Ba'zi kitoblar namoyishda hech qachon ko'rinmaydi, bu qanday?
U yerda "jinsiy tarbiya" bo'limidagi eng ko'p sotiladigan kitoblar (!) ham, hattoki bizning ishonchli
kitob do'konimizning javonlarida ham topib bo'lmaydi!
Balki ma'lum bir algoritm hatto kitob qidirayotgan kitob sotuvchiga ham bunday ta'limiy
kitoblarni topishiga to'sqinlik qilayotgandir?
Ammo Asosiy qonunning 5-moddasida shunday deyilgan: "Senzura bo'lmaydi."
Yoki shundaymi?
2024-yil 17-fevralidan boshlab DSA – Yevropa Ittifoqining yangi Raqamli Xizmatlar Qonuni – to'liq kuchga kirdi.
Bu "noqonuniy kontent"ning, aniqrog'i, ma'lum bir narrativani targ'ib qilayotgani taxmin qilinayotgan
kitoblarning tarqalishini oldini olishga qaratilgan.
xonim Gesa etica media nashriyotchisi bo'lib, DSA savdoga va oxir-oqibat o'quvchilarga
qanday ta'sir qilishini bevosita boshdan kechiradi.
Mujozali kitob misolida u bu qonunning vayronkor oqibatlarini ko'rsatadi:
Masalan, onlayn xizmatlar jarimadan qo'rqib, ba'zi kitoblarni chakana sotuvchilarga topshirishni istashmaydi.
Ammo endi xonim Gesani o'zi tinglang.
Salom, mening ismim Gesa, men nashriyotchiman va hech qanday senzura yo'q –
Faqat ba'zi kontent e'lon qilinmaydi.
Xususan, aholi iste'mol qilmasligi kerak bo'lgan kontent, chunki u shunda o'ylashni boshlashi mumkin.
Agar bunday kontent baribir chop etilsa, uni bloklash uchun barcha imkoniyatlar ishga
solinadi, shunda uni faqat ozchilik odam bilib qoladi.
Va aynan shu haqida bu kitob – David Rogers Webb tomonidan bir necha kun oldin, 26 martda nashr etilgan Die
große Enteignung (Buyuk tortib olish), The Great Taking nomi bilan ham tanilgan – gaplaydi.
Ushbu ma'lumot moliyaviy sohadagi xabardor manbadan olindi.
David Webb u yerda nihoyatda g'alati narsalarni kuzatdi, bu esa uni pozitsiya egallashga va odamlarni ogohlantirishga undadi.
Va u chiqib ketdi. Men uni shaxsan taniyman va uni to'liq ishonchli hamda haqiqiy deb bilaman.
Va men uning aytadigan mazmunini mutlaqo muhim deb bilaman: qancha ko'p odamlar bu haqda bilsa, shuncha
yaxshi – chunki faqat shunda siz haqiqatan ham o'zingiz qaror qabul qilish imkoniyatiga egasiz.
Ammo albatta, bu faqat sizda shu tanlov – mazmun va mazmun o'rtasidagi tanlov – bo'lsa ishlaydi. Ammo senzura yo'q.
Bu kitob ingliz tilida so'zlashadigan bozorda The Great Taking nomi bilan tanilgan va, shukrki, tarjima qilingan.
Shuningdek, bu mavzu bo'yicha David Webbning o'zi tayyorlagan va Augen Auf Medien Analyse tomonidan nemis
tiliga tarjima qilingan ajoyib hujjatli filmlar ham ushbu kitobga DVD shaklida ilova qilingan.
Biroq, bu kitob oddiy platformalarda, ya'ni kitob platformalarida topilmaydi.
Shunday qilib, agar siz Thalia yoki Hugendubel yoki boshqa biror joyga qarasangiz, bu kitobni
yoki bu muallifni yoki bu kishini topa olmaysiz.
Garchi asosiy ma'lumotlar barcha umumiy papkalarda saqlangan va yaxshi tartibda bo'lsa, hamda bu ma'lumotlar albatta
mavjud bo'lsa-da, ushbu kitobning bosma shakli iloji boricha kam odamlarga yetib borishi uchun to'siq yaratilgan.
Kitob do'konida buni topish ehtimoli kam.
Shunday qilib, men mazmun juda-juda dolzarb bo'lgani uchun uni elektron kitob shaklida
taklif qilish yaxshi g'oya bo'ladi, deb o'yladim.
Bu albatta sizga turli joylardagi odamlarga yetib borish imkonini beradi.
Bularning barchasini yanada arzonroq qilish mumkin, chunki, masalan, chop etish xarajatlari yo'q va
hech narsani pochta orqali yuborishingiz shart emas.
Shunday qilib, nashriyotchilar ham, o'z-o'zini nashr qiluvchilar ham kitoblarni nashr etishning turli usullari mavjud.
Chunki biz hammamiz bilamizki, senzura yo'qligi sababli har kim kitob yozib nashr eta oladi.
Bunday platformalardan biri, masalan, tolino media.
Bu nashriyotchilar va o'z-o'zini nashr qiluvchilar uchun, ayniqsa elektron kitoblarni nashr etishda qulay.
Kamida, shunday deb o'ylash mumkin.
Keyin shu yerda hisob yaratib qo'yasiz. Matnni yuklaysiz, so'ng qisqa tavsif, sarlavha, narx va
muqova hamda ma'lumotlarni qo'shasiz va hokazo.
Keyin tasdiqlash uchun OK tugmasini bosing.
Keyin Tolino jamoasiga yo'l oladi.
Va keyin, kamroq vaqt ichida, bu sarlavha Tolino Alyansining nisbatan ko'p bo'lgan barcha
do'konlarida haqiqatan ham sotuvga chiqariladi.
Bu, shuningdek, Thalia va Hugendubel va boshqalarni ham o'z ichiga oladi.
Shuningdek, uni Amazon va Apple Books hamda mavjud bo'lgan boshqa platformalarga yetkazib
berilishini xohlashingizni tasdiqlashingiz mumkin.
Zo'r!
Shunday qilib, men shuni qildim, shunda bu kitob kamida raqamli ko'rinishda ko'proq odamlarga yetib borishi mumkin bo'lsin.
Men mazmunga birozdan keyin o'taman.
Keyin Tolino'dan – xohlagan kishi (!) kitob nashr eta oladigan o'z-o'zini nashr etish platformasidan – fikr-mulohaza keldi.
Sarlavha: "Nashrga yaroqsiz: Buyuk tortib olish."
Men iqtibos keltiraman: "Sizning 'Buyuk ekspropriyatsiya' kitobingiz nashr etishga yaroqsiz. Shuning uchun
biz kitobingizni chakana sotuvchilarga tarqata olmaymiz."
Har qanday noqulaylik uchun uzr so'raymiz va tushunishingiz uchun minnatdormiz. Biz har doim fikr-mulohazalaringizni qabul
qilishga va savollaringizga javob berishga tayyormiz. Iltimos, biz bilan publishing@tolino.media manzili orqali bog'laning.
Ha –
Censura yo'q.
Menda bor yoki u qaytib yozilgan edi: "Nega yo'q?"
Va javob juda tez keldi: "Emailingiz uchun katta rahmat."
Biz kitobni shartlarimiz va qoidalarimizning 3.2-bo'limiga muvofiq "nashr etishga yaroqsiz" deb tasnifladik.
Xo'sh, shartlar va qoidalardagi 3.2-band aynan nimani anglatadi?
3 tolino media tomonidan nashr etilgan va tarqatilgan.
3.2 Sifatni ta'minlash va sinovdan o'tkazish.
Endi hayajon boshlanadi va men iqtibos keltiraman:
"Nashriyotchi o'z asarini chakana sotuvchilarga yoki bosmaxonalarga nashr va tarqatish uchun tasdiqlaganida, u tolino
media sifatini ta'minlash jamoasi tomonidan ko'rib chiqiladi."
Bu qo'lda kontentni ko'rib chiqish bo'lib, avtomatik algoritm emas.
Metadata to'g'riligini, to'liqligini va o'quvchi uchun foydalanuvchiga qulayligini tekshirishdan tashqari,
sifat nazorati ishni quyidagi mezonlar bo'yicha tekshiradi:
Jinoyat mazmundagi kontent (roziliksiz jinsiy harakatlar, pedofiliya va intsest, zoofiliya, o'ng qanot ekstremistik
mafkura, zo'ravonlikni ulug'lash, fitna nazariyalari, nafrat nutqi, ma'lum aholi guruhlariga nisbatan kamsitish, irqchilik,
antisemitizm, transfobiya, gomofobiya, qo'zg'olon, soliqlardan qochish, mualliflik huquqi va shaxsiy huquqlarni buzish,
tuhmat va hokazo kabi jinoyatlar sodir etishga chaqiriqlar)
Men sizga ishonch bilan aytishim mumkinki, bu kitobda jinoyat deb hisoblanishi mumkin bo'lgan hech qanday mazmun yo'q.
Ha, bu juda qiziqarli, chunki hech qanday senzura yo'q.
Ushbu muallif, Devid Rojers Vebb, men uni shaxsan taniyman va uni to'liq haqiqiy hamda ishonchli deb bilaman.
Va u haqiqatan ham ko'p narsani aytmoqchi. Meningcha, bu asosan barchamiz uchun muhim.
Bu kitobda ham biografik elementlar kuchliroq, chunki muallif moliyaviy sohaga mansub.
U Jorj Soros darajasidagi sobiq xedj-fond menejeridir.
U hatto uni shaxsan taniydi va bu yerda o'z da'volarini tasdiqlash uchun manbalar va dalillar
keltirib, boshidan kechirgan voqealarni so'zlab beradi.
Va menimcha, bu masalada har kim o'z fikrini shakllantirib, keyin o'z xulosalariga
kelsa – ular qanday bo'lmasin – yaxshi bo'lardi.
Meningcha, bu jamoatchilikni himoya qilish kerak bo'lgan kontent emas.
Aksincha, biz aholini himoya qilishimiz kerak va shuning uchun ularga ushbu kontentni ko'rsatishimiz lozim.
Nega bu kontent bu yerda taqiqlangan – 'nashrga yaroqsiz'? Hech kim o'qishi uchun yaroqsiz.
Bu hammasi nimaga oid?
Sarlavha Buyuk tortib olish allaqachon ko'p narsani anglatadi.
David Rogers Webbning oila a'zolari, ya'ni ota-onalari va bobosi hamda buvisi Buyuk
depressiyani, asosan Amerikada boshidan kechirgan.
O'sha paytda ular hamma narsani yo'qotishdi. Ularning gullab-yashnayotgan bizneslari bor edi.
Ular haqiqatan ham o'rta sinfga mansub edilar.
Va atigi bir necha hafta ichida ular barcha mol-mulklarini yo'qotishdi.
Bolalar maktabga bora olmadilar. Bolalarga ishlashga to'g'ri keldi va hokazo.
Va shunday deyiladigan "bank bayramlari"dan so'ng, barcha banklar yopiq bo'lganida, keyin barchasi qayta ochilmadi.
FED, ya'ni Federal Rezervga bevosita bo'ysungan yoki hech bo'lmaganda ular bilan hamkorlik qilganlar –
boshqacha qilib aytganda, FEDdan yashil chiroq olganlar.
Qolganlari yopiq qoldi va natijada odamlar hamma narsasini yo'qotishdi.
Ammo qarzlar, albatta, qoldi.
Va bu tortib olish allaqachon sodir bo'lgan.
Va u keyinchalik biznes olamiga qadam qo'ydi.
U bu mexanizmlarni tushunish uchun moliyaviy soha­ga kirdi va keyin qandaydir qilib qaradi: hozir nima nima bilan bog'langan?
Va u bu sohalarda mutlaqo ajoyib mutaxassisga aylandi.
Va keyin u o'sha paytlardagi mexanizmlar va naqshlarni tanidi, ularni bugungi kunda ham topish mumkin.
Va u bunga shoshilinch ogohlantiradi.
Demak, u haqiqatan ham bizga katastrofik stsenariy kelayotganini ko'rmoqda.
Chunki hali ham ko'plab odamlarning ongida aylanib yurgan bo'lishi mumkin bo'lgan "Siz hech narsaga egalik
qilmayapsiz" jumlasini qanday amalga oshirish kerakligini David Rogers Webb ushbu kitobda tushuntiradi.
Bu kelayotgan yirik miqyosdagi tortib olish ham hozirda yana uchraydigan ba'zi naqshlar bilan bog'liq.
Qonunlar o'zgartirildi, shuning uchun endi faqat kompaniyalar yoki banklar yoki shunga o'xshash
tashkilotlar bankrot bo'lib qolmaydi, balki xususiy mulklar ham.
Va menimcha, bu ma'lumotni bilish albatta muhim, shunda zarur bo'lsa o'zingizni himoya qila olasiz.
U yerda nima qilishingiz mumkinligi haqida ham ko'plab maslahatlar mavjud.
Men aytganimdek, xohlagan xulosangizga kelishingiz mumkin.
Ammo hozir "Ushbu kontent xavfsizligimiz uchun to'liq himoyalanadi" deb aytishni men
juda keskin va juda xavotirli deb bilaman.
Men aytganimdek, u ko'plab manbalar va shunga o'xshash narsalarni o'z ichiga oladi.
Ba'zi joylarda u, shuningdek, nima sodir bo'layotganini, nega sodir bo'layotganini yoki qaysi
yo'nalishda ketayotganini o'zicha talqin qiladi.
Buning ham dalillari mavjud.
Ammo hatto bu ham bu yerda tolino nimani anglatishini aks ettirmaydi.
Ammo bilish, talqin qilish, fikr shakllantirish va hokazolar muhim, va buni shunday o'qish kerak.
Shunday qilib, mening fikrimcha, bunday kontentning to'liq himoyalanganligi juda tahlikali.
Sizni eslatmoqchiman, 2024-yil 3-aprelda davlat teleradiokompaniyasi yoki uning xodimlari o'z
tashvishlarini bayon etgan manifest e'lon qilgan edilar.
Afsuski, aytishim kerakki, bu faqatgina jamoat efiriga ta'sir qilmaydi, xohlasangiz, hozir
uning haqida xohlagancha fikr yuritishingiz mumkin.
Ammo hozirda yana bir muammo bor: Raqamli xizmatlar to'g'risidagi qonun 2024-yil 17-fevralidan beri to'liq kuchga kirgan.
Bu allaqachon 2022 yilda hal qilingan edi. Ammo endi bu haqiqatan ham hammaga, asosan barcha platformalarga
ta'sir qiladi, chunki u juda aqlli tartibga solingan.
Biz, aholi sifatida, yana 'himoyalanishimiz' kerak, chunki senzura yo'q.
Shunday qilib, xavfsizligimizni ta'minlash uchun ma'lum mexanizmlar bo'lishi kerak. Va
bu hozir asosan platformalarga o'tkazilgan.
Agar nafrat nutqi, kamsitish, fitna nazariyalari va hokazo kabi potentsial kontent ham mavjud bo'lsa, platforma
operatorlari bu muammoni hal qilmasa va mazkur kontentni o'chirmasa, katta jarimalar to'lash xavfi ostida qoladi.
Va bu, bunday misollardan ko'rinib turibdiki, oldindan itoatkorlikka olib keladi.
Shunday qilib, platforma operatorlari allaqachon aytishmoqda:
Ushbu kontent biz uchun juda bahsli. Natijada biz sudga tortilishimiz yoki boshqa biror chora-tadbirga duch kelishimiz
mumkin. Shuning uchun biz bu kontentni e'lon qilmaymiz.
Albatta, ba'zi kontent e'lon qilinmasligi mumkin.
Ammo boshqalar, xullas, ehtimol, aks holda bu jarimalarni to'lashga majbur bo'lishlaridan xavotirda.
Va menimcha, har kim ham bunday sud jarayonlariga pul topa olmaydi.
Va har kimda buni amalga oshirish uchun vaqt, imkoniyat va boshqa resurslar bo'lavermaydi.
Shuning uchun oldindan "chiqish, chiqish, chiqish" deb aytish yaxshiroq.
Keyin shuningdek, aynan shu maqsadda yollangan, faktlarni tekshiruvchilar deb ataladiganlar ham bor.
Bu holda ular "ishonchli flaggchilar" deb ataladi va ularga quyidagini aytishga ruxsat beriladi:
Xo'p, bu kamsituvchi kontent. Uni olib tashlashingiz kerak, aks holda uni darhol
o'chirmasangiz, katta jarima to'lashingizga to'g'ri keladi.
Endi men uchun yuzaga kelayotgan savol shuki, biz, alternativ yoki mustaqil ommaviy axborot
vositalari sifatida, bunga qanday qarshi turishimiz mumkin?
Ba'zi jihatdan, biz hali ham bunday platformalarga kirishni xohlaymiz, hech bo'lmaganda
odamlarga yetib borishni istaganimiz uchun.
Axir deyarli hech kim bitta veb-saytga tashrif buyurmaydi. Shuning uchun uni qandaydir tarzda tarqatish kerak.
Va YouTube — bu platforma, mayli, bu Google, bu esa butunlay boshqa mavzu.
Ammo Telegram yoki hozirgi tolinoda ham har kim o'zini-o'zi nashr etuvchi bo'lishi mumkin.
Ha, bunday turli xil narsalar bor.
Va bu Raqamli xizmatlar to'g'risidagi qonun birinchi marta to'liq kuchga kirgach, hatto muqobil ommaviy axborot
vositalari uchun ham e'tibor qozonish yanada qiyinlashadi.
Va shuningdek, bunday narsalarni qidirishga tayinlangan ba'zi yuristlar ham bo'lishi mumkin.
Agar siz ma'lum kontentning e'lon qilinishi va tarqatilishini istamasangiz, qonunchilik orqali buni oldini
olish uchun turli usul va vositalarni topishingiz mumkin.
Shunday qilib, o'zingiz mustaqil fikrlash tobora qiyinlashishi mumkin.
Bu shuni anglatadi:
Hushёр bo'ling, qiziquvchan bo'ling, qo'rqitilishga yo'l qo'ymang!
Biz yo'l topamiz, lekin ba'zi butazorlardan o'tishga to'g'ri kelishi mumkin.
Buni yodda tutgan holda, eng yaxshisini tilayman va e'tiboringiz uchun rahmat.