik əksər insanlarda təxminən aşağıdakı kimi özünü göstərir.
Komandanın təcrübəni qurma tərzi Brian və digər könüllülər üçün elektrosezitivlikdən əziyyət
çəkdiklərini sübut etməyi demək olar ki, mümkünsüz edirdi.
Bu çox da əhəmiyyətli görünmürdü, çünki komanda izaholunmaz şəkildə hər hansı bir
nəzərdən keçirilməni rədd etməyə qərar vermişdi.
Bir tərəfdən, görünür ki, insanlar müxtəlif şeylərə həssasdırlar.
Mən 3G mobil telefonlara, məsələn, GSM mobil telefonlara həssasam. Modulyasiyanın işləmə tərzində fərqlər var.
Onların həssas olduqlarını demələrinin doğru olub-olmadığını bilmirəm, amma əgər belə bir hal varsa,
tədqiqatdakı iştirakçıları məhz onların reaksiya verdiklərini söylədikləri siqnala məruz qoymaq məntiqlidir.
Məsələn, Wi-Fi-yə həmişə həssas, amma mobil telefonlara həssas olmayan biri varsa – əgər belə bir insan mövcuddursa –
onda onun yalnız Wi-Fi-yə məruz qalmasını, mobil telefonlara isə məruz qalmamasını təmin etmək daha yaxşıdır.
Axı, insan iddia etdiklərinə cavab verdiyini sübut etmək istəyir.
Və burada bu cür fərqləndirmələrdən heç biri edilmədi.
Əslində, əgər özünü nəyəsə qarşı elektro-həssas adlandırsaydın, deməli, sən də bunun içindəydin.
Mənim bunun çox vacib olduğunu düşünməyimin səbəblərindən biri elektrosensitiv insanlara kömək etməyim idi.
Bir neçə ay əvvəl həqiqətən elektrosensitiv olduğunu düşünən bir xanımı ziyarət edirdim və orada sadəcə ona kömək
etməyə, elektrosensitivliyin nə olduğunu və onun probleminə nə səbəb ola biləcəyini izah etməyə çalışırdım.
Uzun sözün qısası, bu qadının bir problemi olduğu aydınlaşdı, amma o elektrosezitiv deyildi. O, mütləq elektrosezitiv deyildi.
Amma söhbətimiz zamanı onun elektrosensitiv olub-olmadığını öyrənmək üçün Essex tədqiqatlarına yazıldığını anladım.
Ürəyim demək olar ki, dayandı. Elektromaqnit həssaslığı olmayan biri var və o, Essex Universitetinə qəbul olub.
Və Essex mənə deyir ki, onların heç bir test proseduru yoxdur!
Onların əslində nəyi öyrəndiklərini – və bu, esse mətninə əsaslanır – mən öz sözlərimlə xülasə edəcəyəm.
Bildirilir ki, gözlənilən cavab səviyyəsinə əsasən, statistik cəhətdən əhəmiyyətli təsiri nümayiş etdirmək üçün
tədqiqatlarında təxminən 132 iştirakçıya ehtiyac olacaq.
Əhalidə bu qədər çox insan olduğu üçün, bu qrupun o qrupdan açıq-aydın daha həssas olduğunu nəticələndirmək
üçün tədqiqatları üçün çoxlu məlumat tələb olunacaq.
Onların əlində 44 nəfər var idi. Bu isə o demək idi ki, elə başlanğıcdan etibarən, onlar ümumiyyətlə nəsə
öyrənə biləcəklərinə ümid etdikləri məlumatların yalnız üçdə birinə çıxış imkanına malik idilər.
Nəticə ondan ibarət oldu ki, onlar statistik cəhətdən əhəmiyyətli bir riski müəyyən
etdilər ki, bu da statistikadan artıq aydın idi.
Həssas olduqlarını deyən bütün insanlar üçün bu, təxminən 90% əhəmiyyət səviyyəsi ilə də aydın idi.
Beləliklə, elmi məqalədə bir şeyi statistik cəhətdən əhəmiyyətli hesab etmək üçün eşik 95%-dir.
Əgər bu səviyyədə əminlik əldə edilməzsə, bu statistik hadisə hesab edilmir. Bu təsadüf, şans və ya başqa bir şey ola bilər.
Onlar riskin artacağına 90% əmin idilər və əlbəttə ki, bu, statistik cəhətdən əhəmiyyətli
hadisə hesab edilən sehrli həddən aşağı qalır.
Beləliklə, bu "Bu göstərir ki, insanlar həssas deyillər" sözləri ilə rədd edildi. Amma məsələ heç də bu deyildi.
Mastlara davamlı məruz qalma bir neçə test iştirakçısında iz buraxdı.
Bəziləri o qədər xəstələndilər ki, eksperimentdən çəkilməli oldular.
Brian Essex-dən ayrıldıqdan çox sonra belə eksperimentin nəticələrini hiss etməyə davam edirdi.
Mən ilk kolonoskopiyamı yeddi il əvvəl, ikincini dörd il əvvəl, üçüncüsünü isə təxminən bir il əvvəl keçirdim.
Mənimlə hər şey qaydasındadır. Mənimlə hər şey qaydasındadır. Bəli, düz tapmısınız: mədəaltı vəz xərçəngim var.
Beləliklə, ilk qanama vaxtımdan bağırsağım çıxarılan vaxta qədər dəqiq yeddi il oldu.
Bu xərçəngin inkişaf etməsi neçə il çəkir deyə həkimə soruşanda, o cavab verdi: "Yeddi il."
Beləliklə, sən demək olar ki, mənim Essexdə olduğum bütün vaxtı izləyə bilərsən, və bundan əvvəl bir dəfə
qanaxma olmuşdu, o qanaxma bağırsaq xərçənginə səbəb oldu.
Belə uğursuz bir təcrübə necə bu qədər "səlahiyyətli tədqiqat" kimi təqdim oluna bilər?
Belə təcrübəli bir komanda işində niyə bu qədər fundamental və açıq-aydın səhvlər edər?
Bu, maliyyələşdirməni təmin edənlərlə bağlı ola bilərmi?
Essex təcrübəsi MTHR tərəfindən maliyyələşdirilən təcrübələr seriyasındandır.
Bu şirkət mobil telefon sənayesi tərəfindən idarə olunur və maliyyələşdirilir.
MTHR-in nə olduğunu və onun necə maliyyələşdirildiyini deyə bilərsinizmi?
Bəli, MTHR proqramı Böyük Britaniya hökuməti və mobil telefon sənayesi tərəfindən birgə maliyyələşdirilir və mobil
telefon texnologiyası ilə əlaqəli mümkün zərərli sağlamlıq təsirlərini araşdırmaq üçün xidmət göstərir.
Mövzumuz, elmi tədqiqatları kim maliyyələşdirir, həssas bir mövzudur.
Mən özüm kimi bir çox alimin yeni bir tədqiqatı oxumaq üçün aldıqda ilk növbədə sonuncu səhifəyə baxıb onun kim
tərəfindən maliyyələşdirildiyini öyrənməklərini bilirəm.
Zərərli təsirlərin tədqiqatına gəlincə, mobil telefon sənayesindən maliyyələşmə ilə bağlı
maraqlar toqquşması ola biləcəyini düşünürsünüzmü?
Yaxşı, əlbəttə ki, potensial maraqlar toqquşmaları mövcuddur və buna görə də bu cür tədqiqat proqramı diqqətlə idarə edilməlidir.
Mən telekommunikasiya sənayesi ilə genişmiqyaslı iş aparmışam, çünki burada nümayəndə kimi kommunikasiya işlərini təşkil
edirəm, ona görə də uzun müddətdir bu insanlarla danışıram.
Məncə, onlar obyektiv olmaq istərdilər, amma əsasən mənfəət güdürlər, xüsusən bazar payı uğrunda bir-biri ilə rəqabət
apardıqları bazarda, ona görə tədqiqatları maliyyələşdirə bilərlər, amma onlar dərman sənayesinə çox bənzəyirlər.
Aydındır ki, onlar artıq öz tərəfində olan insanları işə götürürlər.
Alimlər pop ulduzlar deyil; onlar çox pul qazanmırlar.
Onların maliyyələşdirməli evləri, qayğı göstərməli ailələri var.
Əgər onlar yanlış nəticələrə gəlsələr, onları kim günahlandıra bilər?
Başqa iş tapa bilməyəcəksən, ən azı orada yox.
Hətta real təzyiq olmasa da, fərdi hallarda mövcud ola da, olmaya da bilən psixoloji təzyiqlər var.
Amma onları maliyyələşdirən təşkilata uyğunlaşmağa və onu razı salmağa yönəlmiş psixoloji təzyiq şübhəsiz ki, rol oynayır.
Özünüzü öhdəlikli hiss edirsinizmi?
Bəli, insan özünü məcbur hiss edir. İnsan özünü məcbur hiss edir.
Elektromaqnit sahələrinin təsirləri mövzusunda kommunal xidmət şirkətləri – yəni elektrik, radio və ya mobil telefon
sənayesi – tərəfindən maliyyələşdirilən tədqiqatların qərəzli olduğunu göstərən kifayət qədər möhkəm statistik məlumatlar var.
Bu tədqiqatlar adətən əhəmiyyətli dərəcədə mənfi olur.
Digər tərəfdən, universitetlərdə və s. müstəqil maliyyələşdirilən tədqiqatlar adətən belə olmur.
Bu, tədqiqat üçün çətin bir sahədir.
Bu cür tədqiqatlar aparmaq asan deyil və insan subyektlərini əhatə edən tədqiqatların məhdudiyyətləri
səbəbindən heç vaxt mükəmməl tədqiqat mühiti olmayacaq.
Həmişə məhdudiyyətlər olacaq.
Bu həqiqi xəstəlikdirmi? Bəli, tamamilə elədir.
Hazırda ÜST bildirir ki, bu gerçəkdir və simptomlar şiddətli və fəaliyyəti məhdudlaşdıran ola bilər.
Elektrohipersensitivliklə bağlı rəqəmlər təxminən 2–3%-dir.
Bunlar bu vəziyyətdən həyatları ciddi şəkildə təsirlənən insanlardır.
Amma əvvəllər də qeyd etdiyim kimi, 100% insan buna hüceyrə səviyyəsində reaksiya verir.
Bu o deməkdir ki, əgər bu kifayət qədər ciddi qəbul edilməzsə və ya tanınmazsa, səhiyyə sistemi
üçün nəticələr potensial olaraq nəhəng ola bilər.
Və yüngül və ya orta dərəcəli elektrosezitivliyə malik insanların sayı əvvəllər güman etdiyimizdən çox daha yüksək ola bilər.
ÜST elektrosezitivliyi tanıyır, lakin İsveç təsirlənənlərə kömək edən yeganə ölkədir.
Hazırda əhalinin 2,5–3%-i orada müalicə alır.
Bu bizim üçün nə deməkdir?
Bu, standart telefonla və unikal mobil telefon qurğusu arasında qurulan eksperimental
əlaqənin kassetə yazılmış səs yazısına aiddir.
Dial tonu – və bu, olduqca böyük nailiyyətdir!
Çünki söhbəti ötürmək bir şeydir, amma dəqiq rəqəmsal məlumatı ötürmək tamamilə başqa şeydir.
İndi bu texnologiyanı mükəmməlləşdirmiş Chelmsforddakı (Essex, İngiltərə) tədqiqat institutuna birbaşa zəng etmək olar.
Liz Charnock digər ucda olmalıdır.
1980-ci illərdə mobil telefonların istifadəyə verilməsi ilə onlar üçün antenalar şəbəkəsinə ehtiyac yarandı.
O vaxtdan bəri telekommunikasiya şirkətləri dünyada 5 milyondan çox dirək quraşdırıblar.
Mikrodalğa tezlikləri ilə havanı doldurmağa qürur duyurlar, lakin sağlamlığa uzunmüddətli zərər
olmayacağına əmin olmaq üçün tək bir tədqiqat belə aparmayıblar.
Onlar əvvəlcə təhlükəsiz olduqlarına əmin olunmadan tikilmişdilər.
Köməyiniz üçün təşəkkür edirəm.
Çox xoşagəlməz deyilmi?
Bəli, o daim mövcuddur, diqqət çəkən məqam isə onun dayanmamasıdır.
O daim radiasiya yayır – bu dirəklərdən gəlir – dirəkləri görə bilsən, ona məruz qalırsan.
Düzünü desəm, olmasa belə, bu məsafədə hələ də ona məruz qalırsan, çünki o beton divarlardan və digər
maneələrdən keçir. Səsi bir az boğulur, amma yalnız bir az.
Direktdən 200–300 metr aralıda olsanız belə, daim onun təsirinə məruz qalırsınız.
Onu eşidəndə hər şey dəyişir. Bəli. Onu görə bilsəydiniz nə olardı?
Bu, hər gün smog görmək kimi olardı.
Süni insan tezliklərinin daim bizi əhatə edən dumanı və onların təhlükəsizliyini yoxlamadan – bəşəriyyətin
bədəninin onlara reaksiya verməyə başlaması təəccüblüdürmü?
Təxminən 10 il əvvəl idi. Mən 30 yaşlarımda idim.
Ailəmdə indiyə qədər süd vəzi xərçəngi olmayıb. Mənim həyat tərzim çox sağlam idi.
Mən uzun illər, o vaxt yeddi il, telefon dirəyinin yanında yaşamışam.
O, evimdən 100 metr aralıda dayanmışdı.
İllərlə mənim mastlarla əlaqəli olmayan simptomlarım vardı, çünki o vaxt elektrosezitivlikdən xəbərim yox idi.
Mən başgicəllənmə, yuxu problemləri, baş ağrıları, kəskin baş ağrıları keçirirdim və tez-tez həkimə gedirdim.
Mənə dedilər ki, bu stress və ya virusdur. Və sonra, gözləmədiyim bir anda mənə süd vəzi xərçəngi
diaqnozu qoydular. Bu, həyatımın ən böyük şoku idi.
Əvvəlcə sadəcə şanssız olduğumu, bunun mənim günahım olduğunu düşünürdüm. Sonra müalicə başladı.
Xəstəxanada orada bir neçə qonşu ilə rastlaşdım – çox kiçik bir kənddə yaşayırdım.
Və mən həmçinin bu qonşularla tanış oldum, gənc qadınlar idilər – mən ən gənciydim, otuz yaşlarımda idim,
digərləri qırx və ya əlli yaşlarının əvvəllərində idilər.
Biz beş nəfər idik, hamımız altı ay ərzində eyni vaxtda süd vəzi xərçəngi diaqnozu almışdıq.
Kəndimizdə cəmi 18 ev var idi, onlar mobil telefon qülləsinin ətrafında yerləşirdilər.
Beləliklə, Eileen başqalarının da qəfil xəstəlikdən əziyyət çəkib-çəkmədiyini öyrənmək üçün sorğu keçirməyə qərar verdi.
Nəticə bizi titrətdi. Çox adam illərdir əziyyət çəkdiyim eyni simptomları bildirdi. Baş ağrıları, başgicəllənmə.
Amma kənddə həmçinin sonsuzluq problemi və prekanserogen servikal lezyonları olan digər gənc qadınlar da
var idi – ya da döş xərçəngi düyünləri olan bir qadın.
Və ərazidə digər xərçəng növləri də var idi.
Yalnız 51 yaşı olan qonşu motor neyron xəstəliyinə tutuldu və təəssüf ki, vəfat etdi. Düzünü desəm: dəhşətli bir xəstəlik.
Bu evlərdən 77 nəfərə təsir etdi.
Bəli, illər ərzində bioloji təsirlər yaşayanların təxminən 70%-i – yuxu problemləri, dəri səpmələri, döş düyünləri və ya xərçəng.
Bəli, bu kənddəki insanlara böyük təsir göstərdi.
Məncə, bu böyük qlobal problemdir.
Biz o vaxtdan bəri mobil telefon dirəyinin ətrafında xərçəng hallarının yeganə qruplaşması olmadığımızı öyrənmişik.
Pylonların yaxınlığında xərçəngin çoxlu klasterləri var.
Biz hadisə yerində bir alimlə birlikdə işlədik və orada uzun müddətdir digər ərazilərdə dayanmış digər dirəkləri araşdırdıq.
Və biz digər sorğular keçirdik və xərçəngin yüksək yayılmasını da aşkar etdik.
Bu qədər mobil telefon və dirək, trilyonlarla dəyəri olan mobil telefon sənayesi ilə ümid etmək olar ki, artıq ciddi bir
dövlət agentliyi yaradılıb, telekommunikasiya sənayesinin təhlükəsiz şəraitdə fəaliyyət göstərməsini təmin edən bir qurum.
Əhalini qoruyan ciddi məhdudiyyətlər qoyan biri – bizə təsir edən hər şeyin tamamilə təhlükəsiz olmasını təmin edən biri.
Təəssüf ki, bunların heç biri mövcud deyil. Bizdə isə ICNIRP var.
ICNIRP təxminən 20 il əvvəl Avropada qeyri-ionlaşdırıcı şüalanmanı öyrənmək üçün yaradılıb.
Bu, Qeyri-ionlaşdırıcı şüalardan qorunma üzrə Beynəlxalq Komitədir və onun vəzifəsi bütün nəşr olunmuş
ədəbiyyatı nəzərdən keçirmək və onu əsasən xülasə etməkdir:
Elm bunu qəti şəkildə deyir.
Səsverməklə daxil ola bilməzsiniz. Əgər üstünlük verilən şəxslərdən biri olsanız, qoşulmaq üçün dəvət alacaqsınız.
Beləliklə, bu həmişə sənaye tərəfindən müəyyən edilir, çünki köklər məhz orada yerləşir.
Yaxşı. Beləliklə, bizim müəyyən etdiyimiz bir meyar var, onu Avropanın əksər ölkələri qəbul edib, və bu, Avropa Komissiyası,
o cümlədən ekspertlər panelinin tövsiyə etdiyi bir şeydir.
Lakin bu təlimatlar yüksək tezlikli şüalanma ilə səbəb-nəticə əlaqəsi olduğunu bildiyimiz tikinti üsullarına əsaslanır.
Bizim ətrafımızı həmin tezlikdə əhatə edən enerji – məsələn, mobil telefonlardan, mobil telefon dirəklərindən və simsiz
telefonlardan gələn şüalanma, başqa sözlə, hər gün istifadə etdiyimiz müxtəlif rabitə cihazları – ilə
bağlı hazırda mövcud olan yeganə ssenari mikrodalğalı sobalardan tanıdığımız ssenari ilə eynidir.
Əgər kifayət qədər enerji istifadə edib onu kifayət qədər kiçik sahəyə cəmləsək, toxumanı qızdırırıq, yəni
müəyyən miqdarda su ehtiva edən hər şeyi qızdırırıq.
Hazırkı heç bir təlimatın xroniki sağlamlıq zədələnməsi və ya xərçənglə heç bir əlaqəsi
yoxdur. Onlardan heç biri, tək biri belə yox.
Onlar hamısı istilik təsirləri və ya dərhal təsirlər, məsələn, dəri qıcıqlanması, qaşın çırpınması və
ya buna bənzər bir şey yaratmaq üçün nəzərdə tutulub.
Heç kəs sağlamlığa uzunmüddətli zərəri müəyyən edə bilməz.
Yəni 40-dan aşağı olduqda bunun əhəmiyyəti yoxdur, mənasızdır...
Bu mənasızdır. Uzunmüddətli sağlamlıq zərərlərinə qarşı qorumaq niyyəti yoxdur.
ICNIRP... yəni, ICNIRP tamamilə əhəmiyyətsizdir.
Məsələn: Əgər məktəbdə sürət həddini heç kimin aşmamasını təmin etmək istəyirsinizsə,
sürət həddini saatda 10 000 kilometr təyin edin.
Beləliklə, hər kəs ona riayət edəcək və heç kim çox sürətlə getməyəcək.
Məktəbin yanından 999 km/s sürətlə keçə bilərsən və yenə də "həddə" əməl etmiş olarsan.
Məsləhətçi komitə hazırda ictimaiyyətin qorunması ilə bağlı sübutları nəzərdən keçirmək tapşırığı almayıb.
Beləliklə, ICNIRP yalnız 100% fakt olanları təmin etmək üçün mövcuddur və 100% fakt olmayan hər şey onun marağında deyil.
Doğrudur. Onlar bu barədə danışacaqlar, mövcud olanı, olmayanları və hələ də öyrənilməsi lazım olanları xülasə edəcəklər.
Və bu qədər idi. Onlar işi elə də qoydular. Heç bir tövsiyə – heç nə, çünki bunu öz məsuliyyətləri hesab etmirlər.
Demək olar ki, hər ölkə radio texnologiyası üçün ictimai məruz qalma hədlərini ICNIRP-in tövsiyələrinə əsasən müəyyən edir.
ICNIRP qaydalarının radio texnologiyaya məruz qalma nəticəsində yaranan uzunmüddətli
sağlamlıq zədələri ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.
Gəlin, zəng etməyə çalışım.
Kimsəni zəng etməyə çalışdığınız zaman yüksək tezlikli ötürmə hər iki istiqamətdə demək olar ki, fasiləsiz başlayır.
Yaxşı, gəlin sınayaq. Oh, vau!
Bağlanar-bağlanmaz; bu zəng rejimidir, mobil telefon elə bunu edir.
Bunlar mobil telefonumdan baz istasyonuna gedən və oradan ötürülən dalğalardır?
Bu, demək olar ki, mobil telefonunuzun siqnal tutduğu və ondan istifadə etdiyiniz zaman hər zaman etdiyi şeydir.
Dəhşətli.
Və mobil telefonunuz baz stansiyasına qoşulduqda və zəng etdiyiniz zaman bu məlumatı daim beyninizə ötürür.
Mobil telefonlar
Mobil telefon qədər tez həyatımıza daxil olmuş texnologiya parçasını təsəvvür etmək çətindir.
İyirmi beş il əvvəl bu, demək olar ki, sadəcə bir hiylə sayılırdı.
Bu günlərdə dörd milyardımızdan hər birinin özünə məxsus bir telefonu var.
Orta hesabla uşaqlar ilk mobil telefonlarını 8 yaşında alırlar.
Mobil telefonlar baz stansiyasından mikrodalğa tezliklərini ötürərək və qəbul edərək işləyir.
Mobil telefonu qulağınıza tutduqda, beyniniz qaçılmaz olaraq bu dalğalara məruz qalır.
Beyin bu təsirə reaksiya verirmi?
Yeni bir Amerika tədqiqatı göstərir ki, bu mütləq belədir.
Dr. Nora Volkow bu tədqiqatı aparıb.
Dr Volkow və onun komandası 47 sağlam insanı bir il ərzində araşdırdı.
İştirakçıların sağ və sol qulaqlarında mobil telefonlar var idi.
Onlardan biri işləyirdi, amma səssiz idi, digəri isə söndürülmüşdü.
Dr Volkow beyin görüntüləmə avadanlığından istifadə edərək, məruz qalma zamanı beynin nə
qədər qlükoza istifadə edəcəyini müəyyən etdi.
Bu, stimulator – bu halda mobil telefon – səbəbindən beyin fəaliyyətində dəyişikliklərin
olub-olmadığını göstərən çox həssas göstəricidir.
Beyin stimullaşdırıldıqda, o, qlükoza sərf edir, elə avtomobilin yanacaq sərf etməsi kimi.
15 dəqiqə ərzində mobil telefona məruz qalma beynində qlükoza istehlakının artması ilə əlaqələndirilir, bu da beynin
mobil telefonun radio tezlikləri ilə aktivləşdiyini göstərir.
Beynin antenaya çox yaxın olan sağ yarımkürəsi mobil telefon söndürüldükdəki vəziyyətlə
müqayisədə ən çox metabolik aktivlik artımını göstərdi.
Hal-hazırkı mobil telefon texnologiyaları tərəfindən yayılan radio tezlikləri çox zəif olsa da, onlar
insan beynini aktivləşdirə və təsir göstərə bilərlər.
Səs-sızı rejimdə mobil telefon istifadə edərkən Dr. Volkow-un təcrübəsi göstərdi ki, insan beyni mobil
telefon mikrodalğalarına metabolik reaksiya verir.
Hüquqi hədlərdən xeyli aşağı səviyyədə baş verən metabolik reaksiya.
Bir çoxunun mümkünsüz olduğunu iddia etdiyi bir şey.
Və Dr. Volkow tərəfindən qeydə alınan reaksiya daha böyük bir narahatlığın ikincil nəticəsidir:
Bu mikrodalğa şüalarının beyində necə udulması. Bu, SAR dəyəri kimi tanındı.
SAR spesifik udma sürəti deməkdir.
Və bu, müəyyən müddət ərzində müəyyən həcmi əhatə edən radio dalğalarının insan bədəni
tərəfindən nə qədər udulduğunu ölçən göstəricidir.
Bu, radio vericisinin insan bədəninə göstərdiyi isitmə təsirinin ölçülməsidir.
SAR aşağıdakı qaydada ölçülür. Süni başdan istifadə olunur.
O, insan beynini təmsil etməsi nəzərdə tutulan qlükoza qarışığı ilə doldurulub.
Test cihazı modelin kəlləsindən keçən mikrodalğa şüalanmasının miqdarını ölçür.
Sonra SAR dəyəri udulan enerji miqdarına əsasən hesablanır.
Avropa İttifaqı üçün 10 qramlıq toxuma ortaçası üzrə həddi 2 vatt/kilqramdır.
ABŞ üçün bu, orta toxuma üzrə 1 g-da 1,6 Vt/kq-dır.
ABŞ-ın yuxarı həddi AB-nin hədlərindən daha sərtdir, lakin Avstraliya və Yeni Zelandiya kimi
digər ölkələr AB-nin hədlərindən istifadə edirlər.
Bazardakı ən populyar mobil telefonlardan bəziləri o qədər çox mikrodalğa şüası yayır
ki, onların SAR dəyəri məhz yuxarı hədədədir.
Kəllənin hər millimetri beyni mikrodalğa şüalanmasından qorumağa kömək edir və beləliklə mobil telefonun SAR dəyərini azaldır.
Uşaqlar ilk mobil telefonlarını orta hesabla 8 yaşında alırlar.
8 yaşlı uşağın kəllə sümüyü yetkin insanınkından əhəmiyyətli dərəcədə nazikdir.
Ümid etmək olar ki, mobil telefonlar uşağın kəllə qalınlığına bərabər qalınlıqda sınaqdan keçirilsin.
SAM başı orta formaya malik, böyük insan kəlləsidir.
10 000 insan baş ölçüsünün orta göstəricisi bu SAM fantom başının yaradılmasında istifadə
olunub və o, orta insan kəlləsini təmsil edir...
Əlbəttə ki, orta yaşlı bir yetkinin başı səkkiz yaşlı uşağın başından xeyli böyükdür.
Lakin SAM fantom başını istehsal edən şirkətə sual verdikdə, reallığın daha da pis olduğunu öyrəndik.
SAM test modeli sadəcə 10 000 insanın orta göstəricisi deyil, ABŞ Ordusundakı 10 000 əsgərin orta göstəricisidir.
Və ABŞ Ordusu heyətinin başları mütləq orta səkkiz yaşlı uşağın başlarından daha böyük və daha qalındır.
Buna görə də, mobil telefonlar səkkiz yaşlı uşağın kəlləsində sınansaydı, çoxunun
uğursuz olacağı ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir.
Təlimatları kim müəyyən edir?
Bunlar ICNIRP adlanan komitənin üzvləridir.
Mobil telefonlarda çalışan insanlar bioinjinirlər.
Onlar canlı hüceyrənin içində nə baş verdiyini bilmirlər, amma bu barədə möhtəşəm tərzdə danışırlar.
Onlar hesab edirlər ki, canlı orqanizmin rifahına təsir edə biləcək yeganə şey toxumaları
isitmək üçün kifayət qədər güclü olub-olmamasıdır.
Amma bu, "Biz yumurtanı qaynatdıqda onun bərkiyəcəyini bilirik" demək kimidir.
Onların bilmədikləri odur ki, əgər yumurtanı qaynatmasalar, o, toyuqya çevriləcək.
Onların bunun necə baş verdiyini ən kiçik təsəvvürləri belə yoxdur. Amma yenə də sanki bilirlərmiş kimi danışırlar.
2011-ci ildə Dünya Səhiyyə Təşkilatı mobil telefonların risk təsnifatını dəyişərək onları insanlarda ehtimal ki,
karsinogen kimi təsnif etdi, çünki mobil telefon istifadəsi ilə əlaqəli beyin şişi növü olan glioma inkişaf riski artıb.
Bu statusdakı qəfil dəyişikliyi nə səbəb oldu?
Mobil telefonların potensial sağlamlıq təsirləri barədə saysız-hesabsız tədqiqatlar aparılıb.
Bəziləri təsir göstərir. Bəziləri isə heç bir təsir göstərmir.
Amma ən qəti tədqiqat Lennart Hardell-dən gəldi.
O, indiyə qədər həyata keçirilmiş ən böyük və ən dərin araşdırma layihəsinə rəhbərlik edib.
O, öz işini dünyanın müxtəlif yerlərindən olan başqalarının işləri ilə birləşdirdi.
1990-cı illərin əvvəllərindən bəri onlar dünyanın dörd bir yanında 2 000-dən çox insanın telefon vərdişlərini araşdırıblar.
Astrositoma və akustik nevroma kimi beyin şişlərinə malik insanlar, çünki bu şişlər qulağa yaxın yerləşdiyinə
görə mobil telefon istifadəsi ilə ən çox əlaqələndirilir.
Nəticələr şok edicidir. Onlar nəticəyə gəldilər ki, mobil telefonlardan istifadə həqiqətən beyin şişləri riskini artırır.
Və onlar həmçinin əvvəlki tədqiqatların niyə heç bir təsir göstərmədiyini də kəşf etdilər.
Məncə, onun yalnız mümkün karsinogen olmaqdan daha çox karsinogen olduğuna dair dəlillər var.
Amma məncə, bir növ bunu başa düşürəm, çünki gələcəkdə yaranacaq xərçənglərin əksəriyyəti hələ orada deyil.
İnsanlar mobil telefonlardan həqiqi təsirlərin aydınlaşması üçün kifayət qədər uzun müddət istifadə etməyiblər.
Digər karsinogenlərdə olduğu kimi, məruz qalmanın təsirini görmək üçün ən azı on il lazımdır.
Mobil telefon partlayışı yalnız 1990-cı illərin sonlarında başladı, ona görə də təsirlərini indi görməyə
başlamamız təəccüblü deyil. Və bu məhz indi baş verir.
Bəs telekommunikasiya sənayesi istifadəçilərini beyin şişlərindən qorumaq üçün nə edir?
Təhlükəsizlik təlimatlarına bir baxış göstərir ki, onlar daha çox özlərinin qorunması ilə maraqlanırlar.
Bu simsiz cihaz modeli radio dalğalarına məruz qalma ilə bağlı qanuni tələblərə uyğundur. Bu bölmədə təsvir
edildiyi kimi istifadə edildikdə, qanuni qaydalara riayət edir.
BlackBerry cihazını bədəninizdən, o cümlədən hamilə qadınların və yeniyetmələrin qarnından ən azı
2,5 sm uzaqda saxlayın! Zəng müddətlərini azaldın!
Demək olar ki, hər mobil telefonun arxasında bədəndən nə qədər məsafədə saxlanmalı olduğu barədə göstərişlər var.
Əksər hallarda tamamilə qeyri-praktik göstərişlər.
Və telekommunikasiya sənayesi özünün yaratdığı zərərlərə dair tədqiqatları maliyyələşdirdikdə nə baş verir?
Və bu tədqiqat nəticəyə gəlir ki, təsir mövcuddur və mobil telefon istifadəsi xərçəngin inkişafında rol oynayır.
Lakin onlar bu tədqiqatı adətən özlərində saxlayırlar.
Biz sadəcə EMF-lərlə nəyi saxladığımızı bilmirik, çünki təsirlər əsasən uzunmüddətlidir və,
dediyiniz kimi, bu hər yerdə mövcud olan məruz qalma var.
Və bu məruz qalmalara geniş yayılmış etibar.
Biz hələ nə etdiyimizi tam başa düşmürük.
Epidemiologiya açıq-aydın göstərir ki, mobil telefondan istifadə beyin şişinin yaranma riskini artırır.
ICNIRP nümayəndələrinin görməli olduğu aydın səbəb-nəticə əlaqəsidir: bunun necə baş verdiyini,
mexanizminin nə olduğunu və xərçəngin dəqiq necə yaranmasını.
Yerin tezislərinə bu qədər uyğunlaşmış və onun maqnit sahəsinə bu qədər həssas bir varlığın insan əli ilə yaradılan mikrodalğalara
təbii olaraq reaksiya verməsi açıq-aydın görünə bilər.
Amma illərdir telekommunikasiya sənayesi eyni sualı verərək öz hərəkətlərini müdafiə edir.
Mobil telefon xərçəngi necə yaradır?
Məlum oldu ki, onlar səhv sual vermişdilər.
Mobil telefon insan bədəninin xərçəni müalicə etməsinin qarşısını necə alır?
Cavab: melatonin.
Görürsünüz, melatonin bir hormondur və inanın ya da inanmayın, o beyində istehsal olunur.
O, beynin pineal vəzində istehsal olunur və məsələn, vitaminlərlə müqayisədə çox güclü antioksidant xüsusiyyətlərə malikdir:
Melatonin C vitamini ilə müqayisədə beş dəfə, E vitamini ilə müqayisədə isə iki dəfə güclüdür.
Və o yalnız gecə paylanır.
Və məhz gecə vaxtı ona ehtiyacımız olur, çünki o zaman yatırıq və beynimiz bədənimizdəki hüceyrələri bərpa edir.
Və elə o zaman melatonin işə düşür.
Hər gün bədənimiz təxminən yarım milyard hüceyrə itirir.
Və gecə vaxtı bədənimiz bu hüceyrələri hüceyrə mitozu adlanan proses, yəni hüceyrələrin bölünməsi yolu ilə əvəz edir.
Nə edir: Azad radikallar adlananları tutur.
Bu sərbəst radikallar əslində enerji istehsalı prosesindən qalan artıq elektronlardır, bu
elektronlar özümüzü bərpa etmək üçün bizə lazımdır.
Hər gecə bədənimiz özünü bərpa edərkən hüceyrə mitozi yan məhsul kimi milyonlarla sərbəst radikallı hüceyrə əmələ gəlir.
Bu sərbəst radikallı hüceyrələr sağlam hüceyrələrə hücum edir.
Ümumiyyətlə qəbul edilir ki, sərbəst radikallı hüceyrələr əksər xərçəng hallarının əsas səbəbi və ya amilidir.
Bədənimizin bu sərbəst radikallara qarşı ən vacib müdafiəsi onun ən güclü antioksidantıdır: melatonin.
O, qan dövranına daxil olur və təbii antioksidant, təbii xərçəng əleyhinə agent kimi fəaliyyət göstərir.
Melatonin çox, çox güclü bir xərçəng əleyhinə agentdir.
Bu, xərçəngdən qoruyan, belə adlanan onkostatik agent kimi fəaliyyət göstərir.
O, həmçinin yuxu-oyanma dövrünüzü tənzimləyir, yaxşı gecə yuxusu və doğru miqdarda melatonin almanızı təmin edir.
Bu yaşlanma əleyhinə molekuldur. Başqa sözlə, o, sərbəst radikalları tutur və
sadəcə dərinizə daha gənc görünüş qazandırır.
Melatonin bədənin xərçəng törədən sərbəst radikalları tələyə salan möcüzəvi dərmanıdır.
Laboratoriyamızda illər ərzində topladığımız 12 000 tədqiqat var ki, bu, geniş istifadə olunan baş ağrısı dərmanı
paratsetamol haqqında nəşr olunmuş tədqiqatlardan daha çoxdur.
Parasetamoldan daha çox elmi maraq melatoninadır.
Melatonin ifrazının azalmasının nəticələri nədir?
Bəli, əgər melatonin səviyyəniz azalıbsa, immun sisteminiz zəifləyir.
Əvvəlcə yatmaqda çətinlik çəkirsiniz, yəni ya yuxuya gedə bilmirsiniz, ya da yuxuya
getsəniz belə yenidən yuxuya qayıda bilmirsiniz.
Melatonin həm də ürəyinizi qoruyur, ona görə də ürək problemləriniz ola bilər.
Və immun sisteminiz optimal şəkildə işləmədiyi üçün xəstəliklərə qarşı daha həssas olursunuz.
Bunlar melatonin səviyyəniz azaldıqda baş verən bəzi şeylərdir.
Məsələn, döş xərçəngi olan orta qadında yaşına uyğun normal qadınla müqayisədə
melatonin səviyyəsi cəmi onun onda bir hissəsidir.
Prostat xərçəngi olan insanlarda isə onların sahib olmalı olduqları melatonin miqdarının yarısından da azı var.
Autizmli uşaqlarda melatonin səviyyəsi olması lazım olan səviyyənin yarısından da azdır.
Gecə növbəsində çalışanlarda melatonin səviyyəsi azalır, çünki onlar gecə işləyir və işıqla qarşılaşırlar.
Onlar gecə melatonin istehsal etmirlər, bu isə süd vəzi xərçəngi riskini 50% artırdığı bilinir.
Və Xərçəng Araşdırmaları üzrə Beynəlxalq Agentlik (IARC) melatonin səviyyəsinin azalması səbəbindən gecə növbəsində
işləməni tədricən ehtimal ki, karsinogen kimi təsnif edib.
İndi bir çox tədqiqat göstərir ki, gecə növbəsində işləyən insanlar və ya kor insanlar orta əhaliyə
nisbətən fərqli xərçəng səviyyələrinə malikdirlər.
Və bu tədqiqatların əksəriyyəti melatonin səviyyəsinin çatışmazlığının və ya azalmasının
sağlamlığa mənfi təsir göstərdiyi fikrini dəstəkləyir.
Bədən yalnız gecə bərpa olunduğundan, melatonin yalnız pineal vəzi işığın olmadığını hiss etdikdə ifraz olunur.
Və baş verən odur ki, pineal vəzi işığa həssasdır.
O, beyninizin gözlərinizdən siqnalları qəbul etdiyi və mərkəzdə kəsişdiyi yerdə yerləşir.
Ona suprachiazmatik nüvə deyilir.
Və oradan olan əlaqələr birbaşa pineal vəziyə gedir ki, işığın olub-olmadığını ona bildirsin.
İşıq mövcud olduqda, beyin hüceyrələrimizi bərpa etmək üçün göndərmək istədiyi siqnallarda eyni anda müdaxilə yaranır.
Beləliklə, bu qədər müdaxilə olduğu üçün beyin bu siqnalları hüceyrələrimizə göndərib onlara özlərini
bərpa etmələrini deməsinin heç bir mənası yoxdur.
Beləliklə, o gözləyir, beyin qaranlıq olana qədər gözləyir.
Hansı tədqiqatlar göstərib ki, elektrik sahələri, maqnit sahələri və ya radio dalğaları melatonin istehsalına təsir göstərir?
Bəli, yaxşı, ABŞ-dakı Battelle İnstitutu 1970-ci illərin sonlarından bəri bu mövzu üzərində çox iş aparır.
Və onun alimləri Barry Wilson, Dick Stevens və bu insanlar bunun üzərində düşünməyə başladılar, çünki işığı
yandıranda beyin melatonin istehsalını dayandırdığını bilirik.
Belə düşündülər ki, bəlkə beyinlərimiz süni şəkildə özümüz yaratdığımız elektrik sahələri ilə gündüzün mövcud
olduğunu hamımızın bildiyi təbii işıq arasında fərq qoya bilmir, çünki biz sadəcə gündüz melatonin ifraz etmirik.
Bunun üçün çox yaxşı bioloji səbəblər var.
Beləliklə, onlar düşünürdülər ki, bu elektrik sahələri melatonin sintezini boğacaq, bu da öz növbəsində xərçəngə, xüsusilə
qadınlarda süd vəzi xərçənginə səbəb olacaq, çünki onlar artıq adətən mövcud olan immunoloji qorunmaya malik olmayacaqlar.
Deməli, beyin radio dalğalarını işıq dalğaları kimi şərh edir?
Bəli, onları bir-birindən ayıra bilmərik.
Görünən işığın da tezliyi var.
Şüa vəzi işıq tezlikləri ilə insan istehsalı tezlikləri arasında fərq qoya bilməz hipotezi
saysız-hesabsız tədqiqatlarla şübhəsiz sübuta yetirilib.
Zəif maqnit sahələrinin (50 Hz və 16 2/3 Hz) Dzungariya hamsterlərinin (Phodopus sungorus) pineal
vəzində melatonin sintezinə birbaşa basdırıcı təsirləri
Hazırkı tədqiqatın nəticələri göstərir ki, aşağı tezlikli maqnit sahələri izolyasiya olunmuş hamster
pineal vəzilərində melatonin istehsalını azalda bilər.
... melatonin istehsalını azaltmaq ...
… Amerikan sasıqquşularında fotofazik dövr edən melatonin məzmununun elektromaqnit sahələrinin təsirləri …
Xülasə olaraq, EMF kişi Amerika səlqənlərində plazma melatonin səviyyəsinə təsir etdi, ...
EMF-lər onların miqrasiyasına təsir edə bilər...
… Qısa dalğa radio siqnallarına məruz qalmanın süd verən inəklərin tüpürcəyində melatonin
konsentrasiyasına xroniki təsirinin olmaması.
Beləliklə, EMF-in melatonin konsentrasiyasına gecikmiş kəskin təsiri ...
A 0.5 G, 60 Hz maqnit sahəsi pinealositlərdə melatonin istehsalını yatırır.
… pinealositlərdə noradrenalinlə induksiya olunan melatonin istehsalında orta hesabla 46% azalma. Nəticələr EM-ə məruz
qalmanın fərdi hüceyrələrə təsir etməklə sidik kisəsi vəzində melatonin səviyyəsinin
azalmasına səbəb ola biləcəyi hipotezini dəstəkləyir.
melatoninın basdırılmasına məruz qalma
pinə vəzində yarada bilər,
fərdi hüceyrələrə təsir etməklə.
EMF/EMR heyvanlarda və insanlarda melatonin səviyyəsini azaldır Dr Neil Cherry 2 sentyabr 2002 On yeddi tədqiqat göstərir ki, ELF
və RF/MW məruz qalması melatonin səviyyəsini azaldır. On altı tədqiqat insanlarda EMR ilə əlaqəli melatonin
səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə azaldığını göstərib.
Sizcə, elektrik sahələrinin, maqnit sahələrinin və radio dalğalarının melatonin
istehsalına təsir etdiyinə dair qəti sübut varmı?
Bu tədqiqat göstərir ki, keştrillərin melatonin səviyyəsi şüalara məruz qalma ilə azalır; radio dirəklərinin yaxınlığındakı
binalarda yuva salan vəhşi turnaların radio dirəklərindən uzaqda olan turnaların yuvalarına nisbətən daha az cücələri olur;
qarışqalar, arılar və müxtəlif quş növləri, həmçinin dəniz məməliləri üzərində aparılan
tədqiqatlar hamısı eyni istiqamətə işarə edir.
Amma sonra sidik kisəsi vəzisinin hüceyrələrində aparılan laborator tədqiqatlar var
ki, onlar həqiqətən melatonin sintez edirlər.
Mən bu hüceyrələrə maqnit sahələrinin təsirini araşdırıram.
Və melatoninın qiymətləndirilməsinin hər mərhələsində maqnit sahələrinin melatonin istehsalına müdaxilə etdiyi göstərilmişdir.
Beləliklə, melatonin istehsalının bütün aspektlərində və maqnit sahələri tərəfindən melatonin
istehsalının inhibisiyasında sübutlar aydınadır.
Tədqiqat həqiqətən bu yolun hər bir aspektini əhatə edir.
Deyə bilərsinizmi ki, bu kifayət qədər qəti nəticədir?
Bəli, deyərdim ki, bu qəti nəticədir.
Bədənlərimizin ən heyrətamiz cəhəti, melatonin istehsal etməklə sərbəst radikalların
əmələ gəlməsinin qarşısını almaq qabiliyyətidir.
Biz öz içimizdə dəqiq bir tarazlıq, mükəmməl bir müdafiə sistemi yaratmışıq.
Bədənlərimiz bu texnikanı mükəmməlləşdirmək üçün milyonlarla il sərf edib.
Bizim inkişaf etdiyimiz mühitə əsaslanaraq yaradılmış bir texnologiya.
Amma son onilliklərdə ətraf mühitimiz dəyişməyibmi, üstəlik eksponensial şəkildə dəyişməyibmi?
Çılpaq gözə dünya eyni görünür, amma hüceyrə səviyyəsində bu, həyatımızın indiyə qədər
yaşadığı ən böyük ətraf mühit dəyişməsidir.
Aydındır ki, belə nəhəng bir dəyişiklik qaçılmaz olaraq belə həssas tarazlığı pozacaq.
Və bədənimizin kifayət qədər melatonin istehsal etməməsinin nəticələri ölümcül ola bilər.
Dünyanın dörd bir yanındakı alimlər artıq inanırlar ki, sərbəst radikallar yalnız xərçəng deyil, hər tanınmış
xəstəliyin səbəbi və ya töhfə verən faktoru ola bilər.
20-ci əsrin əvvəllərində uşaqlıq leykemiyası tibbdə nadir hal idi.
O vaxtdan bəri uşaqlar arasında yalnız leykoz hallarının artdığını görmüşük.
O, hər il təxminən iki faiz artır.
Və bu, autizm, beyin şişləri, xərçəng kimi bir çox digər xəstəliklərə də aiddir.
1910-cu illərdə xərçəng halları ehtimal ki, bu günkindən cəmi yarı qədər çox idi.
Tədqiqatlar və elmi araşdırmalara görə, bir çox digər xəstəliklər də elektromaqnit sahələrinə və şüalanmaya məruz
qalma ilə əlaqələndirilir, təkcə enerji xətlərindən deyil, həm də radio və mikrodalğa sahələrindən.
Son 50 ildə biz elektromaqnit şüalanması okeanına qərq olmuşuq. O, hər yerdə bizi əhatə edir.
Görünməz, biz onu görə bilmirik. Amma onun orada olduğunu bilirik.
Hər dəfə mobil telefonunuzdan istifadə etdiyiniz zaman onun orada olduğunu bilirsiniz.
Saatı geri çevirmək son dərəcə çətindir. Mümkünsüzdür.
Amma biz bu sağlamlıq təsirlərindən xəbərdar olmalıyıq ki, təhlükəsizlik tədbirləri görmək seçiminə sahib olaq.
Əgər biz bunu istəyiriksə, bunu etməliyik.
Məni narahat edən indi həqiqətən baş verən şeylərdir (qeyd: 2013-cü ildə YouTube-da yerləşdirilib).
Bəlkə də kifayət qədər diqqət yetirməmişik.
İndi baş verən şeylərdən biri autizmdir, ya da gəlin onu düzgün adı ilə adlandıraq: autizm spektri pozuntusu.
Sizcə, elmdə elə bir mərhələyə çatmışıqmı ki, belə şeyləri sınamaq üçün demək olar ki, nəzarət qrupu qalmayıb, çünki demək
olar ki, hər kəsdə mobil telefon var, demək olar ki, hər kəs Wi-Fi-dən istifadə edir və demək olar
ki, hər kəs elektromaqnit sahələrinə məruz qalır?
Bəli, biz hamımız elə bir mərhələyə çatırıq ki, mobil telefonlardan və Wi-Fi-dən gələn elektromaqnit sahələrinə o qədər
çox insan məruz qalır ki, artıq bu sahələrə məruz qalanlarla qalmayanların sağlamlıq
fərqini görmək üçün nəzarət qrupumuz yoxdur.
Əgər müqayisə aparsam:
Biz kəşf etdik ki, siqaret çəkmək ağciyər xərçənginə səbəb ola bilər.
Bu, bəzi insanların siqaret çəkməməsi və onların nəzarət qrupunu təşkil etməsi ilə bağlı idi.
Əgər hər kəs siqaret çəkmüş olsaydı, siqaretin ağciyər xərçənginə səbəb ola biləcəyini heç vaxt kəşf etməzdik.
Və hər kəs ağciyər xərçəngindən ölmüş olardı və bu, siqaret çəkmə ilə əlaqələndirilmədən milli xəstəlik kimi tanınardı.
Mobil telefon müdaxiləsi baş verdikdə, ona məruz qalmayan əhali qruplarının hamısını itiririk.
Hətta mobil telefonu olmayan azsaylı insanlar belə mobil telefonlardan gələn şüalanma ilə əhatə
olunublar; alış-verişə gedəndə, qatarda, harada getsələr də!
Bu, yalnız mənim kimi "kömür mədənindəki kanariya" deyil.
Nəticədə, əgər atmosferdəki elektromaqnit sahələrini sadəcə artırsanız – ki, biz məhz bunu edirik – indi
ətraf mühitdə 30 il əvvələ nisbətən milyon dəfə çox elektromaqnit sahələri və mikrodalğalar var.
Bir müddət sonra bu, sənə də təsir etməyə başlayacaq!
15 ildən sonra harada olacağımızı demək çox çətindir.
Amma deyərdim ki, yalnız son bir neçə ildə biz bu zərərli təsirlərin əhaliyə nə qədər
baha başa gəldiyini dərk etməyə başlayırıq.
Və sonra oyanıb səbəblərə baxırıq. Və səbəblərlə bağlı nəsə etməli olacağıq.
Biz zəkalı, lakin mürəkkəb bir orqanizmatik.
Bədənlərimizin funksionallığı nə təsadüfidir, nə də bir gecədə baş vermiş bir şeydir.
Bu planetdəki digər bütün canlılar kimi, biz də yaşadığımız mühitə uyğunlaşmışıq.
Zamanın başlanğıcından bəri sahələrin və rezonansların incə tarazlığını nümayiş etdirən bir mühit.
Bu hadisələr yalnız bizi əhatə etmir, həm də bizi kim olduğumuzu müəyyən edir.
Bədənimizdəki hüceyrələr işıq tezlikləri ilə bir-biri ilə ünsiyyət qurur, elə bizim DNT-miz çoxalmaq
üçün elektromaqnit tezliklərindən istifadə etdiyi kimi.
Bütün bunların mərkəzində müsbət və mənfi yüklü protonlar və elektronlar dayanır, onlar bütün həyatı maqnit edir.
Bütün canlılar kimi biz də kriptoxrom hüceyrələri ilə təchiz olunmuşuq, bu hüceyrələr bizə bu sahələri demək
olar ki, başa düşmədiyimiz şəkildə qavramağa imkan verir.
Biz tezlik, elektrik, işıq və maqnitizm varlıqlarıyıq.
Və bunun yaranması milyonlarla il çəkdi; bu, ilk hüceyrə ilə başlayan bir proses idi.
Biz simsiz texnologiyanı qəbul edib gündəlik həyatımıza daxil etsək də, bədənimiz hüceyrə səviyyəsində bu sürətlə ayaqlaşmayıb.
İndi bizi əhatə edən tezliklər hüceyrələrimiz üçün elə yaddır ki, əgər onları yalnız görə
biləydik, gözlərimiz üçün də eyni dərəcədə yad olardı.
Uşaqlarımız bədənlərinin sadəcə anlaya bilmədiyi bir dünyaya gəlirlər.
Bütün bunlar hara aparacaq?
Bu film çəkilərkən 4G texnologiyası bütün dünyada tətbiq olunur. Bunu mümkün etmək üçün hədlər artırılır.
Wi-Fi demək olar ki, hər evdə, məktəbdə və mağazada mövcuddur və bizi daim əhatə edir.
DECT telefon texnologiyası demək olar ki, hər evdə tapıla bilər.
Sənayenin məsuliyyətli davranıb ehtiyatlı olmalı olduğu bir vaxtda o, uzunmüddətli
sağlamlığımıza qarşı məsuliyyətsiz laqeydlik göstərir.
Pul dünyaya hökm edir.
Və onların bu barədə vicdan sahibi olmaları üçün ehtimal tütün sənayesindəkindən demək olar ki, eyni səviyyədədir.
Beləliklə, əgər dəyişiklik olacaqsa, o, onlardan gəlməyəcək.
Bu bizdən gəlməlidir!
Biz sadəcə gözlərimizi açmalı və problemi dərk etməliyik.
Radio dalğalarının melatonin üzərindəki təsirini araşdırmaq üçün MTHR-dən istifadə etməyi planlaşdırırsınız?
Bu, insanların mobil telefonların melatonin istehsalına müdaxilə etdiyini söylədikdə açıq-aydın işarə etdikləri mexanizmdir.
Melatonin antioksidantdır, istəsəniz, sərbəst radikalları yuyan tozsoran kimi.
Tədqiqat təklifnaməsi elan etdiyimiz zaman, elə indi etdiyimiz kimi, xüsusi maraq doğuran sahələrə vurğu edərək,
bütün spektr üzrə müraciətləri və təklifləri dəvət edirik.
Lakin bunlar bizə daxil olan digər müraciətlərlə birlikdə prioritətləşdirilməlidir. Büdcəmiz məhduddur.
Amma biz hazırda melatonin üzrə heç bir tədqiqat planlaşdırmırıq. Hazırda bu prioritet deyil.
MTHR hələ də mobil telefonların melatonin üzərində necə təsir etdiyini araşdıran tədqiqatlara investisiya etməlidir.