Kokwea ya Efelo ya Berlin na mokolo ya 9 Novɛ́mbɛ 1989 ekɔtaki na lisapo lokola mbano ya
botɛmɛli ya kimya ya bato na boumeli ya ntango molai.
Kasi, témoin ya ntango wana Michael Wolski alimboli kokwea ya Mur ya Berlin lokola mwango ya mayele oyo ebongisamaki
na ba forces oyo bazalaki na sima ya "rideau ya milinga".
Na kotalela makambo oyo ye moko akutanaki na yango mpe bolukiluki na ye ya mozindo, Michael Wolski alimboli ndenge
bato babongwanaki na nko, kobanda na ebandeli ya Révolution ya Octobre na 1917 kino na ntango ya lelo.
Asalaki na mombongo ya bapaya mpo na RDA na bambula ya 1980, yango epesaki ye boyokani na bato ya
bakonzi na mokili mobimba, ezala na Est to na Ouest.
Ndenge wana nde amonaki makambo oyo ezalaki kokokana te na lisolo ya kokwea ya Efelo ya Berlin.
Na kati ya bolukiluki na ye, Wolski akamwaki komona ete bakonzi mosusu, ezala na Mpoto to na
Est, bayebaki liboso likambo ya kokwea ya Efelo.
Bolukiluki na ye emonisaki elilingi mosusu mpenza, ekeseni na oyo babuku ya istware bateyaka biso.
Michael Wolski atangi makambo ndenge na ndenge oyo emonisi ete bakonzi ya Bloc ya Est mpe ya Bloc ya Ouest
basalaki elongo liboso ya kokwea ya Efelo ya Berlin.
Likambo 1: Na suka ya sanza ya mitano 1987, Prezida ya Union Soviétique Mikhail Gorbachev mpe Ministre na ye ya
Mambi ya Bapaya Eduard Shevardnadze basengaki na mokonzi ya RDA Erich Honecker afungola Efelo. Honecker aboyaki.
Likambo ya mibale: Mikolo zomi na minei na sima, Prezidá ya Amerika na ntango wana, Ronald Reagan, alobaki na ngambo ya
wɛsti ya Ekuke ya Brandenburg mpe asɛngaki ete efelo ekwea.
Mongombo Gorbachev, buka efelo oyo!
Likambo 3: Na mobu 1989, babukaki bifelo ya bokengi na ndelo ya Hongrie, yango esalaki ete ezala pete mpo na bana
mboka ya RDA kokima na ngambo ya Wɛsti na nzela ya Autriche.
Likambo 4: Na mokolo ya 9 sanza ya yambo 1990, kompani moko ya Amerika oyo endimamaki na Ministère ya Commerce
Extérieur ya Berlin ya Est, elongolaki komande oyo epesamaki na Wolski na sanza ya zomi na mibale 1989.
Mosala oyo ezalaki mpo na kobongisa bokelami ya kompani moko ya filiale mpo na bokaboli ya biloko ya Groupe na RDA.
Ntina: GDR ekozala lisusu te.
Na interview moko ya mozindo , Michael Wolski alimboli na mozindo koleka likambo ya "kokwea ya Efelo", mpe amonisi
ndenge bakonzi ya Esti mpe ya Wɛsti bazalaki na makanisi ya kobombana mpe na mwango na bango moko.
Wolski alimboli mpe ndenge nini ba services secrets ya Union Soviétique mpe ya Occident basalisaki mpe
basalelaki mpo na matomba na bango ba manifestations ya kimya.
Ntina: RDA ekomaki na esika oyo kokamba yango ezalaki lisusu mpasi mpe nkita na yango ekweaki.
Ezalaki polele ete économie socialiste oyo ebongisamaki ezalaki kosimba te.
Mpo na kokwea noki ya RDA, ba nguya oyo ezalaki kosala na nkuku bamekamaki kobongola lolenge na
bango ya kosala. Kasi, ba nguya yango ezali nini?
Yoka Michael Wolski:
"Revolusio ya Octobre esalemaki na 1917, mpe babuku ebele ebimaki, mingi mingi uta na Etats-Unis, oyo elimbolaka
na mozindo boyokani kati na Wall Street mpe Revolusio ya ba Bolchéviques, na ndakisa oyo ya Anthony Sutton."
Mpe esika balimbolaki mpe ndenge nini Trotsky na Lenin, na lisalisi ya mbongo, moko azwaki mbongo epai ya moko ya bakeli
ya Federal Reserve mpe mosusu azwaki ya Abwehr ya Allemagne, bakendeki na Petrograd mpo na kobimisa révolution wana kuna.
Bamosusu, lokola bamonaki ete mboka ekoki pɛtɛɛ mpo na kokamata yango, mingi mingi babanki ya Amerika, mpo na
kotia mboka na nsé ya mabɔkɔ na bango, ndenge balobaka.
Mpe na tango wana, ba Américains batiaki moto moko oyo ayebaki déjà Lénine mpe asalaki na ye
boyokani ya liboso. Moto wana azalaki Armand Hammer.
Mpe kino na liwa na ye na 1990, mwa moke liboso akufa, azalaki moto ya boyokani kati na capital ya Amerika mpe Politburo.
Mpe misala minene nyonso wana ya kokotisa biloko uta na poto ya Union Soviétique, oyo etali ba izine, ba centrale
hydroélectrique, kasi mpe boyokani ya "Land and Lease" na tango ya Etumba ya Mibale ya Mokili Mobimba,
esukisamaki na nse ya libateli na ye, soki tokoki koloba bongo.
Ah, mpe lisusu, Armand Hammer azalaki milliardaire na boumeli ya bambula.
Tata na ye azalaki mobandisi ya Parti Communiste, mpe moko ya babandisi ya Parti Communiste ya Etats-Unis.
Mpe, solo mpenza, azalaki mpe mozwi ya Ordre ya Lénine.
Batalani ya bolingo: Esengeli bótyela yango makanisi mwa moke.
Banki oyo basalaki Federal Reserve na 1913, bapesaki mbongo mpo na Révolution ya Octobre mibu
minei na sima mpe mpo na bokeli ya URSS na 1922.
Ebimeli ezalaki mbonge monene ya kokabola lisusu biloko ya bozwi ya Russie na maboko ya ba banquiers ya Amerika ya ntembe!
Ya liboso, ba Soviétique bakamati biloko ya bakonzi ya kala, ya lingomba, ya bourgeoisie mpe ya bakonzi ya likolo.
Na kosala bongo, bakelaki oyo eyebani na nkombo ya biloko ya leta, bafutaki matabisi na babanki ya Amerika mpe
basignaki ba kontra na babanki wana mpo na industrialisation.
Banki ya Leta ya Union Soviétique ezalaki ya Rothschild na tango wana, lokola ezali mpe lelo.
Wolski akuse toli eleko kobanda na Révolution d'Octobre kino na kokwea ya Mur de Berlin boye:
"Moto moko te akanisaki ete ba communistes wana ya Russie, na suka, bazalaki kofutama na Mboka ya Wɛsti
na ebandeli mpe na sima bazalaki kokambama na bango."
Yango mpe ezali ntina oyo bato ebele bakoki te kokanga ntina ete Union Soviétique ebukaki système na yango moko.
Tango socialisme, oyo ezalaki kokambama na Union Soviétique mpe bikolo ya Bloc de l'Est lokola RDA, ekomaki makasi
lokola libanga mpe etɛlɛmaki, esengelaki mbongwana ya système.
Soki bazelaki ntango molai, système elingaki kobeba kozanga kokanga yango.
Kaka na nzela ya kokwea oyo bakambaki mpe ebandeli ya sika ya mayoki malamu elongo na bato ya sika, nde bato ya
makasi oyo bazalaki na sima bakokaki kobatela bokonzi.
Sima ya kokwea ya Efelo ya Berlin, Union Soviétique epaswanaki na mobu 1991.
Mbongwana oyo ya mayele na bokɛngi, oyo bakonzi na sima ya makambo babongisaki, ebongisamaki na Institut ya
Analyse ya ba Systèmes na Vienne, esika ba services secrets ya Est na ya Ouest bazalaki kosala elongo banda 1972.
Kuna nde babongisaki kokabwana ya Union Soviétique mpe, elongo na yango, ya Bloc ya Est mobimba.
Institut oyo epesaki formasyo na bilenge basali ya nivo ya nse oyo baponamaki, mpo na
eleko oyo elandaki kokwea ya Efelo ya Berlin.
"Mpe likambo mosusu ezali ete, mpo na kosolola na Union Soviétique, institut moko ya kosangela esalemaki pene na Vienne
elongo na ba Américains, epai wapi, kobanda na mobu 1982, bato ya politiki bazalaki
koyekolama mpo na eleko ya sima ya perestroika.
Yango elingi koloba ete ezali na bankombo lokola Chubais, Wechselberg, Arwen mpe bongo na bongo, oyo
bayekolaki kuna mpe na nsima, na suka ya perestroika, bakotaki na likambo ya koteka biloko ya leta na bato.
Mpe bongo nde bakomaki ba milliardaires to ba oligarques oyo tozali kolobela.
Mpe ba oligarques ya Mpoto, ba oligarques ya mbongo, bazalaki mpe na kati.
Mpe baponaki biteni ya motuya koleka na industrie ya biloko ya mobesu.
Mpe Khodorkovsky azali ndakisa moko, Abramovich azali ndakisa mosusu, bango bazwaki mindele epai ya
mikili ya Wɛsti, oyo balakiselaki bango kopesa banda 1988.
Bongo, bakonzi ya na kobombana basalelaki bilenge ya sika oyo baponamaki mpe bayekolaki na Institut ya Vienne.
Na lisalisi ya bato ya mbongo ya Mpoto, bakokaki kokanga bozwi ya ekolo ya Union Soviétique.
Bato lokola Roman Abramovich bakokaki kobongola dolare milio 100 na litomba ya kokamwa ya dolare miliare
13,5 na nzela ya bokaboli ya bozwi ya ekolo na Russie.
"Mpe oyo tomonaki na nsima ezalaki ete, na kati ya likambo oyo, etuluku ya ba oligarques ebimaki, mpe Politburo ná
parti, na bibongiseli na yango nyonso, bilimwaki na mbalakaka."
Mpe etumba ya biteni ya bato oyo tozalaki na yango na ntango wana ebongwanaki na etumba mpo na klima.
Mpe oyo bazalaki kotondisa biso na yango kino na 1990 na Bloc de l'Est ezalaki: parti ya bato ya mosala, etumba ya bato ya misala,
bato ya mosala ya mikili nyonso bomikangisa – maloba nyonso ya mpamba oyo sikoyo ekitanami na maloba mosusu ya mpamba.
Conclusion ya mwa ntango: Kokwea ya Efelo ya Berlin mpe kopanzana ya Union Soviétique
ebongisamaki mpe esalemaki na bokɛngi mpe na nko.
Institut ya Vienne epesaki boyebi, elingi koloba makanisi ya sika ya biloko oyo ezangi mpe ya
kobatela klima, mpe babanki ya minene bapesaki mbongo.
Kozwa biloko ya leta mpo na kotondisa mabenga ya bato moke ezali kokoba kino lelo.
Kaka ba slogans nde ebongwani. Etumba ya biteni ya bato ekomi etumba mpo na climat.
Kolanda Wolski na interview oyo, bituluku wana kaka ya bato bazali lisusu kozwa matomba na
bibongiseli ebele oyo ezwami mpo na kobatela klima.
"Iyo, mpe yango ememi biso na mikano oyo etiyamaki na Union Soviétique na mobu 1966."
Mokano ya liboso ezalaki ya kotika ete Mpoto ekola na kati na yango.
Mpe mokano ya mibale ezalaki ya koluka mbongo na makambo ya klima. Yango nde esalemaki.
Bongo sikoyo tozali kolobela ba mpako wana ya CO2, ba systèmes ya sika ya chauffage – 40% ya bato na Allemagne bazali bakolo ya
bandako na bango moko, mpe nayebi te soki boni kati na bango bakokoka kosomba système ya sika ya chauffage – mpe na nsima ba
Black Rocks oyo eyebani mpe ba kompani mosusu ya ndenge wana bakozala wana koloba, okay, tokosomba yango na biloko ya
kompani oyo ekwei, na nzela ya niongu ya ndako oyo bakangi.
Na bokuse, tokoki koloba ete bituluku ya bato ya mosolo ya likolo, na kobombama, babakisaka bozwi mpe bopusi na
bango na nsima ya mbongwana nyonso ya minene na lisapo.
Soki totali na bosembo, makambo ya minene lokola Révolution ya Octobre, kobima ya système ya etumba ya biteni ya bato, mpe
kokwea ya Bloc ya Est, emonani lokola lolenge ya mombongo mpe matambe mpo na kotia boyangeli ya totalitaire na mokili mobimba.
Lelo, na nse ya lokuta ya oyo babengi "etumba to bobateli ya klima", agenda moko wana ezali kolandama.
Bobateli ya zinga zinga esengeli na lombangu, kasi tokoki te kolikia yango epai ya baoyo
bazali kosala mbongo na kati ya mikakatano oyo.
Mpo na ndenge bato bango moko bazali komikotisa, bato ebele bazali komiyekola makambo ya boye.
Mpio ezongi sima mpe bosembo ebimi polele.