З 2014 па 2021 год Швейцарыя вяла перамовы з ЕС аб рамкавым пагадненні, таксама вядомым як Інстытуцыйнае пагадненне (InstA).
Гэта з мэтай замацавання двухбаковага падыходу.
Пасля таго, як перамовы праваліліся ў маі 2021 года, перамовы з ЕС аднавіліся ў сакавіку 2024 года.
Томас Кайзер з «Zeitgeschehen im Fokus» піша, што цяперашняя канстытуцыйная аснова — так званае агульнае разуменне — ужо
нельга назваць рамкавай дамовай, інакш яе адхілілі б адразу.
Таму яго неадкладна перайменавалі ў «Двухбаковыя пагадненні III».
Паводле нядаўняга апытання, большасць насельніцтва падтрымлівае двухбаковы падыход,
таму, здаецца, план Федэральнага савета працуе.
Але гэта ўсяго толькі падкідаць насельніцтву пяску ў вочы.
Па словах Кайзера, факт у тым, што ў ЕС у Агульным разуменні тыя ж патрабаванні, што і ў рамкавым пагадненні.
Патрабуецца, каб у выпадку разыходжанняў у тлумачэнні двухбаковых пагадненняў Еўрапейскі суд па
справах юстыцыі вырашаў як суд апошняй інстанцыі.
Кайзер кажа: «Прасцейшымі словамі, гэта азначае, што прымяняецца права ЕС.»
Швейцарыя таму павінна аўтаматычна прымаць права ЕС, што эўфемістычна называецца «дынамічным укараненнем заканадаўства».
Але ў гэтым няма нічога дынамічнага; у Швейцарыі няма прасторы для манеўру.
Міністр замежных спраў Іньяцыа Касіс выступіў перад СМІ ў Берне 27 лістапада 2024 года.
Сустрэча з віцэ-прэзідэнтам Еўрапейскай камісіі Марошам Шэфчавічам была непазбежнай.
Па словах Касіса, мэта застаецца дасягнуць змястоўнага выніку перамоваў да канца гэтага года.
Памер унёску на кахезію, які Швейцарыя заплаціць ЕС за частковы доступ да адзінага еўрапейскага
рынку, будзе абмяркоўвацца толькі ў самым канцы.
«Мы можам абмеркаваць грошы ў канцы», — сказаў Касіс.
Паводле даследавання Швейцарскага радыё і тэлебачання (SRF), Швейцарыя, верагодна, у будучыні будзе плаціць ЕС каля 350
мільёнаў швейцарскіх франкаў у год у рамках кахезійных фондаў.
Гэта значна больш, чым прыкладна 130 мільёнаў у год, якія Швейцарыя выплаціла дагэтуль для бедных краін на ўсходзе ЕС.
У артыкуле, апублікаваным у швейцарскай таблоіднай газеце BLICK 1 снежня 2024 года, цытуецца інсайдар, які кажа:
Нават калі не ўсе пункты перамоўнага мандата выкананы, можна сказаць: у нас дамоўленасць.
І Берн, і Брусель разумеюць, што «мы дастаткова дамовіліся; астатняе павінна быць вырашана ўнутры краіны».
Паводле BLICK, быў запланаваны наступны расклад:
13 снежня Федэральны савет зноў абмяркуе дасье ЕС.
Калі ён дасць зялёнае святло, у суботу, 21 снежня, перад Калядамі, адбудзецца завіруха ўспышак фотаапаратаў:
Затым старшыня Еўрапейскай камісіі Урсула фон дэр Ляен асабіста прыедзе ў Берн, каб запячатаць сімвалічнае завяршэнне перамоваў.
Паводле артыкула, апублікаванага SRF 11 снежня, гэтая думка выказваецца як у Бруселі, так і ў Берне.
Паводле BLICK, яшчэ нічога не з'яўляецца «здзелкай зробленай», але ёсць шмат прыкмет таго, што
пагадненне з ЕС будзе заключана на калядныя святы.
На калядныя святы?! – Калі грамадскасць занятая іншымі справамі?! Няўжо гэта робіцца для таго, каб
пагадненне з ЕС магло быць заключана без лішняга шуму?
Дагэтуль заўсёды быў велізарны абурэнне супраць рамкавага пагаднення з ЕС. Апошнія перамовы
давялося перарваць, таму што супраціў быў занадта вялікі.
Гэта быў бы не першы выпадак у гісторыі, калі важныя рашэнні прасоўваліся ў той час,
калі грамадскасць была занятая іншымі справамі.
23 снежня 1913 года, за дзень да Каляднай каляды, моцна выматаны Кангрэс прапхнуў папраўку аб стварэнні ФРС.
Падчас «летняй казкі» чэмпіянату свету 2006 года Германія вырашыла павысіць ПДВ з 16 да 19 працэнтаў, з 1 студзеня 2007 года.
Далейшыя прыклады можна знайсці ў праграме «Ці выкарыстоўваюцца буйныя падзеі наўмысна як адцягваючая тактыка?»
Нарэшце, паглядзіце, як член Швейцарскага Нацыянальнага савета Франц Грутэр у інтэрв'ю незалежнаму
швейцарскаму інтэрнэт-тэлеканалу «HOCH2» тлумачыць, чаму новая рамкавая дамова надзвычай небяспечная.
Вы толькі што коратка згадалі рамкавае пагадненне, якое Федэральны савет хоча заключыць з ЕС.
Такім чынам, гэта своеасаблівы супердагавор, таксама вядомы як «Двухбаковы III», але гэта не асобныя
пагадненні, а цэлы пакет, так званае інстытуцыйнае рашэнне.
Мэта была дамовіцца аб пагадненні да канца года. Як эксперт па знешняй палітыцы і, ва ўсякім разе, як член
Нацыянальнай рады, вы цесна ўцягнуты ў гэтую палітыку.
Што вы чуеце? Які статус гэтых перамоваў?
Ну, я магу сказаць, што Федэральная рада хацела б завяршыць гэтыя перамовы да канца года.
Важна: тэрмін «Bilateral III» – ЕС падкрэслівае, што гэта ўжо не двухбаковыя пагадненні,
таму што яны больш не з'яўляюцца двухбаковымі.
Двухбаковы азначае, што ў нас ёсць пагадненні на роўных умовах, але ў гэтым выпадку нам будуць навязваць еўрапейскае
заканадаўства, а гэта значыць, што гэта ўжо не будзе двухбаковым.
Наадварот, гэта быў бы дагавор падначалення. Што ж, Федэральная рада хацела б яго заключыць.
У той жа час каля 100 чалавек працуюць у розных аддзелах у Берне, каб унесці ўсе неабходныя
заканадаўчыя змены ў сферы ўнутранай палітыкі.
Гаворка ідзе пра не менш за 30 законаў, якія яшчэ трэба змяніць.
І тады – калі гэты графік спрацуе – з пункту гледжання Федэральнага савета, паведамленне аб кансультацыі
будзе апублікавана ў наступным годзе, г.зн. у 2025 годзе.
Паводле Федэральнай рады, паведамленне налічвае больш за 1000 старонак, каб вы маглі ўявіць, наколькі яно велізарнае.
А потым гэта будзе вынесена ў Парламент у наступным годзе, верагодна, у другой палове года, і я чакаю,
што ў нейкі момант у 2026 годзе адбудзецца рэферэндум.
Гэта будзе самы важны рэферэндум за апошнія 30 гадоў.
Я сказаў, што гэта маці ўсіх бітваў.
Такім чынам, для Швейцарыі гэта сапраўды пытанне жыцця і смерці — ці зможам мы і надалей
заставацца свабоднымі, незалежнымі і прама-дэмакратычнымі.
– і з гэтай пункту гледжання, буйное галасаванне, верагодна, адбудзецца ў 2026 годзе.
Давайце разгледзім гэтыя пункты крыху больш падрабязна.
Вы коратка згадалі, што будзе закранута. Ключавое слова: «прамая дэмакратыя».
Чаму, на вашу думку, гэта было б пад пагрозай у рамках такога рамкавага пагаднення?
Так што, трэба яшчэ раз сказаць, што асноўныя СМІ кожны дзень паведамляюць пра нейкія гарантыйныя палажэнні,
нейкія студэнцкія платы, нейкія пункты з гэтых перамоваў.
Але насамрэч сапраўды вялікае пытанне, а менавіта інстытуцыйныя сувязі Швейцарыі з ЕС, ужо нават не абмяркоўваецца.
Тое, што ўсё яшчэ абмяркоўваецца ў Бруселі, насамрэч з'яўляецца другаснай з'явай.
І самае важнае пытанне ў гэтай дамове — гэта, па-першае, тое, што мы б мусілі аўтаматычна —
гэта называецца дынамічна — прымаць права ЕС.
Калі швейцарскае насельніцтва правядзе рэферэндум або плебісцыт і не выканае вынік, яно будзе пакарана.
У сучаснай нямецкай мове гэта называецца кампенсацыйнымі мерамі.
Тады, калі мы не зможам дасягнуць згоды, канчатковае слова ў тым, што прымяняецца тут, у Швейцарыі,
належыць Еўрапейскаму суду. Пра гэта гаворыцца ў дакументах.
Мы сталі б калоніяй Бруселя. І, нарэшце, нам давялося б рэгулярна плаціць грошы ЕС.
Гэта чатыры найбольш важныя моманты, якія насамрэч уяўляюць сабой найбуйнейшую праблему для Швейцарыі.
І ўсе астатнія пункты, якія яшчэ абмяркоўваюцца, таксама могуць быць важнымі, але яны не з'яўляюцца галоўнай праблемай.
Слухаючы вас, я бачу, што прамая дэмакратыя слабее, што яна пад пагрозай, што суверэнітэт пад
пагрозай, што мы больш не з'яўляемся сапраўды незалежнымі.
Вы згадалі гэту плату ў канцы. Я хацеў бы разгледзець гэта крыху больш падрабязна.
Гэта так званы ўзнос за выхад на рынак, па сутнасці, уваходны білет на гэты рынак.
Чаму гэта так аднабакова? ЕС таксама мае доступ на швейцарскі рынак.
Чаму Швейцарыя не спаганяе такі збор?
Як узнікла гэтая нераўнавага? І чаму яна такая выразная?
З розных крыніц мы зноў даведаліся, што ЕС, відаць, хоча кожны год некалькі соцень мільёнаў.
Гэта вельмі хутка набягае да некалькіх мільярдаў за кароткі перыяд часу. Як такое магчыма?
З пункту гледжання ЕС – я быў у Бруселі з дэлегацыяй неўзабаве пасля таго, як першыя
перамовы праваліліся ў лістападзе 2021 года.
– У Бруселі Швейцарыю заўсёды паказвалі як вялікага «выбіральніка вішняў», які атрымлівае выгаду
ад Еўрапейскага саюза, і таму мы павінны плаціць.
А цяпер уявіце, калі б ЗША гандлявалі з ЕС ці Кітай гандляваў з ЕС, — нікому б ні ў галаву б не прыйшло браць за гэта грошы.
Што тычыцца адносін паміж Швейцарыяй і ЕС, мы ўсё яшчэ купляем прыкладна на 20 мільярдаў больш за год, чым наадварот.
Такім чынам, мы з'яўляемся вельмі добрым кліентам Еўрапейскага саюза, і, па сутнасці,
ЕС павінен нам плаціць грошы, а не наадварот.
Так што свет вар'яцкі, і ЕС чакае, што гэта будзе заснавана на нарвежскай мадэлі.
І вы можаце прыкладна ацаніць, што нам, верагодна, давядзецца плаціць ЕС да мільярда ў год.
Таму гэта абсалютна незразумела, і я таксама не разумею, чаму Федэральная рада не ўключыла гэта ў перамовы з самага пачатку.
Такім чынам, гэтыя пытанні ў Бруселі больш не абмяркоўваюцца.
Як так? Няўжо ўрад штата неяк збіўся са шляху? Хіба гэта для іх не важна?
Ці так высока яны цэняць іншыя рэчы, што кажуць: «Гэта не праблема, мы лепш заплацім
мільярд, бо тады атрымаем узамен столькі іншага»?
Што б гэта магло быць? У чым рацыянальнасць, логіка Федэральнага савета?
Нам трэба зрабіць крок назад. 26 мая 2021 года Федэральны савет перапыніў перамовы ў Бруселі.
У той момант прэзідэнт Пармэлін выступіў перад СМІ разам з спадарыняй фон дэр Ляйен, якая стаяла там з каменным выразам на
твары, і сказаў ёй: «Мы не можам падпісаць гэтую пагадненне».
І вось што адбылося ў Берне: іншыя партыі масава звярнуліся ў Федэральную раду.
Гэта немагчыма; ён павінен пачаць новыя перамовы.
Іньяцыа Касіс, міністр замежных спраў, сказаў тады: «Мы ніколі не зробім Рамачнае пагадненне 2.0».
Але тое, што ён зрабіў цяпер, — горш, чым рамкавая дамова 2.0.
Таму што ў той час гэтыя сродкі не ўваходзілі ў ЕС.
І Швейцарыя потым безумоўна заплаціла адзін мільярд швейцарскіх франкаў ЕС у верасні 2021 года.
Людзі ў Берне адчувалі сябе вінаватымі.
Я таксама памятаю, што былі палітыкі, якія паехалі ў Брусель і папрасілі прабачэння ад імя Швейцарыі. Толькі ўявіце сабе.
І менавіта такі настрой прывёў да таго, што Федэральны савет зноў уступіў у перамовы з ЕС.
На жаль, гэтым разам я лічу, што Федэральная рада сама не спыніць гэтыя дзеянні.
Ён, верагодна, — амаль напэўна, — вынесе гэта на разгляд Парламента і, у канчатковым выніку, перад выбаршчыкамі.
І там узнікае вялікае пытанне: «Ці павінна гэта рабіцца з большасцю штатаў, ці толькі з большасцю народа?»
Той факт, што гэта не з'яўляецца справай звыклай і што патрабуецца большасць кантонаў, проста паказвае, што
людзі ўсведамляюць, наколькі крытычнае насельніцтва, — і нават хочуць перасіліць большасць кантонаў у гэтым выпадку.
Цяпер існуе ініцыятыва «Compass», якая, па сутнасці, імкнецца дасягнуць таго ж самага, а менавіта каб усе дэмакратычныя
адзінкі — уключаючы кантоны — маглі выказаць сваё меркаванне. Менавіта гэта і маецца на ўвазе пад большасцю кантонаў.
Вы таксама прадпрымальнікі – як мы казалі на пачатку – а не проста палітыкі.
Што трэба, каб дасягнуць поспеху ў Еўропе ў бізнесе, у гандлі?
Ці патрэбны ўвогуле якія-небудзь спецыяльныя пагадненні, ці які палітычны асяродак — не зусім
рамкавыя пагадненні — а які менавіта асяродак неабходны?
Ці дастаткова свабоднага гандлю? Ці якая канцэпцыя ў вас насамрэч на ўвазе ў якасці альтэрнатывы гэтай моцнай
інстытуцыйнай інтэграцыі, якую хочуць ЕС, Брусель і Берн?
Ну, я хацеў бы пачаць з таго, што сказаць: гэта таксама важна для мяне: мы не хочам вайны з ЕС.
Дарэчы, я таксама не рады, калі ў ЕС не ідзе добра.
У яе не вельмі добра. ЕС не знаходзіцца ў добрай эканамічнай сітуацыі.
Так што я сапраўды не атрымліваю ад гэтага ніякага задавальнення, але ў канчатковым выніку мы
зацікаўлены ў добрых адносінах з Еўрапейскім Саюзам.
Мы таксама можам заключыць з ЕС столькі пагадненняў, колькі захочам.
Але непрымальна тое, што мы — і гэта было самае важнае пасланне, якое Федэральнаму Прэзідэнту Пармеліну тады не дазволілі сказаць
ад імя Федэральнай Рады — нарэшце павінны адкрыта сказаць ЕС:
Мы не можам і не будзем падпісваць ніякіх пагадненняў, якія патрабуюць ад нас прыняць вашыя законы.
І вось гэта тыя эканамічныя перавагі і адрозненні, якія дазволяць нам вылучыцца ў будучыні — нягледзячы на тое, што мы краіна з
высокай заработнай платай — калі ў нас будуць больш прывабныя ўмовы для бізнесу, калі ў нас будуць больш нізкія падаткі,
калі нашы законы аб працы будуць больш ліберальнымі, чым у ЕС.
І ўсе гэтыя перавагі таксама дапамагаюць Швейцарыі быць паспяховай у доўгатэрміновай перспектыве.
І калі нам давядзецца змяніць усё гэта, то мы вернемся да ўзроўню сярэдняга класа Еўропы.
Тады больш не будзе ніякіх юрыдычных рознагалоссяў.
Гэта ў сучаснай мове называецца «роўныя ўмовы».
Такім чынам, усё выстаўлена па лінейцы. У ўсіх адны і тыя ж законы. І мы гэтага не хочам.
Мы не хочам раўнёнкі роўнай даўжыні, мы хочам даўжэйшыя раўнёнкі.
Тады мы працягнем быць эканамічна паспяховымі.