WEBVTT 00:00.546 --> 00:06.693 2014 елдан 2021 елга кадәр Швейцария Европа Берлеге белән «Институциональ килешү» (InstA) дип тә 00:06.693 --> 00:10.632 йөртелгән рамка килешүе буенча сөйләшүләр алып барды. 00:10.632 --> 00:14.060 Бу ике яклы якын килүне ныгыту максатыннан эшләнә. 00:14.060 --> 00:24.213 2021 елның маенда сөйләшүләр өзелгәннән соң, 2024 елның мартында Европа Берлеге белән сөйләшүләр яңадан башланды. 00:24.213 --> 00:31.846 Zeitgeschehen im Fokus басмасыннан Томас Кайзер язганча, хәзерге конституцион нигез – шулай аталган уртак 00:31.846 --> 00:39.312 аңлашу – инде рамка килешүе дип атап булмый, чөнки кире очракта ул шунда ук кире кагылыр иде. 00:39.312 --> 00:46.060 Шулай итеп, аны тиз арада «Ике яклы килешүләр III» дип яңадан атадылар. 00:46.060 --> 00:52.947 Соңгы сораштыру нәтиҗәләре күрсәткәнчә, халыкның күпчелеге ике яклы якын килүне хуплый, 00:52.947 --> 00:57.292 шуңа күрә Федераль Шураның планы эшли кебек. 00:57.292 --> 01:01.565 Ләкин бу – халыкның күзенә ком сипү генә. 01:01.565 --> 01:10.555 Кайзер сүзләренә караганда, чынбарлык шунда ки, Европа Берлеге Гомуми аңлашуда да, рамка килешүендәге кебек үк таләпләрне куя. 01:10.555 --> 01:16.546 Бу ике яклы килешүләрне аңлату буенча бәхәсләр килеп чыкса, Европа Гаделлек Суды соңгы 01:16.546 --> 01:21.476 инстанция суды буларак карар чыгаруын таләп итә. 01:21.476 --> 01:26.693 Кайзер ди: «Гади телдә әйткәндә, бу Европа Берлеге законы гамәлдә була дигән сүз.» 01:26.693 --> 01:32.165 Швейцария шуңа күрә Европа Берлеге кануннарын автоматик рәвештә кабул итәргә тиеш, аны йомшак 01:32.165 --> 01:35.760 әйтеп «кануннарны динамик кабул итү» дип атыйлар. 01:35.760 --> 01:42.792 Ләкин монда бернинди динамика да юк; Швейцариянең маневр ясау өчен урыны юк. 01:42.792 --> 01:50.612 Чит ил эшләре министры Игнацио Кассис 2024 елның 27 ноябрендә Бернда матбугат чаралары белән сөйләште. 01:50.612 --> 01:57.592 Европа Комиссиясе вице-президенты Марош Шефчович белән очрашу якын иде. 01:57.592 --> 02:04.737 Кассис сүзләренә караганда, максат — ел ахырына кадәр сөйләшүләрне нәтиҗәле йомгаклауга ирешү. 02:04.737 --> 02:11.625 Швейцариянең Европа бердәм базарына өлешчә керүе өчен Европа Берлегенә түлиячәк когезия 02:11.625 --> 02:16.009 өлеше күләме бары тик ахырда гына каралачак. 02:16.009 --> 02:21.054 "Акча турында ахырда сөйләшә алабыз," диде Кассис. 02:21.054 --> 02:28.840 Швейцария Радио һәм Телевидениесе (SRF) тикшеренүләре буенча, Швейцария киләчәктә Европа Берлегенә бердәмлек фондлары буенча 02:28.840 --> 02:33.483 ел саен якынча 350 миллион швейцария франкы түләр дип көтелә. 02:33.483 --> 02:43.160 Бу Швейцариянең Европа Берлегенең көнчыгышындагы ярлы илләргә ел саен якынча 130 миллион түли торган суммасыннан күпкә югарырак. 02:43.160 --> 02:54.040 2024 елның 1 декабрендә Швейцария таблоид газетасы BLICK-та басылып чыккан мәкаләдә эчке чыганак болай ди: 02:54.040 --> 03:02.368 Килешү мандатының һәр пункты үтәлмәгән булса да, әйтергә мөмкин: без килешүгә ирештек. 03:02.368 --> 03:12.600 Берн һәм Брюссельгә дә ачык: «без җитәрлек сөйләштек; калган мәсьәләләрне эчке дәрәҗәдә хәл итәргә кирәк». 03:12.600 --> 03:15.950 BLICK мәгълүматларына караганда, түбәндәге расписание планлаштырылган иде: 03:15.950 --> 03:20.755 13 декабрьдә Федератив Шура тагын бер кат Европа Берлеге досьесын караячак. 03:20.755 --> 03:28.573 Әгәр ул яшел ут бирсә, Раштуа алдыннан, 21 декабрь шимбә көнне камера флешләре яңгыравы булачак: 03:28.573 --> 03:33.736 Аннары Европа Комиссиясе президенты Урсула фон дер Ляйен сөйләшүләрнең символик 03:33.736 --> 03:37.610 тәмамлануын рәсмиләштерү өчен шәхсән Бернга киләчәк. 03:37.610 --> 03:45.950 SRFның 11 декабрьдә бастырган мәкаләсенә караганда, бу фикер Брюссельдә дә, Бернда да әйтелә. 03:45.950 --> 03:52.672 BLICK мәгълүматларына караганда, әле берни дә төгәлләнмәгән, әмма Европа Берлеге белән килешү 03:52.672 --> 03:57.198 Раштуа чорында төгәлләнәчәгенә күп билгеләр бар. 03:57.198 --> 04:04.273 Раштуа чорындамы?! – Халык башка мәсьәләләр белән мәшгуль булгандамы?! Бәлки, бу Европа Берлеге белән 04:04.273 --> 04:09.618 килешүне артык шау-шусыз үткәрү өчен шулай эшләнгәндер? 04:09.618 --> 04:16.046 Хәзергә кадәр Европа Берлеге белән рамка килешүгә һәрвакыт зур протестлар булды. Соңгы сөйләшүләрне 04:16.046 --> 04:20.655 туктатырга туры килде, чөнки каршылык бик зур иде. 04:20.655 --> 04:26.326 Халык башка мәсьәләләр белән мәшгуль булган вакытта мөһим карарларны кабул итеп 04:26.326 --> 04:31.254 үткәрү тарихта беренче тапкыр гына булмас иде. 04:31.254 --> 04:38.913 1913 елның 23 декабрендә, Раштуа киченнән бер көн алда, Федераль резерв системасын булдыру турында төзәтмә каты 04:38.913 --> 04:44.557 хәлсезләнгән Конгресс тарафыннан тиз арада кабул ителде. 04:44.557 --> 04:53.794 2006 елгы Дөнья кубогының «җәйге әкият» чорында Германия 2007 елның 1 гыйнварыннан башлап өстәмә кыйммәт 04:53.794 --> 05:00.474 салыгын 16 проценттан 19 процентка күтәрергә карар кылды. 05:00.474 --> 05:09.667 Өстәмә мисалларны «Зур вакыйгалар махсус игътибарны читкә юнәлтү тактикасы буларак кулланыламы?» программасында табарга мөмкин. 05:09.667 --> 05:18.506 Ниһаять, бәйсез Швейцария интернет-телевидение каналы «HOCH2» белән әңгәмәдә Швейцария Милли шурасы депутаты Франц Грутер яңа 05:18.506 --> 05:24.446 рамка килешүенең ни өчен бик куркыныч булуын аңлатканын карагыз. 05:24.446 --> 05:31.085 Сез хәзер генә Федератив Шураның Европа Берлеге белән төзергә теләгән рамка килешүе турында кыскача гына әйтеп уздыгыз. 05:31.085 --> 05:37.237 Димәк, бу бер төрле зонтик килешү, аны шулай ук «Bilateral III» дип атыйлар, ләкин ул аерым килешүләр түгел, ә 05:37.237 --> 05:40.615 комплекслы пакет, шулай аталган институциональ чишелеш. 05:40.615 --> 05:47.601 Килешүне ел ахырына кадәр сөйләшүләр аша төгәлләү нияте бар иде. Сез чит ил сәясәте белгече буларак һәм, һәрхәлдә, 05:47.601 --> 05:51.180 Милли Шура әгъзасы буларак, бу сәясәттә тыгыз катнашасыз. 05:51.180 --> 05:54.178 Син нәрсә ишетәсең? Бу сөйләшүләрнең хәле ничек? 05:54.178 --> 05:59.003 Ярый, мин әйтә алам, Федераль Шура бу сөйләшүләрне ел ахырына кадәр тәмамларга тели. 05:59.003 --> 06:08.728 Мөһим: «Ике яклы III» термины – Европа Берлеге моны инде ике яклы килешүләр түгел дип ассызыклый, чөнки алар инде ике яклы түгел. 06:08.728 --> 06:14.959 Ике яклы дигән сүз безнең тигез шартларда килешүләребез бар дигәнне аңлата, ләкин бу очракта безгә Европа 06:14.959 --> 06:18.486 кануннары мәҗбүр ителәчәк, һәм бу инде ике яклы булмаячак. 06:18.486 --> 06:25.227 Киресенчә, бу буйсыну килешүе булыр иде. Ярый, Федераль Шура аны төзергә тели. 06:25.227 --> 06:32.587 Шул ук вакытта Бернда төрле бүлекләрдә якынча 100 кеше эчке сәясәткә кагылышлы барлык 06:32.587 --> 06:36.682 кирәкле закон үзгәрешләрен кертү өстендә эшли. 06:36.682 --> 06:42.619 Һаман да үзгәртергә кирәк булган кимендә 30 закон турында сүз бара. 06:42.619 --> 06:49.180 Һәм аннары – әгәр бу график уңышлы булса – Федераль Шура карашыннан киләсе елда, 06:49.180 --> 06:53.758 ягъни 2025 елда, консультация хәбәре чыгарылыр. 06:53.758 --> 07:02.677 Федераль шура әйтүенчә, хәбәр 1000 биттән артык, бу аның нинди зур булуын гына күрсәтү өчен. 07:02.677 --> 07:09.791 Аннары ул киләсе елда, мөгаен елның икенче яртысында, Парламентка кертелер, һәм мин 2026 07:09.791 --> 07:14.386 елның бер мәлендә референдум үткәреләчәк дип көтәм. 07:14.386 --> 07:18.542 Бу соңгы 30 елда иң мөһим референдум булачак. 07:18.542 --> 07:21.435 Мин әйттем: бу барлык сугышларның анасы. 07:21.435 --> 07:30.355 Швейцария өчен бу чыннан да гомер һәм үлем мәсьәләсе – без ирекле, бәйсез һәм турыдан-туры демократик булып кала алабызмы? 07:30.355 --> 07:36.448 – һәм шул яктан караганда, зур тавыш бирү, мөгаен, 2026 елда узачак. 07:36.448 --> 07:38.743 Әйдәгез, бу пунктларны бераз җентекләп карыйк. 07:38.743 --> 07:44.227 Сез моның нәрсәләргә йогынты ясаячагын кыскача телгә алдыгыз. Ачкыч сүз: «туры демократия». 07:44.227 --> 07:48.352 Сез ни өчен моны мондый каркас килешү белән куркыныч астында кала дип уйлыйсыз? 07:48.352 --> 07:56.853 Шулай итеп, монда тагын бер кат әйтергә кирәк: төп массакүләм мәгълүмат чаралары һәр көн саен кайбер гарантия 07:56.853 --> 08:04.950 маддәләре, кайбер студент түләүләре һәм бу сөйләшүләрдән чыккан кайбер пунктлар турында хәбәр итә. 08:04.950 --> 08:10.381 Ләкин чынлыкта иң зур мәсьәлә — Швейцариянең Европа Берлегенә институциональ 08:10.381 --> 08:14.502 бәйләнешләре — хәзер инде хәтта сөйләшүгә дә алынмый. 08:14.502 --> 08:21.533 Брюссельдә әле дә сөйләшүләр бара торган мәсьәлә чынлыкта икенчел генә. 08:21.533 --> 08:27.608 Һәм бу килешүдә иң мөһим мәсьәлә шунда: беренчедән, безгә автоматик рәвештә – аны динамик дип атыйлар – 08:27.608 --> 08:31.351 Европа Берлеге кануннарын кабул итәргә туры киләчәк. 08:31.351 --> 08:39.691 Әгәр Швейцария халкы референдум яки плебисцит уздырып, нәтиҗәсенә буйсынмаса, ул җәзага тартылачак. 08:39.691 --> 08:42.701 Бу хәзерге немец телендә компенсацион чаралар дип атала. 08:42.701 --> 08:50.145 Аннары, әгәр без килешә алмасак, Швейцариядә нәрсә гамәлдә булачагы турында соңгы сүзне Европа 08:50.145 --> 08:54.300 Гаделлек Суды әйтә – документларда шулай язылган. 08:54.300 --> 09:06.056 Без Брюссель колониясе булыр идек. Һәм, ниһаять, без Европа Берлегенә даими рәвештә акча түләргә мәҗбүр булыр идек. 09:06.056 --> 09:12.749 Бу Швейцария өчен чыннан да иң зур проблема тудыра торган дүрт иң мөһим пункт. 09:12.749 --> 09:21.106 Һәм әле дә сөйләшүләр алып барылган башка барлык пунктлар да мөһим булырга мөмкин, ләкин алар төп проблема түгел. 09:21.106 --> 09:26.586 Сезне тыңлаганда мин күрәм: турыдан-туры демократия зәгыйфьләнә, ул куркыныч астында, суверенитет 09:26.586 --> 09:30.083 куркыныч астында, без инде чыннан да бәйсез түгелбез. 09:30.083 --> 09:35.362 Сез бу түләүне ахырда телгә алдыгыз. Мин моны бераз тирәнрәк өйрәнергә телим. 09:35.362 --> 09:41.684 Бу шулай аталган базар керү түләве, нигездә бу базарга керү билеты. 09:41.684 --> 09:45.867 Нигә ул шундый берьяклы? Европа Берлегенең дә Швейцария базарына керү мөмкинлеге бар. 09:45.867 --> 09:47.709 Нигә Швейцария мондый түләү алмый? 09:47.709 --> 09:50.598 Бу тигезсезлек ничек барлыкка килде? Һәм ни өчен ул шулкадәр ачык күренә? 09:50.598 --> 09:57.046 Без хәзер төрле чыганаклардан янә ишеттек, Европа Берлеге, күрәсең, ел саен берничә йөз миллион тели. 09:57.046 --> 10:01.849 Бу кыска вакыт эчендә тиз арада берничә миллиардка җитә. Бу ничек була? 10:01.849 --> 10:08.918 Европа Берлеге күзлегеннән – мин 2021 елның ноябрендә беренче сөйләшүләр ватылганнан соң тиз 10:08.918 --> 10:13.419 арада делегация белән Берләшкән Корольлектә идем. 10:13.419 --> 10:20.503 – Брюссельдә Швейцария һәрвакыт зур «чери-пикер» итеп сурәтләнә һәм Европа Берлегеннән 10:20.503 --> 10:24.910 файда күрә дип санала, шуңа без түләргә мәҗбүр. 10:24.910 --> 10:32.645 Хәзер күз алдына китерегез: әгәр АКШ Европа Берлеге белән сәүдә итсә яки Кытай Европа Берлеге белән сәүдә 10:32.645 --> 10:36.861 итсә – беркем дә моның өчен акча алырга уйламас иде. 10:36.861 --> 10:44.020 Швейцария белән Европа Берлеге мөнәсәбәтләре ягыннан без һаман да ел саен киресенчәгә 10:44.020 --> 10:48.132 караганда якынча 20 миллиардка күбрәк сатып алабыз. 10:48.132 --> 10:57.372 Шулай итеп, без Европа Берлеге өчен бик яхшы клиент, һәм чынлыкта Европа Берлеге безгә акча түләргә тиеш, без аңа түгел. 10:57.372 --> 11:05.497 Дөнья чыннан да акылдан язган, һәм Европа Берлеге моның Норвегия моделе нигезендә булуын көтә. 11:05.497 --> 11:14.417 Һәм сез якынча исәпләп чыгара аласыз, безгә Европа Берлегенә ел саен миллиардка кадәр түләргә туры килер. 11:14.417 --> 11:24.778 Бу бөтенләй аңлашылмый, һәм мин шулай ук аңламыйм, ни өчен Федераль Шура моны башыннан ук сөйләшүләргә кертмәде. 11:24.778 --> 11:29.860 Шулай итеп, бу мәсьәләләр хәзер Брюссельдә хәтта сөйләшүгә дә алынмый. 11:29.860 --> 11:36.397 Ни өчен? Дәүләт хөкүмәте ничек юлдан тайды соң? Бу алар өчен мөһим түгелме? 11:36.397 --> 11:40.452 Алар башка әйберләрне шулкадәр югары бәялиләрме, шуңа күрә «Бу проблема түгел, без миллиард түләргә әзер, чөнки 11:40.452 --> 11:42.928 шуннан безгә күпмедер башка әйбер дә кайтачак» дип әйтәләрме? 11:42.928 --> 11:49.293 Бу башка нәрсә нинди булыр иде? Федераль Шураның рациональлеге, логикасы нәрсәдән гыйбарәт? 11:49.293 --> 11:58.385 Безгә бер адым артка чигенергә кирәк. 2021 елның 26 маенда Федераль Шура Брюссельдә сөйләшүләрне өзде. 11:58.385 --> 12:05.134 Шул вакытта президент Пармелин матбугат чаралары алдында фон дер Лейен ханым белән — ул йөзендә таш кебек салкын 12:05.134 --> 12:11.422 мимика белән басып тора иде — пәйда булды һәм аңа: «Без бу килешүне имзалый алмыйбыз», — диде. 12:11.422 --> 12:19.690 Аннары Бернда түбәндәге хәл булды: башка партияләр Федераль Шурага зур күләмдә тыкшындылар: 12:19.690 --> 12:24.099 Бу мөмкин түгел; ул яңадан сөйләшүләр башларга тиеш. 12:24.099 --> 12:30.386 Чит ил эшләре секретаре Игнацио Кассис шул вакытта әйтте: «Без беркайчан да Рамка килешүе 2.0-не имзаламаячакбыз.» 12:30.386 --> 12:35.542 Ләкин хәзер ул эшләгән эш 2.0 форматлы кысалар килешүеннән дә начарак. 12:35.542 --> 12:40.192 Чөнки шул вакытта бу акчалар Европа Берлегенә кертелмәгән иде. 12:40.192 --> 12:48.548 Аннары Швейцария 2021 елның сентябрендә Европа Берлегенә бер миллиард швейцария франкын шартсыз рәвештә түләде. 12:48.548 --> 12:52.141 Берндагы кешеләр үзләрен гаепле хис иттеләр. 12:52.141 --> 13:01.983 Мин шулай ук Брюссельгә барып, Швейцария исеменнән гафу үтенгән сәясәтчеләр булганын да хәтерлим. Шуны гына күз алдына китер. 13:01.983 --> 13:10.811 Һәм шул кәеф Федераль Шураны Европа Берлеге белән сөйләшүләргә яңадан керергә этәрде. 13:10.811 --> 13:18.059 Бу юлы, кызганычка каршы, мин Федераль Шураның бу күнегүне үз инициативасы белән туктатачагына ышанмыйм. 13:18.059 --> 13:25.362 Ул, мөгаен – диярлек һичшиксез – моны Парламентка һәм ахыр чиктә сайлаучылар каравына чыгарачак. 13:25.362 --> 13:32.135 Анда да зур сорау туа: «Бу эшне штатларның күпчелеге беләнме, әллә халыкның күпчелеге белән генәме башкарырга?» 13:32.135 --> 13:41.395 Бу гадәти хәл түгел, кантоннарның күпчелеге таләп ителүе үзе үк халыкның бик тәнкыйтьчел булуын аңлавын һәм хәтта бу 13:41.395 --> 13:46.528 очракта кантоннар күпчелеген дә узып китәргә теләвен күрсәтә. 13:46.528 --> 13:51.901 Хәзер «Компас инициативасы» бар, ул чынлыкта шул ук максатка ирешергә тели, ягъни бөтен демократия – 13:51.901 --> 13:58.073 кантоннарны да кертеп – үз фикерен әйтә алсын. Кантоннар күпчелеге дигәндә нәкъ менә шуны күздә тоталар. 13:58.073 --> 14:01.825 Сез шулай ук эшмәкәрләр – без башта әйткәнчә – фәкать сәясәтчеләр генә түгел. 14:01.825 --> 14:08.887 Европада бизнес ягыннан алга китү, сәүдә итү өчен нәрсә кирәк? 14:08.887 --> 14:17.925 Нинди дә булса махсус килешүләр кирәкме, әллә нинди сәяси каркас – төгәл каркас килешүләре түгел – нинди каркас кирәк? 14:17.925 --> 14:25.171 Ирекле сәүдә җитәрлекме? Яки чынлап та сез нинди концепцияне күз алдында тотасыз — Европа Берлеге, Брюссель һәм Берн теләгән 14:25.171 --> 14:29.189 бу көчле институциональ интеграциягә альтернатива буларак? 14:29.189 --> 14:34.773 Ярар, мин башта шуны әйтергә телим: бу минем өчен дә мөһим: без Европа Берлеге белән сугыш теләмибез. 14:34.773 --> 14:37.645 Әйткәндәй, Европа Берлеге дә уңышлы бармаса, мин дә канәгать түгелмен. 14:37.645 --> 14:41.101 Аның хәле яхшы түгел. Европа Берлеге икътисади яктан яхшы хәлдә түгел. 14:41.101 --> 14:46.243 Мин чынлап та моның белән бернинди ләззәт тә алмыйм, ләкин ахыр чиктә безнең Европа Берлеге белән 14:46.243 --> 14:49.217 яхшы мөнәсәбәтләрдә булуыбыз безне кызыксындыра. 14:49.217 --> 14:53.287 Без шулай ук теләгән кадәр күп килешүләрне Европа Берлеге белән төзергә мөмкинбез. 14:53.287 --> 14:59.815 Ләкин кабул ителмәслек нәрсә шунда ки, без — һәм бу вакытта Федераль Шура исеменнән Федераль Президент 14:59.815 --> 15:06.744 Пармелинга әйтергә рөхсәт ителмәгән иң мөһим хәбәр — ниһаять, Европа Берлегенә ачык итеп сөйләргә тиеш: 15:06.744 --> 15:13.415 Без сезнең законнарны кабул итүне таләп иткән бернинди килешүгә дә керә алмыйбыз һәм кермәячәкбез. 15:13.415 --> 15:23.127 Һәм менә киләчәктә безне аерып торырга мөмкинлек бирәчәк икътисади өстенлекләр һәм аермалар – без югары хезмәт хакы булган 15:23.127 --> 15:29.495 ил булсак та – әгәр бездә кызыклырак шартлар булса, салымнар түбән булса, хезмәт 15:29.495 --> 15:34.153 законнары Европа Берлегендәгеләрдән иреклерәк булса. 15:34.153 --> 15:40.011 Һәм боларның барысы да Швейцариягә озак вакыт дәвамында уңышка ирешергә ярдәм итә. 15:40.011 --> 15:49.174 Һәм әгәр безгә боларның барысын да үзгәртергә туры килсә, без Европаның уртача урта сыйныфына кире төшәчәкбез. 15:49.174 --> 15:51.791 Шуннан соң закон буенча башка аермалар булмаячак. 15:51.791 --> 15:54.455 Бу хәзерге сөйләшүдә «тигез шартлар» дип атала. 15:54.455 --> 16:01.431 Шулай итеп, барысы да тимер белән тигезләнде. Һәркемнең дә кануннары бер. Һәм без моны теләмибез. 16:01.431 --> 16:05.359 Без тигез озынлыктагы шампурларны теләмибез, без озынрак шампурларны телибез. 16:05.359 --> 16:07.820 Аннары без икътисади яктан уңышлы булуны дәвам итәчәкбез.