Näme üçin käbir kitaplar hiç haçan görkezilmeýär?
Hatda "jyns terbiýesi" bölümindäki iň köp satylýan kitaplar (!) hem o ýerde tapylmaýar, hatda
ynanýan kitap dükanymyzyň polkalarynda hem ýok!
Belki belli bir algoritm hatda kitap gözleýän kitapçynyň hem şeýle okuw kitaplaryny tapmagynyň öňüni alýar?
Emma Esasy Kanunyň 5-nji maddasynda aýdylýar: "Senzura bolmaz."
Ýa-da şeýlemi?
2024-nji ýylyň 17-nji fewralyndan bäri DSA – Ýewropa Bileleşiginiň täze Sanly Hyzmatlar Kanuny – doly güýje girdi.
Munuň maksady "kanunsyz mazmunyň" ýa-da takyk aýdylanda belli bir hekaýany öňe sürýändigi güman
edilýän kitaplaryň ýaýramagynyň öňüni almakdyr.
Ms Gesa etica media neşirýatynyň neşir edijisidir we DSA-nyň söwdany hem-de ahyrynda okyjy
jemgyýetine nähili täsir edýändigini göni başdan geçirýär.
Tartly kitap mysaly arkaly ol bu kanunyň betbagtçylykly netijelerini görkezýär:
Meselem, onlaýn hyzmatlar jerimä gorky bilen belli kitaplary dükkançylara tabşyrmak islemeýärler.
Emma indi Gesa hanýmyň özüne gulak salyň.
Salam, meniň adym Gesa, men neşir edijimen we senzura ýok –
Diňe käbir mazmun çap edilmez.
Aýratynlykda, ilatyň düşünmäge başlap biljekdiginden, ony kabul etmezlik has gowudyr.
Eger-de şeýle mazmun ahyrynda çap edilse, onda ony bloklamak üçin mümkin bolan ähli
çäreler görülýär, şonuň üçin ony az adam bilýär.
Bu kitap, birnäçe gün ozal, 26-njy martda David Rogers Webb tarapyndan neşir edilen Die große
Enteignung (Uly ekspropriýasiýa) – The Great Taking diýlip hem atlandyrylýan – takyk şol barada.
Bu maglumat maliýe pudagyndaky bir habar beriji tarapyndan berildi.
David Webb ol ýerde örän agyr hadysalary gördü, bu bolsa ony pozisiýa tutmaga we adamlary duýdurmaga iterdi.
Ol çykdy. Men ony şahsen tanýaryn we ony doly ynamdar we hakyky hasaplaýaryn.
Men onuň aýdýan mazmunyny hem örän möhüm hasaplaýaryn; näçe köp adam munuň barada bilse, şonça-da gowy – sebäbi diňe
şonda siz hakykatdan hem öz kararlaryňyzy kabul edip bilersiňiz.
Emma elbetde, bu diňe şol saýlawyňyz bar bolsa işleýär – mazmun bilen mazmun arasyndaky saýlaw. Emma senzura ýok.
Bu kitap iňlis dilli bazarda The Great Taking diýlip tanalýar we şükürler bolsun, terjime edildi.
Bu mowzuk boýunça hem David Webbiň özüniň taýýarlanan we Augen Auf Medien Analyse tarapyndan nemes diline
terjime edilen birnäçe ajaýyp dokumental filmler bar, olar bu kitaba DVD görnüşinde goşuldy.
Emma bu kitap adaty platformalarda, ýagny kitap platformalarynda tapylmaýar.
Şonuň üçin Thalia-da, Hugendubel-de ýa-da başga bir ýerde garasaňyz, bu kitaby, bu awtory ýa-da bu adamy tapmazsyňyz.
Esasy maglumatlar umumy bukjalar hemmesinde saklanýar we gowy saklanýar, bu maglumatlar elbetde elýeterlidir,
ýöne bu kitabyň çap görnüşiniň mümkin boldugyça az adama ýetmegini üpjün etmek üçin päsgelçilik döredildi.
Kitap dükanynda muny tapmak ähtimallygy az.
Şonuň üçin mazmunyň örän-de degişli bolandygy sebäpli ony elektron kitap hökmünde
teklip etmek gowy pikir bolar diýip pikir etdim.
Bu, tebigy ýagdaýda, dürli ýerlerde ýaşaýan adamlara ýetmäge mümkinçilik berýär.
Bu işiň hemmesini has arzanam edip bolýar, sebäbi mysal üçin çap çykdajylaryňyz ýok we hiç zady poçta arkaly ibermeli däl.
Şonuň üçin kitaplary neşir ediş öýleri hem-de özbaşdak neşir edijiler tarapyndan neşir etmegiň dürli usullary bar.
Çünki biz hemmämiz öwrenip bildik, senzura ýokdugy üçin islendik adam kitap ýazyp we neşir edip biler.
Mysal üçin, şeýle platformalardan biri tolino media-dyr.
Kitaplary, esasan elektron kitaplary neşir etmek üçin neşir edijilere hem-de özbaşdak neşir edijilere amatlydyr.
Iň azyndan, adam şeýle pikir edip biler.
Soňra şol ýerde hasap döredýärsiňiz. Teksti ýükleýärsiňiz, soňra gysgaça düşündiriş, başlyk,
bahasy, örtük, maglumatlar we ş.m. goşýarsyňyz.
Soňra tassyklamak üçin OK düwmesine basyň.
Soňra Tolino toparyna gidýär.
We soňra, has gysga wagtyň içinde, bu at hakykatdanam Tolino Bileleşiginiň nispeten
köp bolan ähli dükanlarynda satyga çykarylar.
Bu hem Thalia we Hugendubel we ş.m. girýär.
Siz muny Amazon we Apple Books hem-de elýeterli beýleki platformalara hem
iberilmegini isleýändigiňizi tassyklap bilersiňiz.
Ajaýyp!
Şonuň üçin men şony etdim, bu kitap iň bolmanda sanly görnüşde has köp adama ýetip bilsin.
Men mazmuna bir pursatdan soň geçerim.
Soňra Tolino-dan teswir geldi – özbaşdak neşir platformasy diýseňiz bolýar, islendik adam (!) kitaplary çap edip biler.
Başlyk: "Neşir üçin laýyk däl: Uly eýeçilikden alyş."
Men sitata alýaryn: "Siziň 'Uly Ekspropriýasiýa' atly kitabyňyz neşir etmäge laýyk däl. Şonuň
üçin biz kitabyňyzy satuwçylara paýlap bilmeris."
Her hili nägilelik üçin ötünç soraýarys we düşünişiňiz üçin minnetdarlyk bildirýäris. Biz siziň pikir-bildirişleriňizi
kabul etmäge we soraglaryňyza jogap bermäge hemişe taýýar. Biz bilen publishing@tolino.media salgysy arkaly habarlaşyň.
Hawa –
Senzura ýok.
Meniňde bar ýa-da şeýle jogap geldi: "Näme üçin däl?"
Jogap örän çalt geldi: "E-poçtaňyz üçin köp sag boluň."
Biz bu kitaby şertlerimiziň we düzgünlerimiziň 3.2-bölüme laýyklykda "neşir etmäge laýyk däl" diýip klassifikasiýa etdik.
Şonuň üçin şertler we düzgünlerdäki 3.2-nji maddanyň takyk manysy näme?
3 tolino media tarapyndan neşir edilýär we paýlanylýar.
3.2 Hil üpjünçiligi we synag
Indi gyzykly bolýar, men sitata alýaryn:
"Neşir ediji öz işini dükkanlara ýa-da çap edijilere çap etmek we paýlamak üçin tassyklananda, ol tolino
media hil üpjünçiligi topary tarapyndan barlanýar."
Bu el bilen mazmuny gözden geçirmekdür, awtomatiki algoritm däl.
Metadataň dogrylygyny, dolulygyny we okyjy üçin ulanyjy dostluklylygyny barlamagyň üstesine, hil
üpjünçiligi işi aşakdaky kriteriýalara laýyklykda barlaýar:
Jenaýat taýdan şübheli mazmun (razylaşylmadyk jynsy hereketler, pedofiliýa we ensest, zoofiliýa, sagçy ekstremist ideologiýa,
zorluga şöhlelendiriş, konspirasiýa nazaryýetleri, ýigrenje çagyryş, belli ilat toparlaryna garşy diskriminasiýa, irqçylyk,
antisemitizm, transfobiýa, homofobiýa, gysyş, salgytdan gaçmak ýaly jenaýat etmäge çagyryş, awtorlyk
hukugynyň we şahsy hukuklaryň bozulmagy, böhtan we ş.m.)
Size kepillik berýärin, bu kitapda jenaýat hasaplanmagy mümkin hiç hili mazmun ýok.
Hawa, bu gyzykly, sebäbi hiç hili senzura ýok.
Bu awtor, David Rogers Webb, men ony şahsen tanýaryn we ony doly hakyky hem-de ynamdar hasaplaýaryn.
Ol hakykatdanam aýtjak köp zady bar. Meniň pikirimçe, bu esasan hemmämiz üçin degişlidir.
Bu kitap hem has güýçli biografik elementlere eýe, sebäbi ol maliýe pudagyndan gelýär.
Ol George Soros bilen deň derejedäki öňki hedj-fond dolandyryjysydyr.
Ol ony şahsen hem tanýar we şu ýerde paýlaşýan zatlaryny başdan geçirdi, olaryň hakykatdygyny
subut etmek üçin çeşmeleri we delilleri getirýär.
Men pikirimçe, bu meselede hemmeler öz pikirini düzüp, soňra islendik netijä gelse-de, şol netijä gelmegi gowy bolar.
Meniň pikirimçe, bu jemgyýeti goramaly mazmun däl.
Berkarşy ýagdaýda, ilaty goramaly we şonuň üçin olar bu mazmuny görkezmeli.
Şonuň üçin bu mazmun şu ýerde näme üçin gadagan edildi – 'neşir etmäge laýyk däl'? Heç kim okamak üçin laýyk däl.
Bu hemmesi näme barada?
"Uly Mülkden Aýyrmak" atly eser köp zat aýdýar.
David Rogers Webbiň maşgalasynyň agzalary, ýagny ene-atasy we babalary, esasan Amerikada Uly depressiýany başdan geçirdiler.
Olar şol wagt hemmesini ýitirdiler. Olaryň gülläp ösýän işleri bardy.
Olar hakykatdan hem orta gatlagyň bir bölegi idiler.
Diňe birnäçe hepde içinde olar ähli mülklerini ýitirdiler.
Çagalar mekdebe gitmäge mundan beýläk mümkinçilik bolmady. Çagalar işlemeli boldular we ş.m.
Şeýle atlandyrylýan "bank dynç günlerinden" soň, ähli banklar ýapyk bolansoň, soňundan hemmesi gaýtadan açylmady.
Diňe FED-e, ýagny Federal Rezere göni tabyn bolan ýa-da azyndan olar bilen hyzmatdaşlyk eden adamlar –
başgaça aýdylanda, FED-den ýaşyl ýagtylyk alanlar.
Galanlary ýapyk galdy we netijede adamlar hemmesini ýitirdiler.
Emma karzlar, elbetde, galypdy.
Bu ekspropriýasiýa eýýäm amala aşyryldy.
We soňra ol iş dünýäsine girdi.
Ol bu mehanizmleri düşünmek üçin maliýe pudagyna girdi we soňra ony bir görip: Indi näme näme bilen baglanyşykly? diýip sorady.
Ol bu ugurlarda hakykatdanam ajaýyp, parlaňky hünärmen boldy.
Soňra ol şol döwürden galan, häzirki günem tapylýan mehanizmleri we nusgalary tanady.
Ol munuň garşy çalt duýduryş berýär.
Şonuň üçin ol hakykatdan hem biziň tarapymyzda betbagtçylykly bir senariýanyň gelýändigini görýär.
Çünki köp adamyň aklynda henizem aýlanýan "Siz hiç zat eýe bolmazsyňyz" diýen bu jümle – David Rogers Webb bu
kitapda munuň nähili amala aşyrylmalydygyny düşündirýär.
Bu geljekki uly göwrümli ekspropriýasiýanyň hem häzir täzeden tapylýan belli bir nusgalar bilen baglanyşyklydygy.
Kanunlar üýtgedildi, şonuň üçin häzir diňe kompaniýalar ýa-da banklar ýa-da şonça meňzeş guramalar
däl, eýsem hususy mülkiýet hem ýatyrylyp bilner.
Men pikirimçe, muny bilmek örän möhümdir, şonuň üçin gerek bolsa özüňizi gorap bilersiňiz.
Şeýle hem şol ýerde näme edip biljekdigiňiz barada köp maslahatlar bar.
Men aýdşym ýaly, islendik netije çykaryp bilersiňiz.
Emma häzir "Bu mazmun howpsuzlygymyzy üpjün etmek üçin doly goraljak" diýmek meniňçe örän çylşyrymly we örän aladaly.
Men aýdşym ýaly, onda köp çeşmeler we ş.m. bar.
Käbir ýerlerde ol hem pikir edýän zatlarynyň näme bolup geçýändigini, näme üçin bolup
geçýändigini ýa-da haýsy ugurda ilerleýändigini düşündirýär.
Munuň hem alamatlary bar.
Emma hatda şol hem bu ýerde tolino-ň näme many aňladýandygyna gabat gelmeýär.
Emma bilmek, düşündirmek, pikir döretmek we ş.m. hem-de ony şol görnüşde okamak möhümdir.
Meniň pikirimçe, şeýle mazmunyň doly goralanmagy örän howplydyr.
Size ýatlatmak isleýärin, 2024-nji ýylyň 3-nji aprelinde döwlet telewideniýesi ýa-da onuň
işgärleri aladalaryny beýan eden manifest çap etdiler.
Gynansak-da, aýtmaly bolýaryn, bu diňe jemgyýetçilik efirine däl-de täsir edýär, ony indi
isleseňiz islendikçe pikir edip bilersiňiz.
Emma häzirki wagtda Sanly Hyzmatlar Kanunynyň 2024-nji ýylyň 17-nji fewralyndan bäri doly
güýje girenligi bilen baglanyşykly mesele hem bar.
Bu 2022-nji ýylda eýýäm karar berlipdi. Emma häzir bu hakykatdanam hemmäni, esasanam ähli platformalary täsir
edýär, sebäbi ol örän akyllylyk bilen düzgünleşdirildi.
Biz, ilat hökmünde, täzeden 'goralmaly' diýlip hasap edilýäris, sebäbi senzura ýok.
Şonuň üçin howpsuzlygymyzy üpjün etmek üçin belli bir mehanizmleriň bolmagy zerurdyr. We
häzir bu esasan platformalara geçirilendir.
Eger-de platformada ýigrenje çagyryş, diskriminasiýa, konspirasiýa nazariýalary we ş.m. bilen baglanyşykly mümkin
mazmun hem bar bolsa, platforma operatorlary bu meseläni çözüp, mazmuny öçürmezlik ýagdaýynda agyr jerimeler
tölemäge mejbur bolmak howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Munyň örän ähtimal – şeýle mysallardan görünşi ýaly – öňünden boýun egmäge getirýändigi belli bolýar.
Şonuň üçin platforma operatorlary eýýäm aýdýarlar:
Bu mazmun biziň üçin gaty çekeleşiklidir. Netijede biz hukuk işine ýa-da başga bir çäre bilen ýüzbe-ýüz
bolup bileris. Şonuň üçin biz bu mazmuny çap etmeris.
Elbetde, käbir mazmun çap edilmez.
Emma beýlekiler bolsa, ähtimal, başga ýagdaýda bu jerimeleri tölemeli boljakdyklary üçin aladalanýarlar.
Menimçe, hemmeler şeýle sud işlerine pul taýdan mümkinçilik tapyp bilmezler.
Hem-de hemmäniň munuň üçin wagty, mümkinçiligi we beýleki serişdeleri ýok.
Şonuň üçin öňünden "çyk, çyk, çyk" diýmek has gowudyr.
Soňra hem şol atlandyrylýan fakt barlagçylary bar, olar takyk şu maksat üçin işe alynýarlar.
Bu ýagdaýda olar "ýakynlyk bilen bellik goýujylar" diýlip atlandyrylýar, soňra olar şeýle diýmäge rugsat berilýär:
Okej, bu diskriminatiw mazmun. Ony aýyrmaly, ýa-da ony derrew öçürmeseňiz, uly jerime tölemeli bolarsyňyz.
Häzir meniň öňümde duran sorag şundan ybarat: biz alternatiw ýa-da garaşsyz metbugat
hökmünde munuň garşysyna nähili çykyş edip bileris?
Käbir ugurlar boýunça biz henizem şol platformalara girip görmek isleýän ýagdaýda,
azyndan adamlara ýetmek isleýänligimiz sebäpli.
Ahyrynda, az adamlar bir web sahypasyna girýär. Şonuň üçin ony haýsydyr bir usul bilen ýaýratmaly.
YouTube bolsa bir platforma – bolýar, ol Google, bu bolsa düýbünden başga mesele.
Emma hatda Telegram ýa-da häzirki tolinonyň ýaly, islendik adamyň öz-özüni neşir ediji bolup bilýän bir zat.
Hawa, şeýle zatlaryň her hili bar.
Bu Sanly Hyzmatlar Kanuny ilkinji gezek doly güýje gireninden soň, alternatiw mediýa üçin
hem haýsydyr bir täsir gazanmak has-da kynlaşar.
Mundan başga-da, şeýle zatlary gözlemek üçin bellenen käbir hukukçylar hem bolup biler.
Eger-de belli bir mazmunyň çap edilmegini we paýlanmagyny islemeýän bolsaňyz, onda munuň öňüni kanunçylyk arkaly
almak üçin dürli usullar we serişdeler tapyp bilersiňiz.
Şonuň üçin özüňiz üçin pikir etmek barha kynlaşyp biler.
Bu diýmek:
Ünsli boluň, merakly boluň, gorkdurylyp galmaň!
Biz bir ýol taparys, ýöne käbir gaty tüpeňlerden geçmeli bolup bileris.
Muny nazara alyp, size iň gowy arzuwlarymy bildirýärin we ünsüňiz üçin sag boluň.