Резонанс, жыштык жаныбарлары
Көбүрөөк адамдар баш айлануу, баш оору, жүрөк ритминин бузулушу же уйкусуздук сыяктуу ден соолук көйгөйлөрүнөн жабыркап жатышат.
Стресс көп учурда себеп катары айтылат.
2012-жылкы төмөнкү документалдык тасма мындай симптомдор көп учурда толугу менен башка, азыраак
белгилүү себептерге байланыштуу экенин көрсөтөт.
Фильм бизди келип чыгышыбыздан баштап 1990-жылдарга чейин саякатка алып барат, ошол кезде
зымсыз байланыш технологиясы кеңейе баштаган.
Ошондон бери адамзат жасалма жыштыктардын деңизине чөмүлүп келет.
Көзгө көрүнгөнү боюнча планета бирдей бойдон калгандай көрүнөт, бирок клеткалык деңгээлде бул Жердеги
жашоонун тарыхындагы эң чоң өзгөрүү болуп саналат.
Таасирлерди жеңилдетип баалоого болбойт!
Kla.TV бул фильмди сиз үчүн немис тилине которуп, үн кошуп чыгарды.
Илимпоздор, өнөр жай өкүлдөрү, дарыгерлер жана таасирленген адамдар өз ойлорун билдиришет.
Биз сизге Джеймс Расселлдин төмөнкү документалдуу тасмасын көрүүңүздү жактырасыз деп
үмүттөнөбүз: «РЕЗОНАНС – Жиілик жаныбарлары»!
1980-жылдардын ортосунда көпчүлүк өлкөлөрдө адамдардын болжол менен үч пайызы мобилдик телефондорду колдонсо; бүгүнкү
күндө дээрлик жүз пайызы мобилдик телефондорду колдонушат.
19 же 20 жашка келгенде, алар он жылдан бери мобилдик телефондорду колдонуп келишет, жана бул
кандай тобокелдиктерди жаратарын биз билбейбиз.
Биз электромагниттик нурлануунун океанында чөмүлгөнбүз. Ал бизди ар тараптан курчап турат.
Көрүнбөйт, биз аны көрө албайбыз. Бирок ал бар экенин билебиз.
Ар бир жолу уюлдук телефонуңузду колдонгондо, анын бар экенин билесиз.
Саатты артка буруу өтө кыйын. Мүмкүн эмес.
Бирок биз бул ден соолукка тийгизген таасирлерден кабардар болуп, коопсуздук чараларын көрүшүбүз керек.
Учурда Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун бул боюнча билдирүүсү – бул чындык экенин айтууда.
Биз мамынын айланасындагы жалгыз рак кластери болгон жокпуз; мамылардын айланасында көптөгөн рак кластерлери бар.
Келгиле турган рактардын көбү азырынча бул жерде жок.
Микротолкундар менен мээбизди нурландырып жатып, кантип коопсуз экенибизди ойлой алмакпыз?
Биз эмне кылып жатканыбызды толук түшүнө элекпиз.
Акыры мобилдик телефондор ракка себеп болору тууралуу билдирүүбүз бар.
Резонанс – Жыштык жаныбарлары
Сыртка чыкканда эмнеге ушунчалык жакшы сезилерин ойлонуп көрдүңүз беле?
Белгисиз илимпоз баарын өзгөртүшү керек болгон ачылыш жасай турган болду. Анын аты Винфрид Отто Шуманн болчу.
Ошондон тартып ал окуучуларына электрдин физикасын үйрөттү.
Шар ичиндеги шар электрдик чыңалууну кантип жарата алат. Натыйжада: жыштык.
Шуманнын классы теманы түшүнүүдө кыйынчылыкка туш болду.
Жөнөкөйлөштүрүү үчүн профессор аларга Жерди бир шар, ионосфераны экинчи шар деп элестетүүнү тапшырды.
Андан кийин ал алардан ортодогу чыңалууну эсептеп берүүнү суранды.
Өзү деле эч нерсе билбегендиктен, Шуман да эсептеп баштады.
Акыры ал болжол менен 10 герц жыштыкка жетти.
Шуманга канчалык ишенгис көрүнсө да, биздин планетада пульс бар эле, Жердеги жашоону курчап турган өлчөнүүчү жыштык.
Профессор өзүнүн ачылышына сыймыктанса да, анын чоң мааниси жок экенин айтты.
Айрыкча ал кичинекей илимий журналда гана жарыяланып, «Шуман резонансы» деген аталыштын
астында журналдын арткы барактарына гана жайгашкан.
Профессор Шуманн резонансынын чыныгы маанисин түшүнүү үчүн бир нече жыл, анын ичинде
тагдырдын таң калыштуу бурулушу да керек болду.
Бул тагдырдын бурулушу 30 жыл мурун Ганс Бергер аттуу башка бир немис илимпозу менен башталган.
Өзү жасаган ЭЭГ аппаратын колдонуп, Бергер адам мээси тарабынан өткөрүлгөн электр жыштыгын биринчи жолу жазып алган.
Башында толкунду аны тапканы адамдын ысымы менен атап коюу сунушталган, бирок Бергер, жөнөкөй адам болгондуктан,
алфавиттик ысым тандады. Ал аны «Алфа толкуну» деп атады.
Профессор Шуманнын ачылышынан көп узабай, Ханс Бергердин кесиптеши, Анкермюллер аттуу адам, бир чакан илимий журналдын
жыртылып-жыртылган нускасына туш келди; ал журнал бир нече жыл мурун профессор Шуманнын
ачылышы жарыяланган ошол эле чакан илимий журнал эле.
Ал макаланы бир нече жолу окуп, ишенбей башын чайкады.
Ал алдыда турган иштин масштабын дароо түшүндү.
Ганс Бергер каттап алган альфа толкундарынын жыштыгы Шумман резонансынын — Жердин жыштыгынын — дээрлик бирдей болгон.
Доктор Анкермюллер дароо Шуманнга кайрылып, аны кошумча иликтөөлөрдү жүргүзүүгө ынандырды.
Шуман макул болуп, студенттеринин бири менен бирге өзүнүн ачылыштарын өнүктүрүүнү улантты.
Алар ионосферанын кутучасында найзағайлар аркылуу чыңалуунун кантип чыгарылып жатканын кенен изилдешти.
Акыры алар так бир жыштыкка келишти: Жердин пульси, Шуман резонансы так 7,83 герц болду. Бул ачылыш таң калыштуу болду.
Шуманн резонансы адам мээсинин альфа толкундарына жөн гана окшош беле? Жок – ал так ошол эле болчу!
Биздин чыгармачылыгыбызды, иштин натыйжалуулугун, стрессибизди, коркууларыбызды жана иммундук системабызды
көзөмөлдөгөн мээнин жыштыгы кандайдыр бир жол менен планетанын жыштыгына туура келип калган.
Жердин соккусу өзү жашоонун соккусуна айланган эле.
Толкундун жыштыгы герц менен өлчөнөт. Бул секундда толкундун жасаган тербелүүлөрүнүн санын билдирет.
Жыштыктар атомдун бир триллиондун биринен тартып бүткүл ааламдын узундугуна чейин өзгөрөт.
Теориялык жактан алганда, жыштыктар чексиз, толук түгөнгүс.
Эгер бул кокустан болсо, анда ал табияттын эң таң каларлык көрүнүштөрүнүн бири эле!
Бул баары эмнени билдирген эле? Көп узабай эле бирөө аны аныктоого аракет кылды.
Анын аты Рютгер Вевер болчу, ал Макс Планк институтундагы белгилүү илимпоз эле.
1960-жылдардын башында профессор адамдардын суткалык ритмин изилдөө үчүн жер астындагы бункер курган.
Циркаддык ритм – бул бардык тирүү жандарда калыптанган күн-түнкү ритм.
Отуз жыл бою профессор 1 234 321 студент-волонтерду табигый жер резонанстарынан толугу менен корголгон бункерде жети
жума бою жашап туруусуна арналган эксперименттерди жүргүздү.
Анын табылгалары бизге таң калыштуу түшүнүктөрдү берет.
Ал бункерден Шуманн резонансын чыгарып салгандан кийин эле студенттердин физикалык жана
психикалык саламаттыгы жабыркаганын байкады.
Ал студенттерди ошол жакка алып барды. Ал ооруп жаткан же кары адамдар менен муну жасоого батынган эмес.
Ал жаш студенттерди ал жакка алып барган, анткени ал — Вевер — анын таасир тийгизерин билген.
Ошондуктан, албетте, жер астында Шуманн резонансы жок.
Жердин ичинен болгону көндөмаа магниттик талаалар эле.
Ошентип, ал аларды жер астына көмгөндө, алар өзүн жаман сезип, баш ооругандан жабыркап, суткалык ритми толугу менен бузулду.
Кызыгы, ал магниттик импульс генератору менен 7,83 герц жыштыкты колдонгондо, ал дароо токтоп калды.
Вевер жасалма бергич аркылуу 7,83 жыштыкты бункерге жашыруун киргизди.
Ар бир жолу ал муну жасаганда, ыктыярчылардын башынан өткөн зыяндуу таасирлер жок болуп кеткенин же азайганын байкаган.
Анын стресси, баш оорулары жана эмоционалдык чыңалуусу азайды, ал эми анын жыргалчылыгы калыбына келди.
Шуман резонансын киргизүүнүн бүтүндөй учурунда.
Вевердин изилдөөлөрү адамдын ден соолугу менен планетанын табигый жыштыгынын ортосундагы таң калыштуу байланышты ачыктады.
2011-жылы жүргүзүлгөн фундаменталдуу изилдөө андан да таң калыштуу нерсени көрсөттү:
Шуман резонансы өмүрдүн өзүнүн башталышы менен байланыштуу болушу мүмкүн.
Ачылыш Нобель сыйлыгынын ээси Лук Антуан Монтанье тарабынан жасалды, ал -де HI вирусун биринчи жолу аныктаган илимпоз.
Профессор суунун эстутуму боюнча эксперименттерди жүргүзүп, мурда анда эриген заттардын
эстутумун суу кантип сактай аларын изилдеди.
Ошентип, ал илимдин принциптерин сыноого турган бир нерсеге туш болду.
Бардык жашоо жашоодон келип чыгат. Бул илимдин эч качан бир да эксперимент менен четтетилбеген негизги принциби.
Өмүр болгону мурда эле өмүр болгон жерде гана пайда боло алат.
Жана бул механизм ар дайым материалдык мүнөздүү деп түшүнүлгөн.
Ошентип, жумуртка менен сперма сыяктуу, же споралар менен клетка бөлүнүү сыяктуу.
Бирок Люк Монтаньенин эксперименттери толугу менен башка гипотезаны сунуштайт.
Профессор ДНК тизмектери, жашоонун чыныгы курулуш блоктору, сууда төмөн жыштыктагы электромагниттик толкундарды
чыгаруу аркылуу бири-бири менен байланышарын көрсөттү.
ДНК ар башка сыноо түтүктөрүндө сакталганда да, профессор алардын ортосунда электромагниттик байланышты аныктады.
Бул байланыш канчалык татаал болушу мүмкүн?
Жакшы, Люк Монтанье алар ДНКнын курулуш блоктору болгон нуклеотиддерди түзө алары жана өзүн
толугу менен жаңы ДНКга чогулта алары көрсөттү.
илимпоздор бул компоненттерди сансыз жолу айкалыштырышкан, бирок бир да экспериментте өмүрдүн учкунун кайра жагып, нуклеотиддерди
ДНК жок кезде чыныгы ДНКга айландыра алышкан эмес.
Акыры, жашоо болгону мурда эле жашоо бар болгон жерде гана бар болушу мүмкүн.
Бирок Люк Монтаньенин эксперименттеринде суудан ДНК толугу менен сүзүлүп алынган болчу. Бирок жаңы ДНК пайда болду.
Бул кантип мүмкүн болду? Люк Монтанье башка эч бир илимпоз жасай албаган нерсени кантип ишке ашырды?
Ал өмүр жок жерде өмүрдү кантип жаратты?
Люк Монтаньенин эксперименттеринде эмнеси ушунчалык башкача эле?
Жыштык бар эле. Эгер аны алып салса, эксперимент ийгиликсиз аякталат.
Бирок ал бар болгондо, ийгиликти камсыздайт. Бул жыштык 7,83 герц болгон: Шуман резонансы.
Бул жерде жашоо менен планетанын жыштыгынын назик байланышы үзүлгөн эле.
Жандуу организмдер менен электромагниттик жыштыктардын өз ара аракеттешүүсү. Көзкарандылык, байланыш.
Бул тууралуу илимий макалаларды окуп табууга болот, бирок жөн гана сыртка чыгып көрсөңүз, андан да ачык далилдерди таба аласыз.
Дагы кандайча ушунчалык жакшы сезиле аласың?
Бул баары кантип болду? Жердин тарыхына көз чаптырсаң, бул абдан ачык көрүнөт.
Шуман толкундары бул планетанын башынан бери бар.
Өмүр алар менен курчалып өнүгүп, сөзсүз түрдө аларга ылайыкташты.
Чындыгында, жыштыкка болгон сезгичтигибиз планетанын башка бир көрүнүшүн кабыл алуу жөндөмүбүз менен терең байланышта болгон.
Магниттик талаалар
Эки миллиард жыл мурун магнитотакттуу бактериялар Жердин магниттик талаасы менен жөнөкөй, бирок кызыктуу мамиле түзүшкөн.
Бир клеткалуу организм магниттик материалдын бөлүкчөлөрүн камтыган.
Бул ага компас ийнеси сыяктуу болуп, Жердин магниттик сызыктары боюнча багытын аныктоого мүмкүндүк берди.
Организмдер татаалдашкан сайын, алардын Жердин магниттик талааларына көз карандылыгы да өстү.
Биз балдардын магниттик талааларга сезгич экенин билебиз. Биз алардын денелеринде магнетит бөлүкчөлөрү бар экенин билебиз.
Лабораториялык сыноолор алардын чындыгында магниттик талааларга сезгич экенин көрсөттү.
Лабораториялык сыноолор жасалма магниттик талаа түзүү аркылуу балдардын бал уяларын куруу ыкмасын көзөмөлдөөгө
болорун көрсөттү, жана балдардын багыт алуу үчүн магниттик талааларды колдонору ачык көрүнүп турат.
Жердеги жашоонун назик тең салмактуулугу биз балдардын өсүмдүктөрдү чаңдоосуна көз
каранды экенибиз менен мыкты чагылдырылат.
Араларсыз жашоонун дээрлик мүмкүнчүлүгү болбойт деп эсептелет.
Зиректүүлер аркылуу опылдоо тамак-ашты кызыктуу кылган дээрлик бардык нерсе үчүн зарыл:
Ошентип, жемиштер, жаңгактар жана башка ушул сыяктуу нерселердин баары курт-кумурскалар аркылуу чаңдандырууну талап кылат, ал эми
бал аралары чаңдандыруучулардын эң маанилүү тобу болуп саналат.
Дүйнөдөгү азык-түлүк эгиндеринин болжол менен 70% аралар тарабынан опылат.
Эгерде балдар болбосо...
Ооба, эгер балдар болбосо, биздин тамак-аш абдан жалыттуу болмок.
Ооба, биз абдан жакыр жашамакпыз. Менимче, маселе дал ушунда: аралар болбосо...
Албетте, тамак-аш үчүн керектүү өсүмдүктөрдөн тышкары, алар жапайы өсүмдүктөрдү да чаңдатат, жана көп
учурда биз чаңдатуунун деталдарын деле билбейбиз.
Бирок балдар чаң себүүчү болбосо, биздин көптөгөн жапайы өсүмдүктөр жок болуп кетмек деп ишене алабыз.
2006-жылы ойго батпас окуя болду: дүйнө жүзү боюнча аралардын колониялары жок болуп баштады,
жана эч ким эмнеге экенин түшүндүрө алган жок.
Дүйнө жүзүндөгү бал уялары кулаганга баштады жана эч ким эмнеге экенин түшүндүрө алган жок. Балчылар уяларынын 30–90 пайызын
жоготконун билдире баштаганда... Министрлик бал уячаларынын колонияларынын кулашы боюнча изилдөө жүргүзүүдө Дүйнөнүн көпчүлүк
эгиндери балдардын опылдоосуна көз каранды. Эгер опылдоо болбосо, адамзат жок болот. ...азыркыга чейин 25 өлкөдө аралар уяларын
таштап чыгып, кайра кайтып келбей жатышат. Бирок ушул узак жылдар бою аралардын өлүмүнүн себеби табылган жок. Бул
Европага да тарап, аралардын популяциясы 10 жылдын ичинде жок болуп кетиши мүмкүн экени аныкталды.
Бизге Пенсильвания мамлекеттик университетинин балчылык боюнча улук кеңейтүү кызматкери Мэрианн Фрейзер кошулду.
Арачы чыгып, араларды карап туруп «бул классикалык учур окшойт» деп айтууга боло турган
аралардын өлүмүнүн классикалык критерийлери кайсылар?
Белгилери: аралар салыштырмалуу саламат жана күчтүү болуп көрүнөт, бирок кыска убакыттын ичинде уядагы чоң
аралардын саны кескин азайып, колонияны таштап кетет.
Ал эми калганы — көп сандагы уруктар, башкача айтканда жаш аралар, бал жана тозаң.
Бул аралардын өлүмү кайсы континенттерде байкалган?
Бал араларынын популяциясынын азайышы дүйнө жүзү боюнча байкалууда.
Көптөгөн башка өлкөлөр бал араларынын популяциясынын азайышын билдиришет.
Бул чындыгында «колониянын кулашы бозуусу» (CCD) деп аталган, аны аныктоо үчүн атайын критерийлер бар
балдардын өлүмү феноменинен уламбы же жокпу — бул башка суроо.
Жана бул — дүйнөнүн башка аймактарынан келген адамдар менен баарлашуу аркылуу түшүнүүгө
аракет кылып жаткан маселелерибиздин бири.
Бул учурдагы тынчсыздануу болжол менен 2006-жылдан бери бар, айрыкча АКШда, ал жакта көптөгөн кесипкөй балчылар жыл
ичинде белгилүү бир убакка чейин саламат болуп келген аралары жайдын аягында күтүүсүз катуу жоготууларга учураганын байкашкан.
Жана алар буга чейин көрүлгөн эч нерсеге окшобогондой көрүнгөн.
Ошентип, адамдар бал уйуларына келип, балдардын жок экенин байкашты.
Бул аралардын өлүмүнүн бул түрү, CCD – колониялардын кулашы бозуусу – дүйнө жүзү боюнча ара колонияларына таасир
берип жатат, айрым өлкөлөрдө жоготуулар 70%га чейин жетет.
Триггерлер катары ар кандай себептер келтирилген.
Бирок алардын эч бири балдардын кенеттен уяларына кайтып келбей калышын так түшүндүрө алган жок – бир гана өзгөчө учурдан башка:
Йохен Кун жана анын командасынын сенсациялуу илимий изилдөөсү.
Бир экспериментте дарыгер сегиз арачылык колония менен иштеп, алардын төртөөсүнө стандарттык DECT телефон орноткон.
Андан соң илимпоздор DECT телефонунун бар же жок экенинин аралардын уясына кайтып келишине кандайдыр бир
таасири бар-жогун байкашты. Натыйжалар таң калыштуу болду.
DECT телефондору коюлбаган уяларга балдар кадимки санда кайтып келишти.
Бирок DECT телефону бар уяларга дээрлик эч бир ара кайтып келген жок.
DECT телефону бар уялардын бирине бир да ара кайтып келген жок.
Доктор Кундун экспериментинин маанисин толук түшүнүү үчүн, биринчи кезекте DECT телефонунун кантип иштээрин түшүнүшүбүз керек.
Үйүңүздүн айланасында жүрүп DECT телефонуңуз менен чалууларды жасай ала турганыңыздын себеби – DECT
телефонуңуздун базалык станциясы микротолкун деп аталган электромагниттик толкундарды гарнитурага жиберет.
Бул так ушундай эле жол менен мобилдик телефон мамысы мобилдик телефон менен байланышат.
DECT телефону негизинен мобилдик телефон мамысынын кичинекей версиясы.
Эгер ара DECT телефонунан чыккан нурлануудан таасирленсе, анда ал мобилдик телефон
мамысынан чыккан нурлануудан да сөзсүз таасирленет.
Дүйнө жүзүндө 4 миллиард мобилдик телефон колдонуучу бар болгондуктан, бир заматта мобилдик телефон
мамыларынын саны тынчсызданткан деңгээлге жетти.
Аранын магниттик багыт сезими ага Жердин магниттик талаа сызыктарын колдонуп өзүн багыттоого мүмкүндүк берет.
Мильёндогон жылдар бою өнүктүрүлүп, тактоодон өткөн чеберчилик.
Мындай жогорку сезгичтик электромагниттик чөйрөдөгү эң майда өзгөрүүлөрдөн да таасирленери ачык көрүнбөйбү?
Анда дээрлик бир түндө болуп кеткен бул зор өзгөрүү эмди билдирет?
Магниттик талааларга сезгич башка түрлөр барбы?
Акыры аларды адам жараткан жыштыктарга сезгич кылып, коргоосуз калтырган сезгичтикпи?
Тилекке каршы, криптохром деп аталган жаңы белоктун табылышы бардык тирүү жандыктарда магниттик сезим бар экенин көрсөтөт.
Криптохром
Алар 1990-жылдары өсүмдүктөрдө табылган. Алардын функциясы өсүүнү жөнгө салуу үчүн зарыл болгон көк жарыкты сиңирүү.
Ошондон бери алар курттарда, жаныбарларда, сүт эмүүчүлөрдө, адамдарда жана канаттууларда табылган.
Криптохромдор – белоктор деп аталган биологиялык молекулалар.
Алар биздин CRY деп аталган айрым гендерибиз тарабынан өндүрүлөт.
Ал эми криптохром молекуласы чындыгында биздин суткалык (циркаддык) ритмди жөнгө салат,
анын ичинде мелатонин өндүрүшүн да камтыйт.
Кээ бир криптохромдор жарыкты сиңирүү функциясына ээ болуп, суткалык сааттын детекторлору катары иштейт.
Ошентип, алар көптөгөн түрлөрдө, өсүмдүктөрдө да, жаныбарларда да байкалган күн-түнкү ритм үчүн кириш болуп саналат.
Бирок 2000-жылы Торстен Ритц криптохромдун андан да таң калыштуу ролун ачыкка чыгарды.
Робин куштары менен өткөрүлгөн бир катар эксперименттерде ал алардын багыт сезиминин жалгыз магниттик күчкө
негизделбегенин, тескерисинче көздүн артында жайгашкан криптохром клеткаларынан түздөн-түз келип чыгарын далилдеди.
Мен Ритцтин илимий эмгектери илимдеги ошол маанилүү этаптардын бири деп эсептейм.
Анткени ал бул криптохром молекуласы – эсиңде болсун, ал суткалык ритмдерге таасир этүүгө жана аларды көзөмөлдөөгө
жооптуу – дал ушул молекула куштарга магниттик компас, башкача айтканда компас берүүгө жооптуу экенин сунуштайт.
Куштарлар чындыгында Жердин магниттик талааларын көрүшөт, балким аларды көрүү талаасына
кошулган жарык же кара так катары кабыл алышат.
Алар башын же денесин кыймылдатканда, так же белги да алар менен кошо кыймылдайт – бул
согуштук учкучтун башынан көрүнгөн дисплейге окшош.
Аларда учуп баратканда багытталууга мүмкүндүк берген бир нерсе бар.
Ал бул ыкманы сыноо үчүн куштарды жогорку жыштыктагы талааларга дуушар кылып, бул алардын магниттик компасын бузаарын текшерген.
Чынында жогорку жыштыктагы талаа робиндордун көчүүсүн бузганы гана эмес, бул өтө төмөн талаа күчтөрүндө да байкалган.
Өтө алсыз жогорку жыштыктагы талаалар да робиндордун компасына таасир эткени абдан маанилүү жана абдан кызыктуу.
Ритцтин эксперименттери навигация үчүн колдонулган криптохром клеткасы адам жараткан жыштыктардан, ал тургай ICNIRP
жөнгө салуу органы коопсуз деп эсептеген чектен да төмөн жыштыктардан олуттуу жабыркаарын ачык көрсөттү.
Жаныбарлардын навигациясын изилдеген бардык изилдөөлөрдө — тараканда, зебра-финчилерде, тооктордо, робин куштарында —
алардын магниттик компасы ICNIRP белгилеген чектерден алда канча төмөн жыштыктагы жогорку
жыштыктагы талаалардын таасири менен бузулганы аныкталган.
Мен канаттуулар, тактап айтканда канаттуулар жана курт-кумурскалар менен иштейм.
Мен алардын адамдар үчүн коопсуз деп айтылган ICNIRP деңгээлдеринен кыйла төмөн талааларга сезгич экенин далилдедим.
Эгерде изилдөөлөр жаныбарлардын бул көрсөткүчтөргө сезгич экенин көрсөтүп турган бул маанилерге көңүл бурусаңыз, бул тууралуу
абдан жакшы адабияттар бар, алар бул маанилер бизге таасирленүүгө уруксат берилген деңгээлдерден жана
натыйжада айлана-чөйрөдөгү жаныбарлар да таасирленген деңгээлдерден кыйла төмөн экенин көрсөтөт.
Магниттик талаалар, жасалма магниттик талаалар бир катар түрлөрдүн жашоо чөйрөсүн жок
кылаарына ишенүүгө абдан бекем илимий негиздер бар.
Акыркы 25 жыл ичинде (эскертүү: 2011-жылга карата) Жердин магниттик талааларын навигация үчүн
колдонгон ар түрдүү түрлөрдүн саны сырдуу түрдө азайды:
Арктикалык көчмө канаттуулардын 109 түрүнүн драмалык кыскарышы]
Улуу Британияда 5 көбөлөк түрү жок болуп кетти
Австралиянын жээгиндеги 36 түрдүү канаттуулардын саны 75%га азайды
Дүйнөдөгү көбөлөктөрдүн түрлөрүнүн 10%ы жок болуу коркунучу алдында турат
Европанын жалпы канаттуулар түрлөрүнүн 45% азайды
Европалык талаа көбөлөктөрүнүн саны 50%га кыскарды
Белгилүү болгон бардык британдык көбөлөктөрдүн жарымы жок болуу коркунучу алдында турат.
Аралар: 70 пайызга чейин кыскарышы
Азиядагы көчмө суу куштарынын 62% азайып баратат же жок болуп кеткен
Австралиянын баткак куштары: 80%га кыскарыш
Британиядагы аралардын түрлөрүнүн жарымы: 70%га чейин кыскарышы
4 Америкалык аралардын түрлөрү: саны 98%га чейин азайды
Айыл чарба жерлериндеги канаттуулар 79%га чейин
Дүйнө жүзүндөгү канаттуулардын сегиз түрүнүн бири коркунуч алдында турат.
190 канаттуулардын түрү өтө коркунучта
Электромагниттик талаалардын натыйжасында биздин чөйрөбүз канчалык өзгөрдү?
Акыркы 25 жыл ичинде ал таанылгыс болуп өзгөрдү...
Электромагниттик энергия жагынан ал миллиондогон эсе чоң.
Мурдагы Улуттук радиологиялык коргоо кеңешинин бир документинде радиациялык чөйрө — эгер аны ошондой атагыңыз
келсе — 50 жыл мурдагыга салыштырмалуу миллиондогон эсеге өскөнү бааланган — миллиондогон эсеге.
Бул Жердеги айлана-чөйрөгө өтө чоң өзгөрүү болуп, биз эволюцияланып келген Шумман толкундарын да камтыган
бардык табигый сигналдарды толугу менен басып салат.
"Шаардын ичинде же айланасында Шуманн резонансын өлчөө толугу менен мүмкүн болбой калды."
Мобилдик телефондордон чыккан электромагниттик булганыш бизди өлчөө иштерин деңизде жүргүзүүгө
мажбур кылды. Физик доктор Вольфганг Людвигдин цитатасы
Криптохромдордун, өзгөчө адамдардын магнит талааларын сезүүсүнө байланыштуу, абдан кызыктуу болушунун бир себеби — доктор Фоули
жана анын кесиптештеринин жакында жүргүзгөн изилдөөсү. Анда адам криптохромдорун жемиш чычкандарына киргизсек, бул
криптохромдордун болушуна байланыштуу жемиш чычкандары магниттик сезгич болуп каларын көрсөткөн.
Бул чындыгында адам криптохромдору магниттик сезгич экенин, алар магниттик талааларды аныктай турганын көрсөтөт.
Криптохром клеткасынын табылышы адамдын магниттик сезүүсүнө жаңы кызыгууну жаратты, бул
сезүүнү Робин Бейкер 40 жыл мурун болжолдогон.
Бул илимий көрбөй учуу эмес. Бул балдарда багыт сезими бар-жогун аныктоо үчүн жүргүзүлгөн эксперимент.
Көзү байланган жана кулак коргогучтарды кийген сыноо катышуучусу атайын отургучта айландырылат, ал
кайсы тарапка карап турганын билбей калганга чейин.
Отургуч токтойт жана сыноо катышуучусу өзүнүн чыгышка, батышка, түндүккө же түштүккө карап турганын болжойт.
Божомол кичинекей компьютерде катталган.
Эгерде балдарда багыт сезими болбосо, алардын божомолдору кокустан болмок. Бирок алар андай эмес.
Он же он бир жаштагы балдар абдан жакшы божомолдой алышат.
Аларда чыныгы багыт сезими бардай көрүнөт. Ал магниттик сезимдей көрүнөт.
Илимпоздор катышуучулардын башына магнит тагып койгондо, бул алардын багыт сезимин олуттуу бузат.
Бул түшүнүү жагынан алганда чоң кадам болуп саналат.
Албетте, бул ар кандай суроолорду жаратат, мисалы, адамдар чындап эле Жердин магниттик талаасын колдонуп багыт таба алабы, жана эгер
бүгүн андай кылбаса, балким миңдеген жыл мурун андай кылганбы?
Албетте, бул адам организминде магниттик талаалар чындап аныкталып, суткалык ритмдердин бузулушуна алып келчү
кандайдыр бир процесс барбы деген суроону да жаратат.
Бул ден-соолукка жана магниттик талааларга байланыштуу эпидемиологиялык изилдөөлөрдө көп кездешкен бардык
терс ден-соолукка тийгизген таасирлерди түшүндүрмөк.
Эгер адамдарга магниттик талааларды кабыл алуу жөндөмү бар болсо, эгерде алар балдар, куштар жана көбөлөктөр сыяктуу эле
жөндөмгө ээ болсо, анда бул биз да алар сыяктуу эле адам жараткан жыштыктарга оңой таасирленебиз дегенди билдиреби?
Айлана-чөйрөбүздөгү өзгөрүүлөр ага тийгизгендей эле бизге да ошол эле таасирди тийгизеби?
Электросезгичтикти кантип сүрөттөп бересиз?
Электромагниттик сезгичтик — бул адамдар электромагниттик талааларга реакция кылып, алардын
денелери да ошол талааларга жооп бере баштаган абал.
Жалпысынан алганда, алар реакция кылган электромагниттик талаалар зымсыз.
Демек, бул зымсыз байланыш: Wi-Fi, зымсыз телефондор, DECT телефондор, мобилдик телефондор жана мобилдик телефон мамылары.
Алардын баары биздин денелерибиз мурда эч качан сезбеген сигналдарды жөнөтүшөт.
Ал адамдарга таасир этүүгө киришти – мага да таасир этүүгө киришти – адатта биринчи баштан башталат – башыңда оору сезесиң.
Мен «баш оору» деп айткым келбейт, анткени бул — сиз буга чейин баштан өткөргөн эч
кандай баш ооруга салыштыргыс, башыңыздагы оору.
Көпчүлүк адамдар жүрөк ритминин бузулушу, уйкусуздук, баш оору, көрүүнүн бузулушу, баш айлануу, ар кандай сезүү
бузулуулары же невроз сыяктуу симптомдордон даттанышат.
Алар денелеринде өзгөчө сезимдерди баштан кечиргендерин айтышат.
Ал чындыгында эндокриндик системага жана калкан безинин функциясына да таасир этиши мүмкүн. Тизме чындап эле чексиз.
Менин өзгөчө учурда, жана бул ар бир адамда болбошу мүмкүн, эгер мен бул чөйрөдөн чыкпасам, ичимдеги катуу оору баштайт – бул өтө
кеч болуп калганын билдирет, менде ички кан агуу болуп жатат.
Менимче, симптомдор өтө ар түрдүү жана адамдардын орнотуп алган байланыштарын темага тиешелүү билим болбосо кабыл алуу
абдан кыйын, ал эми көпчүлүк дарыгерлерде мындай билим жок.
Жана бул алардын күнөөсү эмес. Биз бул абалды таанып билүүгө окутулган эмеспиз.
Бул абдан жаңы, жана биздин түшүнүгүбүз азырынча толук жетилген эмес – бул абалды ачып, толук
түшүнүү үчүн алгачкы кадамдар гана жасалууда.
Электросезгичтиктен жабыркаган көптөгөн адамдар сыяктуу эле, Брайан үйүндө радикалдуу өзгөртүүлөрдү киргизүүгө мажбур болду.
Бул эки бөлмө металл фольга менен толугу менен капталган.
Бул бөлмө менен уктоочу бөлмө ошондуктан Фарадей клеткалары болуп саналат.
Эгерде чындап эле электромагниттик талааларды же микротолкундарды текшерсеңиз – бул түзүлүш жөн гана микротолкундарды үн
сигналдарына айлантат – анда ал жакта, болжол менен жарым миль алыстыкта турган мачта мага
эч кандай көйгөй жаратпай турганын байкайсыз.
Бөлмөнү коргогондо мен металл капталган терезе айнегин орноттум, ал мага электромагниттик
талаалардын көбүн жок кылууга мүмкүндүк берет.
Организмдин электромагниттик талааларды аныктап, аларга жооп бере алган жактары – бул сөздөр ар
кандай контексттерде колдонулат деп айтууга болот.
Эгер аны «электросезгич» деп бөлсөңүз, анда бул чындыгында өмүргө берилген жооп деп айтууга болот.
Мисалы, организмди тирүү экенин аныктоо үчүн караганда, биз чындыгында электрдин бар экенин издейбиз –
мисалы, электрокардиограмма (жүрөктүн активдүүлүгү), ЭКГ жана электроэнцефалограмма, ЭЭГ.
Биз бул жерде изилдеп жаткан нерсе – бул максаттуу органдардан, тактап айтканда мээ
менен жүрөктөн электр токтун бар-жогун аныктоо.
Жана биз муну көргөндө, бул жашоонун бар экенин билдирген белги.
Бир мааниде, электромагниттик талаалар клеткалык деңгээлде өмүрдүн өзүнүн бир бөлүгү болуп саналат.
Бардык тирүү жандыктар электросезгич экенин айтууга болот.
Электросезгичтиктин чындап бар экенине адамдарды ишендирүүгө өтө ынтызар болуп, Брайан жана башка бир нече
жабырлануучулар Эссекс университетиндеги революциялык экспериментке катышууга катталышты.
Элейн Фокс жетекчилиги астында жүргүзүлгөн эксперимент өкүнүчтүүсү, бул темага байланыштуу акыркы изилдөө болду.
Сиз экрандалган бөлмөгө киришиңиз керек.
Сен ал жакка салыштырмалуу кыска убакытка киресиң, мачта 10 мүнөт күйүп, 10 мүнөт өчүп, анан кайра 10 мүнөт күйөт
– анан сен аны байкайсыңбы же байкабайсыңбы көрө аласың.
Мен бөлмөгө кирип, мачтанын күйүп же өчүп турганын айта албай турганымды айттым.
Эмне үчүн? Анткени алар ага кантип жооп берүүнү туура эмес түшүнүшөт.
Көпчүлүк адамдар үчүн бул таптакыр эле болбойт. Сен мачтаны күйгүзөсүң, алар: «Оо, мен муну сезип жатам», — дешет.
Андан кийин алар мачтаны түшүрүшөт, адам: «Ах, эми мен кайрадан жакшы сезип жатам» дейт. Бирок бул мындайча иштебейт.
Мен чөп аллергиясынан жабыркайм, жана мындай талаага киргенде анын таасирин сезүү үчүн бир аз убакыт талап кылынат.
Бирок аны сезбей калууга, андан таасирленбей калууга көп убакыт керек.
Мени чөп талаасынан алыстатып койсо да, 24 сааттан кийин дагы деле бир нерсени сезем.
Электросезгичтик көпчүлүк адамдарда болжол менен төмөнкүдөй көрүнөт.
Команда экспериментти уюштурган ыкмасы Брайан менен башка ыктыярчылардын электр сезгичтигинен жабыркап
жаткандарын далилдөө дээрлик мүмкүн эместей кылган.
Бул анчалык деле маанилүү эмесдей көрүндү, анткени команда түшүнүксүз себептер менен кайра
карап чыгуунун бардык түрүн четке кагууну чечкен.
Бир жагынан алганда, адамдар ар кандай нерселерге сезгичтик менен жооп берип жаткандай көрүнөт.
Мен 3G мобилдик телефондорго, мисалы, GSM мобилдик телефондорго сезгичмин. Модуляциянын иштешинде айырмачылыктар бар.
Мен алардын сезгич экенин айтканы туурабы же жокпу билбейм, бирок эгерде сизде изилдөө иши болсо, анда изилдөөгө
катышкан адамдарды дал алар реакция кылат дешкен сигналга дуушар кылуу максатка ылайыктуу.
Мисалы, эгерде Wi-Fiге дайыма сезгич, бирок мобилдик телефондорго сезгич эмес бирөө бар болсо, анда алар мобилдик телефондорго
эмес, так ушул Wi-Fiге дуушар болуп жатканына ынануу керек.
Акыры, сиз алардын өз айткандарына жооп берерин далилдегиңиз келет.
Бул жерде мындай айырмачылыктардын эч бири жасалган эмес.
Чындыгында, эгер сен бир нерсеге электр сезгичмин деп айтсаң, анда сен ага катышып жүргөнсүң.
Мен муну абдан маанилүү деп эсептеген себебимдин бири – мен электросезгич адамдарга жардам берип жаттым.
Бир нече ай мурун мен чындап эле бир айымга барып турчумун — ал өзү электромагниттик сезгичмин деп эсептечү — жана мен жөн гана
ага жардам берүүгө аракет кылуу үчүн баргам; электромагниттик сезгичтик деген эмне экенин жана анын көйгөйүнүн
себептери эмнеде болушу мүмкүн экенин түшүндүрүү үчүн.
Узун сөз кыскартып айтсам, бул аялда көйгөй бар экени ачык болду, бирок ал электромагниттик сезгич эмес
эле. Ал сөзсүз эле электромагниттик сезгич эмес эле.
Бирок биздин сүйлөшүүбүздө мен анын электрге сезгич экенин аныктоо үчүн Эссекс изилдөөлөрүнө катталганын билдим.
Жүрөгүм дээрлик токтоп калды. Мына, электромагниттик токко сезгич эмес бирөө бар, жана ал Эссекс университетине катталган.
Эссекс мага аларда эч кандай сыноо процедуралары жок экенин айтат!
Алар чындап эмнени аныкташканын — жана бул эссенин өзүндөгү текстке негизделген — мен өз сөзүм менен кыскача айтып берем.
Алар күтүп жаткан жооп деңгээли эске алынса, статистикалык жактан маанилүү таасирди көрсөтүү үчүн
изилдөөгө болжол менен 132 катышуучу керек болору айтылат.
Халкы абдан көп болгондуктан, бир топтун экинчи топко караганда ачык эле сезгич экенин
жыйынтыктоо үчүн изилдөөлөргө өтө көп маалымат керек болот.
Аларда 44 адам бар эле. Бул дегеним, башынан эле алар күткөн маалыматтын үчтөн бирин гана ала алышкан, ошондуктан бир нерсени
аныктоого мүмкүнчүлүгү болгону ошол эле үчтөн бир гана болгон.
Натыйжада алар статистикадан эле көрүнүп турган статистикалык жактан маанилүү тобокелдикти аныкташты.
Өздөрүн сезимтал экенин айткан бардык адамдар үчүн бул да болжол менен 90% маанилүүлүк менен көрүнүп турду.
Ошентип, илимий макала бир нерсени статистикалык жактан маанилүү деп тааныган чек 95% түзөт.
Эгер бул ишеним деңгээлине жетишилбесе, ал статистикалык окуя деп эсептелбейт. Бул
кокустандык, бак-таалай же башка бир нерсе болушу мүмкүн.
Алар тобокелчиликтин жогорулай турганына 90% ишеничтүү болушкан, жана ал, албетте, статистикалык жактан
маанилүү окуя деп эсептелүүчү сыйкырдуу чекке жетпей калды.
Ошентип, аны «Бул адамдардын сезимтал эместигин көрсөтүп турат» деген сөздөр менен
четке какты. Бирок маселе такыр башка жакта эле.
Мачталарга үзгүлтүксүз дуушар болуу бир нече сыноо катышуучуларында өз изин калтырды.
Кээ бирлери ушунчалык ооруп калышты, ошондуктан эксперименттен чыгып кетиши керек болду.
Брайан Эссекстен кеткенден көп узак убакыт өткөндөн кийин да эксперименттин кесепеттерин сезип турду.
Мен биринчи жолу колоноскопиядан жети жыл мурун, экинчи жолу төрт жыл мурун, үчүнчү жолу болжол менен бир жыл мурун өттүм.
Менде баары жакшы. Менде баары жакшы. Ооба, туура божомолдодуңуз: менде ичеги рагы бар.
Ошентип, менде кан агуу биринчи жолу башталгандан ичегим алынганга чейин так жети жыл болду.
Мен дарыгерден бул рактын өнүгүшү канча убакыт аларын сураганда, ал «Жети жыл» деп жооп берди.
Ошентип, сен негизинен мен Эссекске болгон бүткүл убактымды көзөмөлдөй аласың, жана ага чейин бир жолу
кан агуу болгон, ошол кан агуу ичеги рагын баштаган.
Мындай бузулган экспериментти кантип мындай "авторитеттүү изилдөө" деп көрсөтсө болот?
Эмне үчүн ушунчалык тажрыйбалуу команда өз ишинде мындай фундаменталдуу жана ачык каталарды кетирет?
Бул каржылоону камсыз кылгандар менен кандайдыр бир байланышы барбы?
Эссекс эксперименти MTHR тарабынан каржыланган эксперименттердин сериясынын бири болуп саналат.
Бул компания мобилдик телефон индустриясы тарабынан өзү иштетилип жана каржыланат.
MTHR деген эмне жана ал кантип каржыланат?
Ооба, МТХР программасы Британия өкмөтү менен мобилдик телефон индустриясы тарабынан биргелешип каржыланат жана
мобилдик телефон технологиясына байланыштуу ден соолукка мүмкүн болгон зыяндуу таасирлерди изилдөөгө арналган.
илимий изилдөөлөрдү ким каржылайт деген темабыз өтө сезгич.
Мендей көп илимпоздор жаңы изилдөөнү окууга алганда, каржылаган ким экенин билүү үчүн
биринчи кезекте акыркы барагына кайрыларын билем.
Зыяндуу таасирлерди изилдөөгө байланыштуу мобилдик телефон индустриясынан каржылоо алынганда
кызыкчылыктардын кагылышуусу болушу мүмкүнбү деп ойлойсузбу?
Албетте, кызыкчылыктардын кагылышуусу мүмкүн, ошондуктан мындай изилдөө программасын кылдаттык менен башкаруу зарыл.
Мен бул жерде байланыш иштерин уюштуруучу катары телекоммуникация тармагында кеңири иштедим,
ошондуктан мен бул адамдар менен көптөн бери сүйлөшүп келем.
Менимче, алар объективдүү болууну каалашат, бирок негизинен пайда табууга умтулушат, айрыкча бири-бири менен рыноктук үлүш үчүн
атаандашкан шартта, ошондуктан алар изилдөөлөрдү каржылаштырышы мүмкүн, бирок фармацевтикалык өнөр жайга абдан окшош.
Алар буга чейин эле өз тарапта турган адамдарды жумушка алары ачык.
Илимпоздор поп-жылдыздар эмес; алар көп акча таппайт.
Аларда каржылоо үчүн үйлөр бар, кам көрүү үчүн үй-бүлөлөрү бар.
Эгерде алар туура эмес жыйынтыктарга келсе, ким аларды күнөөлөй алат?
Сен башка жумуш таба албайсың, жок дегенде ал жакта.
Чыныгы басым болбосо да, психологиялык басымдар бар, алар жеке учурларда болушу да, болбошу да мүмкүн.
Бирок аларды каржылаган уюмга шайкеш болууга жана аны ыраазы кылууга багытталган
психологиялык басым, албетте, маанилүү роль ойнойт.
Өзүңүздү милдеттүү сезесизби?
Ооба, адам өзүн милдеттүү сезет. Адам өзүн милдеттүү сезет.
Электромагниттик талаалардын таасири боюнча статистика абдан бекем: изилдөөлөр коммуналдык компаниялар,
башкача айтканда электр, радио же мобилдик телефон индустриясы тарабынан каржыланат.
Бул изилдөөлөр көбүнчө олуттуу терс натыйжаларды көрсөтөт.
Ал эми университеттердеги өз алдынча каржыланган изилдөөлөр, адатта, андай эмес.
Бул изилдөө тармагы кыйын.
Мындай изилдөөлөрдү жүргүзүү оңой эмес, жана адамдардын катышуусундагы изилдөөлөрдүн чектөөлөрүнө
байланыштуу эч качан идеалдуу изилдөө чөйрөсү болбойт.
Ар дайым чектөөлөр болот.
Бул чыныгы оору беле? Ооба, толугу менен ошондой.
Учурда Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДСУ) бул чын экенин жана симптомдор оор, адамды алсыраткан болушу мүмкүн экенин билдирет.
Электрогиперсезгичтикке байланыштуу көрсөткүчтөр болжол менен 2–3% түзөт.
Бул абал бул адамдардын жашоосуна олуттуу таасир тийгизет.
Бирок мен мурда айткандай, адамдардын 100%ы ага клеткалык деңгээлде жооп берет.
Бул демек, эгер бул жетиштүү деңгээлде олуттуу кабыл алынбаса же таанылбаса, саламаттык сактоо
системасына тийгизе турган кесепеттери өтө чоң болушу мүмкүн.
Жана жеңил же орточо деңгээлдеги электросезгичтиги бар адамдардын саны, балким, мурда ойлогонубуздан алда канча көп.
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДСУ) электромагниттик сезгичтикти тааныйт, бирок Швеция гана жабыркагандарга
жардам берет. Учурда ал жакта калктын 2,5–3% дарыланууда.
Бул биз үчүн эмнени билдирет?
Бул стандарттык телефон менен өзгөчө мобилдик түзмөктүн эксперименталдык байланышынын кассеталык жазмасына тиешелүү.
Диафон тону – жана бул чындап эле чоң жетишкендик!
Анткени сүйлөшүүнү берүү бир нерсе, ал эми так санариптик маалыматты берүү таптакыр башка нерсе.
Азыр бизде бул технологияны мыкты өздөштүргөн Челмсфорддогу (Эссекс, Англия) изилдөө институтуна түз байланыш бар.
Лиз Чарнок башка тарапта болушу керек.
1980-жылдары мобилдик телефондор киргизилгенде, алар үчүн антенналардын тармагы керек болду.
Ошондон бери телекоммуникациялык компаниялар дүйнө жүзү боюнча 5 миллиондон ашык мамыларды орнотушту.
Микротолкундуу жыштыктар менен абаны толтурганына сыймыктанып, алар ден соолукка узак мөөнөттүү зыян
тийбешин камсыз кылуу үчүн бир да изилдөө жүргүзүшкөн жок.
Аларды биринчи коопсуз экенине ынанбай эле курушкан.
Жардамыңыз үчүн рахмат.
Абдан жагымсыз, туурабы?
Ооба, ал дайыма бар, эң көзгө көрүнөрү — ал токтобойт.
Ал дайыма радиация чыгарып турат – ал мачталардан келет – эгер мачталарды көрө алсаң, анда сен анын таасирине дуушар болосуң.
Чындыгында, эгерде ал болбосо да, сен бул аралыкта ага дуушар болуп жатасың, анткени ал бетон дубалдардан жана башка
нерселерден өтөт. Ал бир аз басаңдатылат, бирок өтө эле аз.
Мачтан 200–300 метр алыстыкта болсоңуз да, ага дайыма дуушар болосуз.
Аны укканда, баары өзгөрөт. Ооба. Эгер аны көрө алсаңызчы?
Бул күн сайын смогду көргөндөй болмок.
Адам жараткан жыштыктардын түтүнү бизди дайыма курчап турганда жана алардын коопсуздугун текшербей жатып, адамдын
денеси аларга реакция кыла баштаганы таң калыштуу эмеспи?
Бул болжол менен 10 жыл мурун болду. Мен 30 жаштарымда элем.
Азыркыга чейин менин үй-бүлөмдө сүт безинин рагы болгон эмес. Мен абдан саламат жашоо образын кармангам.
Мен көп жылдар бою телефон мамысынын жанында жашадым, ошол учурда жети жыл эле.
Ал менин үйүмдөн 100 метр алыстыкта турган.
Жылдар бою менде мачталарга байланыштуу эмес симптомдор болгон, анткени ошол кезде мен
электросезгичтик жөнүндө эч нерсе билчү эмесмин.
Менде баш айлануу, уйкусуздук, баш оору, башымда курч оорулар болуп, дарыгерге көп кайрылчумун.
Мага бул стресс же вирус экени айтылган. Анан күтүүсүздөн мага эмчек рагы деген диагноз
коюлду. Бул менин өмүрүмдөгү эң чоң сокку болду.
Алгач мен жөн гана бактысызмын деп ойлодум, бул менин күнөөм деп ойлодум. Андан кийин дарылоо башталды.
Ооруканада ошол жерде кээ бир кошуналарым менен жолугуп калдым – мен өтө кичинекей айылда жашачумун.
Мен ошондой эле бул кошуналар менен тааныштым, алар жаш аялдар эле – мен эң жашым болчумун, отуз
жашта, калгандары кырк же элүү жашка жакын эле.
Биз бешөөбүз ал жерде болчубуз, алты айдын ичинде баарыбыз бир эле учурда эмчек рагы деген бирдей диагноз менен.
Биздин айылда мобилдик телефон мамысынын айланасында болгону 18 үй эле бар болчу.
Ошентип, Эйлин башкалар да күтүүсүз оорудан жабыркап жатабы же жокпу аныктоо үчүн сурамжылоо жүргүзүүнү чечти.
Натыйжа бизди калтыратты. Көптөгөн адамдар мен жылдар бою жабыркап келген ошол эле
симптомдорду билдиришти. Баш оору, баш айлануу.
Бирок айылда дагы башка жаш аялдар болгон, алардын айрымдарынын кош бойлуулукка байланыштуу көйгөйлөрү жана ракка
чейинки абалдагы жатын моюн рагы бар эле, ал эми бир аялда сүт безинин рагынын шишиктери бар болчу.
Жана бул аймакта башка түрдөгү рак оорулары да бар эле.
Жашы болгону 51де болгон кошуна мотор нейрон оорусуна чалдыгып, өкүнүчтүүсү, каза болду. Чындыгында: аябай оор оору.
Бул үйлөрдөн 77 адам жабыркады.
Ооба, жылдар бою биологиялык таасирлерди баштан кечиргендердин болжол менен 70%ы – уйку көйгөйлөрү,
теридеги безеткилер, сүт безиндеги шишиктер же рак.
Ооба, бул айылдагы адамдарга чоң таасир тийгизди.
Мен бул чоң глобалдык көйгөй деп ойлойм.
Андан бери биз мобилдик телефон мамысынын айланасындагы рак оорусуна чалдыккан учурлардын жалгыз топ эмес экенибизди билдик.
Мачталардын жанында рактын көптөгөн кластерлери бар.
Биз жергиликтүү жерде илимпоз менен бирге иштеп, башка аймактарда узак убакыттан бери турган башка мачталарды изилдедик.
Жана биз башка сурамжылоолорду да өткөрүп, рак оорусунун жогорку учурун да аныктадык.
Ушунчалык көп уюлдук телефондор жана мамылар, ошондой эле триллиондогон долларга бааланган уюлдук байланыш тармагы бар
болгондо, байланыш тармагынын сигнал өткөрүү жагынан коопсуздугун камсыз кылган катуу
мамлекеттик агенттик түзүлгөнүнө үмүт кылсак болот.
Элди коргоо үчүн катуу чектөөлөрдү коюп, бизге тийгизген таасирлердин толугу менен коопсуз болушун камсыз кылган адам.
Тилекке каршы, алардын бирөөсү да жок. Бизде болгону ICNIRP бар.
ICNIRP болжол менен 20 жыл мурун Европада иондоштуруучу эмес радиацияны изилдөө үчүн түзүлгөн.
Бул – иондоштуруучу эмес радиациядан коргоо боюнча Эл аралык комитет, анын милдети – жарыяланган бардык
адабиятты карап чыгып, негизинен анын мазмунун кыскартып берүү:
Илим так ушуну айтат.
Добуш берип кире албайсың. Эгер сен артыкчылыктуу талапкерлердин бири болсоң, кошулууга чакырыласың.
Ошондуктан ал ар дайым өнөр жай тарабынан аныкталат, анткени тамырлары ошол жерде жатат.
Туура. Ошентип, бизде алар белгилеген эталон бар, аны Европанын көпчүлүк өлкөлөрү кабыл алган, жана ал Европа Комиссиясынын
өзү, анын ичинде эксперттик кеңеши тарабынан сунушталат.
Бирок бул нускамалар жогорку жыштыктагы радиация менен себеп-натыйжа байланышы бар
экенин биз билген курулуш ыкмаларына негизделген.
Учурда бизди курчап турган ошол жыштыктагы энергияга, мисалы мобилдик телефондордон, мобилдик телефон мамыларынан жана сымсыз
телефондордон чыккан радиацияга – башкача айтканда, күн сайын колдонгон ар кандай байланыш түзмөктөрүнө –
байланыштуу жалгыз эле сценарий микротолкундуу мештерде тааныш болгон сценарий менен бирдей.
Эгерде биз жетиштүү энергияны колдонуп, аны жетиштүү чакан аянтка топтосок, анда ткандарды ысытабыз, андан соң
белгилүү бир өлчөмдө суу камтыган бардык нерселерди ысытабыз.
Учурдагы нускамалардын эч бири өнөкөткө созулган ден соолукка келтирилген зыянга же ракка
байланыштуу эмес. Бирөөсү да, бирөөсү да жок.
Булардын баары жылуулук таасирлерин же теринин кычышуусу, каштыктын титирөөсү же окшош башка
дароо таасирлерди жаратуу үчүн иштелип чыккан.
Эч ким ден соолукка узак мөөнөттүү зыянды аныктай албайт.
Демек, сиз 40 жашка чейинкилер маанисиз, маңызы жок деп ойлойсузбу...
Бул маанисиз. Узак мөөнөттүү ден соолукка келтирилген зыяндан коргоого эч кандай ниет жок.
ICNIRP — … жакшы, ICNIRP толугу менен маанисиз.
Мисалы: эгер мектепте эч ким ылдамдык чегинен ашпашын камсыз кылгыңыз келсе, ылдамдык чегин саатына 10 000 чакырымга коюңуз.
Ошентип, баары ага баш ийип, эч ким өтө ылдам айдабайт.
Сен мектептин жанынан 999 км/саат ылдамдык менен өтсөң дагы «чектөөгө» баш ийе аласың.
Кеңеш берүүчү комитет азыр коомчулукту коргоого байланыштуу далилдерди карап чыгуу милдети жүктөлгөн эмес.
Демек, ICNIRP болгону 100% фактты камсыз кылуу үчүн гана бар, ал эми 100% факт эмес нерселер анын ишине кирбейт.
Туура. Алар бул тууралуу сүйлөшүп, эмнелер бар экенин, эмнелер жок экенин жана эмнелерди
дагы табуу керек экенин кыскача жыйынтыкташат.
Ошол эле болду. Алар ошол бойдон калтырышты. Эч кандай сунуштар жок – эч нерсе, анткени
алар муну өз жоопкерчилиги катары көрүшпөйт.
Дээрлик ар бир өлкө радио технологиясы үчүн коомчулукка тийгизген таасир чектерин ICNIRP көрсөтмөлөрүнө ылайык белгилейт.
ICNIRP көрсөтмөлөрүнүн радио технологиясына дуушар болуудан узак мөөнөттүү ден соолукка келген зыян менен эч кандай тиешеси жок.
Жүр, мен чалып көрөйүн.
Бирөөнү чалууга аракет кылганда жогорку жыштыктагы берүү эки тараптан тең дээрлик үзгүлтүксүз башталат.
Ооба, келиңиз, сынап көрөлү. Оо, вау!
Байланыш түзүлгөндө эле; бул чалуу режими, мобилдик телефон дал ушундай иштейт.
Бул толкундар менин мобилдик телефонума базалык станцияга барып, ал жактан таратылып жатабы?
Бул негизинен сиз мобилдик байланыштын сигналдары бар жерде телефонуңузду колдонгондо
телефон дайыма ошол эле нерсени жасап турат.
Өтө жаман.
Жана сиз базалык станцияга туташып, телефонуңузду колдонгондо, мобилдик телефонуңуз бул сигналды дайыма башыңызга жиберет.
Мобилдик телефондор
Мобилдик телефон сыяктуу тез арада жашообузга кирип келген технологияны элестетүү кыйын.
Жыйырма беш жыл мурун аны жөн гана трюк катары эсептешчү.
Азыркы күндө бизде 4 миллиард адамдын ар биринде бирден бар.
Орточо алганда, балдар биринчи уюлдук телефонуна 8 жашында ээ болушат.
Мобилдик телефондор базалык станциядан микротолкундуу жыштыктарды жиберүү жана кабыл алуу аркылуу иштейт.
Мобилдик телефонду кулагыңа кармаганда, мээң сөзсүз түрдө бул толкундарга дуушар болот.
Мээ бул таасирге реакция кылабы?
Жаңы америкалык изилдөө бул нерсенин сөзсүз түрдө ошондой экенин көрсөтүп турат.
Доктор Нора Волков бул изилдөөнү жүргүздү.
Доктор Волков жана анын командасы 47 ден-соолугу чың адамды бир жыл бою изилдешти.
Катышуучулардын оң жана сол кулактарында мобилдик телефондор болгон.
Бирөө иштеп турду, бирок үнү өчүрүлгөн эле, экинчиси өчүрүлгөн эле.
Доктор Волков таасирге учурулган учурда мээ канча глюкозаны колдонорун аныктоо үчүн
мээни сүрөткө тартуу жабдууларын колдонгон.
Бул стимулятордон – бул учурда мобилдик телефондон – улам мээнин активдүүлүгүндө өзгөрүүлөр бар-жогун абдан сезгич көрсөткүч.
Мээ стимулдашканда, ал глюкозаны күйүүчү май сыяктуу сарптайт.
15 мүнөт мобилдик телефон колдонуу мээдеги глюкоза керектөөсүнүн өсүшү менен байланыштуу, бул мээнин мобилдик
телефондун радио жыштыктары менен активдешкенин көрсөтөт.
Антеннага абдан жакын жайгашкан мээнин оң жарым шары мобилдик телефон өчүрүлгөндөгүгө салыштырмалуу
метаболикалык активдүүлүктүн эң чоң өсүшүн көрсөттү.
Учурдагы мобилдик телефон технологиялары чыгарган радио толкундары өтө алсыз болгонуна карабастан, алар
адам мээсин активдештирип, таасир этүүгө жөндөмдүү.
Үнсүз режимде мобилдик телефонду колдонгондо, доктор Волковдун эксперименти адам мээсинин мобилдик телефондун
микротолкундарына метаболикалык жооп көрсөтөрүн көрсөттү.
Мыйзамдуу чектен алда канча төмөн деңгээлдеги метаболикалык реакция.
Көптөр мүмкүн эмес деп эсептеген нерсе.
Ал эми доктор Волков каттаган реакция — бул чоңураак тынчсыздануунун экинчи даражадагы көрүнүшү:
Бул микротолкундуу нурлардын мээ тарабынан чындап кантип сиңирилиши. Бул SAR мааниси деп аталган.
SAR – спецификалык сиңирүү ылдамдыгын билдирет.
Бул белгилүү бир убакытта жана белгилүү бир көлөмдө адамдын денеси радио толкундарын канчалык
деңгээлде сиңирип алганын өлчөө болуп саналат.
Бул радио беригичтин адамдын денесине тийгизген жылуулук таасирин өлчөө.
SAR төмөнкүдөй өлчөнөт. Жасалма баш колдонулат.
Ал адам мээсин чагылдырууга тийиш болгон глюкоза аралашмасы менен толтурулган.
Сыноо аппараты моделдин баш сөөгүнөн өтүп кирген микротолкундуу нурлануунун көлөмүн өлчөйт.
Андан кийин SAR мааниси сиңирилген энергиянын көлөмүнө жараша эсептелет.
ЕС үчүн 10 г ткандагы орточо көрсөткүч боюнча чеги бир килограммга 2 ватт.
АКШ үчүн бул ткандардын 1 г орточо салмагына 1,6 Вт/кг түзөт.
АКШнын жогорку чеги ЕСке караганда катаал, бирок Австралия жана Жаңы Зеландия сыяктуу башка өлкөлөр ЕСтин чектерин колдонушат.
Рыноктогу эң популярдуу мобилдик телефондордун айрымдары ушунчалык көп микротолкундуу нурланыш чыгарышат,
алардын SAR көрсөткүчү жогорку чектин так чегинде турат.
Баш сөөгүнүн ар бир миллиметри мээни микротолкундуу радиациядан коргоого жардам берип,
ошентип мобилдик телефондун SAR маанисин азайтат.
Балдар орточо эсеп менен 8 жашта алгачкы мобилдик телефонуна ээ болушат.
8 жаштагы баланын баш сөөгү чоңдорго караганда бир кыйла жука.
Мобилдик телефондордун башындагы кабыктын калыңдыгы баланын калыңдыгына барабар
шартта сыноодон өткөрүлөт деп үмүт кылса болот.
SAM башы – орточо формадагы, чоң адамдын баш сөөгү.
10 000 адамдан алынган баш өлчөмдөрүнүн орточо көрсөткүчү бул SAM фантом башын түзүү үчүн
колдонулган, ал орточо адамдын баш сөөгүн чагылдырат...
Албетте, орточо чоң кишинин башы сегиз жашар баланын башынан кыйла чоң.
Бирок биз SAM фантомынын башын чыгарган компаниядан суроо салганда, чындык андан да жаман экенин билдик.
SAM тест модели жөн гана 10 000 адамдын орточо көрсөткүчү эмес, ал АКШ армиясындагы 10 000 аскердин орточо көрсөткүчү.
Ал эми АКШ армиясынын кызматкерлеринин баштары орточо сегиз жашар баланын башынан албетте чоңураак жана калыңыраак.
Ошондуктан, эгерде мобилдик телефондорду сегиз жаштагы баланын баш сөөгүндө сыноодон өткөрсөк, алардын көбү
талапка жооп бербейт деп божомолдоого толук негиз бар.
Көрсөтмөлөрдү ким бекитет?
Бул ICNIRP деп аталган комитеттин адамдары.
Мобилдик телефондордо иштеген адамдар биоинженерлер.
Алар тирүү клетканын ичинде эмне болорун билбейт, бирок анын туурасында пафос менен сүйлөшөт.
Алар тирүү организмдин жыргалчылыгына таасир этиши мүмкүн болгон жалгыз нерсе – анын ткандарды жылытууга
жетиштүү күчтүүбү же жокпу деген гана суроо деп эсептешет.
Бирок бул «биз жумуртканы кайнатканда ал катуу болорун билебиз» деп айтууга окшош.
Алар билбейт: эгер жумуртканы кайнатпай койсо, ал тоокко айланат.
Алар мунун кантип болорун бир да түшүнүшпөйт. Бирок дагы деле билишкендей сүйлөшөт.
2011-жылы Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму мобилдик телефондордун тобокелдик классификациясын өзгөртүп, аларды адам үчүн мүмкүн
болгон канцероген катары кайра классификациялады, анткени мобилдик телефонду колдонуу менен байланышкан мээ шишигинин
бир түрү – глиома – пайда болуу тобокелдиги жогорулаган.
Бул статусундагы кескин өзгөрүүгө эмне түрткү болду?
Мобилдик телефондордун ден соолукка тийгизиши мүмкүн болгон таасирлери боюнча сансыз изилдөөлөр жүргүзүлгөн.
Кээ бирлери таасир көрсөтөт. Кээ бирлери эч кандай таасир көрсөтпөйт.
Бирок эң чечүүчү изилдөө Леннарт Харделлден чыкты.
Ал аткарылган ичинен эң ири жана эң терең иликтөө долбоорун жетектеди.
Ал өзүнүн эмгегин дүйнөнүн ар кайсы бурчунан келген башка адамдардын эмгектери менен айкалыштырды.
1990-жылдардын башынан бери алар дүйнө жүзү боюнча 2000дөн ашык адамдын телефон колдонуу адаттарын изилдеп келишет.
Астроцитома жана акустикалык нейрома сыяктуу мээ шишиктери бар адамдар, анткени алар кулакка жакын
жайгашкандыктан мобилдик телефонду колдонуу менен эң көп байланышкан мээ шишиктери болуп саналат.
Натыйжалар таң калыштуу. Алар мобилдик телефондорду колдонуу чындыгында мээ
шишиктеринин коркунучун жогорулатарын жыйынтыкташты.
Жана алар мурдагы изилдөөлөрдө эч кандай таасир байкалбаганынын себебин да аныкташты.
Менимче, бул канцерогендик экенине болгону мүмкүн канцерогендик дегенден да көбүрөөк далилдер бар.
Бирок мен аны бир жагынан түшүнөм деп ойлойм, анткени келе турган рактардын көбү азырынча келген жок.
Адамдар мобилдик телефондорду чыныгы таасирлери көрүнүп турганга чейин жетиштүү узак убакыт колдонгон жок.
Башка канцерогендер сыяктуу эле, таасирди байкоо үчүн кеминде он жыл талап кылынат.
Мобилдик телефондордун жарылуусу 1990-жылдардын аягында гана башталгандыктан, анын таасирин эми гана байкап
жатканыбыз таң калыштуу эмес. Ал азыр эле болуп жатат.
Телекоммуникация тармагы колдонуучуларын мээ шишиктеринен кантип коргоп жатат?
Коопсуздук нускамаларына бир карасаң, алар өзүнүн корголушуна көбүрөөк кам көрүшкөнүн байкайсың.
Бул зымсыз түзүлүштүн модели радио толкундарына дуушар болуу боюнча мыйзамдык талаптарга жооп берет. Бул бөлүмдө сүрөттөлгөндөй
колдонулганда, ал мыйзамдык көрсөтмөлөргө ылайык келет.
BlackBerry түзмөгүн денеңизден, анын ичинде кош бойлуу аялдардын жана өспүрүмдөрдүн курсагынан кеминде
2,5 см алыстыкта кармаңыз! Чалуу убактысын кыскартыңыз!
Дээрлик ар бир мобилдик телефондун арткы бетинде аны денеден канчалык алыстыкта кармоо керектиги тууралуу нускамалар бар.
Көпчүлүк учурларда толугу менен иш жүзүндө колдонууга жараксыз көрсөтмөлөр.
Телекоммуникация тармагы өзү келтирген зыянды изилдөөгө каражат бөлсө, эмне болот?
Бул изилдөө мобилдик телефонду колдонуунун рактын өнүгүшүнө таасири бар экенин жана
анда маанилүү роль ойной турганын жыйынтыктайт.
Бирок алар бул изилдөөнү өзүндө гана сактоого аракет кылышат.
Биз ЭМФтер менен эмнени сактап жатканыбызды жөн гана билбейбиз, анткени алардын таасирлери негизинен узак
мөөнөттүү, жана сиз айткандай, бул кеңири тараган таасир.
Жана бул ачылыштарга кеңири таянуу.
Биз эмне кылып жатканыбызды азырынча так түшүнө элекпиз.
Эпидемиология ачык көрсөткөндөй, мобилдик телефонду колдонуу мээ шишигинин пайда болуу тобокелдигин жогорулатат.
ICNIRP уюмунун өкүлдөрү көрүшү керек болгон нерсе – так себеп-салгыч байланыш: ал кантип ишке ашат,
механизми кандай жана рак так кандайча пайда болот.
Жердин жыштыктарына ушунчалык шайкеш болуп, анын магниттик талаасына өтө сезгич жандык адам жараткан микротолкундарга
табигый түрдө реакция кылары ачык көрүнүш болуп көрүнүшү мүмкүн.
Бирок жылдар бою телекоммуникация тармагы өз аракеттерин коргоп келет, бир эле суроону коюп.
Мобилдик телефон ракка кантип себеп болот?
Көрсө, алар туура эмес суроо беришкен.
Мобилдик телефон адамдын организминин ракты айыктыруусуна кантип тоскоол болот?
Жооп: мелатонин.
Билсеңиз, мелатонин — гормон, жана ишенсеңиз да, ишенбесеңиз да, ал мээде өндүрүлөт.
Ал мээнин эпифиз безинде өндүрүлөт жана, мисалы, витаминдерге салыштырганда өтө күчтүү антиоксиданттык касиеттерге ээ:
Мелатонин С витаминине караганда беш эсе күчтүү, ал эми Е витаминине караганда эки эсе күчтүү.
Ал болгону түнкүсүн гана таратылат.
Ал эми бизге ал так түнү керек, анткени ошол учурда биз уктап, мээбиз денебиздеги клеткаларды калыбына келтирет.
Мына ошондо мелатонин иштей баштайт.
Ар бир күнү биздин денебиз болжол менен жарым миллиард клетканы жоготот.
Түнкүсүн биздин денебиз клетка митозу деп аталган процесс аркылуу бул клеткаларды алмаштырат.
Ал эмнени жасайт: эркин радикалдар деп аталгандарды кармайт.
Бул эркин радикалдар чындыгында энергия өндүрүү процессинен калган ашыкча электрондар болуп саналат,
алар бизге өзүбүздү калыбына келтирүү үчүн керек.
Ар түнү биздин денелерибиз кайра калыбына келгенде клетка митозунун кошумча продуктусу катары
миллиондогон эркин радикал клеткалар пайда болот.
Бул эркин радикал клеткалар саламат клеткаларга чабуул коюшат.
Жалпысынан эркин радикал клеткалар көпчүлүк рак ооруларынын негизги себеби же фактору экени кабыл алынат.
Бул эркин радикалдарга каршы биздин организмдин эң маанилүү коргонуусу – анын эң күчтүү антиоксиданты: мелатонин.
Ал канга сиңип, табигый антиоксидант жана ракка каршы табигый каражат катары иштейт.
Мелатонин ракка каршы өтө, өтө күчтүү каражат.
Ал «онкостатик» деп аталган агент катары иштейт, ал сизди рактан коргойт.
Ал ошондой эле уйку-ойгонуу циклиңизди жөнгө салып, сизге жакшы түнкү уйкуну жана мелатониндин туура дозасын камсыздайт.
Бул картаюуга каршы молекула. Башкача айтканда, ал эркин радикалдарды кармап, териңизди жөн гана жаш көрүнтөт.
Мелатонин – рак пайда кылган эркин радикалдарды кармап турган организмдин керемет дарысы.
Биздин лабораторияда жылдар бою чогултулган 12 000 изилдөө бар, бул кеңири колдонулган баш оору дарысы
парацетамол боюнча чыгарылган изилдөөлөрдөн да көп.
Мелатонинге илимий кызыгуу парацетамолго караганда кыйла көп.
Мелатонин бөлүнүшүнүн азайышы кандай кесепеттерге алып келет?
Ооба, эгерде мелатонин деңгээлиңиз төмөндөсө, анда иммундук системаңыз алсыздайт.
Алгач уктоодо кыйынчылыкка туш болосуң, башкача айтканда, уктап кете албайсың же уктап калсаң да кайрадан уктап кете албайсың.
Сизде жүрөк көйгөйлөрү болушу мүмкүн, анткени мелатонин жүрөгүңүздү да коргойт.
Жана иммундук системаңыз оптималдуу иштебей жатканы үчүн сиз ооруга көп чалдыкчу болосуз.
Мелатонин деңгээли төмөндөгөндө мындай нерселер болушу мүмкүн.
Мисалы, эмчек рагына чалдыккан орточо аялда, курагындагы кадимки аялга салыштырмалуу мелатониндин деңгээли болгону он эсе төмөн.
Простата рагы бар адамдарда аларда болушу керек болгон мелатониндин жарымынан да азыраак гана калат.
Аутизм менен ооруган балдарда болушу керек болгон мелатонин деңгээли жарымынан да аз.
Түнкү сменада иштеген жумушчуларда мелатонин деңгээли түнкүсүн иштеп, жарыкка дуушар болгондуктан азаят.
Алар түнкүсүн мелатонин чыгарбайт, ал эмчек рагынын коркунучун 50%га жогорулатары белгилүү.
Рак изилдөө боюнча Эл аралык агенттик (IARC) мелатониндин деңгээлинин төмөндөшүнө байланыштуу түнкү сменада
иштөөнү акырындап мүмкүн канцерогендик деп классификациялады.
Азыр көптөгөн изилдөөлөр түнкү сменада иштегендер же көрбөгөндөр рак оорусуна чалдыгуу деңгээли
орточо калкка караганда башкача экенин көрсөтүп турат.
Жана бул изилдөөлөрдүн көпчүлүгү мелатонин деңгээлинин жоктугу же азайышы ден соолукка терс
таасир тийгизери тууралуу көз карашты колдойт.
Дене түнү гана калыбына келгендиктен, мелатонин пинеал без жарык жок экенин сезгенде гана өндүрүлөт.
Жана эмне болот десеңиз, эпифиз бездери жарыкка сезгич.
Ал так эле көздөрүңүздөн сигналдарды кабыл алып, борбордогу чекитте кесилишет.
Ал супрахиазмалык ядро деп аталат.
Ал жерден чыккан байланыштар түздөн-түз эпифиз безине барып, жарык бар же жок экенин ага билдирет.
Жарык болгондо мээ клеткаларды оңдоо үчүн жөнөткүсү келген сигналдарга бир эле учурда тоскоолдук жаралат.
Ошондуктан, ушунчалык көп тоскоолдуктар болгондо клеткалар бул сигналды укпай калат, ошондуктан мээнин клеткаларга
өзүн-өзү оңдо деп сигнал жөнөтүүсүнүн эч кандай мааниси жок.
Ошентип ал күтөт, мээ караңгы болгонго чейин күтөт.
Электр талаалары, магниттик талаалары же радио толкундары мелатонин өндүрүшүнө таасир этерин кайсы изилдөөлөр көрсөткөн?
Ооба, Америкадагы Баттелле институту бул тема боюнча 1970-жылдардын аягынан бери көп изилдөөлөрдү жүргүзүп келет.
Ал эми анын илимпоздору Барри Уилсон, Дик Стивенс жана башка адамдар бул тууралуу ойлонуп башташты, анткени
жарыкты күйгүзгөндө мээ мелатонин өндүрүүнү токтоторун билебиз.
Ошентип, алар ойлошту: балким биздин мээбиз жасалма жол менен өзүбүз жараткан электр талаалары менен күндүз
бар экенин баарыбыз билген табигый жарыкты айыра албайт, анткени биз күндүз мелатонин чыгарбайбыз.
Мунун үчүн абдан жакшы биологиялык себептер бар.
Ошентип, алар бул электр талаалары мелатонин синтезин басаңдатат деп ойлошту, бул болсо ракка, өзгөчө аялдарда
сүт безинин рагына алып келет, анткени аларда адатта бар иммунологиялык коргоо болбой калат.
Демек, мээ радио толкундарды жарык толкундар катары кабыл алатпы?
Ооба, биз аларды айыра албайбыз.
Көрүнүүчү жарыктын да жыштыгы бар.
Пинеал без жарыктын жыштыктары менен адам жараткан жыштыктарды айыра албайт деген гипотеза
көптөгөн изилдөөлөр аркылуу талашсыз далилденди.
Жуңгария хамстерлеринин (Phodopus sungorus) пинеал безиндеги мелатонин синтезине алсыз магниттик
талаалардын (50 Гц жана 16 2/3 Гц) түз басаңдатуучу таасирлери
Учурдагы изилдөөнүн жыйынтыктары изоляцияланган хомяктын эпифиз бездеринде төмөн жыштыктагы магниттик
талаалар мелатонин өндүрүшүн азайта аларын көрсөттү.
... мелатонин өндүрүшүн азайтуу ...
… Америкалык канюкалардагы фотофазалык айланып жүргөн мелатониндин деңгээлине электромагниттик талаалардын таасири …
Жыйынтыктап айтканда, EMF эркек америкалык канюкалардагы плазма мелатонинден таасир этти, ...
ЭМФтар алардын миграциясына таасир этиши мүмкүн...
… Кыска толкундуу радио сигналдарына дуушар болуунун сүт эмүүчү уйлардын сөлүндөгү мелатонин
концентрациясына узак мөөнөттүү таасиринин жоктугу.
Ошентип, электромагниттик талаанын мелатонин концентрациясына кечигген курч таасири ...
A 0.5 G, 60 Гц магниттик талаа пинеалоциттерде мелатонин өндүрүшүн басаңдатат.
… пинеалоциттерде норадреналиндин таасири менен мелатонин өндүрүшүн орточо 46%га азайтуу. Натыйжалар электромагниттик
нурлануунун пинеалдык бездеги жеке клеткаларга таасир этип, мелатонин өндүрүшүн
басаңдата аларын болжолдогон гипотезаны колдойт.
мелатониндин басаңдашына дуушар болуу
эпифизде пайда болушу мүмкүн,
жеке клеткаларга таасир этүү аркылуу.
ЭМП/ЭМР жаныбарларда жана адамдарда мелатонин деңгээлин төмөндөтөт Доктор Нил Черри 2002-жылдын 2-сентябры Он жети
изилдөө ELF жана RF/MW нурлануусуна дуушар болуу мелатонин деңгээлин төмөндөтөөрүн көрсөткөн. Он алты изилдөө адамдарда
EMR менен байланышкан мелатониндин олуттуу төмөндөшүн байкаган.
Электр талаалары, магниттик талаалары жана радио толкундары мелатониндин өндүрүшүнө
таасир этерине так далилдер бар деп ойлойсузбу?
Бул изилдөө кестрелдердин мелатонин деңгээли радиацияга дуушар болгондо төмөндөшүн; радио мамылардын жанындагы имараттарда уя
салган жапайы лелектердин радио мамылардан алысыраак уя салган лелектерге салыштырмалуу аз бала чыгарышын көрсөтөт;
муравейлерге, араларга жана ар кандай куш түрлөрүнө, ошондой эле деңиз сүт эмүүчүлөрүнө
жүргүзүлгөн изилдөөлөрдүн баары бир багытты көрсөтөт.
Бирок андан кийин пинеалдык бездеги клеткалар боюнча лабораториялык изилдөөлөр
бар, алар чындап эле мелатонинди синтездейт.
Мен бул клеткаларга магниттик талаалардын таасирин карап жатам.
Мелатонинди баалоонун ар бир этабында магниттик талаалар мелатонин өндүрүшүнө тоскоолдук кылары далилденди.
Ошентип, магниттик талаалар мелатонин өндүрүшүнүн бардык аспектилеринде жана мелатонин
өндүрүшүнүн бөгөттөлүшүндө далилдер так көрүнүп турат.
Изилдөө чындап эле бул жолдун ар бир аспектисин камтыйт.
Бул жетиштүү деңгээлде чечүүчү деп айта аласызбы?
Ооба, мен муну чечүүчү деп айта алам.
Биздин денелерибиздеги таң калыштуу нерсе – мелатонин өндүрүү аркылуу эркин радикалдардын пайда болушуна каршы туруу жөндөмү.
Биз өзүбүздө так тең салмактуулукту, кемчиликсиз коргоо системасын түздүк.
Биздин денелерибиз бул техниканы кемчиликсиз деңгээлге жеткирүү үчүн миллиондогон жылдарды талап кылды.
Биз өнүгүп келген чөйрөгө негизделип түзүлгөн технология.
Бирок акыркы ондогон жылдарда айлана-чөйрөбүз өзгөргөн жокпу, ал дагы үстүнө үстөк менен өзгөргөн жокпу?
Ачык көзгө дүйнө бирдей көрүнөт, бирок клеткалык деңгээлде ал биздин жашообузда болуп
өткөн эң чоң экологиялык өзгөрүү болуп саналат.
Мындай зор өзгөрүү мындай назик тең салмактуулукту сөзсүз бузары ачык.
Жана биздин денебиз мелатонинди керектүү өлчөмдө чыгарбаса, анын кесепеттери өлүмгө алып келиши мүмкүн.
Дүйнө жүзүндөгү илимпоздор эми эркин радикалдар рак гана эмес, белгилүү болгон ар бир оорунун
себеби же кошумча факторы болушу мүмкүн деп эсептешет.
20-кылымдын башында балалык лейкемия медицинада сейрек кездешчү.
Ошондон бери биз балдар арасындагы лейкемиянын өсүшүн гана байкадык.
Ал жыл сайын болжол менен эки пайызга өсөт.
Бул ошондой эле көптөгөн башка ооруларга да тиешелүү: аутизм, мээ шишиктери, рак.
1910-жылдары рак оорусунун көрсөткүчү, балким, бүгүнкүгө караганда жарымы гана жогору болчу.
Көптөгөн башка оорулар да илимий изилдөөлөрдө электромагниттик талааларга жана радиацияга дуушар болуу менен
байланыштуу экени аныкталган; бул электр берүү линиялары гана эмес, радио жана микротолкун талаалары да.
Акыркы 50 жыл ичинде биз электромагниттик нурлануунун океанына чөмүлдүк. Ал бизди ар тараптан курчап турат.
Көрүнбөйт, биз аны көрө албайбыз. Бирок ал бар экенин билебиз.
Ар бир жолу уюлдук телефонуңузду колдонгондо, анын бар экенин билесиз.
Саатты артка буруу өтө кыйын. Мүмкүн эмес.
Бирок биз бул саламаттыкка тийгизген таасирлерден кабардар болушубуз керек, ошондо биз коопсуздук
чараларын көрүү боюнча тандоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болобуз.
Эгер биз муну кааласак, аны жасашыбыз керек.
Мени эң көп тынчсыздандырганы — азыр чын эле болуп жаткан нерселер (эскертүү: 2013-жылы YouTube'та жарыяланган).
Биз жетиштүү көңүл бурган эмеспиз.
Азыр болуп жаткан нерселердин бири – аутизм, же аны так аты менен атасак: аутизм спектри бузулушу.
Сиз илимде мындай нерселерди сыноо үчүн дээрлик эч кандай контролдук топ калбагандай деңгээлге жеттик деп ойлойсузбу,
анткени дээрлик ар бир адамда мобилдик телефон бар, дээрлик ар бир адамда Wi-Fi бар жана дээрлик ар
бир адам электромагниттик талааларга дуушар болууда?
Ооба, биз баарыбыз мобилдик телефондордон жана Wi-Fiден чыккан электромагниттик талааларга ушунчалык көп адамдар дуушар болгон
учурга жетип калдык, эми дуушар болгондор менен болбогондордун ден соолугундагы айырманы аныктоо үчүн салыштырмалуу топ жок.
Эгер салыштырууга уруксат берсеңиз:
Биз тамеки чегүү өпкө рагына себеп болорун аныктадык.
Бул айрым адамдар тамеки чекпегендиктен, алар контролдук топту түзүшкөн.
Эгер баары тамеки тартса, биз тамеки тартуу өпкө рагына себеп болорун эч качан таба алмак эмеспиз.
Жана баары өпкө рагынан өлмөк, жана ал тамеки чегүү менен байланышсыз улуттук оору катары таанылмак.
Мобилдик телефондун тоскоолдугунан улам биз ага дуушар болбогон калктын бардык бөлүктөрүн жоготобуз.
Мобилдик телефону жок бир нече адам да мобилдик телефондордун радиациясы менен курчалган;
алар соодага барганда, поездде, кайда барбасын!
Бул мендей эле «көмүр шахтасындагы канарейка» гана эмес.
Акырында, эгерде сиз атмосферадагы электромагниттик талааларды жөн гана көбөйтсөңүз, биз чындыгында да муну жасап жатабыз,
жана азыр айлана-чөйрөдө 30 жыл мурдагыга караганда бир миллион эсе көп электромагниттик талаалар жана микротолкундар бар.
Бир маалда ал сизге да таасир этүүгө баштайт!
15 жылдан кийин кайда болорубузду айтуу абдан кыйын.
Бирок мен айтаар элем, акыркы бир нече жыл ичинде биз бул зыяндуу таасирлер калкка канчалык кымбатка турганын түшүнө баштадык.
Андан кийин биз ойгонуп, себептерге көз чаптырабыз. Жана бизге себептер боюнча бир нерсе кылууга туура келет.
Биз тапкыч, бирок татаал организмбиз.
Биздин денелерибиздин иштеши кокустан эмес жана бир түндө эле пайда болгон нерсе эмес.
Бул планетадагы башка бардык тирүү жаратылыштар сыяктуу эле, биз жашаган чөйрөгө ылайыкташтык.
Убакыттын башталышынан бери талаалар менен резонанстардын назик тең салмактуулугун көрсөтүп келген чөйрө.
Бул көрүнүштөр бизди курчап турган гана эмес, алар бизди ким экенибизди түзөт.
Биздин организмдеги клеткалар бири-бири менен жарык жыштыктарын колдонуп байланышып турушат, ДНКбыз
көбөйүү үчүн электромагниттик жыштыктарды колдонгондой эле.
Булардын баарынын өзөгүндө оң заряддуу протондар менен терс заряддуу электрондар бар, алар бардык жашоону магниттей кылат.
Бардык тирүү жандыктар сыяктуу эле, биз да криптохром клеткалары менен жабдылганбыз, алар бизге бул талааларды
дээрлик түшүнбөгөн жолдор менен кабыл алууга мүмкүндүк берет.
Биз жыштыктын, электрдин, жарыктын жана магниттик күчтүн жаратылыштарыбыз.
Ал ошол абалга келиши миллиондогон жылдарды талап кылды; бул процесс биринчи клеткадан башталган.
Биз зымсыз технологияны кабыл алып, аны күнүмдүк жашообузга киргизгенибизге карабастан, биздин
организм клеткалык деңгээлде ага жете алган жок.
Азыр бизди курчап турган жыштыктар клеткаларыбыз үчүн да, эгерде биз аларды көрө алсак, көздөрүбүз үчүн да ошондой эле бөтөн.
Биздин балдарыбыз денелери жөн гана түшүнө албаган дүйнөгө төрөлөт.
Бул баары кайда алып барат?
Бул тасма тартылып жаткан маалда 4G технологиясы дүйнө жүзү боюнча жайылып жатат. Муну ишке ашыруу үчүн чектөөлөр көтөрүлүүдө.
Wi-Fi дээрлик ар бир үйдө, мектепте жана дүкөндө бар жана ал дайыма бизди курчап турат.
DECT телефон технологиясы дээрлик ар бир үйдө кездешет.
Өнөр-жай жоопкерчиликтүү болуп, этияттыкты сактоосу керек болгон учурда, ал биздин узак мөөнөттүү
саламаттыгыбызга кайдыгерлик менен мамиле кылууда.
Акча дүйнөнү башкарат.
Жана алардын бул боюнча адеп-ахлактык сезимди өнүктүрүү ыктымалдыгы тамеки индустриясынын болгону сыяктуу эле жогору.
Ошондуктан эгер өзгөрүү боло турган болсо, ал алардан келбейт.
Бул бизден келиши керек!
Биз жөн гана көзүбүздү ачып, көйгөйдү таанышыбыз керек.
Радио толкундарынын мелатонинге тийгизген таасирин изилдөө үчүн MTHRди каржылоону пландап жатасызбы?
Мобилдик телефондор мелатонин өндүрүшүнө тоскоол кылат дешкенде адамдар так ушул механизмге шилтеме жасап жатканын эске алганда.
Мелатонин – антиоксидант, эгер кааласаң, эркин радикалдарды соруп алган чаң соргуч сыяктуу.
Биз изилдөө сунуштамасын жарыялап жатканда, азыркыдай, өзгөчө кызыкчылыктуу аймактарды баса белгилеп,
бардык спектр боюнча арыздарды жана сунуштарды чакырабыз.
Бирок, бул арыздарды биз алган башка арыздар менен бирге артыкчылыкка коюшубуз керек. Биздин бюджет чектелүү.
Бирок биз азыр мелатонин боюнча эч кандай изилдөө жүргүзүүнү пландап жаткан жокпуз. Азыр бул биз үчүн артыкчылыктуу эмес.
MTHR мобилдик телефондор мелатонинге кандай таасир этерин изилдөөгө дагы да инвестиция салышы керек.