2014 оноос 2021 он хүртэл Швейцарь нь Европын Холбоотой хүрээний хэлэлцээр буюу Институцийн хэлэлцээр (InstA)
гэж нэрлэгддэг хэлэлцээрийн талаар хэлэлцээр хийж байв.
Энэ нь хоёр талын хандлагыг бэхжүүлэх зорилготой.
2021 оны тавдугаар сард хэлэлцээрүүд зогссоны дараа Европын Холбоотой хэлэлцээрүүд 2024 оны гуравдугаар сард сэргэв.
Zeitgeschehen im Fokus-ийн Томас Кайзер бичихдээ одоогийн Үндсэн хуулийн суурь болох, нэрлэгддэг "нийт
ойлголцол" нь хүрээний хэлэлцээр гэж нэрлэгдэж чадахгүй, эс бөгөөс шууд няцаагдах байсан гэжээ.
Иймээс үүнийг шуудхан «Хоёр талын гэрээ III» гэж нэрлэсэн.
Сүүлийн үеийн судалгаагаар хүн амын олонх нь хоёр талын хандлагыг дэмжиж байгаа тул Холбооны
Зөвлөлийн төлөвлөгөө амжилттай хэрэгжиж байгаа бололтой.
Гэхдээ энэ бол ард түмний нүдэнд элс цацахтай адил юм.
Кайзерийн хэлснээр, бодит байдал нь Европын Холбоо Нийтийн ойлголтод яг л хүрээний гэрээнд
байсантай адил шаардлагууд тавьж байгаа явдал юм.
Энэ нь хоёр талын гэрээний тайлбарын талаар маргаан үүсэх тохиолдолд Европын Холбооны Шударга шүүх
эцсийн шийдвэр гаргах шатны шүүх байхыг шаарддаг.
Кайзер хэлэв: "Энгийнээр хэлэхэд энэ нь Европын холбооны хууль үйлчилнэ гэсэн үг."
Тиймээс Швейцарь улс Европын Холбооны хуулийг автоматаар хүлээн зөвшөөрөх ёстой бөгөөд үүнийг эвфемизм маягаар
"хууль тогтоомжийг динамикаар нэвтрүүлэх" гэж нэрлэдэг.
Гэхдээ энэ нь огт динамик зүйл биш; Швейцарьт ямар ч уян хатан боломж байхгүй.
Гадаад хэргийн сайд Игнацио Кассис 2024 оны 11-р сарын 27-нд Бернд хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдэд хандан ярьсан.
Европын Комиссын дэд ерөнхийлөгч Марош Шефковичтэй уулзалт тун удахгүй болох байв.
Ккассисийн мэдээлснээр, энэ оны эцэс хүртэл хэлэлцээний агуулгын хувьд бодит дүгнэлтэд хүрэх зорилго хэвээр байна.
Швейцарь улс Европын нэгэн зах зээлд хэсэгчлэн нэвтрэх эрхээ авахын тулд Европын Холбоонд төлөх кохезийн
хувь нэмрийн хэмжээг зөвхөн яг эцэст нь л хэлэлцэх болно.
"Бид эцэст нь мөнгөний талаар ярилцаж болно," гэж Кассис хэлэв.
Швейцарийн Радио, Телевиз (SRF)-ийн судалгаагаар Швейцарь ирээдүйд Европын Холбоонд жилд 350 сая швейцарийн франк
орчим нэгдмэл байдлын сангийн төлбөр төлөх магадлалтай байна.
Энэ нь Европын Холбооны зүүн бүсийн ядуу орнуудад Швейцарь улс одоог хүртэл жилд ойролцоогоор 130
сая евро төлж ирсэнтэй харьцуулахад илт өндөр байна.
2024 оны 12-р сарын 1-нд Швейцарийн таблоид сонин BLICK-д нийтлэгдсэн нэгэн нийтлэлд эх сурвалж дараахыг хэлсэн байна:
Хэдийгээр хэлэлцээрийн мандатын бүх заалтыг бүрэн биелүүлээгүй ч бид тохиролцсон гэж хэлж болно.
Берн болон Брюссельд "бид хангалттай хэлэлцсэн; үлдсэнийг нь дотооддоо шийдэх ёстой" гэдэг нь тодорхой.
BLICK-ийн мэдээлснээр дараах хуваарь төлөвлөгдсөн байв:
12-р сарын 13-нд Холбооны зөвлөл дахин Европын Холбооны баримт бичгийг хэлэлцэх болно.
Хэрвээ тэр ногоон гэрэл өгвөл, Зул сарын өмнөх бямба гараг, 12-р сарын 21-нд камерын гэрлүүдийн гялсхийх нь ихэснэ:
Дараа нь Европын Комиссын Ерөнхийлөгч Урсула фон дер Лейен хэлэлцээний бэлгэдлийн төгсгөлд албан ёсоор
тамга дарж баталгаажуулахын тулд Берн хотод биечлэн ирнэ.
SRF-д 12-р сарын 11-нд нийтлэгдсэн нийтлэлийн дагуу энэ байр суурь Брюссель болон Берн хоёрт илэрхийлэгдэж байна.
BLICK-ийн мэдээлснээр одоогоор юу ч "бүх зүйл шийдэгдсэн" болоогүй ч Европын Холбоотой хийх хэлэлцээр Зул
сарын баярын үеэр эцэслэгдэх олон шинж тэмдэг илэрч байна.
Зул сарын баярын үеэр?! – Хүмүүс бусад асуудалд анхаарлаа хандуулж байх үед?! Энэ нь Европын Холбоотой
байгуулсан гэрээг их дуулиангүйгээр урагшлуулах зорилготой юу?
Одоог хүртэл Европын Холбоотой хүрээний хэлэлцээрийн эсрэг үргэлж ихээхэн эсэргүүцэл гарч ирсэн. Сүүлийн хэлэлцээрүүд
эсэргүүцэл хэт их байсан тул тасалдуулах шаардлагатай болсон.
Олон нийт өөр асуудалд анхаарлаа хандуулж байх үед чухал шийдвэрүүдийг тулгаж батлуулсан нь түүхэнд анхны удаа биш юм.
1913 оны 12-р сарын 23-нд, Зул сарын баярын өмнөх өдөр, Холбооны нөөцийн системийг байгуулах тухай нэмэлт өөрчлөлтийг
хүний нөөц нь эрс цөөрсөн Конгресс хялбархан баталсан.
2006 оны Дэлхийн цомын "зунгийн үлгэр" үеэр Герман улс 2007 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс эхлэн НӨАТ-аа
16 хувиас 19 хувь болгон нэмэгдүүлэхээр шийдвэрлэв.
Цаашдын жишээг "Томоохон үйл явдлуудыг зориудаар анхаарал сарниулах тактик болгон
ашигладаг уу?" нэртэй хөтөлбөрөөс олж болно.
Эцэст нь бие даасан Швейцарийн интернет телевиз "HOCH2"-д өгсөн ярилцлагадаа Швейцарийн Үндэсний зөвлөлийн
гишүүн Франц Грутер шинэ хүрээний хэлэлцээр яагаад маш аюултай болохыг тайлбарлаж буйг үзээрэй.
Та саяхан Холбооны Зөвлөл Европын Холбоотой байгуулахыг хүсэж буй хүрээний гэрээг товчхон дурдсан.
Тэгэхээр энэ нь "Bilateral III" гэж нэрлэгддэг нэг төрлийн супер-гэрээ бөгөөд ганц бие гэрээ
биш, харин бүхэл багц, т.н. институцийн шийдэл юм.
Энэхүү гэрээг жилийн эцэс гэхэд хэлэлцээрээ дуусгах зорилготой байсан. Гадаад бодлогын мэргэжилтэн, бас ямар ч тохиолдолд
Үндэсний зөвлөлийн гишүүний хувиар та энэ бодлогод шууд оролцдог.
Та юу сонсож байна? Эдгээр хэлэлцээний явц ямар байна вэ?
За, би Холбооны зөвлөл эдгээр хэлэлцээг энэ оны эцэс гэхэд дуусгахыг хүсэж байгаа гэж хэлж чадна.
Чухал: "Хоёр талын III" гэдэг нэр томъёо – Европын Холбоо эдгээр нь хоёр талын гэрээ биш болсон гэдгийг
онцолж байна, учир нь тэд одоо хоёр талын биш болсон.
Хоёр талт гэдэг нь бид тэнцүү нөхцөлөөр тохиролцоотой байхыг хэлдэг, гэхдээ энэ тохиолдолд Европын хууль
бидэнд тулгагдах тул энэ нь хоёр талт байхаа больно.
Үүний эсрэгээр энэ нь захирагдах гэрээ байх болно. За, Холбооны Зөвлөл үүнийг байгуулахыг хүсэж байна.
Үүний зэрэгцээ Бернд дотоод бодлогын шаардлагатай бүх хуулийн өөрчлөлтийг хийхээр төрөл
бүрийн хэлтэст ойролцоогоор 100 хүн ажиллаж байна.
Одоогоор дор хаяж 30 хуулийг шинэчлэх шаардлагатай гэж ярьж байна.
Харин энэ хуваарь амжилттай болвол Холбооны Зөвлөлийн зүгээс ирэх жил, өөрөөр хэлбэл 2025 онд зөвлөлдөх мэдэгдэл гаргана.
Холбооны Зөвлөлийн мэдээлснээр энэ мессеж нь 1000 гаруй хуудас урт бөгөөд ямар их том болохыг танд төсөөлүүлэхийн тулд.
Дараа нь энэ нь ирэх жил, магадгүй жилийн хоёрдугаар хагасд Парламент өмнө ирнэ, мөн би 2026 онд тодорхой үед
бүх ард нийтийн санал асуулга явагдана гэж хүлээж байна.
Энэ нь сүүлийн 30 жилийн хамгийн чухал бүх нийтийн санал асуулга байх болно.
Би үүнийг бүх тулааны эх гэж хэлсэн.
Тэгэхээр энэ нь Швейцарь улсын хувьд үнэхээр амьдрал, үхлийн асуудал юм – бид чөлөөт, бие
даасан, шууд ардчилсан хэвээр үлдэж чадах эсэх.
– мөн энэ өнцгөөс харвал, том санал хураалт магадгүй 2026 онд болно.
Эдгээр цэгүүдийг арай илүү гүнзгий авч үзье.
Та үүний улмаас юу нөлөөлөгдөхийг товчхон дурдсан. Түлхүүр үг: "шууд ардчилал".
Та яагаад энэ нь ийм хүрээний хэлэлцээрийн улмаас эрсдэлд орох гэж бодож байна вэ?
Тэгэхээр энд дахин нэг удаа хэлэхэд, гол хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд өдөр бүр ямар нэгэн хамгаалалтын
заалтууд, ямар нэгэн оюутны төлбөр, эдгээр хэлэлцээрийн зарим нэг цэгүүдийн талаар мэдээлж байна.
Гэвч үнэндээ хамгийн том асуудал болох Швейцарийн Европын Холбоотой байгууллагын харилцаа одоо бүр яригдах ч үгүй болсон.
Брюссельд одоо ч хэлэлцэгдэж байгаа зүйл үнэндээ зүгээр л хажуугийн шоу юм.
Энэхүү хэлэлцээрийн хамгийн чухал асуудал нь, эхлээд, бид Европын холбооны хуулийг автоматаар –
үүнийг динамик гэж нэрлэдэг – нэвтрүүлэх ёстой болно.
Хэрвээ Швейцарийн ард түмэн референдум эсвэл плебисцит явуулж, үр дүнг нь дагаж мөрдөхгүй бол шийтгэгдэнэ.
Үүнийг орчин үеийн герман хэлэнд нөхөн олговрын арга хэмжээ гэж нэрлэдэг.
Тэгвэл бид санал нийлэхгүй бол Швейцарьт юу хэрэгжих талаар эцсийн шийдвэрийг Европын Холбооны Шүүх
гаргана – баримт бичгүүдэд яг ингэж заасан байдаг.
Бид Брюсселийн колони болох байсан. Мөн хамгийн сүүлд ч гэсэн чухал нь, бид Европын Холбоонд
тогтмол мөнгө төлөх шаардлагатай болох байсан.
Эдгээр нь Швейцарь улсад үнэхээр хамгийн том асуудал үүсгэж буй дөрвөн хамгийн чухал цэг юм.
Мөн одоог хүртэл хэлэлцээрийн шатанд байгаа бусад бүх асуудлууд чухал байж болох ч тэд гол асуудлыг илэрхийлэхгүй.
Чамтай ярьж байхад шууд ардчилал сулраад, аюулд орж, бүрэн эрх чөлөө аюулд орж, бид
үнэндээ бие даасан биш болсон нь харагдаж байна.
Та энэ хураамжийг эцэст нь дурдсан. Би үүнийг арай илүү гүнзгий судалж үзэхийг хүсэж байна.
Энэ бол нэрлэгдсэн зах зээлд нэвтрэх хураамж буюу үндсэндээ энэ зах зээлд нэвтрэх тасалбар юм.
Яагаад ийм нэг талыг барьсан байгаа юм бэ? Европын Холбоо бас Швейцарийн зах зээлд нэвтрэх эрхтэй.
Яагаад Швейцарь ийм хураамж авдаггүй вэ?
Энэ тэнцвэргүй байдал яаж үүссэн бэ? Мөн яагаад энэ нь ийм их тод илэрч байна вэ?
Бид одоо янз бүрийн эх сурвалжаас дахин сонссоноор Европын Холбоо жил бүр хэдэн зуун саяыг хүсэж байгаа бололтой.
Энэ нь богино хугацаанд хэдэн тэрбумд хүрдэг. Энэ яаж болдог вэ?
Европын Холбооны өнцгөөс – би 2021 оны арваннэгдүгээр сард анхны хэлэлцээрүүд тасарсны
дараахан төлөөлөгчдийн багтай хамт Брюссельд байсан.
– Брюссельд Швейцарийг үргэлж том "cherry picker" мэт, Европын Холбооноос ашиг хүртдэг гэж
дүрсэлдэг учраас бид төлөх шаардлагатай болдог.
Одоо төсөөлөөд үз дээ: хэрвээ АНУ Европын Холбоотой худалдаа хийсэн бол эсвэл Хятад Европын Холбоотой худалдаа хийсэн
бол — үүний төлөө хэн ч мөнгө авах тухай бодох ч үгүй байсан.
Швейцарь-ЕХ-ийн харилцааны хувьд бид жилд ойролцоогоор 20 тэрбум евро илүү худалдан авдаг,
харин эсрэгээр нь тэднээс бага худалдан авдаг.
Тиймээс бид Европын Холбооны маш сайн үйлчлүүлэгч бөгөөд үнэндээ Европын Холбоо бидэнд мөнгө төлөх ёстой, бид тэдэнд биш.
Дэлхий галзуу болсон бөгөөд Европын Холбоо үүнийг Норвегийн загвар дээр суурилна гэж үзэж байна.
Мөн та ойролцоогоор тооцож үзэхэд бид жилд Европын Холбоонд нэг тэрбум хүртэл төлөх шаардлагатай болохыг ойлгож болно.
Тиймээс энэ нь бүрэн ойлгомжгүй бөгөөд би мөн Холбооны зөвлөл яагаад үүнийг эхнээсээ хэлэлцээрт оруулсангүйг ойлгохгүй байна.
Тэгэхээр эдгээр асуудлуудыг Брюссельд дахин хэлэлцэхээ больсон.
Яагаад? Улсын засгийн газар яаж ч байсан замаа алдсан юм уу? Энэ тэдэнд чухал биш юм уу?
Тэд бусад зүйлсийг үнэхээр өндөр үнэлдэг тул "Энэ бол асуудал биш, бид тэрбум төлөхийг илүүд үзнэ, учир нь
ингэснээр бид буцаагаад маш олон зүйл авна" гэж хэлдэг үү?
Энэ өөр зүйл юу байх вэ? Холбооны Зөвлөлийн ухаалаг байдал, логик юу вэ?
Бид нэг алхам ухрах хэрэгтэй. 2021 оны 5 дугаар сарын 26-нд Холбооны зөвлөл Брюссельд болсон хэлэлцээг зогсоов.
Тэр үед Ерөнхийлөгч Пармелин хэвлэл мэдээллийнхэнд фон дер Лейен хатагтайтай хамт гарч ирсэн – түүний царай
чулуу мэт хатуу байв – ба түүнд: "Бид энэ гэрээнд гарын үсэг зурах боломжгүй" гэж хэлсэн.
Тэгээд дараа нь Бернд дараах зүйл тохиолдсон: бусад намууд Холбооны зөвлөлд маш их хэмжээгээр оролцсон:
Тэр боломжгүй; тэр шинэ хэлэлцээр эхлүүлэх ёстой.
Гадаад хэргийн нарийн бичгийн дарга Игнацио Кассис тэр үед хэлэхдээ: "Бид хэзээ ч
'Framework Agreement 2.0'-д гарын үсэг зурахгүй."
Гэхдээ тэр одоо хийсэн зүйл нь хүрээний хэлэлцээр 2.0-ээс ч дор юм.
Учир нь тэр үед эдгээр санхүүжилтүүд Европын Холбоонд багтаагүй байсан.
Тэгээд Швейцарь 2021 оны есдүгээр сард Европын Холбоонд нөхцөлгүйгээр нэг тэрбум швейцарийн франк төлсөн.
Берн хотод байсан хүмүүс өөрсдийгөө буруутай гэж мэдэрсэн.
Мөн би Брюссел явж Швейцарийн өмнөөс уучлалт гуйсан улс төрчид байсан гэдгийг санаж байна. Зүгээр л төсөөлөөд үз дээ.
Мөн тэр уур амьсгал нь Холбооны Зөвлөлийг Европын Холбоотой дахин хэлэлцээ эхлүүлэхэд хүргэсэн.
Энэ удаад харамсалтай нь би Холбооны Зөвлөл энэ дасгалыг өөрийн санаачилгаар зогсооно гэж итгэхгүй байна.
Тэр магадгүй – бараг л лавтай – үүнийг парламент өмнө, эцэст нь сонгогчдын өмнө тавих болно.
Тэнд бас том асуулт гарч ирнэ: "Үүнийг мужуудын олонхийн саналаар хийх ёстой юу, эсвэл
зөвхөн ард түмний олонхийн саналаар хийх ёстой юу?"
Энэ асуудал ердийн дадал мэт биш, кантонуудын олонхийн санал шаарддаг нь хүн ам маш эмзэг байгааг хүмүүс ухамсарлаж
байгаагийн илрэл бөгөөд энэ тохиолдолд кантонуудын олонхийн саналыг хүртэл давахыг хүсч байгааг харуулж байна.
Одоо Компасс санаачилга гэж бий, энэ нь үнэндээ яг адил зорилгод хүрэхийг зорьж байгаа юм, тэр нь бүх ард түмэн –
кантонуудыг ч багтаасан – санал гаргах эрхтэй байх явдал. Энэ нь кантонуудын олонхи гэсэн үг юм.
Та нар бас бизнес эрхлэгчид юм – эхэндээ хэлсэнчлэн – зөвхөн улс төрчид биш.
Европт бизнесийн хувьд арилжаа хийж, амжилтанд хүрэхийн тулд юу шаардлагатай вэ?
Ямар нэгэн тусгай тохиролцоо ер нь шаардлагатай юу, эсвэл яг хүрээний тохиролцоо биш ч
ямар төрлийн улс төрийн хүрээ шаардлагатай вэ?
Чөлөөт худалдаа хангалттай юу? Эсвэл Европын Холбоо, Брюссель, Берн хүсч буй энэ хүчтэй институцийн интеграцийн
оронд та үнэндээ ямар концепцийг санаанд авч байгаа вэ?
За, эхлээд хэлэхэд энэ ч бас надад чухал: бид Европын Холбоотой дайн хийхийг хүсэхгүй байна.
Түүнчлэн, Европын Холбоо сайн явж байхгүй үед би ч бас таатай байдаггүй.
Тэр сайн байгаагүй. Европын Холбоо эдийн засгийн хувьд сайн байдалтай биш байна.
Тиймээс үнэндээ би үүнд ямар ч таашаал авч байгаа юм биш, гэхдээ эцэст нь бид Европын
Холбоотой сайн харилцаатай байхыг хүсч байна.
Мөн бид Европын Холбоотой хүссэн тоогоороо олон хэлэлцээр байгуулж болно.
Гэвч хүлээн зөвшөөршгүй зүйл бол бид — энэ нь тухайн үед Холбооны Зөвлөлийн өмнөөс Холбооны Ерөнхийлөгч Пармелин
хэлэх эрхгүй байсан хамгийн чухал мессеж — эцэст нь Европын Холбоонд илэн далангүй ярих ёстой:
Бид таны хуулийг баримтлахыг шаардсан ямар ч гэрээнд орох боломжгүй бөгөөд орохгүй.
Эдгээр нь биднийг ирээдүйд онцгойрч тодроход туслах эдийн засгийн давуу тал, ялгарал юм – бид өндөр цалинтай улс боловч хэрвээ
бид илүү сонирхол татахуйц нөхцөлтэй, татвар багатай, Европын Холбооныхтой харьцуулахад илүү чөлөөт хөдөлмөрийн хуультай бол.
Мөн эдгээр бүх давуу талууд нь Швейцарийг урт хугацаанд амжилттай байхад тусалдаг.
Хэрвээ бид энэ бүхнийг өөрчлөх шаардлагатай бол бид Европын дундаж дунд ангийн түвшинд буцаж орох болно.
Тэгэхээр цаашид хууль зүйн ямар ч ялгаа үлдэхгүй.
Үүнийг орчин үеийн хэллэгээр "тэнцүү боломжийн талбар" гэж нэрлэдэг.
Тэгэхээр бүх зүйл төмөртэй нийцэж байна. Бүгдэд адилхан хууль үйлчилдэг. Гэхдээ бидэнд тэр хэрэггүй.
Бид ижил урттай шпажнууд хэрэггүй, бид илүү урт шпажнууд хүсэж байна.
Тэгвэл бид эдийн засгийн хувьд амжилттай хэвээр байх болно.