2014 թվականից մինչև 2021 թվականը Շվեյցարիան Եվրոպական Միության հետ բանակցություններ էր վարում շրջանակային համաձայնագրի
շուրջ, որը նաև կոչվում է Ինստիտուցիոնալ համաձայնագիր (InstA):
Սա ուղղված է երկկողմանի մոտեցման ամրապնդմանը։
2021 թվականի մայիսին բանակցությունների ձախողումից հետո ԵՄ-ի հետ բանակցությունները վերսկսվել են 2024 թվականի մարտին։
Թոմաս Կայզերը «Zeitgeschehen im Fokus»-ից գրում է, որ ներկայիս սահմանադրական հիմքը՝ այսպես կոչված ընդհանուր
համաձայնությունը, այլևս չի կարելի անվանել շրջանակային համաձայնագիր, քանի որ հակառակ դեպքում այն անմիջապես մերժվելու է։
Ուստի այն անմիջապես վերանվանվեց «Երկկողմանի համաձայնագրեր III»։
Ըստ վերջին հարցման՝ բնակչության մեծամասնությունը աջակցում է երկկողմանի մոտեցմանը, ուստի
թվում է, որ Դաշնային խորհրդի պլանը գործում է։
Բայց սա ընդամենը ժողովրդի աչքերին ավազ շաղ տալն է։
Ըստ Քայզերի, փաստն այն է, որ ԵՄ-ն «Ընդհանուր ըմբռնման» մեջ ունի նույն պահանջները, ինչ «Շրջանակային համաձայնագրում»։
Այն պահանջում է, որ երկկողմանի համաձայնագրերի մեկնաբանության շուրջ տարաձայնությունների դեպքում վերջին ատյանի
դատարան հանդիսանա Եվրոպական արդարադատության դատարանը։
Կայզերը ասում է. «Պարզ լեզվով ասած՝ սա նշանակում է, որ կիրառվում է ԵՄ օրենսդրությունը.»
Շվեյցարիան, հետևաբար, պետք է ավտոմատ կերպով ընդունի ԵՄ օրենսդրությունը, որը էվֆեմիստիկ
կերպով կոչվում է «օրենսդրության դինամիկ ընդունում»։
Բայց այս ամենում ոչինչ դինամիկ չկա. Շվեյցարիան մանևրելու տեղ չունի.
Արտգործությունների նախարար Իգնացիո Կասիսը 2024 թվականի նոյեմբերի 27-ին Բեռնում խոսեց լրատվամիջոցների հետ։
Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահ Մարոս Սեֆկովիչի հետ հանդիպումը մոտ էր։
Կասսիսի խոսքով՝ նպատակը մնում է մինչև այս տարվա վերջ բանակցություններին հասնել էական եզրակացության։
Շվեյցարիայի՝ Եվրոպական միասնական շուկայի մասնակի մուտքի դիմաց ԵՄ-ին վճարելիք համախմբման վճարի չափը կքննարկվի միայն վերջում։
«Վերջում կարող ենք գումարի մասին քննարկել», – ասաց Կասիսը։
Ըստ Շվեյցարիայի ռադիո և հեռուստատեսության (SRF) հետազոտության՝ Շվեյցարիան, ամենայն հավանականությամբ, ապագայում տարեկան
մոտ 350 միլիոն շվեյցարական ֆրանկ կվճարի ԵՄ համախմբման ֆոնդերին։
Սա զգալիորեն գերազանցում է տարեկան մոտ 130 միլիոնը, որը Շվեյցարիան մինչ օրս վճարել է ԵՄ-ի արևելյան ավելի աղքատ երկրների համար։
2024 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Շվեյցարիայի BLICK տաբլոիդային թերթում հրապարակված հոդվածում
մեջբերվում է մի ներսից տեղեկացված անձի խոսքը, ըստ որի՝
Չնայած բանակցային մանդատի ոչ բոլոր կետերը կատարվել են, կարելի է ասել՝ մենք համաձայնության ենք եկել։
Պարզ է և Բեռնին, և Բրյուսելին, որ «մենք բանակցել ենք բավականաչափ; մնացածը պետք է լուծվի ներսում»:
Ըստ BLICK-ի, հետևյալ ժամանակացույցն էր նախատեսված:
Դեկտեմբերի 13-ին Դաշնային խորհուրդը կրկին կքննարկի ԵՄ փաստաթղթերը։
Եթե նա տա կանաչ լույս, Սուրբ Ծննդից առաջ՝ դեկտեմբերի 21-ի շաբաթ օրը, կլինի տեսախցիկների փայլերի հեղեղ։
Այնուհետև Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը անձամբ կժամանի Բեռն՝
նշանավորելու բանակցությունների խորհրդանշական ավարտը։
SRF-ի դեկտեմբերի 11-ին հրապարակած հոդվածի համաձայն՝ սա Բրյուսելում և Բեռնում տիրող տրամադրությունն է։
Ըստ BLICK-ի, դեռ ոչինչ «ավարտված գործարք» չէ, սակայն կան բազմաթիվ նշաններ, որ գործարքը ԵՄ-ի հետ կնքվելու է Սուրբ Ծննդյան օրերին։
Սուրբ Ծննդյան շրջանում՞ – երբ հանրությունը զբաղված է այլ հարցերով՞ Կարո՞ղ է սա լինել այն բանի համար, որ
ԵՄ-ի հետ գործարքը ընթանա առանց չափազանց մեծ աղմուկի՞
Մինչ օրս ԵՄ-ի հետ շրջանակային համաձայնագրի դեմ միշտ էլ եղել է մեծ բողոք։ Վերջին բանակցությունները ստիպված
եղան դադարեցնել, քանի որ դիմադրությունը չափազանց մեծ էր։
Պատմության մեջ առաջին անգամը չէ, որ կարևոր որոշումներ ընդունվել են այն ժամանակ, երբ հանրությունը զբաղված է այլ հարցերով։
1913 թ. դեկտեմբերի 23-ին, Սուրբ Ծննդյան նախաշեմին մեկ օր առաջ, ծայրաստիճան թուլացած Կոնգրեսը
արագորեն ընդունեց ՖԵԴ-ի ստեղծման փոփոխությունը։
2006 թվականի Աշխարհի գավաթի «ամառային հեքիաթի» ընթացքում Գերմանիան որոշեց ԱԱՀ-ի դրույքաչափը բարձրացնել 16%-ից
մինչև 19%, ուժի մեջ մտնելով 2007 թվականի հունվարի 1-ից։
Լրացուցիչ օրինակներ կարելի է գտնել «Արդյո՞ք խոշոր իրադարձությունները դիտավորյալ
օգտագործվում են շեղողական տակտիկա՞» ծրագրում։
Վերջապես դիտեք, թե ինչպես է Շվեյցարիայի Ազգային Խորհրդի անդամ Ֆրանց Գրութերը անկախ շվեյցարական ինտերնետային
հեռուստաալիք «HOCH2»-ի հետ հարցազրույցում բացատրում, թե ինչու նոր շրջանակային համաձայնագիրը չափազանց վտանգավոր է։
Դուք նոր եք կարճ հիշատակել այն շրջանակային համաձայնագիրը, որը Դաշնային խորհուրդը ցանկանում է կնքել ԵՄ-ի հետ։
Այսպիսով, դա մի տեսակ գերհամաձայնագիր է, որը հայտնի է նաև որպես «Երկկողմանի III», սակայն դա անհատական համաձայնագրեր
չեն, այլ ամբողջ փաթեթ՝ այսպես կոչված ինստիտուցիոնալ լուծում։
Նպատակն այն էր, որ համաձայնագիրը բանակցվեր մինչև տարվա վերջ։ Որպես արտաքին քաղաքականության փորձագետ և, ամեն
դեպքում, որպես Ազգային խորհրդի անդամ՝ դուք սերտորեն ներգրավված եք այս քաղաքականության մեջ։
Դու ի՞նչ ես լսում? Այս բանակցությունների կարգավիճակը ինչպիսի՞ն է?
Լավ, կարող եմ ասել, որ Ֆեդերալ խորհուրդը ցանկանում է այս բանակցությունները ավարտին հասցնել մինչև տարվա վերջ։
Կարևոր. «Երկկողմանի III» տերմինը՝ ԵՄ-ն ընդգծում է, որ դրանք այլևս երկկողմանի համաձայնագրեր չեն, քանի որ այլևս երկկողմանի չեն։
Երկկողմանի նշանակում է, որ մենք ունենք հավասար պայմաններով համաձայնագրեր, սակայն այս դեպքում մեզ վրա
կպարտադրվի եվրոպական օրենսդրությունը, ինչը նշանակում է, որ այն այլևս երկկողմանի չի լինի։
Հակառակը, դա կլիներ ենթարկվելու պայմանագիր։ Լավ, Դաշնային խորհուրդը կցանկանար այն կնքել։
Միևնույն ժամանակ Բեռնում տարբեր բաժիններում մոտ 100 մարդ աշխատում է՝ ներքին քաղաքականության ոլորտում բոլոր
անհրաժեշտ օրենսդրական փոփոխությունները իրականացնելու համար։
Խոսվում է առնվազն 30 օրենքների մասին, որոնք դեռ պետք է փոփոխվեն։
Եվ ապա՝ եթե այս ժամանակացույցը ստացվի, Դաշնային խորհրդի տեսանկյունից հաջորդ տարի, այսինքն՝ 2025
թվականին, կհրապարակվի խորհրդատվական հաղորդագրություն։
Ըստ Ֆեդերալ խորհրդի՝ հաղորդագրությունը ավելի քան 1000 էջ է, որպեսզի պատկերացում կազմեք, թե որքան հսկայական է այն։
Եվ այնուհետև այն կներկայացվի խորհրդարանին հաջորդ տարի, հավանաբար տարվա երկրորդ կեսին, և ես
ակնկալում եմ, որ 2026 թվականի որևէ պահի կկայանա հանրաքվե։
Սա վերջին 30 տարիների ամենակարևոր հանրաքվեն կլինի։
Ես ասացի, որ սա բոլոր մարտերի մայրն է։
Այսպիսով, Շվեյցարիայի համար սա իսկապես կյանքի ու մահվան հարց է՝ արդյոք մենք կկարողանանք
շարունակել լինել ազատ, անկախ և ուղղակի ժողովրդավարական։
– և այդ տեսանկյունից մեծ քվեարկությունը, ամենայն հավանականությամբ, տեղի կունենա 2026 թվականին։
Եկեք մի փոքր ավելի մանրամասն քննենք այս կետերը։
Դուք կարճ նշեցիք, թե ինչը կազդվի դրանից։ Բառակապակցություն՝ «ուղղակի ժողովրդավարություն»։
Ինչու՞ եք կարծում, որ այսպիսի շրջանակային համաձայնագրով դա վտանգի տակ կլինի։
Այսպիսով, պետք է կրկին նշել, որ հիմնական լրատվամիջոցները ամեն օր հաղորդում են այս բանակցությունների որոշակի երաշխավորման
դրույթների, որոշակի ուսանողական վճարների և որոշակի կետերի մասին։
Բայց իրականում իսկապես մեծ խնդիրը՝ Շվեյցարիայի ինստիտուցիոնալ կապերը ԵՄ-ի հետ, այլևս անգամ քննարկման առարկա չեն։
Բրյուսելում դեռ քննարկվողը իրականում ընդամենը կողմնակի ներկայացում է։
Եվ այս համաձայնագրում ամենակարևոր հարցը, առաջին հերթին, այն է, որ մենք ստիպված կլինենք ավտոմատ կերպով՝
դինամիկ կերպով կոչվում է՝ ընդունել ԵՄ օրենսդրությունը։
Եթե շվեյցարական բնակչությունը անցկացնի հանրաքվե կամ պլեբիսցիտ և չհետևի արդյունքներին, այն կպատժվի։
Սա ժամանակակից գերմաներենում կոչվում է փոխհատուցողական միջոցառումներ։
Այնուհետև, եթե չկարողանանք համաձայնության գալ, Եվրոպական արդարադատության դատարանը վերջնական խոսք կասի այն մասին, թե ինչ է
կիրառվում այստեղ՝ Շվեյցարիայում – այդպես է ասվում փաստաթղթերում։
Մենք կլինեինք Բրյուսելի գաղութ։ Եվ վերջին, բայց ոչ պակաս կարևոր, մենք պարբերաբար ստիպված կլինեինք վճարել ԵՄ-ին։
Սրանք են չորս ամենակարևոր կետերը, որոնք իրականում Շվեյցարիայի համար ներկայացնում են ամենամեծ խնդիրը։
Եվ բոլոր մյուս կետերը, որոնք դեռ բանակցվում են, կարող են նույնպես կարևոր լինել, սակայն դրանք չեն ներկայացնում հիմնական խնդիրը։
Ձեզ լսելով՝ ես տեսնում եմ, որ ուղղակի ժողովրդավարությունը թուլանում է, որ այն վտանգված է, որ
ինքնիշխանությունը վտանգված է, որ մենք այլևս իսկապես անկախ չենք։
Դուք այս վճարը նշեցիք վերջում։ Ես կցանկանայի դա մի փոքր ավելի մանրամասն ուսումնասիրել։
Սա, այսպես կոչված, շուկա մուտք գործելու վճար է, որը, ըստ էության, այս շուկա մուտք գործելու տոմս է։
Ինչու՞ է դա այդքան միակողմանի։ ԵՄ-ն նույնպես ունի մուտք Շվեյցարիայի շուկա։
Ինչու Շվեյցարիան չի գանձում նման վճար?
Ինչպե՞ս է առաջացել այս անհավասարակշռությունը։ Եվ ինչո՞ւ է այն այդքան արտահայտված։
Մենք այժմ կրկին տարբեր աղբյուրներից լսել ենք, որ, ըստ երևույթին, ԵՄ-ն ամեն տարի ցանկանում է մի քանի հարյուր միլիոն։
Դա շատ արագ մի քանի միլիարդ է կազմում կարճ ժամանակահատվածում։ Ինչպե՞ս է դա տեղի ունենում։
ԵՄ-ի տեսանկյունից – ես պատվիրակության հետ Բրյուսելում էի 2021 թվականի նոյեմբերին առաջին
բանակցությունների ձախողումից անմիջապես հետո։
– Բրյուսելում Շվեյցարիան միշտ ներկայացվել է որպես մեծ «cherry picker» և որպես Եվրոպական
Միությունից շահող, ինչի պատճառով մենք ստիպված ենք վճարել։
Հիմա պատկերացրեք, եթե ԱՄՆ-ն առևտուր աներ ԵՄ-ի հետ, կամ Չինաստանը առևտուր աներ ԵՄ-ի հետ՝ ոչ
ոք երբեք չէր մտածի դրա համար գումար պահանջել։
Իսկ Շվեյցարիա–ԵՄ հարաբերությունների առումով մենք դեռևս տարեկան մոտ 20 միլիարդով ավելի ենք գնում, քան հակառակ ուղղությամբ։
Այսպիսով, մենք Եվրոպական Միության շատ լավ հաճախորդ ենք, և իրականում ԵՄ-ն պետք է մեզ գումար վճարի, ոչ թե հակառակը։
Այսպիսով աշխարհը խելագար է, և ԵՄ-ն ակնկալում է, որ դա հիմնված լինի Նորվեգիայի մոդելի վրա։
Եվ դուք կարող եք մոտավոր հաշվարկել, որ ամեն տարի մենք հավանաբար ստիպված կլինենք ԵՄ-ին վճարել մինչև մեկ միլիարդ։
Այդ պատճառով դա ամբողջությամբ անհասկանալի է, և ես նույնպես չեմ հասկանում, թե ինչու Դաշնային
խորհուրդը սկզբից չի ներառել սա բանակցություններում։
Այսպիսով, այս կետերը այլևս Բրյուսելում չեն քննարկվում։
Ինչպե՞ս է ստացվել։ Արդյո՞ք պետական կառավարությունը ինչ-որ կերպ կորցրել է իր ուղին։ Սա նրանց համար կարևոր չէ՞՞
Արդյո՞ք նրանք այլ բաներին այնքան մեծ արժեք են տալիս, որ ասում են՝ «Դա խնդիր չէ, մենք նախընտրում ենք վճարել
միլիարդ, քանի որ այդպես շատ ավելին կստանանք փոխարենը?»
Ի՞նչ կլիներ այս այլ բանը։ Ի՞նչ է Ֆեդերալ խորհրդի ռացիոնալությունը, նրա տրամաբանությունը։
Մենք պետք է մի քայլ ետ անենք։ 2021 թ. մայիսի 26-ին Ֆեդերալ խորհուրդը դադարեցրեց Բրյուսելում ընթացող բանակցությունները։
Այդ պահին նախագահ Պարմելինը լրատվամիջոցների առջև հայտնվեց տիկին ֆոն դեր Լեյենի հետ, ով կանգնած էր դեմքին քարե արտահայտությամբ,
և ասաց նրան. «Մենք չենք կարող ստորագրել այս համաձայնագիրը»:
Եվ ապա Բեռնում հետևյալը տեղի ունեցավ. մյուս կուսակցությունները զանգվածաբար միջամտեցին Ֆեդերալ խորհրդին:
Դա անհնար է; նա պետք է սկսի նոր բանակցություններ։
Իգնացիո Կասիսը, արտգործնախարարը, այդ ժամանակ ասաց. «Մենք երբեք Փոխըվարման համաձայնագիր 2.0 չենք կնքի»:
Բայց այն, ինչ նա հիմա արել է, ավելի վատ է, քան շրջանակային համաձայնագիր 2.0-ը։
Քանի որ այդ ժամանակ այդ միջոցները ԵՄ-ում չէին ներառված։
Իսկ Շվեյցարիան 2021 թվականի սեպտեմբերին անվերապահորեն վճարեց մեկ միլիարդ շվեյցարական ֆրանկ ԵՄ-ին։
Բեռնում մարդիկ մեղավոր էին զգում։
Ես նաև հիշում եմ, որ եղել են քաղաքական գործիչներ, որոնք գնացել են Բրյուսել և Շվեյցարիայի
անունից ներողություն խնդրել։ Պարզապես պատկերացրեք դա։
Եվ հենց այդ տրամադրությունն էր, որը հանգեցրեց Ֆեդերալ խորհրդի ԵՄ-ի հետ բանակցություններին կրկին մասնակցելու որոշմանը։
Այս անգամ, ցավոք, ես չեմ հավատում, որ Ֆեդերալ խորհուրդը իր նախաձեռնությամբ կդադարեցնի այս վարժանքը։
Նա, ամենայն հավանականությամբ՝ գրեթե անշուշտ, կներկայացնի սա խորհրդարանին և, ի վերջո, ընտրողներին։
Այստեղ նույնպես առաջ է գալիս մեծ հարցը՝ «Պետք է սա իրականացվի նահանգների մեծամասնությամբ, թե՞ միայն ժողովրդի մեծամասնությամբ?»
Պարզապես այն փաստը, որ սա ինքնաբերաբար ընդունված բան չէ և պահանջվում է կանցոնների մեծամասնություն, ցույց է տալիս, որ մարդիկ
գիտակցում են՝ բնակչությունը շատ քննադատական է, և նույնիսկ ցանկանում են այս դեպքում
գերակշռել կանցոնների մեծամասնության որոշումը։
Այժմ գոյություն ունի Compass Initiative-ը, որը իրականում նույնը է ուզում հասնել՝ այն, որ ամբողջ
ժողովրդավարությունը՝ ներառյալ կանցոնները, կարողանա արտահայտվել։ Սա է, ինչ նկատի ունի կանցոնների մեծամասնությունը։
Դուք նույնպես ձեռնարկատերեր եք՝ ինչպես սկզբում ասացինք, ոչ միայն քաղաքական գործիչներ։
Ինչ է պետք Եվրոպայում առաջընթաց գրանցելու համար՝ բիզնեսի առումով առևտուր անելու համար։
Արդյո՞ք ընդհանրապես անհրաժեշտ են որևէ հատուկ համաձայնագրեր, թե՞ ինչպիսի քաղաքական շրջանակ է անհրաժեշտ՝ ոչ հենց
շրջանակային համաձայնագրեր, այլ ընդհանուր քաղաքական շրջանակ։
Արդյո՞ք ազատ առևտուրը բավարար է։ Կամ ի՞նչ գաղափար ունեք իրականում որպես այլընտրանք այս ուժեղ ինստիտուցիոնալ
ինտեգրմանը, որը ցանկանում են ԵՄ-ը, Բրյուսելը և Բեռնը։
Լավ, ես ուզում եմ սկսել նրանով, որ ասեմ՝ սա ինձ համար նույնպես կարևոր է. մենք չենք ուզում պատերազմ ԵՄ-ի հետ։
Ի դեպ, ես նույնպես չեմ ուրախանում, երբ ԵՄ-ն լավ չի գործում։
Նա լավ չի զգում։ ԵՄ-ն տնտեսական առումով լավ դիրքում չէ։
Իրականում ես այսից որևէ հաճույք չեմ ստանում, բայց վերջիվերջո մեզ հետաքրքրում է
Եվրոպական Միության հետ լավ հարաբերություն ունենալը։
Մենք կարող ենք նաև ԵՄ-ի հետ կնքել այնքան համաձայնագրեր, որքան ցանկանանք։
Բայց անընդունելի է, որ մենք — և սա էր ամենակարևոր հաղորդագրությունը, որը Ֆեդերալ նախագահ Պարմելինին
այդ ժամանակ թույլ չէին տալիս փոխանցել Ֆեդերալ խորհրդի անունից — վերջապես պարզորեն խոսենք ԵՄ-ի հետ։
Մենք չենք կարող և չենք մտնի որևէ համաձայնագրի, որը մեզանից պահանջում է ընդունել ձեր օրենքները։
Եվ սրանք են տնտեսական առավելություններն ու տարբերությունները, որոնք թույլ կտան մեզ ապագայում առանձնանալ՝ չնայած որ մենք բարձր
աշխատավարձ ունեցող երկիր ենք, եթե ունենանք ավելի գրավիչ պայմաններ, եթե ունենանք ավելի ցածր հարկեր, եթե ունենանք
աշխատուժի օրենսդրություն, որը ավելի ազատ է, քան ԵՄ-ում։
Եվ այս բոլոր առավելությունները նույնպես օգնում են Շվեյցարիային երկարաժամկետ հաջողության հասնել։
Եվ եթե ստիպված լինենք փոխել դա ամբողջությամբ, ապա կվերադառնանք Եվրոպայի միջին խավի միջին դասին։
Այնուհետև այլևս ոչ մի իրավական տարաձայնություն չի լինի։
Ժամանակակից լեզվով սա կոչվում է «հավասար խաղադաշտ»։
Այսպիսով ամեն ինչ համահունչ է երկաթին։ Բոլորի համար օրենքները նույնն են։ Եվ մենք դա չենք ուզում։
Մենք չենք ուզում հավասար երկարության շամփուրներ, մենք ուզում ենք ավելի երկար շամփուրներ։
Այնուհետև մենք կշարունակենք տնտեսապես հաջող լինել։