WEBVTT

00:00.928 --> 00:09.728
Тагын бер кат ORFның документаль фильмындагы
җитәрлек булмаган хәбәр итүгә игътибар итәргә сәбәп бар.

00:09.728 --> 00:18.494
2024 елда Венада узган «Климат һәм энергия»
халыкара конференциясендә катнашучылар манипулятив климат

00:18.494 --> 00:22.990
журналистикасы турында белделәр, аны ORF та ярата.

00:22.990 --> 00:25.760
Бу конференция уңаеннан,

00:25.760 --> 00:31.580
Kla.TV бүген атом һәм радиация физикасы өлкәсендә
белгеч булган эшмәкәр һәм физик доктор Бернхард

00:31.580 --> 00:35.860
Штрельның тирән эчтәлекле лекциясеннән өзекләр тәкъдим итә.

00:35.860 --> 00:44.900
Ул климат темасына 50 дән артык нигезле лекцияләре белән
Австрия климат тикшеренүчеләренең янбашындагы тырнакка әйләнде.

00:44.900 --> 00:49.275
Коронавирус кризисы вакытында Штрель һәм
кайбер дуслары IMMUN ассоциациясен

00:49.275 --> 00:52.620
нигезләделәр, ул ике максат – медицина һәм юридик – үти.

00:52.620 --> 01:01.080
Австриянең административ судында күпсанлы хокукый
арадашлыклар аша Штрель белде: административ

01:01.080 --> 01:06.400
судта кемнедер яклау өчен адвокат булу мәҗбүри түгел.

01:06.400 --> 01:11.741
Үзенең сүзләренә караганда, ул инде күп
кешегә бушлай яклау күрсәткән һәм бүгенгә

01:11.741 --> 01:15.328
кадәр 20 дән артык эш буенча тәҗрибә туплаган.

01:15.328 --> 01:17.980
Штрел ачык ачышлары белән билгеле.

01:17.980 --> 01:26.004
Шуңа күрә бөтен Австрия матбугаты аны «нацист» һәм «уң
канат экстремист» кебек шигарьләр белән тыярга тырыша. Төп

01:26.004 --> 01:30.976
массакүләм мәгълүмат чараларында климат пропагандасы ничек эшли?

01:30.976 --> 01:36.778
Доктор Штрельның «Австриядә климат
пропагандасы. Без аңа каршы» дип аталган, бик

01:36.778 --> 01:42.340
мәгълүматлы лекциясенең кыскартылган вариантын карагыз.

01:46.980 --> 01:51.100
(Бернхард Штрель:) ... «глобаль җылыну» термины чынлап та
коронавирус кризисы тәмамланганнан соң гына кулланышка керде.

01:51.100 --> 01:55.049
Кинәт кенә, ким дигәндә монда, Австриядә
«глобаль җылыну» термины кулланышка керде.

01:55.049 --> 01:57.040
Элек аны һәрвакыт глобаль җылыну дип атадылар.

01:57.040 --> 02:00.000
1980 еллардан бирле шулай иде.

02:00.000 --> 02:02.480
Аннары ул кинәт бераз зәгыйфьрәк булды.

02:02.480 --> 02:05.680
Кинәт кенә һәркем климат үзгәреше турында сөйләшә башлады.

02:05.680 --> 02:10.696
Мин шикләнәм, Climategate моңа билгеле бер роль
уйнагандыр. Чөнки хәтта массакүләм мәгълүмат чаралары да бу

02:10.696 --> 02:13.600
климат фәненә берәр нәрсә тулысынча дөрес түгеллеген сизгән.

02:13.600 --> 02:19.989
Һәм хәзер, соңгы вакытта бу хәл чиктән дә артты.
Хәзер бездә глобаль җылыну һәм климат җәһәннәме бар.

02:19.989 --> 02:25.870
Һәм БМО генераль секретаре
Гутерреш төпкә тиде – «глобаль пешерү».

02:25.870 --> 02:27.971
Мин монда аның җөмләсен китерәм:

02:27.971 --> 02:34.560
Глобаль җылыну чоры тәмамланды. Глобаль пешү чоры башланды.

02:34.560 --> 02:36.180
Һәм миндә оригинал бар.

02:36.180 --> 02:40.463
Мин хәзер сезгә ул вакытта ул чынлап та нәрсә әйткәнен күрсәтәм:

02:40.463 --> 02:43.323
Глобаль җылыну чоры тәмамланды.

02:43.323 --> 02:47.883
Глобаль кайнау чоры килеп җитте.

02:47.883 --> 02:50.516
Һава сулыш алгысыз.

02:50.516 --> 02:52.922
Эссе түзеп булмаслык.

02:52.922 --> 02:57.080
Һәм фоссил ягулыкларыннан алынган табыш дәрәҗәсе
һәм климат буенча чаралар күрмәү кабул ителмәс.

02:57.080 --> 02:58.816
(…) Ләкин ул чыннан да берничә сүз әйтте.

02:58.816 --> 03:03.600
Һава сулырлык түгел. Һәм эсселек түзә алмаслык.

03:03.600 --> 03:10.720
Ләкин мине иң нык гаҗәпләндергәне шул булды: ул моны узган елның
июль аенда (2023) бөтен БМО Генераль Ассамблеясе каршында әйтте.

03:10.720 --> 03:14.412
Һәм шунда күп кенә матбугат вәкилләре
дә бар иде, һәм моны гади кабул иттеләр.

03:14.412 --> 03:16.892
Беркем дә берни әйтмәде.

03:16.892 --> 03:24.316
Һәм хәзер мин Уилл Хапперның сүзләрен
китерәсем килә: «Ул нәрсә тарта иде?»

03:28.988 --> 03:31.620
Хәзер алга күчик.

03:31.620 --> 03:35.802
Тагын бер чагыштырмача яңа термин – климат кризисы.

03:35.802 --> 03:38.960
Хәзер барысы да гади кризис кына.

03:38.960 --> 03:45.480
Һәм мин шулай ук барлык Австрия
матбугатында климат кризисын инкарь итүчемен.

03:50.336 --> 03:55.722
Һәм хәзер кемдер «бер минут, бәлки бу бераз
башкачадыр» дисә, аны шунда ук инкарь

03:55.722 --> 03:59.020
итүче, климат кризисын инкарь итүче дип атыйлар.

03:59.020 --> 04:00.820
Без аның ни өчен кулланылуын төгәл беләбез.

04:00.820 --> 04:07.633
Әлбәттә, моны Холокостны инкарь итүчеләр булганга һәм
безне дә шул ук категориягә кертүләре өчен кулланалар.

04:07.633 --> 04:10.940
Биредә, немец телле дөньяда, шактый хәйләкәр нәрсә бар.

04:10.940 --> 04:13.747
Бу шулай аталган Климат журналистикасы челтәре.

04:13.747 --> 04:17.482
Анда берничә йөз журналист һәм
массакүләм мәгълүмат чаралары белгечләре эшли.

04:17.482 --> 04:21.822
Ул кайсы сүзләрне кулланырга кирәклеген билгели.

04:21.822 --> 04:25.248
Хәзер кешеләр «климат үзгәреше» терминын
кулланмыйлар; ул бик зарарсыз яңгырый.

04:25.248 --> 04:28.400
Климат кризисы терминын кулланырга кирәк.

04:28.400 --> 04:35.202
Бу нигездә рөхсәт ителгән фразалар сүзлеген тәкъдим итә,
хәбәрне мөмкин кадәр драматик итеп җиткерүне тәэмин итү өчен.

04:35.202 --> 04:39.140
Мин моны шуңа күрә әйтәм, чөнки монда шулай ук ORF
(Австрия тапшыру корпорациясе) мөхәррирләре дә бар.

04:39.140 --> 04:41.760
Һәм без аннары ни өчен бу мөһим икәнен аңлатырбыз. (...)

04:41.760 --> 04:47.401
Һәм, әлбәттә, социаль челтәрләр бар, анда
яшьләр бигрәк тә экраннарына ябышып

04:47.401 --> 04:52.238
торалар һәм бөтен мәгълүматларын шуннан алалар.

04:52.238 --> 04:54.920
Бездә шулай ук Австриядә альтернатив
массакүләм мәгълүмат чаралары бар.

04:54.920 --> 04:57.440
(…) Аларның диапазоны бик киң.

04:57.440 --> 05:04.800
Ләкин гомуми халык бу матбугат чараларын уң канат
экстремист дип тә билгеләнгәнлектән читләтеп уза.

05:04.800 --> 05:09.500
Һәм Австриядә иң начары – мәктәпләр һәм университетлар.

05:09.500 --> 05:15.035
Бу саф пропаганда, идеологик сеңдерү һәм идеология...

05:15.035 --> 05:17.248
Бу ышангысыз.

05:17.248 --> 05:18.840
Нәрсә булып ятуы ышангысыз!

05:18.840 --> 05:23.925
Мин моның ничек мөмкин булуын бөтенләй
аңламыйм. Минем өчен болар инде университетлар түгел.

05:23.925 --> 05:27.578
Мин Вена технология университетында укыдым.

05:27.578 --> 05:34.097
Ләкин бүгенге көндә, чынлыкта Боллоннан бирле, бу система
кертелгәннән соң, алар инде минем өчен университетлар түгел.

05:34.097 --> 05:40.800
Чөнки тикшеренү иреге һәм укыту иреге хәзер инде
юк, ким дигәндә коронавирус пандемиясеннән бирле.

05:40.800 --> 05:45.233
Хәзер мин дәүләт тапшыручы оешманы кыскача телгә
алырга телим, чөнки без аңа каршы чаралар күрәбез.

05:45.233 --> 05:50.330
Биредә аны Австрия тапшыру корпорациясе – ORF дип атыйлар.

05:50.330 --> 05:56.096
Һәм аның түбәндәге каналлары бар: ORF1, ORF 2 һәм ORF III.

05:56.096 --> 06:04.609
Биредә сез әле дә Германия дәүләт матбугатын бик яхшы
кабул итә аласыз, әлбәттә, күпсанлы шәхси каналларны да.

06:04.609 --> 06:11.460
Мин сиңа бары тик күрсәтергә телим – бу быелгы
сораштыру, март аенда бу станцияләрнең каплау даирәсе.

06:11.460 --> 06:13.640
Хәзер ул якынча 40.

06:13.640 --> 06:17.506
Әгәр без, әйтергә кирәк, иң яхшы
унлыкка җентекләп карасак, без моны күрәбез:

06:17.506 --> 06:24.221
ORF 2 иң киң аудиториягә ия: аны көненә 20% австриялеләр карый.

06:24.221 --> 06:28.185
Чөнки шунда «яңалык» дип аталган хәбәрләр бара.

06:28.185 --> 06:31.967
Димәк, шунда, әйтергә кирәк, рациональ пропаганда эшли.

06:31.967 --> 06:34.140
ORF 1 — икенчесе.

06:34.140 --> 06:42.684
Һәм бу кызык, чыннан да кызык: өченче урында тәнкыйтьчел
ServusTV каналы тора, ул ZDF белән муен-муенга ярыша.

06:42.684 --> 06:46.782
Әгәр дә яхшырак карасаң, ORF III юк.

06:46.782 --> 06:52.272
Мин бу кешеләр белән телефоннан сөйләштем һәм ни
өчен дип сорадым. Шулай итеп, бу мәгълүматны

06:52.272 --> 06:55.611
җыючы бер компания бар. Ни өчен ORF III кертелмәгән?

06:55.611 --> 07:05.428
Зирәк бер сәбәп белән, чөнки бу ORF-ның бик кыйммәтле, кечкенә
каналы: «Ул әле бик яшь, аны рейтинг басымыннан сакларга кирәк».

07:05.428 --> 07:09.395
Ләкин ул инде 15 ел эшли.

07:09.395 --> 07:19.760
Ләкин мин алар белән сөйләшкәндә белдем: ORF III 2,8%
тәшкил итә. (...) Мин аларның моны бастырырга теләүләрен аңлыйм.

07:19.760 --> 07:24.347
Аларның зур бюджеты бар, һәм бу
аларның бу ассортиментны бөтенләй акламый.

07:24.347 --> 07:26.820
Һәм менә шуны алар шушы рәвешле яшерергә тели. (...)

07:26.820 --> 07:30.094
Пропаганда ничек эшли һәм ул нәрсәгә ирешергә омтыла?

07:30.094 --> 07:37.667
Чынлыкта ул ризалык тудыруны максат итә –
ягъни хакимияттәгеләр яки хөкүмәт теләгәнне.

07:37.667 --> 07:40.814
Инглизча девиз – «Ризалыкны җитештерү».

07:40.814 --> 07:44.192
Минем моңа җавабым: «Ризалык ясалма».

07:44.192 --> 07:50.125
Шулай итеп, син кешеләргә шундый йогынты ясыйсың
ки, алар тиешле булган әйберләр белән килешәләр.

07:50.125 --> 07:50.740
Һәм ул ничек эшли?

07:50.740 --> 07:52.695
Бу хисләр турында.

07:52.695 --> 07:58.755
Синдә һәрвакыт хисләр бар, чөнки алар
тәнкыйть фикерләүне сүндерәләр, аны бөгәләр.

07:58.755 --> 08:02.792
Бу бик куркыныч, чөнки без моның
каршында үзебезне яклый алмыйбыз.

08:02.792 --> 08:06.620
Бу шуның өчен ки, мәгълүмат аннары безнең аң астына керә.

08:06.620 --> 08:09.888
Һәм аң моны сүндерә алмый. (...)

08:09.888 --> 08:16.480
Эшләнгән эш бик начар, һәм ул цензура белән бергә бара.

08:16.480 --> 08:22.271
Чөнки, әйтергә кирәк, бер тапкыр кешеләрне билгеле бер
юнәлешкә алдан программалаштыргач, аларның башка фикерне

08:22.271 --> 08:25.465
ишетүен яки башка карашка ия булуын булдырмаска кирәк.

08:25.465 --> 08:32.020
Кешеләрне, әйтергә кирәк, үз ышануларына каршы гамәл
кылырга этәрә алуларын күрсәткән бик мәшһүр тәҗрибәләр бар.

08:32.020 --> 08:37.480
Ләкин сынау төркемендә бер кеше кинәт каршы фикер
белдерсә, күпчелек тиз арада фикерен үзгәртәчәк.

08:37.480 --> 08:39.120
Шуңа күрә без барыбыз да цензураланабыз.

08:39.120 --> 08:44.140
Бик тар, шулай дип аталган фикер коридоры барлыкка китерелә.

08:44.140 --> 08:47.796
Бу бары тик хисләр генә. Һәм аларның нинди булуы мөһим түгел.

08:47.796 --> 08:53.963
Бу әлбәттә уңай булырга мөмкин, мәсәлән, энтузиазм,
эйфория һәм башка шундый хисләр, нинди генә булмасын.

08:53.963 --> 08:59.292
Һәм хәзер безнең өчен, бигрәк тә климат
үзгәреше өлкәсендә, иң мөһиме — болай: «Мин

08:59.292 --> 09:02.868
яхшыларның берсе; мин иң тырыш климат сакчысы».

09:02.868 --> 09:04.474
Шуңа күрә алар барысы да әйбәтләп уйнашалар.

09:04.474 --> 09:07.860
- Әлбәттә, тискәре хис-кичерешләр дә бар – нәфрәт, бик мөһим.

09:07.860 --> 09:11.414
Уйлануыңны сүндерү өчен иң мөһим хис – курку.

09:11.414 --> 09:16.320
Һәм шуңа күрә курку һәрвакыт беренче булып барлыкка килә.

09:16.320 --> 09:21.029
Бу механизмнар аркасында хәзер минем фикерне
уртаклашучы һәркем, мин хәзер үземнең

09:21.029 --> 09:23.980
фикерем дөрес дип ышангач, начар кеше булып кала.

09:23.980 --> 09:27.742
Димәк, мин яхшыларның берсе, ә калганнары начарлар.

09:27.742 --> 09:30.088
Һәм ул бик оста итеп уйналды.

09:30.088 --> 09:31.820
Алар йөз елдан артык практика ясыйлар.

09:31.820 --> 09:34.365
Әлбәттә, бу максатлы төркемнәргә бәйле.

09:34.365 --> 09:39.578
Шулай итеп, төрле кешеләр хәбәрләргә төрлечә реакция ясый.

09:39.578 --> 09:40.980
Курку исә бөтен нәрсәне колачлый торган нәрсә.

09:40.980 --> 09:44.760
Әгәр курку тудыра алсаң, аны куллана аласың; бу бик әйбәт.

09:44.760 --> 09:48.032
Ул тәнкыйди фикерләүне шунда ук сүндерә.

09:48.032 --> 09:50.613
Иң мөһиме шул ки, хәзер син боларның
барысын да дөрес итеп берләштерергә тиешсең.

09:50.613 --> 09:53.780
Аннары сез иң яхшы нәтиҗәләргә ирешәсез.

09:53.780 --> 09:56.913
Мин безнең каршы торучыларга якын килә торган кеше.

09:56.913 --> 10:02.509
Мин климат сектысы, мин аларны «климат
аятоллалары» дип атыйм, оештырган чараларга барам.

10:02.509 --> 10:06.220
Аларның лекцияләре шундый итеп
корылган ки, иң элек һәрвакыт курку уята.

10:06.220 --> 10:10.980
Бик куркыныч, климат җәһәннәме һәм аның белән
килгән барлык нәрсәләр, һәм су басулар арта бара.

10:10.980 --> 10:14.269
Аннары киләсе адым килә. Һәм аннары: бу безнең гаеп.

10:14.269 --> 10:20.620
Чынлыкта без моның сезнең гаебегез булуын
әйтәбез, тыңлаучылар. Аннары һәркем үзен гаепле хис итә.

10:20.620 --> 10:25.810
Аннары син әйтәсең: «Ә хәзер коткаручы
килә, ул сиңа нәрсә эшләргә кирәклеген әйтер».

10:25.810 --> 10:28.360
Мин бу проблеманы чишүгә үз өлешемне кертә алам.

10:28.360 --> 10:31.558
Мин бу куркыныч хәлнең булмавын тәэмин итәргә ярдәм итә алам.

10:31.558 --> 10:33.785
Мин климатны саклауга үз өлешемне кертергә генә тиешмен.

10:33.785 --> 10:38.463
Мин, мәсәлән, электр машинасын йөртергә
тиешмен, чөнки шулай итеп мин климатны саклыйм.

10:38.463 --> 10:42.623
Һәм мин яхшы эшләр башкаручы кеше, мин яхшы кешеләрнең берсе.

10:42.623 --> 10:44.740
Менә шунда мәгънә. Менә шулай эшли.

10:44.740 --> 10:47.156
Мин моны берничә лекциядә тыңладым.

10:47.156 --> 10:50.720
Бу чыннан да шактый явыз. NLP =
нейро-лингвистик программалаштыру.

10:50.720 --> 10:52.743
Һәм кешеләр шунда ук җәлеп ителә.

10:52.743 --> 10:55.760
Аннары алар моның никадәр куркыныч
икәнен аңлаганнарына да бик шатланалар.

10:55.760 --> 10:59.243
Син киләсе буын өчен нәрсәдер эшләргә телисең. (...)

10:59.243 --> 11:03.645
Һәм мин әйткәнчә, виртуаль рәвештә
гипнозланган кешеләр арасында бердәмлек эффекты бар,

11:03.645 --> 11:05.840
һәм алар бер-берсенә бердәмлек күрсәтәләр:

11:05.840 --> 11:14.336
Без барыбыз да яхшы кешеләр, һәм без – мин кабатлыйм – без
башкалар белән бик каты көрәшергә тиешбез. Һәм хәзер бик мөһим:

11:14.336 --> 11:20.220
Пропаганданы танырга бик җиңел. Син
шунда ук аның пропаганда икәнен аңлыйсың.

11:20.220 --> 11:23.160
Чөнки ахыр чиктә барысы да хисләргә
кайтып кала. Син үзеңне күзәтергә тиешсең.

11:23.160 --> 11:28.740
Мин хәбәрне яки башка берәр нәрсәне
ишеткәндә, үземне күзәтергә тиешмен.

11:28.740 --> 11:33.060
Һәм әгәр мин хисләнеп реакция бирсәм,
ничек кенә булмасын, ул пропаганда.

11:33.060 --> 11:38.871
Бу эш махсус рәвештә эшләнә, мин эмоциональ рәвештә җавап
бирүем өчен. Чөнки, әйткәнемчә, бу минем уйлануымны тоткарлый.

11:38.871 --> 11:42.851
Аңа бераз күнегү кирәк. Син чынлап та моны сизәргә тиешсең.

11:42.851 --> 11:46.400
Әлбәттә, кабатлау бик мөһим нокта.

11:46.400 --> 11:51.280
Һәм ул даими генә түгел, ә бер үк вакытта
барлык массакүләм мәгълүмат чараларында да.

11:51.280 --> 11:59.417
Барысын да бер юнәлешкә китерү, башка карашларның берсе дә
билгеле булмасын өчен. Чөнки бу тирәндә бераз шик йөртүче

11:59.417 --> 12:06.584
кешеләрне кирәкле фикердән шунда ук баш тартырга мәҗбүр итә ала.

12:06.584 --> 12:12.363
Бу бер генә хаклык бар дигән сүз, һәм, мин
әйткәнчә, критик сораулар бирү тыела, чөнки

12:12.363 --> 12:16.334
сезгә фикер коридорыннан тайпылырга рөхсәт ителми.

12:16.334 --> 12:18.260
(…) Ярар, хәзер исә чын casus belliга күчик.

12:18.260 --> 12:21.760
Мин әйткәнчә, бу Кечкенә бозлык чоры турында документаль тапшыру.

12:21.760 --> 12:26.368
Ул узган ел ахырында (2023 елның 29
декабрендә) өч чверть сәгать дәвам итте.

12:26.368 --> 12:27.995
Һәм бу шактый кызыклы.

12:27.995 --> 12:33.500
Мин хәзер бу программаның беренче
минутын, ягъни кереш өлешен уйнатам:

12:33.500 --> 12:37.600
"Һава торышы аларга каршы берләшкән кебек."

12:37.600 --> 12:43.160
Суык һәм яңгырлы һава торышы һәм уңыш
югалтулары күпме вакыт дәвам итәчәк?

12:43.160 --> 12:47.257
Һәм алар барлык балаларын да тәэмин итә алачаклармы?

12:48.817 --> 12:58.213
16 нчы гасыр ахырында кеше белән табигать
арасындагы мөнәсәбәтләрдә берни дә дөрес кебек түгел.

12:58.213 --> 13:03.929
Көчле җир тетрәве Венаны селкетә һәм хәтта
Изге Стефан соборын да зыянга дучар итә.

13:03.929 --> 13:11.509
Суык чорлары һәм экстремаль һава торышы вакыйгалары
Кечкенә боз чорын кешеләр өчен кырыс сынауга әйләндерә.

13:11.509 --> 13:21.135
Җәмгыятьтәге тәртипсезлекләр 17 нче гасыр
башында Европаның үз-үзен юк итүенә юл ачты.

13:41.980 --> 13:47.813
Шулай итеп, күрәсең, бу Роланд Эммерихның
бәла-каза фильмнарының берсе кебек –

13:47.813 --> 13:52.340
хис-кичерешләргә бай, янаулы күренешләр, курку уята торган.

13:52.340 --> 13:56.884
Һәм чынлыкта менә шул тема бу бөтен тулы метражлы
фильм буйлап үтә, ул үзен «документаль фильм» дип атый.

13:56.884 --> 14:03.440
Хәзер бу фильмда «галимнәр» дип аталган кешеләр
катнашында берничә кабатланган күренеш бар. Хәзер бу фильмда

14:03.440 --> 14:07.312
«фәнни нәтиҗәләр» дип аталган нәтиҗәләр тәкъдим ителә.

14:07.312 --> 14:09.280
Ир-ат (Роланд Вайсманн) мөһим.

14:09.280 --> 14:17.177
Ул мактанучан кеше, ул ORFның генераль
директоры – ни өчен бу мөһим икәнен әйтәм.

14:17.177 --> 14:22.360
Шулай итеп, бездә бу бәла-каза фильмы
бар, һәм болар хәзер фәнни фактлар.

14:22.360 --> 14:29.947
Һәм бу фильмда – һәм бу безнең шикаятьнең
төп ноктасы – температура графиклары бар.

14:29.947 --> 14:37.166
Аннары алар студия шартларында күрсәтелә, анда алып баручы
пәйда була – эмоциональ тулы метражлы фильм мондый кыска өзекләр

14:37.166 --> 14:41.840
белән кабат-кабат өзелә – һәм беренче графика болай күренә:

14:41.840 --> 14:48.254
Бу соңгы 2000 ел дәвамындагы температуралар,
һәм алар Рим җылы чорын, Урта гасырлар җылы

14:48.254 --> 14:52.145
чорын һәм Кечкенә бозлык чорын төгәл чагылдыра.

14:52.145 --> 14:58.655
- Һәм менә, бу хоккей клюшкасының дүрт
тапкырга арткан кебек, - аннары ул шактый кискен

14:58.655 --> 15:02.600
күтәрелә, һәм төсмерләрен дә күрергә була.

15:02.600 --> 15:09.397
- Беренчедән, бөтен рәсем перспективага шулкадәр юнәлгән ки,
хәзерге мизгел зурайтылган рәвештә сурәтләнгән, төсләре

15:09.397 --> 15:16.282
кызгылт-алсуга авыша – һәм, әгәр дә игътибар белән
карасаң, сызык калынлыгы да, әйтерсең лә, ахырга таба арта.

15:16.282 --> 15:25.561
Ләкин тагын да начарагы шул: ул соңгы 12
000 елны күрсәткәндә, менә ничек күренә.

15:25.561 --> 15:32.324
Әйе, бөтенләй акылга сыймаслык, һәм,
әйтергә кирәк, хәтта тагын да яхшырак була.

15:32.324 --> 15:35.337
Ул моның турында чыннан да берәр нәрсә әйтә.

15:35.337 --> 15:41.759
Ул ди: «Мондагы соңгы тау башы — ул нәкъ менә бу
тулысынча кызыл булган тау башы, ул безне аңлата».

15:41.759 --> 15:46.459
Ул «менә без, чынлыкта хронологик тәртип» дип
әйтми, без моны әйтергә тиешбез, юк, ул шулай ди.

15:46.459 --> 15:50.991
Ул нигездә болай ди: без моның сәбәбе, хәзер без гаепле.

15:50.991 --> 15:53.771
Мин әйтәм, анда бу сызыкларның булуы ышангысыз.

15:53.771 --> 16:00.413
- Әгәр дә ныграк карасаң, Цельсий градуслары дип язылуы
көлке; - шуннан син аның ничек начар эшләнгәнен күрә аласың.

16:00.413 --> 16:04.543
Әгәр дә сез үлчәүләргә карасагыз, берсе +1,4°, ә икенчесе +1,5°.

16:04.543 --> 16:07.696
Шуңа күрә бу бернинди дә фәнни стандартларга туры килми.

16:07.696 --> 16:12.180
Бу мөһим, чөнки ORF та югары сыйфатлы эш башкарырга бурычлы.

16:12.180 --> 16:14.193
Бу хокукый таләп.

16:14.193 --> 16:16.320
Менә ул шундый күренә.

16:16.320 --> 16:22.080
Һәм моның белән генә түгел – әйтерсең лә,
бу документаль тапшыруның иң зур бизәге.

16:22.080 --> 16:24.861
Анда тагын бик күп башка әйберләр бар, алар бөтенләй дөрес түгел.

16:24.861 --> 16:32.572
Һәм шуңа без болай дидек: «Бер минут, бу бит
бөтенләй ялган, бу пропаганда, без кире каршы торачакбыз».

16:32.572 --> 16:35.152
Һәм без моңа ничек каршы торабыз?

16:35.152 --> 16:39.005
Австриядә «публич шикаять» дип аталган нәрсә бар.

16:39.005 --> 16:52.088
Шулай итеп, ORF ORF законын үтәмәде дип саный торган һәркем
тиешле орган – Австрия элемтәләр хакимиятенә шикаять итә ала.

16:52.088 --> 16:56.855
Ул тапшырудан соң алты атна эчендә бу шикаятьне тапшыра ала.

16:56.855 --> 17:03.440
Бу бераз катлаулырак, чөнки ул бу алты
атна эчендә 120 яклаучы имза җыярга тиеш.

17:03.440 --> 17:09.320
Һәм гадәттә моның белән генә чикләнү җитми, чөнки рәсми сәбәпләр
аркасында ORF аларның 20 процентын дөрес түгел дип саный.

17:09.320 --> 17:13.174
Шуңа күрә без гадәттә 200не китерәбез. Әгәр
бездә күп ярдәм булса, бу беренче ORF

17:13.174 --> 17:15.984
шикаяте түгел, кайчакта хәтта 1000 имза да җыябыз.

17:15.984 --> 17:18.157
Шулай итеп, бу безнең клуб өчен проблема түгел.

17:18.157 --> 17:23.319
Ләкин сезгә моны башта җыеп бетерергә кирәк,
чөнки кешеләргә ORF өлеш номерын кертергә кирәк.

17:23.319 --> 17:29.057
Әгәр сез чарага стенд белән барып, мәсәлән, «Бу безнең
шикаять, зинһар, имзалагыз» дисәгез, кешеләр имзаларга

17:29.057 --> 17:32.252
шат булачак – ләкин кем үзенең ORF өлеш номерын белә?

17:32.252 --> 17:34.997
Хәзер без аларга моны безгә электрон почта
аша җибәрергә кушырга тиешбез, һәм кызганычка

17:34.997 --> 17:37.243
каршы, бу кешеләрнең өчтән икесен бетерәчәк.

17:37.243 --> 17:41.103
Кызганычка каршы, теркәлгәннәренә
карамастан, алар номерларын җибәрә алмыйлар.

17:41.103 --> 17:44.260
Ләкин без гадәттә бу рәсми киртәне җиңә алабыз.

17:44.260 --> 17:50.480
Без ORF законының кайсы бүлеге, хәтта кайсы
бүлекчәсе бозылганын төгәл күрсәтергә тиешбез.

17:50.480 --> 17:53.626
Аннары, әлбәттә, без шикаятьне нигезләргә тиешбез.

17:53.626 --> 17:59.633
Мин әйткәнчә, бу эш белән шөгыльләнгән кайбер бик яхшы адвокатлар
белән дус булуыма мин бик бәхетлемен, чөнки безгә моны

17:59.633 --> 18:07.859
дөрес итеп юридик яктан формалаштырырга ярдәм итәләр, бу эшнең
үзе һәм тәнкыйть кысаларында гына түгел, юридик яктан да.

18:07.859 --> 18:10.866
Бу җәмәгать шикаяте хәзер тапшырыла.

18:10.866 --> 18:13.480
Яхшы ягы шунда ки, ул чыннан да бернинди чыгымнар да китерми.

18:13.480 --> 18:18.261
Шулай итеп, сез бернинди түләү дә түләмичә шикаять бирә аласыз.

18:18.261 --> 18:20.080
Соллиситор яллау мәҗбүрияте дә юк.

18:20.080 --> 18:23.180
Шулай итеп, әгәр син үзеңне җитәрлек яхшы дип
уйлыйсың икән, син моны гади генә эшләп куя аласың.

18:23.180 --> 18:26.434
Бу бары тик шәхси вакытны гына ала, акча түгел.

18:26.434 --> 18:36.378
Аннары рәсми киртә узгач, KommAustria шикаятьне
ORFка җибәрә, һәм юристлар хәзер белдерү әзерлиләр.

18:36.378 --> 18:41.750
Аннары мин яки адвокат каршы белдерү
язачак, һәм ул берничә тапкыр язмача алышылачак.

18:41.750 --> 18:45.660
Ләкин иң соң алты ай узгач, бу орган –
KommAustria – карар кабул итәргә тиеш.

18:45.660 --> 18:48.080
Австриядә моны «карар» дип атыйлар.

18:48.080 --> 18:53.390
- Бу юридик яктан мөһим, чөнки хәзер аны шикаять
итәргә мөмкин; - аны киләсе дәрәҗәгә күтәрергә мөмкин.

18:53.390 --> 18:58.300
«Ярар, бәлки бу карардыр, ләкин
һәрвакыт шикаять итү тәртибе бар», – дип әйтү.

18:58.300 --> 19:03.823
Ләкин моңа керешкәнче, ORF актына җентекләп күз салыйк.

19:03.823 --> 19:07.463
ORFның чын вәкаләтләре нәрсәдән гыйбарәт?

19:07.463 --> 19:12.720
Сез аны хәзер укып чыга аласыз. Гомум халык
өчен һәм башкалар өчен бик тулы мәгълүмат.

19:12.720 --> 19:18.816
- Һәм анда «фәнне арадашлык итү һәм алга
этәрү» дип язылган – бу аның төп миссиясе.

19:18.816 --> 19:22.760
Моны эшләү аның бурычы. Һәм башка төрле эшләр дә.

19:22.760 --> 19:25.328
Хәзергә шулай калдырам.

19:25.328 --> 19:29.023
Хәзер моны җентекләп укып чыгуым мөһим түгел.

19:29.023 --> 19:31.970
Мин һәрхәлдә мөһим сүзләрне һәрвакыт аерып күрсәттем.

19:31.970 --> 19:36.545
Һәм аннары программаны ничек оештырырга
кирәклеге турында бик ачык күрсәтмәләр дә бар.

19:36.545 --> 19:39.380
Һәм иң өстә үк инде «объектив сайлау» дип язылган.

19:39.380 --> 19:42.560
Шулай итеп, «объектив» сүзе беренче тапкыр пәйда була.

19:42.560 --> 19:46.836
Аннары шулай ук тәнкыйди фикерләр
дә чагылдырылырга тиеш, дип әйтелә.

19:46.836 --> 19:49.503
Төрлелекне исәпкә алу

19:49.503 --> 19:51.156
Ул моны закон буенча эшләргә тиеш.

19:51.156 --> 19:57.280
Түбәнрәк тагын язылган: Фикерләр,
анализлар һ.б. Объективлык принциплары.

19:57.280 --> 20:00.620
- Биредә без янә «объективлык» сүзен күрәбез.

20:00.620 --> 20:07.682
Аннан соң эчтәлекне ничек оештырырга
кирәклеге турында тагын да өстәмә пунктлар бар.

20:07.682 --> 20:09.780
Хәзер сыйфат дип әйтә.

20:09.780 --> 20:13.520
Шуңа күрә мин аны графикта күрсәттем. Ни
булса да, бу график бит көлке өчен генә.

20:13.520 --> 20:17.300
Мисал өчен, бу графикта кулланылган
мәгълүматлар өчен чыганак күрсәтелмәгән.

20:17.300 --> 20:21.000
Син бит беләсең, (...) мин анда теләсә
нинди иске графиканы гына куя алмыйм.

20:21.000 --> 20:31.244
- Аннары ул тулы, бәйсез, партияләрдән читтә торучы һәм тагын бер
кат объектив булырга тиеш; - ул чынлыкны һәм чыганакны җентекләп

20:31.244 --> 20:36.540
тикшерергә, һәм тикшереп була торган фактларга таянырга тиеш.

20:36.540 --> 20:40.360
Һәм – ул халыкны мәгарифләндерүгә өлеш кертергә тиеш.

20:40.360 --> 20:42.080
Барысы да хәзер чыннан да бик әйбәт.

20:42.080 --> 20:46.240
Әгәр ул моны эшләсә, безнең Австриядә
чыннан да бик шәп матбугат чарасы булыр иде.

20:46.240 --> 20:48.476
Ләкин ул моны эшләми!

20:48.476 --> 20:50.660
Хәзер без төп ноктага килеп җиттек.

20:50.660 --> 20:56.709
- Шулай аталган инстанция күчерүе бар, ягъни беренче
инстанция. KommAustria иң соң алты ай эчендә карар кабул итәчәк.

20:56.709 --> 20:59.260
- Һәм аннары без һәрвакыт икенче мисалга барабыз.

20:59.260 --> 21:02.520
Чөнки ORF җиңелгәндә ул киләсе югарырак органга мөрәҗәгать итә.

21:02.520 --> 21:05.296
Бу Федераль административ суд.

21:05.296 --> 21:10.444
Әгәр мин яки безнең клуб җиңелсә, без һәрвакыт
шунда ук мәсьәләне киләсе дәрәҗәгә күтәрәбез.

21:10.444 --> 21:11.710
Һәм бу чыннан да шактый яхшы.

21:11.710 --> 21:14.250
Бу өч судьядан торган коллегия.

21:14.250 --> 21:17.360
Ул сүзбе-сүз язып алынган.

21:17.360 --> 21:25.279
Шаһитләрнең исемнәрен атарга мөмкин, һәм суд
чыгымнары янә гаять түбән – нибары 30 евро.

21:25.279 --> 21:27.060
Бердәнбер проблема – чыгымнар.

21:27.060 --> 21:32.402
Җиңсәгез дә, экспертлар һәм шундый башка чыгымнар
өчен үзегезнең юридик чыгымнарыгыз һаман да кала.

21:32.402 --> 21:33.760
Кызганычка каршы, Австриядә барысы да шулай.

21:33.760 --> 21:37.736
Ләкин Австриядә җинаять хокукында да шулай.

21:39.522 --> 21:43.260
Аннан соң тагын да югарырак вәкаләт бар – ул иң югары вәкаләт.

21:43.260 --> 21:45.880
Монда, Австриядә, аны һәрвакыт Гаделлек мәхкәмәсе дип атыйлар.

21:45.880 --> 21:53.187
Бу очракта ул — Административ суд, һәм аның белән параллель
рәвештә, фактик яктан бәйсез булган Конституцион суд та

21:53.187 --> 22:00.320
бар, анда мәсәлән, ORF законындагы кайбер нормаларның
конституциягә каршы булуы турында шикаять итәргә мөмкин.

22:00.320 --> 22:06.220
Шулай итеп, син мәсьәләне турыдан-туры күтәрмисең, ә
болай дисең: «Бу төп кагыйдә конституциягә каршы».

22:06.220 --> 22:08.672
Яки процедураның үзендә хаталар бар.

22:08.672 --> 22:09.780
Син һаман да шуны кабул итә аласың.

22:09.780 --> 22:11.020
Бу да суд.

22:11.020 --> 22:16.480
Бу гомумән иң югары суд – Конституция суды, Югары суд.

22:16.480 --> 22:17.940
Безнең тәҗрибәләребез нинди?

22:17.940 --> 22:22.399
Шулай итеп, бу безнең ORFка каршы алып
барган климат эше беренче очрак түгел.

22:22.399 --> 22:30.100
KommAustria бик кырыс рәсми критерийларга ия, бу имзаларны һәм
башка барлык таләпләрне исәпкә алып – һәм ачык рәвештә ORF яклы.

22:30.100 --> 22:34.408
Шуңа күрә ул шикаятьне мөмкин кадәр киртәләргә тырыша.

22:34.408 --> 22:38.374
Ул шикаять итүчеләрнең карашыннан хәзерге
вазгыятьне ни өчен башкача карарга

22:38.374 --> 22:41.952
кирәклеген аңлату өчен төрледән-төрле дәлилләр таба.

22:41.952 --> 22:47.404
Без икенче инстанция – Федераль административ
суд – белән бик яхшы тәҗрибәгә ия булдык, ким

22:47.404 --> 22:50.365
дигәндә мин эш иткән судьялар коллегияләре белән.

22:50.365 --> 22:57.971
Анда якынча 35 судья эшли. Анда шактый
күп сенатлар бар, һәм алар нейтраль.

22:57.971 --> 23:00.940
Процесслар шулай ук моңа йогынты ясауга омтылмыйча үткәрелә.

23:00.940 --> 23:02.320
Бу судларда бик еш очрый.

23:02.320 --> 23:07.692
Әгәр дә суд процессы билгеле бер юнәлешкә
юнәлтелсә, судья чынлап та эш нәтиҗәсен билгели ала.

23:07.692 --> 23:15.000
Безнең административ судларда дәлилләрне кире кагу яки
шаһитләрне чакырудан баш тарту, әйтергә кирәк, шактый еш очрый.

23:15.000 --> 23:19.720
Ләкин Федераль административ суд
белән булган тәҗрибәм бик нейтраль.

23:19.720 --> 23:21.140
Ләкин хәзер бу катлаулана.

23:21.140 --> 23:26.843
Безнең судлар, ягъни югары судлар,
барысы да сәяси нигездә билгеләнә.

23:26.843 --> 23:30.100
Һәм бу күп өлкәләрдә хокук кагыйдәсен фактик рәвештә юк итә.

23:30.100 --> 23:36.222
Чөнки соңгы карарны кабул итүче иң югары хакимият
органнары чынлап та объектив һәм бәйсез булмаса, яки бу

23:36.222 --> 23:39.861
сыйфатлары шик астында булса, әлбәттә, бу бик зур проблема.

23:39.861 --> 23:44.740
Аеруча Конституция мәхкәмәсе. Ул
ачык рәвештә сәяси нигездә билгеләнгән.

23:44.740 --> 23:48.820
Һәм, мин әйткәнчә, зур сорау бар: ул чынлап та бәйсез була аламы?

23:48.820 --> 23:52.089
Һәм мин Конституцион суд турында берничә сүз әйтергә телим.

23:52.089 --> 23:56.780
Ул 14 судьядан тора, менә алар.

23:56.780 --> 24:01.126
Һәм, мин әйткәнчә, хәзер бу бик мавыктыргыч.

24:01.126 --> 24:08.180
Кемдер уйларга мөмкин, иң яхшы судьялар илдә Конституцион
мәхкәмәдә эшли, дип. Ләкин бу бөтенләй дә шулай түгел.

24:08.180 --> 24:11.600
Алар арасында бер генә дә элекке судья юк!

24:11.600 --> 24:13.549
Бу чыннан да ышангысыз.

24:13.549 --> 24:15.232
Ләкин шулай ул.

24:15.232 --> 24:18.656
Алар хокук белеме буенча белемле булырга тиеш.

24:18.656 --> 24:23.759
Мин ышанам, алар шулай ук юридик белем
турында диплом да алган булырга тиеш.

24:23.759 --> 24:27.688
Алар арасында күп кенә университет
профессорлары бар, ягъни кайсыдыр юридик институтны

24:27.688 --> 24:31.227
җитәкләгән яки әле дә бу өлкәдә актив эшләүче кешеләр.

24:31.227 --> 24:37.323
Һәм идарәдә юристлар булып эшләүче күп кенә дәүләт
хезмәткәрләре бар – яки иң яманы, министрлыкларда

24:37.323 --> 24:41.639
турыдан-туры сәяси вазыйфаларда да эшлиләр яки эшләгәннәр.

24:41.639 --> 24:44.080
Бу дәүләт хезмәткәрләренең сәясәткә бик якын булуы.

24:44.080 --> 24:52.633
Һәм иң яман нәрсә шул: кайбер очракларда адвокатлар да катнаша,
алар үз эшләрендә сәясәтчеләрне яки сәяси партияләрне яклыйлар.

24:52.633 --> 24:59.480
Шулай итеп, безнең Конституция мәхкәмәсенең бик
көчле сәяси бер яклылыгы барлыгы ачык күренә.

24:59.480 --> 25:03.533
Һәм моны партияләргә дә кагылдырырга була,
чөнки партияләр тәкъдимнәр ясау хокукына ия

25:03.533 --> 25:05.660
– һәм алар тәкъдим иткән һәрнәрсә раслана.

25:05.660 --> 25:08.689
Шулай итеп, сез соңгы 20 елда Австриядә
хакимият ничек бүленеп килгәнен һәм анда нинди

25:08.689 --> 25:10.460
хөкүмәтләр булганын гади генә күреп ала аласыз.

25:10.460 --> 25:15.648
Аннары алар барысы да, әйтерсең лә, үз
кандидатларын Конституция мәхкәмәсенә этәләр.

25:15.648 --> 25:22.116
Чынлап әйткәндә, бу бик-бик проблемалы, чөнки
– алар чынлап та нейтраль хөкемнәр ясыйлармы?

25:22.116 --> 25:27.856
Мисал өчен, без беренче һәм икенче
инстанцияләрдә җиңгән эшне соңгы вакытта тәмамладылар.

25:27.856 --> 25:32.680
Бу өч судьядан торган коллегия. Бик яхшы нигезләмә, 24 бит.

25:32.680 --> 25:35.180
Аннары ORF Конституцион судка мөрәҗәгать итте.

25:35.180 --> 25:38.540
Адвокатлар әйттеләр: Ярар, без чынлыкта бу эшне югалттык.

25:38.540 --> 25:42.399
Без сәяси нигездә билгеләнгән Конституцион
мәхкәмәгә мөрәҗәгать итәбез, һәм алар Административ

25:42.399 --> 25:45.040
мәхкәмәнең карарын абсурдлы нигезләмә белән кире кагалар.

25:45.040 --> 25:52.174
Шулай итеп, аларны укыгач, син үзеңә: «Тагын нинди тәмәке
тартканнар соң?» – дип уйлыйсың. Канун – монда сак булырга

25:52.174 --> 25:56.004
кирәк – канун өстенлеге инде эшләми, дип ышанасы да килми.

25:56.004 --> 26:01.012
Мин гаделлекнең бозылуы турында сөйләшергә
теләмим, ләкин кинәт нинди сәбәпләр китерелүе ышангысыз.

26:01.012 --> 26:06.728
Ләкин мин яхшы эшләшкән бер адвокат хәзер
безнең Австрия Конституцион судын Европа

26:06.728 --> 26:09.740
Гаделлек мәхкәмәсенә җибәрергә тырышачак.

26:09.740 --> 26:12.920
Чөнки бездә әле бу дәва бар.

26:15.040 --> 26:24.310
Чыннан да ышанасы килми кайчакта ..., һәм
кызганычка каршы, иң югары хакимият карары хәлиткеч була.

26:24.310 --> 26:27.760
Шулай ук, дәүләттә иң көчле кеше кем?

26:27.760 --> 26:32.257
Коткару хәлен игълан итүче. Ул безнең сәламәтлек
саклау министры иде, коронавирус кризисы вакытында.

26:32.257 --> 26:35.476
Ул кинәт кенә гадәттән тыш хәл игълан итте,
һәм хәзер барысы да юкка чыгарылды. Гадәттән тыш

26:35.476 --> 26:38.960
хәл вакытында конституция инде гамәлдә булмый.

26:38.960 --> 26:41.300
Башка нишлибез, мин инде әйттем...

26:41.300 --> 26:46.528
Хөрмәтле тамашачылар, программа
астында тулы лекциягә сылтаманы таба аласыз.

26:46.528 --> 26:52.310
Без бу мөмкинлектән файдаланып, чыгыш ясаучы
доктор Бернхард Штрелгә, шулай ук EIKE, Heartland

26:52.310 --> 26:56.380
Institute һәм CFACT платформаларына рәхмәт белдерәбез.