2014tik 2021era bitartean, Suitza EBarekin marko-hitzarmen baten negoziazioetan aritu zen,
Instituzioarteko Hitzarmena (InstA) izenez ere ezaguna.
Hau helburu du bi aldeko hurbilketa sendotzea.
2021eko maiatzean negoziazioak hausten zirenetik, EBrekin elkarrizketak 2024ko martxoan berriro hasi ziren.
Zeitgeschehen im Fokus-eko Thomas Kaiserrek idazten du egungo oinarrizko konstituzionala – hain deitutako
ulermen komuna – ezin dela gehiago marko-akordio gisa deitu, bestela berehala baztertuko litzatekeelako.
Beraz, berehala "Hitzarmen Bilateralen III" izena jarri zioten.
Azken inkesta baten arabera, biztanleriaren gehiengoak bi aldeko hurbilketa babesten duenez,
dirudienez, Kontseilu Federalaren plana funtzionatzen ari da.
Baina hau herritarren begietan hondarra botatzea besterik ez da.
Kaiseren arabera, egia da EBk Ulermen Bateratuan dituen eskakizunak berdinak direla marko-hitzarmenekoekin.
Horrek eskatzen du, akordio bilateralak interpretatzean sortzen diren desadostasunen kasuan, Europako Justizia
Auzitegiak azken instantziako epaitegi gisa erabakitzea.
Kaiser-ek dio: "Hitz garbian esanda, honek esan nahi du EBko legea aplikatzen dela."
Beraz, Suitzak automatikoki onartu behar du EBko legea, eufemistikoki 'legediaren adopzio dinamikoa' deitzen zaiona.
Baina honetan ez dago ezer dinamikorik; Suitzak ez du maniobrarako tarterik.
Atzerri ministro Ignazio Cassis-ek Bernan mintzatu zen hedabideekin 2024ko azaroaren 27an.
Europako Batzordeko lehendakariorde Maros Sefcovic-ekin bilera bat gertu zegoen.
Cassis-en arabera, helburua da aurten amaierara iritsi aurretik negoziazioei amaiera emateko ondorio substantzial batera iristea.
Suitzak Europako merkatu bakarrean duen sarbide partzialagatik EBri ordainduko dion kohesio-ekarpenaren
zenbatekoa azken unean bakarrik eztabaidatuko da.
"Azkenean diruaz eztabaidatu dezakegu," esan zuen Cassisek.
Suitzako Irrati eta Telebistaren (SRF) ikerketaren arabera, Suitzak etorkizunean urtean 350 milioi Suitzako
franko inguru ordaindu beharko ditu kohesio funtsetan EBri.
Hau nabarmen handiagoa da Suitzak EBko ekialdeko herrialde pobresagoei urtean ordaintzen dizkien 130 milioi inguru baino.
2024ko abenduaren 1ean Suitzako BLICK tabloidean argitaratutako artikulu batean, barneko iturri batek honela esan du:
Negoziazio-mandatuaren puntu guztiak bete ez badira ere, esan daiteke: akordioa dugu.
Bern eta Bruselarentzat argi dago: "nahikoa negoziatu dugu; gainerakoa barnean konpondu behar da."
BLICKen arabera, honako ordutegi hau aurreikusi zen:
Abenduaren 13an, Kontseilu Federalak berriro eztabaidatuko du EBko dosierra.
Berak baimena ematen badu, Gabonaren aurreko larunbatean, abenduaren 21ean, kameraren argien txingurria izango da:
Ondoren, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen Bernara bertaratuko da
negoziazioen amaiera sinbolikoa zigilatzeko.
SRFk abenduaren 11n argitaratutako artikulu baten arabera, sentimendu hau Bruselan eta Bernan adierazten ari da.
BLICKen arabera, oraindik ez dago ezer "itxita", baina seinale asko daude EBrekin
adostutako akordioa Gabonetako garaian amaituko dela.
Eguberri garaian?! – Publikoa beste kontu batzuetan murgilduta dagoenean?! Hori horrela al da EBrekin
akordioa gehiegizko zalapartarik gabe aurrera eramateko?
Orain arte beti izan da oihu handia EBarekin marko-akordio baten aurka. Azken negoziazioak bertan behera
utzi behar izan ziren erresistentzia handiegia zelako.
Ez litzateke historiako lehen aldia erabaki garrantzitsuak aurrera eramaten direla
herritarrak beste gai batzuetan murgilduta daudenean.
1913ko abenduaren 23an, Eguberri bezperaren eguna baino egun bat lehenago, FEDa sortzeko
zuzenketa Kongresu oso ahulduak azkar onartu zuen.
2006ko Munduko Kopako "uda-ipuinaren" bitartean, Alemaniak BEZa %16tik %19ra igotzea erabaki zuen,
2007ko urtarrilaren 1etik aurrera indarrean sartzeko.
Adibide gehiago aurki daitezke "Gertakari nagusiak nahita erabiltzen al dira arreta desbideratzeko taktikatzat?" programan.
Azkenik, ikusi Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide Franz Grüter-ek independentziazko Suitzako internet
telebista kate "HOCH2"-rekin egindako elkarrizketa batean zergatik den marko-akordio berria oso arriskutsua.
Orain gutxi aipatu duzu Federal Kontseiluak EBarekin sinatu nahi duen marko-akordioa.
Beraz, nolabaiteko super-akordio bat da, "Bilateral III" izenez ere ezaguna, baina ez dira akordio indibidualak,
pakete oso bat baizik, hain deitutako soluzio instituzionala.
Asmoa zen akordioa urtearen amaierarako negoziatuta izatea. Atzerriko politikako aditu gisa eta,
edonola ere, Kontseilu Nazionaleko kide gisa, politika honetan zuzenean inplikatuta zaude.
Zer entzuten duzu? Negoziazio hauen egoera zein da?
Ba, esan dezaket Kontseilu Federalak urte honen amaierarako negoziazio hauek amaitu nahi dituela.
Garrantzitsua: "Bilateral III" terminoa – EBk azpimarratzen du hauek ez direla gehiago
akordio bilateralak, ez direlako gehiago bilateralak.
Bilateralak esan nahi du baldintza berdinetan akordioak ditugula, baina kasu honetan Europako legea guregan inposatuko
litzateke, eta horrek ez luke gehiago izango bilateral.
Alderantziz, menpekotasun-kontratu bat izango litzateke. Ba, Kontseilu Federalak hori sinatu nahi du.
Era berean, Bernako hainbat sailetan 100 lagun inguru ari dira lanean etxeko politikako
beharrezko legegintzako aldaketa guztiak egiteko.
Oraindik aldatu beharreko gutxienez 30 legeei buruz hitz egiten da.
Eta gero – egutegi honek ondo ateratzen bada – Kontseilu Federalaren ikuspuntutik, hurrengo urtean,
hau da, 2025ean, kontsulta-mezu bat argitaratuko da.
Kontseilu Federalaren arabera, mezua 1.000 orrialde baino luzeagoa da, bere tamaina handia dela erakusteko.
Eta gero, hurrengo urtean Parlamentura ekarriko litzateke, ziurrenik urtearen bigarren erdian, eta
espero dut 2026an noizbait erreferendum bat egingo dela.
Hau izango da azken 30 urteetako erreferendum garrantzitsuena.
Nik esan nuen hau dela borroka guztien ama.
Beraz, hau benetan Suitzarentzat bizitza eta heriotzaren kontua da – askatasunean, independentasunean eta
zuzenean demokratiko izaten jarraitu ahal izango dugun ala ez.
– eta ikuspegi horretatik, bozka handia ziurrenik 2026an egingo da.
Azter dezagun puntu hauek pixka bat gehiago.
Laburki aipatu zenuen zer eragingo lukeen honek. Gako-hitza: "demokrazia zuzena".
Zergatik uste duzu hau halako marko-akordio batekin arriskuan egongo litzatekeen?
Beraz, hemen berriro esan behar da hedabide nagusiek egunero jakinarazten dutela nolabaiteko
babes-klausula batzuk, nolabaiteko ikasleen tasak eta negoziazio hauetatik ateratako puntu batzuk.
Baina egiaz, benetako arazo handia, alegia Suitzaren EBarekiko instituziozko loturak, jada ez da eztabaidagai.
Bruseletan oraindik eztabaidatzen ari dena, egiaz, bigarren mailako kontu bat besterik ez da.
Eta akordio honetako garrantzitsuena da, lehenik eta behin, automatikoki – dinamikoa deitzen
zaiona – EBko legea onartu beharko genukeela.
Suitzako biztanleek erreferendum edo plebiszitu bat egin eta emaitza betetzen ez badute, zigortuko dituzte.
Hori aleman modernoan konpentsazio-neurriak bezala ezagutzen da.
Ondoren, ados jarri ezean, Europako Justizia Auzitegiak du azken hitza hemen Suitzan
aplikatuko denari buruz – hori diote dokumentuek.
Bruselako kolonia izango ginateke. Eta azkenik, baina garrantzitsuenetarikoa, behin eta
berriro EBri dirua ordaindu beharko genieke.
Hauek dira Suitzarentzat benetan arazo handiena sortzen duten lau puntu garrantzitsuenak.
Eta oraindik negoziatzen ari diren beste puntu guztiak ere garrantzitsuak izan daitezke, baina ez dira arazo nagusia.
Zuri entzuten dizudanean, ikusten dut demokrazia zuzena ahultzen ari dela, mehatxupean dagoela, subiranotasuna
mehatxupean dagoela, eta ez garela benetan independenteak.
Amaieran aipatu zenuen tasari buruz. Hori pixka bat gehiago aztertu nahi nuke.
Hau deituriko merkatura sartzeko kuota da, funtsean merkatu honetara sartzeko sarrera-txartela.
Zergatik da hain alde bakarra? EBk ere Suitzako merkatura sarbidea du.
Zergatik ez du Suitzak halako tasarik kobratzen?
Nola sortu zen desoreka hau? Eta zergatik da hain nabarmena?
Orain berriro entzun dugu hainbat iturritatik EBk dirudienez urtean ehunka milioi nahi dituela.
Hori laster denbora laburrean zenbait miliardoetara iristen da. Nola gertatzen da hori?
EBren ikuspuntutik – 2021eko azaroan lehen negoziazioak huts egin eta gutxira, ordezkaritza batekin Bruselan nengoen.
– Bruselan, Suitza beti irudikatu dute "cherry picker" handia bezala eta Europako Batasunetik onura
ateratzen duela, eta horregatik guk ordaindu behar dugula.
Orain irudika AEBek EBarekin merkataritza egingo balute, edo Txinak EBarekin merkataritza egingo balute – inori
ez litzaioke bururako hori ordaintzeko dirua kobratzea.
Eta Suitza eta EBren arteko harremanei dagokienez, oraindik urtean 20.000 milioi inguru
gehiago erosten ditugu alderantzizkoaren aldean.
Beraz, Europar Batasunaren bezero oso onak gara, eta egiazki EBk dirua ordaindu beharko liguke, ez alderantziz.
Beraz, mundua zoroa da, eta EBk espero du hau Norvegiako ereduan oinarrituta egotea.
Eta gutxi gorabehera kalkula dezakezu urtean milioi bat euro arte ordaindu beharko geniekeela EBri.
Beraz, guztiz ulergaitza da, eta nik ere ez dut ulertzen zergatik Kontseilu Federalak
hasieratik ez zuen hau negoziazioetan sartu.
Beraz, puntu hauek ez dira gehiago Bruselan eztabaidatzen.
Nola liteke? Nola edo hala estatuaren gobernuak bere bidea galdu al du? Ez al zaie hau garrantzitsua?
Beste gauza batzuk hainbeste baloratzen al dituzte, ezen esaten duten: "Hori ez da arazoa, nahiago dugu mila
milioi ordaintzea, izan ere, horrela trukean hainbeste gauza gehiago jasoko ditugulako"?
Zer litzateke beste gauza hau? Zein da Kontseilu Federalaren arrazionalitatea, logika?
Atzera egin behar dugu. 2021eko maiatzaren 26an, Kontseilu Federalak Bruselan negoziazioak eten zituen.
Une hartan, Parmelin presidentea hedabideen aurrean agertu zen von der Leyen andrearekin – hark aurpegian
harri-itxurako adierazpenarekin zutik – eta esan zion: "Akordio hau ezin dugu sinatu."
Eta gero, Bernan honako hau gertatu zen: beste alderdiek masiboki esku hartu zuten Kontseilu Federalarekin:
Hori ezinezkoa da; negoziazio berriak hasi behar ditu.
Ignazio Cassis, Kanpo Arazoetako idazkaria, garaian esan zuen: "Inolaz ere ez dugu 2.0 Marko Akordiorik sinatuko."
Baina orain egin duena 2.0 marko-akordio bat baino okerragoa da.
Zeren, garai hartan, funts hauek ez zeuden EBn sartuta.
Eta Suitzak, ondoren, baldintzarik gabe, 2021eko irailan, mila milioi Suitzako franko ordaindu zizkion EBri.
Bernakoek errudun sentitu ziren.
Gogoratzen dut, halaber, Bruselara joan eta Suitzaren izenean barkamena eskatu zuten
politikariak zeudela. Imajinatu besterik ez.
Eta hori izan zen Kontseilu Federalak EBrekin berriro negoziazioetan sartzera eraman zuen giroa.
Oraingoan, zoritxarrez, ez dut uste Kontseilu Federalak bere ekimenez ariketa hau bertan behera utziko duenik.
Seguruenik – ia ziur – hau Parlamentura eramango du eta, azkenik, hautesleengana.
Han ere, galdera handia sortzen da: "Hau estatu gehiengoarekin egin behar da, ala herritarren gehiengoarekin bakarrik?"
Hori ez dela ohiko kontu bat, kantonen gehiengoa behar dela, soilik erakusten du jendeak badakiela
biztanleria oso kritikoa dela – eta kasu honetan kantonen gehiengoa gainditu nahi dutela ere.
Orain Compass Ekimena dago, zeinak, egiaz, gauza bera lortu nahi duen: demokrazia osoak – kantonak barne – ahotsa
izan dezan. Hori da kantonen gehiengoak esan nahi duena.
Zuek ere ekintzaileak zarete – hasieran esan genuen bezala – ez bakarrik politikariak.
Europan negozio alorrean aurrera egiteko eta merkataritza egiteko zer behar da?
Akordio berezirik behar al da, edo nolako egitura politiko bat – ez hain zuzen egitura-akordioak – baina nolako egitura behar da?
Merkataritza librea nahikoa al da? Edo, benetan, zer kontzeptu duzu buruan EBk, Bruselak eta Bernak nahi duten
integrazio instituzional sendo honen alternatiba gisa?
Ba, hasteko esan nahi nuke hau ere niretzat garrantzitsua dela: EBarekin gerrarik nahi ez dugula.
Bide batez, EBk ere ondo ez dabilenean ez naiz pozten.
Ez dago ondo. EB ez dago egoera ekonomiko onean.
Beraz, egia esan, honekin ez dut inolako plazerik, baina azken finean Europar
Batasunarekin harreman on bat izatea interesatzen zaigu.
Gure nahierako adostasun-akordioak EBarekin ere sinatu ditzakegu.
Baina onartezina da guk – eta hau izan zen orduan Federal Kontseiluaren izenean Federaleko presidente
Parmelini esatea debekatu zioten mezurik garrantzitsuena – azkenean EBri argi eta garbi hitz egin behar diogula:
Ezinezkoa zaigu eta ez dugu inolako akordiorik sinatuko, zure legeak onartzera behartuko gaituztenik.
Eta hauek dira etorkizunean nabarmentzen lagunduko diguten abantaila eta desberdintasun ekonomikoak – soldata altuko
herrialdea izan arren – baldintza-marko erakargarriagoak baditugu, zerga txikiagoak baditugu
eta EBkoek baino lan-lege liberalagoak baditugu.
Eta abantaila hauek guztiak ere Suitzari laguntzen diote epe luzera arrakastatsua izaten.
Eta hori guztia aldatu behar badugu, Europaren erdiko klaseko batez bestekoan berriro eroriko gara.
Orduan ez da gehiago legezko desberdintasunik izango.
Hori gaur egungo hizkeran "lehiarako baldintza berdinak" deitzen zaio.
Beraz, dena burdinarekin lerrokatuta dago. Denek lege berberak dituzte. Eta hori ez dugu nahi.
Ez ditugu luzera berdineko makilak nahi, luzeagoak nahi ditugu.
Orduan, ekonomia aldetik arrakastatsu izaten jarraituko dugu.