Кайрадан, көрсөтүлгөн ORF документалдык тасмасындагы жетишсиз баяндалгандарга көңүл бурууга себеп бар.
Венада өткөн 2024-жылкы Климат жана Энергетика боюнча Эл аралык конференцияда катышуучулар манипулятивдүү
климаттык журналистика жөнүндө билишкен, аны ORF да жакшы көрөт.
Бул конференциянын урматына,
Kla.TV бүгүн атомдук жана радиациялык физика боюнча адис, ишкер жана физик доктор Бернхард Штрехлдин
терең мазмундуу лекциясынан үзүндүлөрдү сунуштайт.
Климаттын өзгөрүүсү боюнча 50дөн ашык илимий негизделген лекциялары Австриялык климат изилдөөчүлөрүн кыжырдантты.
Коронавирус кризиси учурунда Штрель жана бир нече достору IMMUN ассоциациясын негиздешти, анын
эки максаты бар – медициналык жана юридикалык.
Административдик соттун деңгээлиндеги көптөгөн укуктук кийлигишүүлөрдүн натыйжасында Штрель Австрияда
административдик сотта кимдир бирөөнү өкүлдөө үчүн адвокат болуунун зарыл эместигин билди.
Өзүнүн айтымында, ал буга чейин көптөгөн адамдарды акысыз коргоп, 20дан ашык иш боюнча тажрыйба топтогон.
Штрел ачык ачылыштары менен белгилүү.
Ошондуктан бүтүндөй австриялык басма сөз аны «нацист» жана «оңчул экстремист» деген ураандар менен үндү жабууга аракет кылууда.
Негизги масс-медиада климат пропагандасы кандайча иштейт?
Доктор Штрелдин «Австриядагы климат пропагандасы. Биз ага каршы турабыз» деген аталыштагы
кыскартылган, маалыматтуу лекциясын көрүңүз.
(Бернхард Штрель:) ... «глобалдык жылуулук» термини чындап эле колдонууга киргенден кийин
гана, коронавирус кризиси аяктагандан кийин.
Күтүүсүздөн, жок дегенде бул жерде, Австрияда «глобалдык жылуулук» термини колдонууга кирди.
Мурда аны дайыма глобалдык жылуулук деп атап келишкен.
1980-жылдардан бери ошондой эле болуп келген.
Андан кийин ал күтүүсүздөн бир аз алсырап калды.
Күтүүсүздөн баары климаттын өзгөрүүсү жөнүндө сүйлөп калышты.
Мен Climategate бул жерде белгилүү бир роль ойногон деп шектенем. Анткени масс-медиа да бул климат
илиминде бир нерсе туура эмес экенин байкап калды.
Азыркы учурда бул абал өтө курч деңгээлге чейин күчөдү. Азыр бизде глобалдык жылуулук жана климаттык тозок бар.
Жана Бириккен Улуттар Уюмунун баш катчысы Гутерреш так эле максатка тийди – «глобалдык бышыруу».
Мен бул жерде анын сүйлөмүн келтирем:
Глобалдык жылуулук доору аяктады. Глобалдык кайнап кетүү доору башталды.
Жана менде түп нускасы бар.
Азыр мен сиздерге ал ошол учурда чындап эмнени айтканын көрсөтөм:
Глобалдык жылуулук доору аяктады.
Жаһандык кайнап кетүү доору келди.
Аба дем алууга жарабайт.
Ысык чыдагыс.
Фоссилдик отун пайдасынын деңгээли жана климат боюнча чара көрбөө кабыл алынгыс.
(…) Бирок ал бир нече нерсени айтты.
Аба дем алууга болбойт. Жана ысык чыдай алгыс.
Бирок мени эң көп таң калтырганы, ал муну өткөн жылдын (2023) июль айында Бириккен Улуттар
Уюмунун Башкы Ассамблеясынын алдында айткандыгы болду.
Жана ал жерде көптөгөн медиа өкүлдөрү да бар эле, жана бул жөн гана кабыл алынган.
Эч ким эч нерсе айткан жок.
Эми мен Уилл Хапперди цитата келтиргим келет: «Ал эмнени тартып жүргөн?»
Эми уланталы.
Дагы бир салыштырмалуу жаңы термин – климаттык кризис.
Азыр баары эле кризис.
Жана мен бардык австриялык медиада климаттын кризисин четке кагам.
Азыр «Бир мүнөт, бул бир аз башкача болушу мүмкүн» десең, дароо эле климаттык кризисти четке каккан адам деп аташат.
Биз анын эмнеге колдонуларын так билебиз.
Албетте, бул колдонулат, анткени Холокостту четке каккандар бар жана бизди да ошол эле категорияга киргизишет.
Бул жерде немис тилинде сүйлөгөн дүйнөдө бир нерсе абдан айлакер.
Бул «Климаттык журналистика тармагы» деп аталган.
Анда бир нече жүз журналист жана медиа адис иштейт.
Ал кайсы сөздөрдү колдонуу керектигин көрсөтөт.
Адамдар эми «климаттын өзгөрүүсү» деген терминди колдонушпайт; ал өтө бейзара.
Климаттык кризис терминин колдонуу керек.
Бул негизинен билдирүүнү мүмкүн болушунча драмалык кылып жеткирүүнү камсыз кылуу үчүн уруксат
берилген сөз айкаштарынын сөздүгүн сунуштайт.
Мен бул тууралуу айтып жатам, анткени бул жерде ORFден келген редакторлор да бар.
Андан кийин биз бул эмнеге тиешелүү экенин түшүндүрөбүз. (...)
Албетте, андан кийин социалдык тармактар бар, анда айрыкча жаштар экрандарына дээрлик жабышып калышат
жана бардык маалыматты социалдык тармактардан алышат.
Австрияда бизде альтернативдүү медиа каражаттары да бар.
(…) Алардын ассортименти абдан кең.
Бирок жалпы коомчулук бул медиа каражаттардан качса, анткени алар да оңчул экстремисттик деп белгиленген.
Австрияда эң жаманы – мектептер менен университеттер.
Бул таза пропаганда, идеологияны сиңирүү жана идеология...
Бул ишенгис.
Ишенгим келбейт, эмне болуп жатат!
Мен бул кандай мүмкүн экенин такыр түшүнбөйм. Мен үчүн булар эми университеттер эмес.
Мен Вена технологиялык университетинде окугам.
Бирок бүгүнкү күндө, чындыгында Боллондон бери, бул системаны киргизгенден бери, булар мен үчүн университет эмес.
Изилдөө эркиндиги менен окутуу эркиндиги, жок дегенде коронавирус пандемиясынан бери, жок болуп калды.
Эми мен Мамлекеттик телерадиоберүү кызматы жөнүндө кыскача айтып кетким келет, анткени биз ага каршы чара көрүп жатабыз.
Бул жерде аны Австриялык Радио-Телекорпорация – ORF деп атайт.
Жана анын төмөнкү каналдары бар: ORF1, ORF2 жана ORF III.
Бул жерде сиз дагы деле немис мамлекеттик медиасын абдан жакшы кабылдай аласыз, албетте, көптөгөн жеке каналдарды да.
Мен сага жөн гана көрсөткүм келет – бул быйылкы сурамжылоо, бул станциялардын март айындагы жетүүсү.
Азыр болжол менен 40.
Эгерде биз жакындан карасак, айткандай, алдыңкы ондукка карасак, биз төмөнкүлөрдү байкайбыз:
ORF 2 эң кеңири аудиторияга ээ, аны күн сайын австриялыктардын 20% көрүшөт.
Анткени ошол жерде «жаңылык» деп аталган маалыматтар берилет.
Демек, рационалдуу пропаганда, айткандай, дал ошол жерде иштейт.
ORF 1 — экинчиси.
Анан кызыктуу, абдан кызыктуу: үчүнчү орунду сынчыл ServusTV каналы ээлеп, ZDF менен тең таймашып жатат.
Эгер жакындан карасаң, ORF III жок.
Мен бул адамдар менен телефон аркылуу сүйлөшүп, эмнеге экенин сурадым. Демек, бул маалыматтарды
чогулткан компания бар. Эмнеге ORF III киргизилбейт?
Акылдуу шылтоо менен, анткени бул ORFден чыккан өтө кымбат, чакан канал: «Ал абдан жаш,
аны рейтингдердин басымынан коргоо керек».
Бирок ал 15 жылдан бери иштеп келет.
Бирок мен алар менен сүйлөшүп жатып ORF III 2,8% экенин билдим. (...) Мен алардын муну
жашырып коюуну эмнеге каалап жатышканын түшүнөм.
Алардын бюджети абдан чоң, бирок бул алардын бул диапазонду эч кандай негиздеп бере албайт.
Жана ушундайча алар муну жаап-жашыргысы келет. (...)
Ошондо пропаганда кантип иштейт жана эмнеге жетишүүнү көздөйт?
Чындыгында ал жетишүүнү көздөгөн максат – бийликтегилер же өкмөт каалаган нерсеге макулдук алуу.
Англисче ураан сөзү «Manufacturing Consent».
Менин бул боюнча жообум: «Макулдук ойдон чыгарылган».
Ошентип, сен адамдарга мындайча таасир этесиң, алар тийиш болгон нерсеге макул болушат.
Ал кантип иштейт?
Бул эмоциялар жөнүндө.
Сенде дайыма эмоциялар бар, анткени алар критикалык ой жүгүртүүнү өчүрүп, аны бөгөп коёт.
Бул абдан коркунучтуу, анткени биз ага каршы өзүбүздү коргой албайбыз.
Бул маалымат андан соң биздин аң-сезимге кирет.
Жана аң-сезим аны өчүрө албайт. (...)
Аткарылып жаткан иш өтө жаман, жана ал цензура менен кошо жүрөт.
Анткени бир жолу, айткандай, адамдарды белгилүү бир багытка алдын ала программалап койсоң, аларды башка пикирди
угууга же башка түшүнүккө ээ болууга жол бербешиң керек.
Адамдарды, айткандай, өз ынанган принциптерине каршы аракет кылууга түрткү бере аларын
көрсөткөн абдан белгилүү бир нече эксперименттер бар.
Бирок эгерде сыноо тобундагы бир гана адам күтүүсүздөн тескери пикир билдирсе, анда көпчүлүк тез эле ойлорун өзгөртөт.
Ошондуктан биз баарыбыз цензураланып жатабыз.
Өтө тар, «пикир коридору» деп аталган коридор түзүлөт.
Бул жөн гана эмоциялар. Эмоциялардын кайсы экени маанилүү эмес.
Булар, албетте, энтузиазм, эйфория жана башка ушундай кандай гана болбосун оң болушу мүмкүн.
Азыр биз үчүн, айрыкча климаттын өзгөрүүсү жаатында эң маанилүүсү – бул: «Мен жакшылардын
биримин; мен климатты коргоодо эң тырышчаакмын.»
Ошондуктан алар баары жакшы эле макул болуп ойнойт.
- Албетте, терс эмоциялар да бар – жек көрүү, абдан маанилүү.
Ой жүгүртүүңдү өчүрүү үчүн эң маанилүү сезим – коркуу.
Ошондуктан коркуу ар дайым биринчи пайда болгон нерсе.
Бул механизмдердин айынан, эми менин оюмду бөлүшкөн ар бир адам, мен эми туура ойдо экениме
ишенгендиктен, баары жаман адамдар болуп калды.
Ошентип, мен жакшылардын биримин, ал эми калгандары жамандар.
Жана бул абдан жакшы ишке ашты.
Алар жүздөн ашык жылдан бери машыгып келишет.
Албетте, бул максаттуу топторго жараша болот.
Ошентип, ар кандай адамдар билдирүүлөргө ар башкача жооп беришет.
Коркуу болсо да, ал баарын камтыйт.
Эгерде сен коркууну жарата алсаң, аны колдоно аласың; бул абдан жакшы.
Ал дароо эле сынчыл ой жүгүртүүнү өчүрүп салат.
Эң маанилүүсү, эми булардын баарын туура айкалыштырышың керек.
Андан кийин сиз эң мыкты натыйжага ээ болосуз.
Мен атаандаштарыбызга жакындаган адаммын.
Мен климат сектысы, мен аларды климат аятоллалары деп атайм, уюштурган иш-чараларга барам.
Алардын лекциялары ушундай түзүлгөн: биринчи кезекте дайыма коркуу пайда болот.
Өтө коркунучтуу, климаттын тозогу жана ага кошо келген баардык нерсе, жана селдер күчөп жатат.
Андан кийин кийинки кадам келет. Андан кийин: Бул биздин күнөөбүз.
Чындыгында биз бул сиздердин, угуп жаткан сиздердин күнөөңүздөр экенин айтып жатабыз. Андан кийин баары күнөөлүү сезишет.
Анан анан сен: «Бирок эми куткаруучу келет, ал сага эмне кылышың керек экенин айтып берет», — дейсиң.
Мен бул көйгөйдү чечүүгө салым кошо алам.
Мен бул коркунучтуу нерсенин болбошун камсыздоого жардам бере алам.
Мен климатты коргоого өз салымымды кошушум керек.
Мен, мисалы, электр унаасын айдашым керек, анткени ошондо мен климатты коргойм.
Жана мен жакшы иштерди жасаган адаммын, мен жакшылардын биримин.
Маселе дал ошол. Ошентип иштейт.
Мен бул тууралуу бир нече лекцияда уггам.
Бул чындыгында эле аябай катаал NLP = нейро-лингвистикалык программалоо.
Жана адамдар чындап эле ага тартылып жатышат.
Андан кийин алар анын канчалык коркунучтуу экенин түшүнгөнүнө да өтө кубанышат.
Сен кийинки муун үчүн бир нерсе кылгың келет. (...)
Жана мен айткандай, виртуалдык гипнозго кабылган адамдар арасында солидардуулук эффектиси бар,
жана алар бири-бирине солидардуулук көрсөтүшөт:
Биз баарыбыз жакшы адамдарбыз, жана биз – кайталап айтам – биз башкаларга абдан катуу күрөшүшүбүз керек. Эми, абдан маанилүү:
Пропаганданы таанып билүү абдан оңой. Аны дароо пропаганда экенин байкай аласың.
Анткени ар дайым эмоциялар жөнүндө болот. Өзүңдү байкап турушуң керек.
Мен билдирүүнү же башка бир нерсени укканда, өзүмдү байкап турушум керек.
Эгер мен эмоционалдуу реакция кылсам, кандай гана болбосун, анда бул пропаганда.
Бул атайылап жасалат, мен эмоционалдуу жооп кайтарганым үчүн. Анткени, мен айткандай, бул менин ой жүгүртүүмдү бөгөттөйт.
Ага бир аз көнгүңүз керек. Чындап эле ага көңүл бурушуңуз керек.
Албетте, кайталоо абдан маанилүү пункт.
Жана бул үзгүлтүксүз гана эмес, ошол эле учурда бардык медиада да.
Баарын бирдей кылып, башка көз караштын билингендигине жол бербөө. Анткени бул тереңинде аздыр-көптүр шек сактап жүргөн
адамдарды каалаган пикирди дароо таштап коюуга түртүшү мүмкүн.
Бул бир гана чындык бар экенин билдирет, жана мен айткандай, критикалык суроолорду берүүгө болбойт, анткени
сизге пикирлер коридорунан четтеп кетүүгө уруксат берилбейт.
(…) Жарайт, эми чыныгы casus belliге.
Мен айткандай, бул Кичинекей муз доору тууралуу документалдык программа.
Ал өткөн жылдын аягында (2023-жылдын 29-декабрында) жарым саатка жакын убакытка иштеди.
Жана бул абдан кызыктуу.
Азыр мен бул программанын биринчи мүнөтүн, кириш бөлүгүн ойноп берем:
"Аба ырайы аларга каршы тил табышкан сыяктуу."
Суук, нымдуу аба ырайы жана эгин түшүмүнүн бузулушу канчага чейин созулат?
Жана алар бардык балдарын багып-карап кете алабы?
16-кылымдын аягында адам менен табияттын ортосундагы мамиле эми эч нерсе туура эмес болуп көрүнөт.
Катуу жер титирөө Венаны чайкап, ал тургай Сент-Стефен кафедралын да бузду.
Суук мезгилдер жана кескин аба ырайы көрүнүштөрү Кичинекей муз доорун адамзат үчүн оор сыноого айлантат.
Коомдогу туруксуздук 17-кылымдын башында Европанын өзүн-өзү жок кылышына жол ачты.
Ошондуктан көрүп турасың, бул Роланд Эммерихтин апаат тасмаларынын бири сыяктуу – өтө
эмоционалдуу, коркунучтуу сценарийлер, коркууну жараткан.
Чындыгында, өзүн «документалдык тасма» деп атап алган бул толук метраждуу көркөм фильмдин
бүтүндөй сюжети ушул теманын айланасында курулган.
Азыр бул тасмада «илимпоздор» деп аталгандардын кайталанган кадрлары көрсөтүлүүдө. Азыр бул тасмада
«илимий табылгалар» деп аталгандар сунушталууда.
Бул адам (Роланд Вайсманн) маанилүү.
Ал өзүнө суктанып жүргөн адам, ал ORFтин башкы директору – мунун эмнеге маанилүү экенин айтып берем.
Ошентип, бизде бул апаат тасмасы бар, жана бул эми илимий фактылар.
Ал эми бул фильмде – жана бул биздин арызыбыздын негизги чекити – температура графиктери бар.
Андан кийин алар студиялык шартта көрсөтүлөт, анда алып баруучу пайда болот – бул эмоционалдык толук метраждуу
фильм мындай кыска үзгүлтүктөр менен кайра-кайра токтотулат – жана биринчи графика төмөнкүдөй:
Бул акыркы 2000 жыл ичиндеги температуралар, жана алар Рим жылуулук доору, Орто кылым жылуулук доору жана
Кичинекей муз доору сыяктуу мезгилдерди так чагылдырат.
- Андан кийин, бул хоккей таягынын төрт эсеси сыяктуу, - андан соң ал абдан кескин көтөрүлөт жана түстөрүн да көрө аласыз.
- Биринчи кезекте, бүт сүрөт перспективага негизделгендиктен, учурдагы учур чоңойтулган түрдө, кызгылт-кызыл түстөргө
жакындап көрсөтүлгөн – жана эгер кылдат карасаңыз, сызыктардын калыңдыгы да аягына жакын жакындаган сайын, айткандай, көбөйөт.
Бирок андан да жаманы, ал акыркы 12 000 жылды көрсөткөндө, мындай көрүнөт.
Ооба, толугу менен акылга сыйбас, жана, айта кетсек, андан да жакшыраак болот.
Ал бул тууралуу бир нерсе айтат.
Ал дейт: «Бул жактагы акыркы чоку, ал ушул толугу менен кызыл болгон чокуну айтып жатат, ошол — биз».
Ал «мына, биз барбыз» деп айтпайт, чындыгында бул хронологиялык тартип, биз «барбыз» деп айтышыбыз керек эле, жок, ал муну айтат.
Ал негизинен мындайды сунуштап жатат: Биз мунун себебибиз, эми күнөө бизде.
Мен айтайын дегеним, бул ийри сызыктардын анда бар экенине ишенүү кыйын.
- Эгер бир аз жакыныраак карасаң, Цельсий градустары деп жазылганы күлкүлүү; - ошондуктан
анын канчалык начар жасалганын көрө аласың.
Эгерде сен термометрге карасаң, бир жолу +1,4°C, экинчи жолу +1,5°C болот.
Ошондуктан бул эч кандай илимий стандарттарга жооп бербейт.
Бул маанилүү, анткени ORF да жогорку сапаттагы иштерди жеткирүүгө милдеттүү.
Бул мыйзамдуу талап.
Ошентип, ал ушундай көрүнөт.
Жана бул гана эмес – бул, айткандай, бул документалдык программанын эң негизги өзөгү.
Ал жерде толугу менен туура эмес башка да көп нерселер бар.
Мына ошондуктан биз мындай дедик: «Бир мүнөт, бул толук жалган, бул пропаганда, биз каршы турабыз».
Ал эми биз муну кантип жокко чыгарабыз?
Австрияда «коомдук арыз» деп аталган нерсе бар.
Ошондуктан ORF ORF мыйзамынын талаптарын аткарбагандыгына ишенген ар бир адам тиешелүү органга,
Австрия Байланыш органына арыз менен кайрыла алат.
Ал берүү аяктагандан кийин алты жуманын ичинде бул даттанууну тапшыра алат.
Бул бир аз татаалдашат, анткени ал ушул алты жума ичинде 120 колдоо колтамгасын топтошуусу керек.
Жана адатта андан да көп болушу керек, анткени расмий себептер боюнча ORF андан 20 пайызын жараксыз деп эсептейт.
Ошондуктан биз адатта 200дү алып келебиз. Эгерде колдоо көп болсо, бул биринчи ORFге даттануу эмес, кээде бизде 1000 кол бар.
Биздин клуб үчүн бул көйгөй эмес.
Бирок муну биринчи оңдоп алышың керек, анткени адамдар ORF салымынын номерин киргизиши керек.
Эгерде сен иш-чарага стенд менен барып, мисалы, «Бул биздин даттануубуз, кол коюп коюңуз» десең, адамдар
кубанып кол коюшат — бирок кимдин ORF салымынын номерин билет?
Эми биз аларга аны электрондук почта аркылуу жөнөтүүнү айтышыбыз керек, жана,
өкүнүчтүүсү, бул адамдардын үчтөн экисин четке кагат.
Тилекке каршы, катталганына карабастан, алар номерин жөнөтө алышпайт.
Бирок биз адатта бул расмий тоскоолдукту жеңип кетебиз.
Биз так кайсы ORF мыйзамынын беренеси же ал тургай кайсы берененин бөлүгү бузулганын көрсөтүшүбүз керек.
Андан кийин, албетте, биз даттанууну негиздөөгө тийишпиз.
Мен айткандай, бул иште бизге жардам берип жаткан абдан мыкты юристтер менен дос болуп жүргөнүмө өтө бактылуумун, ошондуктан
биз аны юридикалык жактан туура түзө алабыз, жөн гана маселенин өзү жана сын-пикирлер
боюнча эмес, ошондой эле укуктук көз караштан да.
Бул коомдук арыз азыр тапшырылып жатат.
Жакшысы, ага чыныгы эч кандай чыгым кетпейт.
Ошентип, сиз эч кандай төлөм төлөбөстөн арыз бере аласыз.
Адвокатты жалдоого да милдеттүү эмессиз.
Эгер өзүңдү жетиштүү деңгээлде жакшы деп эсептесең, анда жөн гана жасай аласың.
Бул үчүн акча эмес, болгону жеке убакыт керек.
Андан кийин, расмий тоскоолдук жоюлгандан кийин, KommAustria арызды ORFке жөнөтөт жана юристтер эми билдирүү даярдайт.
- Андан кийин мен же адвокат каршы билдирүү жазабыз, - жана бул бир нече жолу жазуу түрүндө алмашылат.
Бирок, эң кеч алты айдан кийин бул ыйгарым укуктуу орган, KommAustria, чечим кабыл алышы керек.
Бул Австрияда «чечим» деп аталат.
- Бул укуктук жактан маанилүү, анткени эми ага каршы доо коюуга болот; - аны кийинки деңгээлге көтөрүүгө болот.
«Жарайт, бул чечим болушу мүмкүн, бирок дайыма даттануу процесси бар» деп айтуу.
Бирок ага өтө электе, ORF жөнүндө мыйзамга жакындан көз чаптыралы.
ORFтин чыныгы милдети эмнеде?
Азыр аны окуп чыга аласыз. Жалпы эл үчүн жана башкалар үчүн абдан толук маалымат.
- Ал жерде «илимди арачылык кылуу жана илгерилетүү» деп жазылган – бул анын негизги миссиясы.
Бул анын милдети. Жана башка ар кандай нерселер.
Азырынча ушундай калтырам.
Азыр муну мен кененирээк окуп берүүм маанилүү эмес.
Мен ар дайым маанилүү сөздөрдү баса белгилеп келгенмин.
Андан тышкары, программаны кантип түзүү керектиги боюнча абдан так көрсөтмөлөр да бар.
Жана так жогору жагында эле «objective selection» деп жазылган.
Ошентип, «objective» сөзү биринчи жолу пайда болот.
Андан кийин критикалык пикирлер да чагылдырылышы керек деп айтылат.
Ар түрдүүлүктү эске алуу.
Ал муну мыйзам талап кылат.
Төмөнрөөк кайрадан жазылган: Пикирлер, талдоолор ж.б. Объективдүүлүк принциптери.
- Бул жерде биз 'объективдүүлүк' деген сөздү кайрадан көрөбүз.
Андан кийин мазмунду кантип түзүшү керектиги тууралуу кошумча пунктчалар бар.
Эми сапат деп жазылган.
Ошондуктан мен аны графикада белгиледим. Графика тамаша.
Мисалы, бул графикте колдонулган маалыматтар үчүн булак көрсөтүлгөн эмес.
Сен билесиң, (...) мен ал жакка жөн эле каалаган эски сүрөттү коё албайм.
- Андан кийин ал толук, көз карандысыз, бейтарап жана кайрадан объективдүү болушу керек; - ал чындыкты жана
булагын кылдат текшерип, текшерилүүчү фактыларга таянышы керек.
Жана – ал калктын билим алуусуна салым кошушу керек.
Чындыгында азыр баары сонун.
Эгер ал муну жасаса, бизде Австрияда абдан мыкты медиа каражат болмок.
Бирок ал муну жасабайт!
Эми биз негизги маселеге келдик.
- Атайын инстанцияга өткөрүү деп аталган, башкача айтканда, биринчи инстанция бар. KommAustria
алты айдын ичинде кечиктирбестен чечим кабыл алат.
- Андан кийин биз дайыма экинчи мисалга барабыз.
Анткени ORF жеңилип калганда, ал кийинки жогорку бийликке кайрылат.
Бул Федералдык административдик сот.
Эгер мен же биздин клуб жеңилип калсак, биз ар дайым дароо эле маселени кийинки деңгээлге көтөрөбүз.
Жана бул чындыгында эле абдан жакшы.
Бул үч судьядан турган коллегия.
Ал сөзмө-сөз жазылып алынган.
Күбөлөрдүн ысымдары айтылышы мүмкүн, ал эми сот чыгымдары кайрадан өтө эле төмөн — болгону 30 евро.
Бир гана көйгөй – бул чыгымдар.
Эгерде сиз жеңип калсаңыз да, эгерде сизде эксперттер жана окшош адистер болсо, сизде
өзүңүздүн юридикалык чыгымдарыңыз кала берет.
Тилекке каршы, Австрияда дал ушундай.
Бирок бул Австрияда кылмыш укугунда да ошондой.
Андан кийин дагы жогорку бийлик бар – ал эң жогорку бийлик.
Бул жерде, Австрияда, аны ар дайым Адилеттик соту деп аташат.
Бул учурда ал Административдик сот болуп саналат, жана ага параллель, бирок иш жүзүндө көз карандысыз,
Конституциялык сот бар, анда мисалы, ORF мыйзамынын айрым жоболорунун конституцияга туура келбегенине даттанууга болот.
Ошентип, маселени түздөн-түз көтөрбөй, тескерисинче мындай дейсиң: Бул негизги эреже конституцияга туура келбейт.
Же процедуранын өзүндө каталар бар.
Сен дагы деле ошону кабыл аласың.
Ал да сот.
Бул жалпы алганда эң жогорку сот – Конституциялык сот, Жогорку сот.
Биздин тажрыйбаларыбыз кандай?
Демек, бул ORFке каршы биз алып барган климаттык аракет боюнча биринчи соттук доо эмес.
KommAustria өтө катуу расмий критерийлерге ээ, бул кол коюулар жана башка бардык
нерселер менен – жана ал ачык эле ORFди колдойт.
Ошондуктан ал даттанууну мүмкүн болушунча бөгөт коюуга аракет кылууда.
Ал даттануучулардын көз карашынан абалды эми башкача караш керек экенин далилдөө үчүн ар кандай аргументтерди табат.
Биз экинчи инстанцияда, тактап айтканда мен иштешкен соттук курамдар менен Федералдык
административдик сотто абдан жакшы тажрыйбага ээ болдук.
Ал жерде болжол менен 35 судья иштейт. Анда бир нече сенаттар бар, жана алар бейтарап.
Жүргүзүлүүчү иш-чаралар да бул нерсеге таасир этүүгө аракет кылбаган түрдө жүргүзүлөт.
Бул соттордо абдан кеңири тараган.
Эгер соттук териштирүү белгилүү бир багытка бурулса, судья чыныгы мааниде соттук териштирүүнүн жыйынтыгын аныктай алат.
Биздин административдик соттордо далилдер четке кагылып же күбөлөрдү чакыруудан баш
тартуу абдан кеңири кездешет, айтайын дегеним.
Бирок Федералдык административдик сот менен болгон тажрыйбам абдан бейтарап.
Бирок эми бул татаал болуп калды.
Биздин соттор, тактап айтканда Жогорку соттор, баары саясий негизде дайындалат.
Жана бул көптөгөн тармактарда мыйзам үстөмдүгүн натыйжалуу жок кылат.
Анткени эгер акыркы чечимди кабыл алган жогорку бийлик органдары чындап эле объективдүү жана көз
карандысыз экени шек жаратса, ал, албетте, өтө көйгөйлүү.
Айрыкча Конституциялык сот. Ал ачык эле саясий негизде дайындалган.
Андан кийин, мен айткандай, чоң суроо туулат: ал чындап эле көз карандысыз боло алабы?
Жана мен Конституциялык сот тууралуу бир нече сөз айткым келет.
Ал 14 судьядан турат, бул алар.
Жана, мен айткандай, бул азыр абдан кызыктуу.
Кимдир бирөө өлкөдөгү эң мыкты судьялар Конституциялык сотта иштейт деп ойлошу мүмкүн. Бирок бул такыр эле андай эмес.
Алардын арасынан бир да мурдагы судья жок!
Бул чындыгында эле ишенгис.
Бирок ошондой эле болот.
Алар мыйзамдарды жакшы билиши керек.
Мен алардын да жогорку билим, тактап айтканда укук илими боюнча диплом алышканына ишенем.
Алардын арасында көптөгөн университеттин профессорлору бар, башкача айтканда, кайсы бир жерде укук институтун
жетектеп иштеген же азыр да активдүү иштеп жүргөн адамдар.
Жана администрацияда юрист болуп иштеген көптөгөн мамлекеттик кызматкерлер бар – же, эң жаманы, алар министрликтерде
түздөн-түз саясий кызматтарда да иштешет же мурда иштешкен.
Бул мамлекеттик кызматкерлердин саясатка өтө жакындыгы.
Эң жаманы, айрым учурларда иштеринде саясатчыларды же саясий партияларды коргогон юристтер да катышып жатат.
Ошондуктан биздин Конституциялык соттун өтө олуттуу саясий бир тараптуулугу бар экени толук ачык.
Бул тараптарга таандык, анткени тараптар сунуш киргизүүгө укуктуу – жана алар сунуштаган баары бекитилет.
Ошентип, сиз Австрияда акыркы 20 жыл ичинде бийлик кантип бөлүштүрүлгөнүн жана ал жакта
кайсы өкмөттөр болгонун жөн гана көрө аласыз.
Андан кийин алар баары, айткандай, өз талапкерлерин Конституциялык сотко киргизишет.
Чындыгында, бул абдан, абдан көйгөйлүү, анткени – алар чындап эле бейтарап баа берүү жүргүзүшөбү?
Мисалы, жакында эле бир иш аяктап, биз биринчи инстанцияда да, экинчи инстанцияда да жеңдик.
Бул үч судьядан турган коллегия. Абдан мыкты негиздеме, 24 барак.
Андан кийин ORF Конституциялык сотко кайрылды.
Адвокаттар: Ооба, биз чындыгында эле бул ишти утулуп калдык.
Биз саясий негизде дайындалган Конституциялык сотко кайрылабыз, ал административдик
соттун чечимин абсурддуу негизде жокко чыгарат.
Ошондо сен аларды окуганда өзүңө: «Алар кайрадан эмнени чеккен?» деп ойлойсуң. Мыйзамдын – бул жерде этият болушум
керек – мыйзам үстөмдүгүнүн иштебей калганына ишенүү кыйын.
Мен адилеттиктин бузулушу жөнүндө сүйлөгүм келбейт, бирок күтүүсүздөн кандай актоолор айтылып жатканына ишенүү кыйын.
Бирок мен жакшы иштешкен жалгыз адвокат эми биздин Австриянын Конституциялык сотун Европа
Биримдигинин Адилет сотунун алдына алып келүүгө аракет кылат.
Анткени бизде бул дары-дармек дагы деле бар.
Кээде ... кандай ишенгис экенин көрүүгө болот, жана өкүнүчтүүсү, эң жогорку бийлик чечүүчү болуп саналат.
Ошондой эле, мамлекеттеги эң күчтүү адам ким?
Өзгөчө кырдаал режимин жарыялаган адам. Ал коронавирус кризиси учурунда биздин саламаттык сактоо министрибиз эле.
Ал күтүүсүздөн өзгөчө абал жарыялады жана эми баары жоюлду. Ошентип, өзгөчө абалда конституция күчүн жоготот.
Башка эмне кылабыз, мен буга чейин эле айттым...
Урматтуу көрүүчүлөр, программанын астында толук лекциянын шилтемесин таба аласыздар.
Биз бул мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, баяндамачы доктор Бернхард Штрелге, ошондой эле EIKE, Heartland
Institute жана CFACT платформаларына ыраазычылык билдиребиз.