2014 წლიდან 2021 წლამდე შვეიცარია ევროკავშირთან ჩარჩო შეთანხმების შესახებ მოლაპარაკებებს აწარმოებდა, რომელიც
ასევე ცნობილია, როგორც ინსტიტუციური შეთანხმება (InstA).
ეს მიზნად ისახავს ორმხრივი მიდგომის კონსოლიდაციას.
2021 წლის მაისში მოლაპარაკებების ჩაშლის შემდეგ, ევროკავშირთან მოლაპარაკებები 2024 წლის მარტში განახლდა.
თომას კაიზერი "Zeitgeschehen im Fokus"-იდან წერს, რომ ამჟამინდელ საკონსტიტუციო საფუძველს — ეგრეთ წოდებულ საერთო
გაგებას — ვეღარ შეიძლება ჩარჩო შეთანხმება ეწოდოს, რადგან სხვა შემთხვევაში მას დაუყოვნებლივ უარყოფდნენ.
ასე რომ, მას მალევე უწოდეს "ორმხრივი შეთანხმებები III".
ბოლო გამოკითხვის თანახმად, მოსახლეობის უმრავლესობა მხარს უჭერს ორმხრივ მიდგომას, ასე რომ,
როგორც ჩანს, ფედერალური საბჭოს გეგმა მუშაობს.
ეს მხოლოდ მოსახლეობის თვალებში ნაცრის შეყრაა.
კაიზერის თქმით, ფაქტია, რომ ევროკავშირს "საერთო გაგებაში" იგივე მოთხოვნები აქვს, რაც ჩარჩო შეთანხმებაში ჰქონდა.
ის მოითხოვს, რომ ორმხრივი შეთანხმებების ინტერპრეტაციასთან დაკავშირებული უთანხმოების შემთხვევაში, ევროპულმა სასამართლომ,
როგორც უკანასკნელი ინსტანციის სასამართლომ, მიიღოს გადაწყვეტილება.
კაიზერი ამბობს: "მარტივი ენით რომ ვთქვათ, ეს ნიშნავს, რომ ევროკავშირის კანონმდებლობა ვრცელდება."
შვეიცარიას, შესაბამისად, ავტომატურად უნდა მიიღოს ევროკავშირის კანონმდებლობა, რასაც
ეუფემიზმით "კანონმდებლობის დინამიკურ მიღებას" უწოდებენ.
მაგრამ ამაში დინამიკა არაფერია; შვეიცარიას მანევრისთვის ადგილი არ აქვს.
საგარეო საქმეთა მინისტრმა იგნაციო კასისმა ბერნში მედიასთან 2024 წლის 27 ნოემბერს ისაუბრა.
ევროკომისიის ვიცე-პრეზიდენტთან, მაროს შეფჩოვიჩთან, შეხვედრა მოსალოდნელი იყო.
კასისის თქმით, მიზანი კვლავაც ამ წლის ბოლომდე მოლაპარაკებების არსებითი დასკვნის მიღწევაა.
კოჰეზიის შენატანის ოდენობა, რომელსაც შვეიცარია ევროპულ ერთიან ბაზარზე ნაწილობრივი წვდომისთვის
ევროკავშირს გადაიხდის, მხოლოდ ბოლოს განიხილება.
"ფულზე ბოლოს ვისაუბრებთ", — თქვა კასისმა.
შვეიცარიის რადიო და ტელევიზიის (SRF) კვლევის თანახმად, შვეიცარია, სავარაუდოდ, მომავალში ევროკავშირს კოჰეზიური ფონდების სახით
ყოველწლიურად დაახლოებით 350 მილიონ შვეიცარიულ ფრანკს გადაუხდის.
ეს მნიშვნელოვნად აღემატება იმ დაახლოებით 130 მილიონს, რომელსაც შვეიცარია ყოველწლიურად
ევროკავშირის აღმოსავლეთით მდებარე ღარიბ ქვეყნებს უხდიდა.
2024 წლის 1 დეკემბერს შვეიცარიულ ტაბლოიდურ გაზეთ BLICK-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში მოყვანილია ინსაიდერის სიტყვები:
მიუხედავად იმისა, რომ მოლაპარაკების მანდატის ყველა პუნქტი შესრულებული არ არის, შეგვიძლია ვთქვათ: გვაქვს შეთანხმება.
ბერნისა და ბრიუსელისთვის ნათელია, რომ "ჩვენ საკმარისად ვილაპარაკეთ; დანარჩენი შიდა პოლიტიკაში უნდა გადაწყდეს".
BLICK-ის თანახმად, დაგეგმილი იყო შემდეგი განრიგი:
13 დეკემბერს ფედერალური საბჭო კვლავ განიხილავს ევროკავშირის დოსიეს.
თუ ის თანხმობას იტყვის, შობის წინა შაბათს, 21 დეკემბერს, კამერების ფლეშების კასკადი გაიჟღერებს:
შემდეგ ევროკომისიის პრეზიდენტი, ურსულა ფონ დერ ლეიენი, პირადად ჩამოვა ბერნში, რათა მოლაპარაკებების სიმბოლური დასრულება აღნიშნოს.
SRF-ის მიერ 11 დეკემბერს გამოქვეყნებული სტატიის თანახმად, ეს განწყობა ბრიუსელშიც და ბერნშიც გამოითქმება.
BLICK-ის თანახმად, ჯერ არაფერია გარანტირებული, მაგრამ არსებობს მრავალი ნიშანი, რომ
ევროკავშირთან შეთანხმება შობის პერიოდში გაფორმდება.
საშობაო პერიოდში?! – როდესაც საზოგადოება სხვა საკითხებითაა დაკავებული?! ნუთუ ეს იმისთვისაა, რომ
ევროკავშირთან შეთანხმება დიდ აჟიოტაჟს გარეშე განხორციელდეს?
დღემდე, ევროკავშირთან ჩარჩო შეთანხმების წინააღმდეგ ყოველთვის იყო უდიდესი აღშფოთება. ბოლო მოლაპარაკებები უნდა
შეწყვეტილიყო, რადგან წინააღმდეგობა მეტისმეტად დიდი იყო.
ისტორიაში პირველი შემთხვევა არ იქნება, როდესაც მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები მაშინ მიიღეს,
როცა საზოგადოება სხვა საკითხებითაა დაკავებული.
1913 წლის 23 დეკემბერს, შობის ღამის წინა დღეს, უკიდურესად შემცირებულმა კონგრესმა ფედერალური სარეზერვო სისტემის
(FED) შექმნის შესახებ ცვლილება დაჩქარებული წესით მიიღო.
2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის "ზაფხულის ზღაპრის" დროს, გერმანიამ გადაწყვიტა დღგ-ს განაკვეთის 16-დან 19
პროცენტამდე გაზრდა, რომელიც ძალაში 2007 წლის 1 იანვრიდან შევიდა.
დამატებითი მაგალითების მოძიება შესაძლებელია გადაცემაში "გამოიყენება თუ არა მნიშვნელოვანი
მოვლენები განზრახ, როგორც ყურადღების გადასატანი ტაქტიკა?"
ბოლოს, უყურეთ, თუ როგორ ხსნის შვეიცარიის ეროვნული საბჭოს წევრი ფრანც გრიუტერი დამოუკიდებელ შვეიცარიულ
ინტერნეტ-ტელეარხ "HOCH2"-თან ინტერვიუში, თუ რატომ არის ახალი ჩარჩო შეთანხმება უკიდურესად სახიფათო.
თქვენ ახლახან მოკლედ ახსენეთ ჩარჩო შეთანხმება, რომლის დადებასაც ფედერალური საბჭო ევროკავშირთან ისურვებდა.
ასე რომ, ეს ერთგვარი სუპერ-შეთანხმებაა, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც "Bilateral III", მაგრამ ეს არ არის
ინდივიდუალური შეთანხმებები, ეს მთელი პაკეტია, ეგრეთ წოდებული ინსტიტუციური გადაწყვეტა.
მიზანი იყო, რომ შეთანხმება წლის ბოლომდე განხილულიყო. როგორც საგარეო პოლიტიკის ექსპერტი და, ნებისმიერ შემთხვევაში, როგორც
ეროვნული საბჭოს წევრი, თქვენ მჭიდროდ ხართ ჩართული ამ პოლიტიკაში.
რას გესმით? რა სტატუსია ამ მოლაპარაკებებს?
კარგად, შემიძლია ვთქვა, რომ ფედერალურ საბჭოს სურს, ამ მოლაპარაკებების დასრულება წლის ბოლომდე.
მნიშვნელოვანია: ტერმინი "ორმხრივი III" – ევროკავშირი ხაზს უსვამს, რომ ეს უკვე აღარ არის
ორმხრივი შეთანხმებები, რადგან ისინი ორმხრივი აღარ არის.
ორმხრივი ნიშნავს, რომ ჩვენ თანასწორ პირობებზე შეთანხმებები გვექნება, მაგრამ ამ შემთხვევაში ევროპული კანონმდებლობა თავს
მოგვახვევენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ეს აღარ იქნება ორმხრივი.
პირიქით, ეს დაქვემდებარების ხელშეკრულება იქნებოდა. ისე, ფედერალურ საბჭოს მისი დადება სურს.
ამავდროულად, ბერნში, სხვადასხვა დეპარტამენტში, დაახლოებით 100 ადამიანი მუშაობს, რათა ქვეყნის შიდა
პოლიტიკაში ყველა საჭირო საკანონმდებლო ცვლილება შეიტანოს.
საუბარია მინიმუმ 30 კანონზე, რომლებიც ჯერ კიდევ საჭიროებს ცვლილებებს.
და შემდეგ – თუ ეს განრიგი შედგება – ფედერალური საბჭოს მხრიდან, საკონსულტაციო
შეტყობინება მომავალ წელს, ანუ 2025 წელს, გაიგზავნება.
ფედერალური საბჭოს თანახმად, შეტყობინება 1000-ზე მეტ გვერდს ითვლის, რათა წარმოდგენა შეგექმნათ, თუ რაოდენ მასიურია ის.
და შემდეგ ის პარლამენტს მომავალ წელს წარედგინება, სავარაუდოდ, წლის მეორე ნახევარში, და ველი, რომ
2026 წელს, რაღაც მომენტში, რეფერენდუმი ჩატარდება.
ეს იქნება ყველაზე მნიშვნელოვანი რეფერენდუმი ბოლო 30 წლის განმავლობაში.
მე ვთქვი, რომ ეს ყველა ბრძოლის დედაა.
ასე რომ, შვეიცარიისთვის ეს ნამდვილად სიკვდილ-სიცოცხლის საკითხია – შევძლებთ თუ არა, გავაგრძელოთ ყოფნა
თავისუფლებად, დამოუკიდებლად და პირდაპირ დემოკრატიულად.
და ამ პერსპექტივიდან, დიდი კენჭისყრა, სავარაუდოდ, 2026 წელს გაიმართება.
მოდით, ამ საკითხებს ცოტა უფრო დეტალურად განვიხილოთ.
თქვენ მოკლედ ახსენეთ, რაზე იქნებოდა ეს გავლენა. საკვანძო სიტყვა: "პირდაპირი დემოკრატია".
თქვენი აზრით, რატომ იქნებოდა ეს ასეთი ჩარჩო შეთანხმების პირობებში საფრთხის ქვეშ?
ასე რომ, აქ კიდევ ერთხელ უნდა ითქვას, რომ მეინსტრიმული მედია ყოველდღიურად იუწყება ამ მოლაპარაკებების რაიმე
სახის დამცავი დებულებების, რაიმე სახის საგამოცდო გადასახადებისა და რაიმე სახის პუნქტების შესახებ.
მაგრამ სინამდვილეში, ნამდვილად დიდი საკითხი, კერძოდ შვეიცარიის ინსტიტუციური კავშირები ევროკავშირთან, აღარც კი განიხილება.
ის, რაზეც ბრიუსელში ჯერ კიდევ მსჯელობენ, სინამდვილეში მხოლოდ ყურადღების გადატანის მცდელობაა.
და ამ შეთანხმებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხი არის, პირველ რიგში, ის, რომ ჩვენ მოგვიწევს ევროკავშირის
კანონმდებლობის ავტომატურად – ამას დინამიკურად ეწოდება – მიღება.
თუ შვეიცარიის მოსახლეობა ჩაატარებს რეფერენდუმს ან პლებისციტს და არ დაემორჩილება შედეგს, ის დაჯარიმდება.
თანამედროვე გერმანულში ამას კომპენსატორულ ზომებს უწოდებენ.
შემდეგ, თუ შეთანხმებას ვერ მივაღწევთ, საბოლოო სიტყვა ევროპის სასამართლოშია, რომელიც წყვეტს, რა
გამოიყენება შვეიცარიაში – ასეა ნათქვამი დოკუმენტებში.
ჩვენ ბრიუსელის კოლონია ვიქნებოდით. და ბოლოს, მაგრამ არანაკლებ მნიშვნელოვანი, ჩვენ
მოგვიწევდა ევროკავშირისთვის რეგულარულად ფულის გადახდა.
ეს არის ოთხი ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხი, რომელიც, ფაქტობრივად, შვეიცარიისთვის უდიდეს პრობლემას წარმოადგენს.
და ყველა სხვა საკითხი, რომლებზეც მოლაპარაკებები ჯერ კიდევ მიმდინარეობს, შესაძლოა
მნიშვნელოვანია, მაგრამ ისინი მთავარი პრობლემა არ არის.
თქვენს მოსმენით ვხვდები, რომ პირდაპირი დემოკრატია სუსტდება, რომ ის საფრთხის ქვეშაა, რომ სუვერენიტეტი
საფრთხის ქვეშაა, რომ ჩვენ აღარ ვართ ნამდვილად დამოუკიდებლები.
თქვენ ამ მოსაკრებელზე ბოლოს ისაუბრეთ. მინდა ამაზე ცოტა მეტად დავწვრილმანდე.
ეს არის ეგრეთ წოდებული ბაზარზე შესვლის მოსაკრებელი, რომელიც, არსებითად, ამ ბაზარზე შესასვლელი ბილეთია.
რატომ არის ეს ასე ცალმხრივი? ევროკავშირსაც აქვს წვდომა შვეიცარიის ბაზარზე.
რატომ არ იღებს შვეიცარია ასეთ მოსაკრებელს?
როგორ წარმოიშვა ეს დისბალანსი? და რატომ არის ის ასე გამოხატული?
ჩვენ ახლა კვლავ მოვისმინეთ სხვადასხვა წყაროებისგან, რომ ევროკავშირს, როგორც ჩანს,
ყოველწლიურად რამდენიმე ასეული მილიონი სურს.
ეს მოკლე დროში სწრაფად რამდენიმე მილიარდს აღწევს. როგორ ხდება ეს?
ევროკავშირის პერსპექტივიდან – მე ბრიუსელში ვიყავი დელეგაციასთან ერთად 2021 წლის ნოემბერში პირველი მოლაპარაკებების ჩაშლისთანავე.
– ბრიუსელში შვეიცარიას ყოველთვის წარმოაჩენდნენ, როგორც დიდ "მარჩბიჭას" და ევროკავშირისგან
სარგებლის მიმღებს, რის გამოც ჩვენ გვიწევს გადახდა.
ახლა წარმოიდგინეთ, აშშ-ს ევროკავშირთან რომ ჰქონდეს ვაჭრობა, ან ჩინეთს ევროკავშირთან –
არავას არასდროს მოუვა აზრად, ამისთვის ფული ითხოვოს.
რაც შეეხება შვეიცარია-ევროკავშირის ურთიერთობებს, ჩვენ წელიწადში დაახლოებით 20 მილიარდით მეტს ვყიდულობთ, ვიდრე საპირისპიროდ.
ასე რომ, ჩვენ ევროკავშირის ძალიან კარგი მომხმარებლები ვართ და, სინამდვილეში, ევროკავშირმა უნდა გადაგვიხადოს ფული და არა პირიქით.
ჰოდა, სამყარო გიჟია და ევროკავშირი მოელის, რომ ეს ნორვეგიულ მოდელს დაეფუძნება.
და შეგიძლიათ დაახლოებით შეაფასოთ, რომ ევროკავშირს წელიწადში, სავარაუდოდ, მილიარდამდე მოგვიწევს გადახდა.
ასე რომ, ეს სრულიად გაუგებარია და ასევე არ მესმის, რატომ არ მოიყვანა ფედერალურმა საბჭომ ეს მოლაპარაკებებში თავიდანვე.
ასე რომ, ბრიუსელში ამ საკითხებზე დისკუსიაც კი აღარ მიმდინარეობს.
რატომ? განა შტატის მთავრობამ რაიმეში გზა აიბნა? განა ეს მათთვის მნიშვნელოვანი არ არის?
ისე მაღალ ფასად აფასებენ სხვა რამეებს, რომ ამბობენ: "ეს პრობლემა არ არის, მილიარდის გადახდას
ვარჩევთ, რადგან სანაცვლოდ ბევრად მეტს ვიღებთ"?
რა იქნებოდა ეს სხვა რამ? რა არის ფედერალური საბჭოს რაციონალურობა, ლოგიკა?
ჩვენ ერთი ნაბიჯით უკან უნდა დავიხიოთ. 2021 წლის 26 მაისს ფედერალურმა საბჭომ ბრიუსელში მოლაპარაკებები შეაწყვეტინა.
იმ დროს პრეზიდენტი პარმელინი მედიის წინაშე მის ფონ დერ ლეიენთან ერთად წარდგა, რომელსაც სახეზე ქვისებური გამომეტყველება
ჰქონდა, და უთხრა: "ჩვენ ამ შეთანხმებას ვერ გავაფორმებთ".
და შემდეგ ბერნში შემდეგი მოხდა: სხვა პარტიები მასიურად ჩაერივნენ ფედერალურ საბჭოსთან:
ეს შეუძლებელია; მან ახალი მოლაპარაკებები უნდა დაიწყოს.
იგნაციო კასისმა, საგარეო საქმეთა მდივანმა, იმ დროს განაცხადა: "ჩვენ არასდროს მოვაწერთ ხელს ჩარჩო შეთანხმებას 2.0-ს."
მაგრამ ის, რაც მან ახლა გააკეთა, ჩარჩო შეთანხმების 2.0-ზე უარესია.
რადგან იმ დროს ეს თანხები ევროკავშირში არ შედიოდა.
შვეიცარიამ კი 2021 წლის სექტემბერში ევროკავშირს უპირობოდ გადაუხადა ერთი მილიარდი შვეიცარიული ფრანკი.
ბერნელები თავს დამნაშავედ გრძნობდნენ.
მე ასევე მახსოვს, რომ იყვნენ პოლიტიკოსები, რომლებიც ბრიუსელში ჩავიდნენ და შვეიცარიის
სახელით ბოდიში მოიხადეს. უბრალოდ წარმოიდგინეთ.
და სწორედ ეს განწყობა გახდა მიზეზი, რომ ფედერალურმა საბჭომ ევროკავშირთან მოლაპარაკებები განაახლა.
ამჯერად, სამწუხაროდ, არ მჯერა, რომ ფედერალური საბჭო ამ საქმიანობას საკუთარი ინიციატივით შეწყვეტს.
ის, სავარაუდოდ – თითქმის უეჭველად – ამ საკითხს პარლამენტის წინაშე და, საბოლოო ჯამში, ამომრჩევლის წინაშე დააყენებს.
იქაც ჩნდება დიდი კითხვა: "ეს უნდა გაკეთდეს შტატების უმრავლესობით, თუ მხოლოდ ხალხის უმრავლესობით?"
თვითონ ის ფაქტი, რომ ეს თავისთავად ცხადი არ არის და საჭიროა კანტონების უმრავლესობის თანხმობა, უბრალოდ აჩვენებს, რომ ხალხი
აცნობიერებს, რომ მოსახლეობა ძალიან კრიტიკულად არის განწყობილი – და ამ შემთხვევაში კანტონების უმრავლესობის გადაწვეტაც კი სურს.
ახლა არსებობს "კომპასის ინიციატივა", რომელიც, ფაქტობრივად, იმავეს მიღწევას ისახავს მიზნად, კერძოდ, რომ მთელ
დემოკრატიას – კანტონების ჩათვლით – ჰქონდეს სიტყვის უფლება. სწორედ ამას ნიშნავს კანტონთა უმრავლესობა.
თქვენ ასევე მეწარმეები ხართ – როგორც თავიდანვე ვთქვით – და არა მხოლოდ პოლიტიკოსები.
რა არის საჭირო, რომ ევროპაში, ბიზნესის კუთხით, წინ წახვიდე, ვაჭრობა აწარმოო?
საერთოდ საჭიროა თუ არა რაიმე სპეციალური შეთანხმებები, ან რა სახის პოლიტიკური ჩარჩოა საჭირო – არა ზუსტად
ჩარჩო-შეთანხმებები – მაგრამ, ზოგადად, რა სახის ჩარჩოა აუცილებელი?
საკმარისია თუ არა თავისუფალი ვაჭრობა? ან რა კონცეფცია გაქვთ რეალურად მხედველობაში, როგორც ალტერნატივა იმ
ძლიერი ინსტიტუციური ინტეგრაციისთვის, რომელსაც ევროკავშირი, ბრიუსელი და ბერნი ისურვებენ?
კარგი, მინდა დავიწყო იმით, რომ ესეც ჩემთვის მნიშვნელოვანია: ჩვენ არ გვინდა ომი ევროკავშირთან.
სხვათა შორის, მეც არ მსიამოვნებს, როდესაც ევროკავშირიც კარგად არ არის.
ის კარგად არ არის. ევროკავშირი კარგ ეკონომიკურ მდგომარეობაში არ არის.
ასე რომ, მე ნამდვილად არ განვიცდი სხვის უბედურებით სიხარულს, მაგრამ, საბოლოო ჯამში, ჩვენ
ევროკავშირთან კარგი ურთიერთობა გვაინტერესებს.
ჩვენ ასევე შეგვიძლია ევროკავშირთან ისეთივე რაოდენობის შეთანხმებები გავაფორმოთ, რამდენსაც მოვისურვებთ.
მაგრამ მიუღებელია ის, რომ ჩვენ — და ეს იყო ყველაზე მნიშვნელოვანი გზავნილი, რომლის თქმაც ფედერალის პრეზიდენტ
პარმელინს იმ დროს ფედერალური საბჭოს სახელით არ მისცეს — საბოლოოდ პირდაპირ უნდა ველაპარაკოთ ევროკავშირს:
ჩვენ ვერ შევდივართ და არც შევალთ არანაირ შეთანხმებაში, რომელიც ჩვენგან თქვენი კანონების მიღებას მოითხოვს.
და ეს არის ეკონომიკური უპირატესობები და განსხვავებები, რომლებიც მომავალში გამოგვარჩევს – მიუხედავად იმისა, რომ მაღალანაზღაურებადი
ქვეყანა ვართ – თუ გვექნება უფრო მიმზიდველი სამართლებრივი გარემო, თუ გვექნება უფრო დაბალი გადასახადები, თუ გვექნება
შრომის კანონმდებლობა, რომელიც ევროკავშირისაზე უფრო ლიბერალურია.
და ყველა ეს უპირატესობა შვეიცარიას ასევე ეხმარება, რომ გრძელვადიან პერსპექტივაში წარმატებული იყოს.
და თუ ამ ყველაფრის შეცვლა მოგვიწევს, მაშინ ევროპის საშუალო კლასს დავუბრუნდებით.
ამის შემდეგ იურიდიული უთანხმოებები აღარ იქნება.
თანამედროვე ენაზე ამას "თანაბარ პირობებს" უწოდებენ.
ასე რომ, ყველაფერი რკინის წესებით არის მოწესრიგებული. ყველას ერთნაირი კანონები აქვს. და ჩვენ ეს არ გვინდა.
ჩვენ არ გვინდა ერთნაირი სიგრძის შამფურები, ჩვენ გვინდა უფრო გრძელი შამფურები.
მაშინ ჩვენ კვლავაც ეკონომიკურად წარმატებულები ვიქნებით.