I hinga te Parepare o Berlin i te 9 o Noema 1989, ā, i tuhia ki te hītori hei hua o ngā whakahe ā-iwi rangimārie i roa.
Heoi, e kī ana te kaiwhakaatu o nāianei, a Michael Wolski, ko te hinga o te Pare Pare he nekehanga rautaki i
whakamaheretia e ngā ope kei muri i tētahi 'mata auahi'.
E hāngai ana ki āna ake wheako me tana rangahau hōhonu, e whakaahua ana a Michael Wolski i tētahi panonitanga
whai whakaaro o te hapori mai i te tīmatanga o te Huringa o Oketopa i te tau 1917 tae noa ki ēnei rā.
I mahi ia i te hokohoko ā-waho mō te GDR i ngā tau 1980, ā, nā reira i whiwhi ai ia i ngā hononga
ā-ao ki ngā kaiwhakahaere i te Rawhiti me te Hauauru.
Koinei te āhua i kitea ai e ia ngā hē i huri noa i te pūrākau mō te hinga o te Pare o Berlin.
I roto i āna rangahau, i ohorere a Wolski i kitea e ia i mōhio ētahi rangatira kua tohua, i te Hauāuru
me te Rawhiti, mō te hinganga o te Pare i mua ake.
I whakaatu tana rangahau i tētahi whakaahua tino rerekē i tā ngā pukapuka hītori e whakaako ana ki a tātou.
E tohu ana a Michael Wolski i ngā kaupapa maha e whakaatu ana i ngā mahi whakarite a ngā kaiārahi o te Rōpū
Rāwhiti me te Rōpū Hauāuru i mua i te hinga o te Pare o Berlin.
Takahanga 1: I te mutunga o Mei 1987, i tono te Perehitini o Uniana Soviet, a Mikhail Gorbachev, me tana Minita Take Tāwāhi, a
Eduard Shevardnadze, kia whakatuwhera a Erich Honecker, te upoko o te kāwanatanga o te GDR,
i te Parepare o Berlin. I whakahē a Honecker.
Takahanga 2: I muri iho i ngā rā tekau mā whā, ka kōrero te Perehitini o Amerika a Ronald Reagan i te
taha uru o te Kuaha o Brandenburg, ā, ka karanga hoki ia kia hinga te Parepare o Berlin.
E te rangatira Gorbachev, whakangaromia tēnei pakitara!
Takahanga 3: I te tau 1989, i wetekina ngā ārai rohe i Hūngāri, ā, nā reira i māmā ake ai mō ngā
tāngata nō te GDR te rere ki te Hauauru mā Ōtiria.
Takahanga 4: I te 9 o Hānuere 1990, i whakakore tētahi kamupene o Amerika kua whakamanahia e te Manatū Tauhokohoko o Waho o
Berlin Rāwhiti i tētahi ota i tukuna ki a Wolski i Tīhema 1989.
I whakaritea tēnei mahi hei whakarite i te whakatū i tētahi kamupene peka mō te tohatoha i ngā hua a te Rōpū i te GDR.
Take: Kāore he GDR anō.
I roto i tētahi uiui taipitopito , ka kōrero taipitopito a Michael Wolski mō te "ngaronga o te Parepare", ā, ka
whakaatu i tētahi huarahi kua whakamaheretia me ngā hiahia huna a ngā kaiārahi o te Rāwhiti me te Hauauru.
Ka whakamārama hoki a Wolski me pēhea i whakatairangahia, i whakamahia hoki ngā whakahe
whakatau e ngā ratonga muna o te Soviet me te Hauāuru.
Take: Kua tae te GDR ki te taumata kāore e taea te whakahaere, ā, kua pakaru tōna ōhanga.
I tino mārama kāore i whai hua te ōhanga whakamahere a te rōpū pāpori.
Nā te hekenga tere o te GDR, i whakamanatia ngā ope kei muri i ngā tirohanga kia
whakarerekē i ā rātou rautaki. Engari he aha ēnei ope?
Whakarongo ki a Michael Wolski:
I puta te Huringa o Oketopa i te tau 1917, ā, kua puta he maha ngā pukapuka, otirā nō Amerika, e whakamārama
taipitopito ana i te hononga i waenga i a Wall Street me te Huringa Bolshevik, hei tauira nā Anthony Sutton.
I whakamārama hoki i te āhua i haere ai a Trotsky rāua ko Lenin ki Petrograd, i whai rauemi pūtea rāua—tētahi nā tētahi
o ngā kaiwhakatū o te Federal Reserve, tētahi nā te tari Abwehr o Tiamana—hei whakaoho i te huringa i reira.
Ko ētahi nā te mea i kite rātou i te whenua e pakeke ana mō te tango, arā ko ngā kaihāpai pūtea o Amerika, kia whakanoho
ai rātou i te whenua i raro i tō rātou parirau, kia pērā ai.
I taua wā, i whakatū e ngā Amerikana tētahi tangata i mōhio kē ki a Lenin, ā, i whakaritea e ia ngā
whakaaetanga tuatahi ki a ia. Ko Armand Hammer taua tangata.
Ā, tae noa ki tōna matenga i te tau 1990, i ngā rā tata i mua i tōna matenga, ko ia te kaihono i
waenga i te kāpitara o Amerika me te Politburo.
Ā, i raro i tōna mana whakahaere, i oti katoa ēnei kaupapa kawemai matua a te Uniana Soviet—pērā i ngā
wheketere, ngā teihana hiko wai, me te kirimana 'Land and Lease' i te wā o te Pakanga Tuarua o te Ao.
Ā, hei kī atu, i roto i ngā tau, he piriona ia a Armand Hammer.
Ko tōna pāpā te kaiwhakatū o te Pāti Komonita, ā, ko ia hoki te kaiwhakatū tahi o te Pāti Komonita o Amerika.
Ā, kāore e kore, i whakawhiwhia hoki ia ki te Rōpū o Lenin.
br] E ngā kaititiro: Me waiho kia tau tēnei ki a koutou mō tētahi wā poto.
Ko ngā kaihāpai pēke i whakatū i te Federal Reserve i te tau 1913, nā rātou i pūtea te Huringa o Oketopa i
muri iho i ngā tau e whā, me te whakatūnga o te Uniana o ngā Reporepore o Ruhia i te tau 1922.
Ko te hua he ngaru nui o te tohatoha anō i ngā rawa Rūhia ki ngā ringa o ngā kaiwhakahaere pēke o Amerika e ruarua ana!
Tuatahi, i tango rawa e ngā Soviet i ngā rangatira, i te hāhi, i te kāhui whai rawa waenga, me ngā rangatira whakahaere teitei.
Nā rātou i hanga tērā e mōhiotia ana ko te rawa tūmatanui, i utua ngā huanga ki ngā kaihāpai pūtea o Amerika, ā, i oti
i a rātou ngā kirimana ki ēnei kaihāpai pūtea mō te ahumahi.
Nō Rothschild te Pēke ā-Motu o te Soviet i taua wā, ā, pērā tonu i ēnei rā.
Ka whakarāpopoto a Wolski i te wā mai i te Huringa o Oketopa ki te hinga o te Pare o Berlin pēnei:
"Kāore he tangata i whakaaro ka whiwhi pūtea ēnei komonitara Rūhia i te mutunga iho nā te Hauāuru i te wā
tīmatanga, ā, i muri mai ka whakahaerehia rātou e rātou."
Koia hoki tērā te take kāore e maha ngā tāngata e mārama ai kua wetewetea e te Uniana Soviet tōna ake pūnaha.
I te wā i mārō, i tūpato hoki te pāpori rangatōpū i āraia e te Uniana Soviet me ngā whenua o te Rōpū
Rāwhiti pērā i te GDR, i hiahiatia he panoni pūnaha.
Mēnā i roa rawa rātou ki te tatari, ka pakaru kore whakahaere te pūnaha.
Nā te hinga whakahaere anake, me te tīmatanga hou aroha me ngā kanohi hou, i taea ai e ngā kaha
kei muri i ngā āhua te pupuri i te mana whakahaere.
I muri i te hinga o te Parepare o Berlin, i wehenga te Uniana Soviet i te tau 1991.
I whakaritea tēnei panoni rautaki whakahaerehia e ngā mana kei muri i ngā āhua i te Pokapū Tātaritanga Pūnaha
i Vienna, i reira kua mahi tahi ngā ratonga huna o te Rāwhiti me te Hauauru mai i te tau 1972.
I reira i whakamaherehia ai te wehenga o te Uniana Soviet, me te katoa o te Rohe Rāwhiti.
I whakangungu tēnei whare wānanga i ētahi kaiwhakahaere rangatahi kōtaha mō te wā i muri i te hinga o te Pare o Berlin.
"Ā, ko tētahi atu take, kia taea ai te mahi tahi ki te Uniana Soviet, i whakatūria he whare wānanga ngātahi i te taha o Vienna
me ngā Amerikana, i reira, mai i te tau 1982, i whakangungua ai ngā kaimahi tōrangapū mō te wā i muri i te perestroika."
Ko te tikanga, he ingoa pērā i a Chubais, Wechselberg, Arwen me ērā atu, i whakangungua ki reira, ā, i te mutunga
o te perestroika, i whai wāhi rātou ki te whakawhāngai i ngā rawa tūmatanui, ngā rawa ā-kāwanatanga.
Ā, koia rā te huarahi i riro ai rātou hei pirionaia, hei oligarch rānei e kōrero nei mātou.
"Ā, i uru hoki ngā oligarch nō te Hauāuru, arā, ngā oligarch pūtea."
Ā, kua tīpakohia e rātou ngā wāhanga tino pai o te ahumahi rauemi mata.
Ko Khodorkovsky tētahi tauira pērā, ko Abramovich tētahi atu, kua whiwhi nama i te Hauāuru, ā, kua
whakamanahia ngā oati nama mō rātou mai i te tau 1988.
Nā ngā mana i muri i ngā āhua i whakamahia ai ētahi rangatahi kua tohua, kua whakangungua i te Whare Wānanga o Vienna.
Nā te āwhina a ngā kaiwhakahaere pūtea o te Hauāuru, i taea e rātou te hopu i ngā rawa ā-motu o te Uniana Soviet.
I taea e ngā tāne pērā i a Roman Abramovich te huri i te $100 miriona kia $13.5 piriona te whiwhinga
whakamīharo mā te tohatoha anō i ngā rawa ā-motu o Ruhia.
"Ā, ko tā mātou i wheako i taua wā, ko te puta mai o te kāwai oligarch i tēnei, ā, ka ngaro ohorere
te Politburo me te pāti, me ōna hanganga katoa."
Ā, kua huri te pakanga ā-āhanga i a mātou i taua wā hei pakanga āhuarangi.
Ā, ko ngā mea i pāngia mai ki a mātou tae noa ki te tau 1990 i te Rōpū Rāwhiti, ko te pāti o te akomanga kaimahi, te pakanga
ā-akamanga, 'ā, 'Kia kotahi ngā kaimahi o ngā whenua katoa' – he rerenga kōrero kau katoa ēnei, ā, kua
whakakapia ināianei e ētahi atu rerenga kōrero kau.
Whakatau wāhanga: I āta whakamaheretia, ā, i whakatinanahia mā te whakahaere whai whakaaro te hinganga
o te Pare o Berlin me te wehenga o te Uniana Soviet.
I whakarato e Te Whare Wānanga o Vienna ngā mātauranga, arā, te ariā hou mō ngā rauemi pūmau me te tiaki
āhuarangi, ā, i whakarato e ngā pēke matua te moni.
Kei te haere tonu tēnei tango rawa ā-iwi ki ngā putea o te tokoiti tae noa ki ēnei rā.
Kua huri noa iho ngā whakataukī. Kua huri te pakanga ā-āhua ki te whawhai mō te āhuarangi.
E ai ki a Wolski i tēnei uiui, kei te whai painga anō ngā rōpū tangata kotahi i ngā
tikanga maha kua mahia mō ngā take tiaki āhuarangi.
"Āe, ā, nā tēnei ka tae tātou ki ngā whāinga i whakaritea i te Uniana Soviet i te tau 1966."
Ko te whāinga tuatahi kia tupu a te Hauāuru ki roto i tēnei.
Ā, ko te whāinga tuarua kia whiwhi moni mai i te āhuarangi. Koinei te mea i puta.
"Nō reira, ināianei kei te kōrero mātou mō ēnei tāke CO2, mō ngā pūnaha whakamahana hou – 40% o te hunga i Tiamana e rangatira ana
i ā rātou ake whare, ā, kāore au e mōhio e hia o rātou ka taea te utu i tētahi pūnaha whakamahana hou – ā, ka tae pea ngā kamupene
rongonui pērā i a Black Rocks me ērā atu ki reira, ka mea, 'Āe, ka hoko mātou i ngā rawa i
te whare pakaru, i te hoko aukatinga whare'."
Whakakapi: Hei whakarāpopoto, ka taea te kī e ngā porowhita pūtea nui kei muri i te parani auahi e whakawhānui
ana i ā rātou rawa me tō rātou mana i ia korikori hītori.
Ki te tirohanga tūturu, ko ngā kaupapa nui pērā i te Hurihanga o Oketopa, te puta mai o te pūnaha pakanga ā-āhanga, me te
hinga o te Rōpū Rāwhiti e whakaatu ana he tauira pakihi, he hikoinga hoki ki te whakatū i tētahi kāwanatanga katoa ā-ao.
I tēnei rā, i raro i te āhua o te kīanga 'whawhai āhuarangi' rānei 'tiaki āhuarangi', kei te whai tonu i taua kaupapa kotahi.
E tino hiahiatia ana te tiaki taiao, engari kāore e taea te tūmanako ki te hunga e whai painga ana i ēnei raru.
Nā te whai wāhi whaiaro, kei te piki haere te hunga e rapu mōhiohio ana mō ēnei take.
Ka hiki te kohu, ka hinga ngā pae.