6-декабрда Румыниянын Конституциялык соту президенттик шайлоонун биринчи айланын жараксыз деп таап, бүт
шайлоо процессин кайра өткөрүүгө чечим кабыл алды.
Биринчи айлампадагы добуш берүүдө көз карандысыз талапкер Калин Жоржеску эң көп добуш алып, экинчи айлампада
либералдык USR партиясынын өкүлү Елена Ласкони менен беттешмек.
Бул кошумча добуш берүү чет өлкөдө жашаган румындар арасында буга чейин эле жүрүп жаткан, жана сурамжылоолорго
караганда Жоржеску жеңишке жетишүүгө жакшы мүмкүнчүлүккө ээ болчу, бирок сот аны күтүүсүз токтотту.
Бул чечим ички жана тышкы саясатта өтө талаштуу болуп, көптөгөн байкоочулардын ою боюнча өлкөнүн демократиялык
процесстерине мыйзамсыз кийлигишүү болуп эсептелет.
Ласкони демократиянын бут астында тебеленип жатканына даттанды.
Жоржеску жана биринчи айлампада жеңилип калган AUR партиясынын талапкери Жорж Симион мамлекеттик төңкөрүш болгонун айтышты.
Германиялык Die Welt гезити да «дөөлөт төңкөрүшү» терминин колдонуп, Европа Биримдигинин тарыхында биринчи
жолу «карама-каршы натыйжа чыгуу коркунучу бар» деген себеп менен шайлоо жокко чыгарылганын жазды.
Бул чечимге жетиштүү негиздер барбы?
Шайлоону жокко чыгаруу — бул кеңири кесепеттерге алып келчү чечим, ал күчтүү себептерге негизделиши керек.
Добуш кутучаларына же добуш берүү компьютерлерине кандайдыр бир манипуляция болгонбу?
Добуштар бир нече жолу эсептелди беле?
Жыйынтыктар бурмаланганбы?
Шайлоо бюллетендери бир нече жолу берилген беле?
Адамдар добуш берүү чечимдеринде басымга алынышканбы?
Мындай нерсе белгисиз.
Румынияда добуштарды эсептөө процесси абдан ачык.
Бардык партиялардын өкүлдөрү добуш берүү процессин байкап, добуштарды эсептөөгө катышышат.
Баары камералар тарабынан жазылып алынат.
Бирок тогуз судьянын сегизи түптөлгөн PSD жана PNL партияларынан келген Конституциялык сот шайлоодон кийин эч
кандай негиздерди көрсөтпөй добуштарды кайра эсептөөнү буйруду.
Бул шайлоо эки жолу текшерилгенин билдирген.
Бирок кайра эсептөө башкача натыйжаларга алып келген жок.
3-декабрда, шайлоо жокко чыгарылганына үч күн калганда, Конституциялык сот шайлоону мыйзамдуу деп жарыялады.
Шайлоо алдамчылыгына байланыштуу эч кандай далил табылган жок. Андан кийин соттун көз
карашын күтүүсүз өзгөртүүгө эмне түрткү болду?
Шайлоо жыйынтыктары мыйзамдуу деп жарыялангандан кийинки күнү, Румыниянын убактылуу президенти Клаус Йоханнис беш чалгын
маалыматын жарыялады, алардын баары координацияланган социалдык медиа кампаниясы, эң ыктымал мамлекеттик тараптын
демилгеси менен Жоржескунун шайланышына шарт түзгөнүн көрсөттү.
Жылдар мурун түзүлүп, бирок колдонулбай калган миңдеген «уктап жаткан» эсептер TikTok кыска видео платформасында жана
Жоржескуну колдоп, аны кеңири илгерилеткен Telegramда активдешти.
Ошондой эле Жоржескуну колдогон, социалдык тармактарда өзгөчө белгилүү болуп, көптөгөн жолдоочуларына сунуштары менен
таасир эткен акы төлөнгөн инфлюенсерлер болгон деп айтылат.
Ошол эле учурда Жоржескунун шектүү жактоочуларына да рейддер жүргүзүлдү.
Жоржеску өзү мындай буйруктарды бергенин четке кагат. Ал ошондой эле шайлоо өнөктүгүнө бир да акча коротконун жокко чыгарат.
чет элдик кийлигишүү
Учурдагы маалыматтарга таянсак, Калин Жоржеску чындап эле орус тараптан колдоого алынганбы же жокпу, так баалоо мүмкүн эмес.
Бирок бул толугу менен элестете ала турган нерсе – жана Жоржескунун жеңиши,
албетте, Россиянын кызыкчылыгына да туура келмек.
Бирок суроо: социалдык медиа платформасында талапкерди колдоо чындап эле шайлоону жокко чыгарууга жетиштүү негиз боло алабы?
Айтор, шайлоонун өзү мыйзамдуу өткөрүлгөнү так тастыкталды.
Жоржеску көп жарнамаланса да, чечим дагы деле добуш берүүчүнүн өзүндө: ал кайсы
талапкерге добуш берүүнү кааласа, ошого белги коёт.
Мындан тышкары, Жоржеску TikTok'то таасирдүү болгонуна карабастан, ал дээрлик эч кандай
телекөрсөтүүлөрдөгү дебаттарга катышкан эмес.
Жалпысынан алганда, массалык маалымат каражаттарында негизинен таанымал партиялардын талапкерлери эле көрүнгөн.
Бул TikTokтун болжолдонгон артыкчылыгын тез эле теңестирет.
Мындан тышкары, шексиз, чет өлкөлөрдөн келген башка дагы акторлор шайлоо өнөктүгүнө кийлигишкен.
Ачык сыр экени белгилүү, мисалы, миллиардер Жорж Сорос көп жылдан бери Чыгыш Европанын бардык өлкөлөрүндөгү саясий иштерге активдүү
катышып, өкмөттүк эмес уюмдардын (NGO) тармагын түзүп, медианы, университеттерди жана башка көптөгөн нерселерди донордук
каражаттар аркылуу каржылап, аларды каалаган багытка буруп келет.
2017-жылы Румыния социал-демократтары мыйзам чыгаруу жолу менен Сорос фондунун уюмдарынын таасирин чектөөгө аракет
кылышып, бул кандуу көчө нааразылык акцияларына алып келди.
Соросду ачык сынга алган мурдагы Социал-демократиялык партиянын лидери Ливиу Драгнея сыяктуу саясатчылар сот
доо-арыздарына кабылып, коркутуу аракеттерине дуушар болуп, конспирологдор жана акылсыздар катары маскараланган.
Румыниянын мурдагы премьер-министри Виктор Понта Сорос анын өкмөтүнүн кулашына катышканына далилдер бар экенин билдирди.
Сорос азыркыга чейин үч ири партияны ушунчалык деңгээлде өзүнө баш ийдиргендиктен, румын саясий илимпозу
Богдан Дука 2020-жылы Румынияда Сорос үчүн эми эч кандай кыйынчылыктар жок экенин билдирген.
USR партиясына байланыштуу ал Романияда Соросдун өзүнүн USR партиясы бар деп айтканга чейин барды.
Ошентип, чет элдик Сорос жылдар бою саясий мейкиндикти үстөмдүк кылып келди.
Бирок бул чет элдик кийлигишүүлөр Конституциялык сотту шайлоону жокко чыгарууга эч качан түртпөгөн.
Эмне үчүн эми?
Мунун бир маанилүү түшүндүрмөсү — Жоржескунун Украинадагы согуш боюнча позициясы болушу
мүмкүн, аны ал шайлоо өнөктүгүндө билдирген.
Жоржеску дайыма Украинага курал жеткирүүгө каршы чыгып, тынчтык сүйлөшүүлөрүн колдоп келген.
Ал Россия менен диалог жүргүзүүнү жактап, румын элин согуштан алыс кармоону жана ага каражат бөлбөөнү каалайт.
Бул акча румын элине таандык жана алар үчүн колдонулушу керек.
Бул билдирүүлөргө караганда, Жоржеску шайлоонун биринчи айлампасын уткан учурда НАТОнун башкы
кеңсесинде эскертүү сигналдары жаңырып кеткен болушу керек.
Бул Румынияда Президенттин, өзгөчө коопсуздук саясаты жаатында, абдан күчтүү абалы бар болгондуктан.
Ал куралдуу күчтөрдүн башкы командири болуп саналат жана тышкы саясат үчүн жооптуу.
Ал НАТО жана ЕБ саммиттеринде өлкөнү өкүлдөйт.
Ал ошондой эле улуттук кызыкчылыкка тиешелүү маселелер боюнча референдум өткөрүүнү демилгелөөгө укуктуу.
Жоржеску НАТОдон же ЕСтен чыгууну каалабай турганын баса белгиледи.
Бирок мен каалаган нерсе — позициямды билдирүү, тизелеп турбоо, баарына макул болбоо.
Ошондуктан бийликтин Жоржескуга өтүшү альянс үчүн олуттуу көйгөйлөрдү жаратышы мүмкүн,
айрыкча Румыния НАТО үчүн маанилүү өлкө болгондуктан:
Румыния аркылуу альянс Кара деңизге чыгууга мүмкүнчүлүк алат, ал жакта Россия үчүн чоң
стратегиялык мааниге ээ болгон Крым жарым аралы жайгашкан.
Эгерде Россия менен кагылышуу чыкса, Румыния географиялык жайгашуусуна байланыштуу түштүк фланкты түзө алат.
Румыния НАТОнун коргонууга ЖИПтин 2% бөлүү боюнча максатынан ашып түштү жана Украинаны
Patriot ракеталык коргоо системасы менен камсыздады.
Румынияда Европадагы эң ири НАТО базасы учурда 2,5 миллиард долларга курулуп жатат, ал 10 000 аскерди жайгаштыра алат.
НАТОнун эки ракетага каршы коргонуу базасынын бири дагы Румыниянын Девеселу шаарында жайгашкан.
Путин бир нече жолу бул нерсени коркунуч катары кабыл аларын ачык билдирди, анткени Россия андан ядролук куралга
жөндөмдүү Tomahawk крейсердик ракеталары жана башка ракеталар да ошол жактан учурулушу мүмкүн деп коркот.
Жоржеску бул ракеталарды улуттук уят деп мүнөздөгөн.
Албетте, НАТО муну укканды жактырбайт.
Жоржеску башка чөйрөлөрдө да саясий элитанын көз карашына дал келбейт.
Ал CO2 климаттын өзгөрүшүнө жооптуу деп эсептебейт жана коронавирус боюнча киргизилген карантиндик
чектөөлөрдү адамзатка каршы кылмыш деп мүнөздөгөн.
Европа үчүн Рим клубунун (калктын санын кыскартууну көздөгөн таасирдүү илимий-изилдөө борбору) мурдагы президенти жана «БУУнун
адам укуктары жана коркунучтуу таштандылар боюнча атайын баяндамачысы» катары Жоржеску дүйнөлүк бийликтин жогорку
чөйрөлөрүнө да түшүнүк алып, сыр ачкан адамга айланган.
Ал дүйнөлүк эң маанилүү бийлик борборлорун көзөмөлдөгөн глобалдык олигархиялык система бар экенин жана анын мүчөлөрү педофилия
системасы аркылуу бири-бирине байланышканын күбөлөндүрдү.
Бул билдирүүлөр жана позициялар менен Жоржеску дүйнөлүк күчтөр менен ачык каршылыкка түштү; алар, албетте, бул адам
НАТОнун эң маанилүү мүчө-өлкөлөрүнүн биринде борбордук орунду ээлеп алышын карап туруп гана көргүсү келген жок.
Бул айрым чөйрөлөр Конституциялык сотко 3-декабрдагы шайлоону таануу тууралуу чечимин кайра
карап чыгууну сунуштаган-жогун суроо туудурат.
Австриянын Румыниянын Шенген аймагына толук кошулушуна каршы көптөн бери киргизилген ветосу бир аптадан
кийин «кошумча жеңилдик» катары күтүүсүз түрдө алынганбы же жокпу — бул божомол гана.
Конституциялык соттун эми кабыл алган чечими менен бүтүндөй шайлоо процесси кайрадан башталат.
Шайлоону кайра өткөрүү үчүн көп убакыт талап кылынат. Акыркы парламенттик шайлоолордон кийин бул шайлоону
уюштура турган өкмөт азырынча түзүлгөн жок, ошондуктан март айынын ортосунан аягына чейинки күндөр каралууда.
Коалициялык өкмөт түзүлгөндөн кийин гана жаңы президенттик шайлоонун күнү белгиленет.
Андан кийин талапкерликти жарыялоо жана колдоо кол коюуларды кайра тапшыруу үчүн мөөнөттөр эсептелет.
Жоржеску кайрадан шайлоого катыша алабы же ошого чейин аны шайлоодон толугу менен четтетүү үчүн жетиштүү
айыптоолор табылып же жасалма түрдө түзүлөбү, бул да талаштуу.
Учурдагы президент жана Дүйнөлүк экономикалык форумдун мүчөсү Клаус Йоханнис, быйыл НАТОнун баш катчысы
кызматына да талапкер болгон, шайлоого чейин кызматында калууну пландап жатканын буга чейин эле билдирген.
Соттун чечиминен кийин Иоханис Европа Комиссиясынын президенти Урсула фон дер Ляйен менен кененирээк талкуу жүргүздү.
Экиси тең кийинчерээк социалдык тармактардын коопсуздугун бекемдөөгө макул экенин билдиришти.
Жөнөкөй тил менен айтканда, бул, балким, цензура же башка ыкмаларды колдонуп, Жоржеску жаңы шайлоо
болгондо социалдык тармактарда кеңири аудиторияга жете албашын камсыз кылуу дегенди билдирет.
Башка маалымат каражаттарында эми Калин Жоржескуну максат кылып, коомчулуктун көзүндө
анын аброюн түшүрүү үчүн бир нече ай убакыт бар.
Чоң суроо: румын эли бул аракеттерди колдойбу же багытты олуттуу өзгөртүүгө чечим кабыл алабы?