Gikan sa 2014 hangtod sa 2021, ang Switzerland nag-negosasyon uban sa EU bahin sa usa ka kasabutan sa balangkas,
nga nailhan usab nga Institusyonal nga Kasabutan (InstA).
Kini alang sa pagpalig-on sa bilateral nga pamaagi.
Pagkahuman nga napakyas ang mga negosasyon niadtong Mayo 2021, nibalik ang pakighinabi sa EU niadtong Marso 2024.
Thomas Kaiser gikan sa Zeitgeschehen im Fokus nagsulat nga ang kasamtangang konstitusyonal nga basihanan – ang
gitawag nga komon nga pagsabot – dili na matawag nga kasabotan sa balangkas, kay kung dili, dali ra kini mapakyas.
Busa dali kini nga giusab ang ngalan ngadto sa "Bilateral Agreements III".
Sumala sa bag-ohay nga survey, ang kadaghanan sa populasyon nagsuporta sa bilateral nga pamaagi,
busa daw epektibo ang plano sa Federal Council.
Apan kini usa ra ka paglabay og balas sa mata sa katawhan.
Sumala kang Kaiser, ang kamatuoran mao nga pareho ang mga panginahanglan sa EU sa
Common Understanding ug sa framework agreement.
Nagkinahanglan kini nga, kon adunay panagbangi sa paghubad sa mga bilateral nga kasabotan, ang European
Court of Justice ang maghukom isip katapusang hukmanan.
Kaiser miingon: "Sa yano nga pagkasulti, nagpasabot kini nga magamit ang balaod sa EU."
Busa, kinahanglan awtomatikong dawaton sa Switzerland ang balaod sa EU, nga eufemistikong
gitawag nga 'dinamikong pagdawat sa lehislasyon'.
Apan walay dinamiko niini; wala'y luna ang Switzerland para sa paglihok.
Ang Ministro sa Gawasnong Butang nga si Ignazio Cassis misulti sa media sa Bern niadtong 27 Nobyembre 2024.
Hapit na ang usa ka miting uban sa Bise Presidente sa Komisyon sa Europa, si Maros Sefcovic.
Sumala ni Cassis, nagpabilin ang tumong nga makab-ot ang usa ka substantibo nga konklusyon sa
mga negosasyon sa wala pa matapos ning tuiga.
Ang kantidad sa kontribusyon sa kohesyon nga bayaran sa Switzerland sa EU alang sa bahín nga pag-access niini sa
nagkahiusang merkado sa Europa pagahisgutan lamang sa katapusan.
"Pwede nato hisgutan ang kuwarta sa katapusan," miingon ni Cassis.
Sumala sa panukiduki sa Swiss Radio and Television (SRF), lagmit nga mobayad ang Switzerland sa EU og 350 milyones ka
Swiss franc matag tuig isip pondo sa koheisyon sa umaabot.
Mas dako kini pag-ayo kaysa sa hapit 130 milyon matag tuig nga nabayran na sa Switzerland hangtod
karon alang sa mga kabus nga nasud sa sidlakan sa EU.
Sa usa ka artikulo nga gipatik sa Swiss tabloid nga peryodiko BLICK niadtong 1 Disyembre 2024, gisulti sa usa ka insider:
Bisan pa nga wala pa matuman ang tanang punto sa mandato sa negosasyon, mahimo na nato isulti: aduna na kitay kasabutan.
Klaro sa Bern ug sa Brussels nga "nakigsabot na kita og igo; ang nahabilin kinahanglan masulbad sa sulod sa nasud."
Sumala sa BLICK, ang mosunod nga iskedyul giplano:
Sa ika-13 sa Disyembre, pagahisgutan pag-usab sa Pederal nga Konseho ang EU dossier.
Kung siya mohatag og berde nga suga, adunay daghang siga sa kamera sa Sabado sa dili pa ang Pasko, Disyembre 21:
Unya, ang Presidente sa Komisyon sa Europa, si Ursula von der Leyen, moanha sa Bern sa personal aron
selyohan ang simbolikong katapusan sa mga negosasyon.
Sumala sa usa ka artikulo nga gipatik sa SRF niadtong 11 Disyembre, kini nga pagbati gipadayag sa Brussels ug Bern.
Sumala sa BLICK, wala pa gyud "nahuman nga kasabotan", apan daghan na ang mga timailhan nga
mahuman ang kasabotan sa EU sa panahon sa Pasko.
Sa panahon sa Pasko?! – Sa dihang ang publiko nabisi sa ubang mga butang?! Mahimo kaha kini aron
mapadayon ang kasabotan sa EU nga walay daghang kasamok?
Hangtod karon, kanunay nga adunay dakong pagsupak batok sa usa ka framework agreement uban sa EU. Napugos nga putlon ang
katapusang negosasyon tungod kay sobra ka dako ang pagsupak.
Dili kini ang unang higayon sa kasaysayan nga gipasa ang mga hinungdanong desisyon sa mga
panahon nga ang publiko nabisi sa ubang mga butang.
Niadtong 23 Disyembre 1913, usa ka adlaw sa wala pa ang Bisperas sa Pasko, ang amyenda aron matukod ang
FED gipasagdan lang sa grabe ka kulang nga Kongreso.
Sa panahon sa "summer fairy tale" sa 2006 World Cup, ang Alemanya nagdesisyon nga pataason ang VAT gikan sa
16 ngadto sa 19 ka porsyento, epektibo sa 1 Enero 2007.
Makaplagan pa ang dugang mga pananglitan sa programa nga "Gamit ba ang dagkong mga panghitabo
ingon tinuyo nga taktika sa pagbalhin sa atensyon?"
Sa katapusan, tan-awa si Swiss National Councillor Franz Grüter nga nagpasabot sa usa ka interbyu sa independyenteng
Swiss internet television station "HOCH2" ngano nga ang bag-ong kasabotan sa balangkas delikado kaayo.
Bag-o lang nimo gipahibalo sa mubo nga paagi ang kasabotan sa balangkas nga gusto ipahamtang sa Federal Council uban sa EU.
Busa kini usa ka matang sa super-kasabotan, nga nailhan usab nga "Bilateral III", apan dili kini mga indibidwal
nga kasabotan, kondili usa ka tibuok pakete, usa ka gitawag nga institusyonal nga solusyon.
Ang tuyo mao nga mahuman ang negosasyon sa kasabotan sa katapusan sa tuig. Ingon usa ka eksperto sa langyaw nga palisiya
ug, sa bisan unsang kaso, ingon usa ka miyembro sa National Council, ikaw hugot nga nalambigit niini nga palisiya.
Unsa imong nadungog? Unsa na ang kahimtang niining mga negosasyon?
Maayo, masulti nako nga gusto sa Federal Council nga tapuson kining mga negosasyon sa katapusan sa tuig.
Importante: ang termino nga "Bilateral III" – gipasiugda sa EU nga dili na kini mga
bilateral nga kasabotan, kay dili na kini bilateral.
Ang bilateral magpasabot nga aduna kitay mga kasabotan sa patas nga mga termino, apan sa kini nga kaso ipataw kanato ang
balaod sa Europa, nga nagpasabot nga dili na kini bilateral.
Sa kabaliktaran, kini usa ka kontrata sa pagsumite. Aw, gusto kini tapuson sa Pederal nga Konseho.
Sa samang higayon, mga 100 ka tawo ang nagtrabaho sa lain-laing mga departamento sa Bern aron buhaton ang tanang
gikinahanglan nga mga kausaban sa balaod sa sulod nga palisiya.
Aduna'y istorya nga labing menos 30 ka balaod ang kinahanglan pa usbon.
Ug unya – kung molihok kining iskedyul – gikan sa panan-aw sa Federal Council, ipagawas ang usa ka
mensahe sa konsultasyon sa sunod tuig, i.e. sa 2025.
Sumala sa Federal Council, ang mensahe kapin sa 1,000 ka pahina ang gitas-on, aron lang
makahatag kanimo og ideya kung unsa kini kadako.
Ug unya ipresentar kini sa Parlamento sa sunod tuig, tingali sa ikaduhang tunga sa tuig, ug nagdahom
ko nga sa usa ka punto sa 2026 adunay referendum.
Kini ang labing hinungdanon nga referendum sa miaging 30 ka tuig.
Miingon ko nga kini ang inahan sa tanang mga gubat.
Busa kini gayud usa ka butang nga may kalabotan sa kinabuhi ug kamatayon para sa Switzerland – kung makapadayon ba
kita nga gawasnon, independente, ug direktang demokratiko.
– ug gikan niining panan-aw, lagmit mahitabo ang dakong boto sa 2026.
Atong hisgutan pag-ayo kining mga punto.
Imong gipahayag sa mubo nga paagi kung unsa ang maapektuhan niini. Yawi nga pulong: "direktang demokrasya".
Ngano sa imong hunahuna nga kini mahimong mapailawom sa risgo ubos sa ingon nga kasabutan sa balangkas?
Busa, kinahanglan isulti dinhi pag-usab nga ang mainstream media nagreport matag adlaw bahin sa pipila ka mga
probisyon sa panalipod, pipila ka mga bayad sa estudyante, ug pipila ka mga punto gikan niining mga negosasyon.
Apan sa tinuod, ang tinuod nga dakong isyu, nga mao ang institusyonal nga mga panag-uban
sa Switzerland sa EU, wala na gani gihisgutan.
Ang gihisgutan pa sa Brussels sa tinuod usa ra ka sideshow.
Ug ang labing importante nga isyu niining kasabotan mao, una, nga kinahanglan namo awtomatikong –
gitawag kini nga dinamiko – dawaton ang balaod sa EU.
Kung ang populasyon sa Switzerland magpahigayon og referendum o plebisito ug dili mosunod sa resulta, silotan kini.
Gitawag kini nga kompensatoryong mga lakang sa modernong Aleman.
Unya, kung dili kita magkasinabot, ang European Court of Justice adunay katapusang paghukom kung unsay ipatuman dinhi
sa Switzerland – mao kana ang nakasulat sa mga dokumento.
Mahimong kolonya kita sa Brussels. Ug sa katapusan, apan dili labing gamay, kinahanglan
nato nga magbayad og kuwarta sa EU sa kanunay.
Mao kini ang upat ka labing hinungdanon nga mga punto nga sa tinuod naghatag sa pinakadako nga problema para sa Switzerland.
Ug ang tanang ubang mga punto nga gi-negosyar pa usab mahimong importante, apan dili kini ang pangunang problema.
Sa pagpaminaw nako kanimo, makita nako nga napaluya ang direktang demokrasya, nga kini naa sa ilawom sa hulga, nga ang kasarinlan
naa sa ilawom sa hulga, nga dili na kita tinuod nga independente.
Gihisgutan nimo kini nga bayad sa katapusan. Gusto ko pa kini susihon og gamay.
Kini ang gitawag nga bayad sa pagsulod sa merkado, sa tinud-anay usa ka tiket sa pagsulod niini nga merkado.
Ngano man nga usa ra ka kilid? Ang EU usab adunay access sa merkado sa Switzerland.
Ngano man nga ang Switzerland wala magpataw og ingon ana nga bayad?
Giunsa man nahitabo kining dili pagkabalanse? Ug ngano man nga sobra ka klaro kini?
Nakadungog na usab kita gikan sa lain-laing tinubdan nga daw gusto sa EU og pipila ka gatus ka milyon matag tuig.
Dali ra kana moabot sa pipila ka bilyon sa mubo nga panahon. Giunsa man kana mahitabo?
Gikan sa panan-aw sa EU – naa ko sa Brussels uban sa usa ka delegasyon pagkahuman sa unang
napakyas nga negosasyon niadtong Nobyembre 2021.
– Sa Brussels, ang Switzerland kanunay nga gihulagway isip dakong "cherry picker" ug nga nakapahimulos gikan
sa European Union, mao nga kinahanglan namo magbayad.
Karun hunahunaa nga ang US makigbaligya sa EU, o ang China makigbaligya sa EU – dili gyud mosulod sa
hunahuna sa bisan kinsa nga maningil og kwarta para ana.
Sa bahin sa relasyon tali sa Switzerland ug EU, nagpalit gihapon kami og mga 20 bilyon nga mas daghan matag tuig kaysa sa pikas.
Busa kami usa ka maayong kustomer sa European Union, ug sa tinuod ang EU angay magbayad
kanamo og kuwarta, dili kami ang magbayad kanila.
Busa buang ang kalibutan, ug nagdahom ang EU nga kini ibase sa modelo sa Norway.
Ug mahimo nimo kalkulahon nga lagmit moabot kini og usa ka bilyon matag tuig nga atong bayaran sa EU.
Busa hingpit kini nga dili masabtan, ug wala pud ko kasabot nganong wala kini giapil sa Federal
Council sa mga negosasyon sukad sa sinugdanan.
Busa kining mga punto dili na pagahisgutan sa Brussels.
Ngano man? Nawala ba sa dalan ang gobyerno sa estado? Dili ba kini importante para kanila?
Gihatagan ba nila og dako kaayo nga bili ang ubang mga butang nga moingon sila, "Dili na problema, mas gusto pa namo mobayad
og usa ka bilyon kay daghan pa kaayo among madawat nga baylo?"
Unsa kaha kini nga lain nga butang? Unsa ang rasyonalidad, ang lohika sa Federal Council?
Kinahanglan nga mohawa ta og usa ka lakang. Niadtong 26 Mayo 2021, giputol sa Federal Council ang mga negosasyon sa Brussels.
Niadtong panahona, mitungha si Presidente Parmelin sa atubangan sa media uban ni Ms. von der Leyen – nga nagtindog
didto nga walay pagbati ang nawong – ug miingon kaniya: "Dili namo mapirmahan kini nga kasabotan."
Ug unya nahitabo ang mosunod sa Bern: ang ubang mga partido misalmot – sa daghang paagi – sa Federal Council:
Dili kana posible; kinahanglan niyang magsugod og bag-ong negosasyon.
Si Ignazio Cassis, ang Sekretaryo sa Gawasnong Butang, miingon niadtong panahona: "Dili
gyud namo pirmahan ang Framework Agreement 2.0."
Apan ang iyang gibuhat karon mas grabe pa kaysa usa ka framework agreement 2.0.
Kay niadtong panahona, kining mga pondo wala apil sa EU.
Ug dayon ang Switzerland mibayad nga walay kondisyon og usa ka bilyon nga Swiss franc ngadto sa EU niadtong Septyembre 2021.
Ang mga tawo sa Bern nakasinati og pagbasol.
Nahinumdom usab ko nga aduna'y mga politiko nga miadto sa Brussels ug nangayo og pasaylo alang sa Switzerland. Hunahunaa lang na.
Ug kana mao ang kahimtang sa pagbati nga nagdala sa Federal Council sa pagbalik sa negosasyon uban sa EU.
Niining higayona, sa kasubo, dili ko motuo nga ang Pederal nga Konseho mopahunong niini
nga ehersisyo sa iyang kaugalingong inisyatibo.
Lagmit – hapit na gayud – iyang ipresentar kini sa Parlamento ug sa katapusan sa mga botante.
Didto usab mosulbong ang dakong pangutana: "Kinahanglan ba kini buhaton uban sa kadaghanan sa
mga estado o uban lang sa kadaghanan sa mga tawo?"
Ang yano nga kamatuoran nga dili kini usa ka butang nga awtomatiko, nga gikinahanglan ang kadaghanan sa mga kanton,
nagpakita lang nga nasayud ang mga tawo nga kritikal kaayo ang populasyon – ug gusto pa gani nila nga
supakon ang kadaghanan sa mga kanton sa kini nga kaso.
Aduna na karon ang Compass Initiative, nga tinuod gayud nga nagtinguha sa pag-angkon sa parehas nga butang, nga mao nga ang
tibuok demokrasya – lakip na ang mga kanton – makapadayag sa ilang opinyon. Mao kana ang gipasabot sa kadaghanan sa mga kanton.
Kamo usab mga negosyante – sama sa among giingon sa sinugdanan – dili lang mga politiko.
Unsa ang gikinahanglan aron makauswag sa Europa sa negosyo ug makatrade?
Kinahanglan ba gyud og espesyal nga mga kasabotan, o unsang klase sa politikal nga balangkas – dili
gyud mga kasabotan sa balangkas – ang gikinahanglan?
Igo na ba ang gawasnong kalakalan? O unsa nga konsepto ang tinuod nimong gihunahuna isip alternatibo niining kusgan nga
institusyonal nga integrasyon nga gusto sa EU, Brussels, ug Bern?
Aw, gusto nako magsugod sa pagsulti nga importante usab kini para nako: dili namo gusto og gubat batok sa EU.
Sa laing bahin, dili pud ko malipay kung dili pud molampos ang EU.
Dili siya maayo. Ang EU wala sa maayong posisyon sa ekonomiya.
Busa dili gyud ko malipay ani, apan sa katapusan interesado kami sa maayong relasyon sa European Union.
Makahimo usab kita og bisan pila ka mga kasabotan sa EU nga gusto nato.
Apan ang dili madawat mao nga kita – ug kini ang labing hinungdanong mensahe nga wala gitugotan si Federal President
Parmelin nga isulti sa ngalan sa Federal Council niadtong panahona – kinahanglan sa katapusan mosulti og tinud-anay sa EU:
Dili namo mahimo ug dili usab namo mosulod sa bisan unsang kasabotan nga
nagkinahanglan nga among dawaton ang inyong mga balaod.
Ug kini mao ang mga ekonomikong bentaha ug kalainan nga magtugot kanato nga molabaw sa umaabot – bisan pa nga usa kita ka nasud
nga taas ang suweldo – kung aduna kita'y mas maanyag nga mga kondisyon, kung mas ubos ang atong mga
buhis, ug kung aduna kita'y mga balaod sa paggawa nga mas liberal kaysa sa mga balaod sa EU.
Ug ang tanan niini nga mga bentaha makatabang usab sa Switzerland nga molampos sa taas nga panahon.
Ug kung kinahanglan nato usbon tanan ana, mobalik kita sa kasagarang klase sa tunga-tunga sa Europa.
Dili na unya adunay laing legal nga kalainan.
Kini gitawag nga "level playing field" sa modernong panultihon.
Busa ang tanan nakahan-ay sa puthaw. Ang tanan adunay parehas nga mga balaod. Ug dili namo kana gusto.
Dili namo gusto og mga skewer nga pantay ang gitas-on; gusto namo og mas taas nga mga skewer.
Unya magpadayon kita nga malampuson sa ekonomiya.