דער פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט דעם 9טן נאָוועמבער 1989 איז אַרײַנגעגאַנגען אין דער געשיכטע ווי דער
רעזולטאַט פֿון לאַנגע פרידלעכע בירגערלעכע פּראָטעסטן.
אָבער דער הײַנטצײַטיקער עד מײַקל וואָלסקי באַשרײַבט דעם פֿאַל פֿון דער וואַנט ווי אַ געפּלאַנטן
סטראַטעגישן שריט דורך כּוחות הינטער אַ "רויש־פֿאַרשטעל".
מיכאַיל וואָלסקי באַשרײַבט, באַזירט אויף זײַנע אייגענע דערפֿאַרונגען און גרונטלעכער פאָרשונג, אַ באַוווּסטע
טראַנספֿאָרמאַציע פֿון דער געזעלשאַפֿט פֿון דעם אָנהייב פֿון דער אקטאבער־רעוואָלוציע אין 1917 ביז הײַנט.
ער האָט אין די 1980ער יאָרן געאַרבעט אין אויסערן־האַנדל פֿאַר דער ד.ד.ר., וואָס האָט אים געגעבן אינטערנאַציאָנאַלע
קאָנטאַקטן אויף פאַרוואַלטונג־שטאַפּל ביידע אין מזרח און מערב.
אַזוי האָט ער אַנטדעקט די אומקאָנסיסטענצן אַרום דער געשיכטע פֿון דעם פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט.
אין דער לויפֿ פֿון זײַנע אויספֿאָרשונגען איז וואָלסקי איבערראַשט געוואָרן צו אַנטדעקן אַז אויסגעקליבענע פֿירער,
ביידע אין מערב און אין מזרח, האָבן געהאַט פֿריִערדיקע וויסן וועגן דעם פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט.
זיין פאָרשונג האָט אַנטדעקט אַ גאָר אַנדערש בילד ווי דאָס וואָס די געשיכטע־ביכער אונדז לערנען.
מיכאַיל וואָלסקי דערמאָנט עטלעכע געשעענישן וואָס אַנטפּלעקן קאָאָרדינירטע אַקציעס פֿון די פֿירער אין דעם
מיזרח־בלאָק און דעם מערב־בלאָק, וואָס האָבן געפֿירט צום פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט.
געשעעניש 1: בײַם סוף פֿון מײַ 1987 האָבן דער סאָוועטישער פּרעזידענט מיכאיל גאָרבעטשאָוו און זײַן אויסערן־מיניסטער עדואַרד
שעוואַרדנאַדזע געפֿאָדערט, אַז דער הויפּט־שטאַט פֿון דער דײַטשער דעמאָקראַטישער רעפּובליק, עריך
האָנעקער, זאָל עפֿענען די וואַנט. האָנעקער האָט אָפּגעזאָגט.
געשעעניש 2: פֿערצן טעג שפּעטער האָט דער אמעריקאַנער פּרעזידענט ראָנאַלד רייגן גערעדט אויף דער מערבֿדיקער
זײַט פֿון דער בראַנדענבורגער טויער און אויך גערופן אַז די וואַנט זאָל אַראָפּגיין.
הער גאָרבעטשאָוו, רייס אַראָפּ די וואַנט!
געשעעניש 3: אין 1989 זענען די גרעניצ־פֿאַרשטאַרקונגען אין אונגאַרן אָפּגענומען געוואָרן, וואָס האָט עס
גרינגער געמאכט פֿאַר בירגער פֿון דער דײַטשער דעמאָקראַטישער רעפּובליק צו אַנטלויפֿן קיין מערב דורך עסטרײַך.
געשעעניש 4: דעם 9טן יאַנואַר 1990 האָט אַ אמעריקאַנער פירמע, אַקרעדיטירט בײַם מזרח־בערלינער מיניסטעריום פֿאַר
אויסערן־האַנדל, אָפּגעזאָגט אַ באַשטעלונג וואָס איז געגעבן געוואָרן בײַ Wolski אין דעצעמבער 1989.
די אויפֿגאַבע איז געווען אין צוגרייטונג פֿאַר דער גרינדונג פֿון אַ טאָכטער־פֿירמע פֿאַר דער פֿאַרטיילונג
פֿון די פּראָדוקטן פֿון דער גרופּע אין דער ד״ר אַל.
סיבה: עס וועט נישט מער זײַן קיין GDR.
אין אַ דעטאַלירטן אינטערוויו גייט מיכאַיל וואָלסקי אין פיל מער דעטאַיל וועגן דעם "פֿאַל פֿון דער וואַנט", און
אַנטפּלעקט אַ געפּלאַנטן צוגאַנג מיט פאַרבאָרגענע אינטערעסן פֿון דער פֿירערשאַפֿט ביידע אין מזרח און מערב.
וואָלסקי דערקלערט אויך ווי די פֿרידלעכע דעמאָנסטראַציעס זענען פּראָמאָווירט און אויסגענוצט געוואָרן
דורך די סאָוועטישע און מערבֿדיקע געהיימע דינסטן.
סיבה: די ד.ד.ר. האָט דערגרייכט דעם פּונקט פֿון אומרעגירונג און עקאָנאָמישן צוזאַמענברוך.
עס איז געווען קלאָר אַז די סאָציאַליסטישע פּלאַנירטע עקאָנאָמיע האָט נישט געאַרבעט.
צוליב דעם שנעלן צוריקגאַנג פֿון דער דדרא, זענען די כוחות הינטער די קוליסן געצווונגען צו טוישן
זייער סטראַטעגיע. אָבער וואָס פֿאַר כוחות זענען דאָס?
הערט צו מיכאַיל וואָלסקי:
"אין 1917 איז געווען די אקטאבער־רעוואָלוציע, און עס זענען אַרויסגעקומען עטלעכע ביכער, בעיקר פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן,
וואָס באַשרײַבן אין גרויסן דעטאַל די פֿאַרבינדונג צווישן וואַל סטריט און דער
באָלשעוויסטישער רעוואָלוציע, למשל פֿון אַנטאָני סאַטאָן."
עס האָט אויך באַשרײַבן ווי טראָצקי און לענין, אויסגעשטאַטעט מיט פינאַנציעלע רעסורסן — איינער פֿון די גרינדער פֿון דער פֿעדעראַלער
רעזערוו און דער צווייטער פֿון דער דײַטשער אַבװהער — זענען געגאַנגען קיין פּעטראָגראַד צו אָנשטויסן די רעוואָלוציע דאָרט.
עטלעכע, ווײַל זיי האָבן געזען דאָס לאַנד ווי רײַף צו איבערנעמען, נעמלעך די אַמעריקאַנער באַנקירן, כּדי דאָס
לאַנד אונטער זייער פֿליגל צו ברענגען, אַזוי צו זאָגן.
און אין יענער צײַט האָבן די אמעריקאנער באַשטימט אַ מענטש וואָס האָט שוין געקענט לענין און האָט מיט אים געמאכט
די ערשטע הסכמות. דער מענטש איז געווען אַרמאַנד האַמער.
און ביז זײַן טויט אין 1990, קורץ פֿאַר זײַן טויט, איז ער געווען דער פֿאַרבינדער צווישן דער
אמעריקאַנער הויפּטשטאָט און דעם פּאָליטביוראָ.
און אַלע די הויפּט ימפּאָרט־פּראָיעקטן פֿון דער סאָוועטישער פאראייניקונג, וואָס האָבן אַרײַנגענומען פאַבריקן, הידראָעלעקטרישע
קראַפֿט־סטאַנציעס, אָבער אויך דעם "לאַנד און ליז"־אָפּמאַך בשעת דער צווייטער וועלט־מלחמה, זענען, אַזוי צו
זאָגן, אונטער זײַן פּאַטראָנאַזש אָפּגעשלאָסן געוואָרן.
אָ, און דערצו איז אַרמאַנד האַמער איבער די יאָרן געווען אַ ביליאָנער.
זיין טאַטע איז געווען דער גרינדער פֿון דער קאמוניסטישער פּאַרטיי און מיטגרינדער פֿון דער
קאמוניסטישער פּאַרטיי פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן.
און, כמובן, איז ער אויך געווען אַ באַקומער פֿון דער אָרדענונג פֿון לענין.
בריער] טײַערע צוקוקער: איר מוזט דאָס פֿאַר אַ מאָמענט אַרײַנזאַפּן.
באַנקירן וואָס האָבן געגרינדעט די פֿעדעראַלע רעזערוו אין 1913, האָבן פֿינאַנצירט די אָקטאָבער־רעוואָלוציע פֿיר
יאָר שפּעטער און די גרינדונג פֿון דער סאָוועטישער פֿאַראייניקונג פֿון סאָציאַליסטישע רעפּובליקן אין 1922.
דער רעזולטאַט איז געווען אַ ריזיקער וואַַל פֿון אומטיילונג פֿון רוסישע אַסעטן אין די
הענט פֿון צווייפֿלדיקע אַמעריקאַנער באַנקירן!
ערשטנס האָבן די סאָוועטן אויסגענומען די אַריסטאָקראַטן, די קירכה, די בורגערשאַפֿט און די הויכראַנגיקע באַאַמטע.
דערמיט האָבן זיי געשאַפֿן דאָס וואָס מען רופֿט עפֿנטלעכע אייגנטום, האָבן באַצאָלט אינטערעסן צו
אַמעריקאַנער באַנקירן און האָבן אָפּגעשלאָסן קאָנטראַקטן מיט די באַנקירן פֿאַר אינדוסטריאַליזאַציע.
דער סאָוועטישער שטאַטבאַנק האָט דעמאָלט געהערט צו ראָטשילד, ווי ער הײַנט געהערט צו ראָטשילד.
וואָלסקי פֿאַססט צונויף די פּעריאָדע פֿון דער אָקטאָבער־רעוואָלוציע ביזן פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט אַזוי:
"קיינער וואָלט נישט געמיינט אַז די רוסישע קאמוניסטן זענען לעצטנס פינאַנצירט געוואָרן דורך דעם מערב אין
דער אָנהייב־פֿאַזע און שפּעטער קאָנטראָלירט געוואָרן."
דאָס איז אויך דער גרונט פֿאַר וואָס פילע מענטשן קענען נישט פֿאַרשטיין אַז דער סאָוועטישער
פֿאַראייניקונג האָט אָפּגעשטעלט איר אייגענעם סיסטעם.
ווען סאָציאַליזם, מיט זײַן פירער, דער סאָוועטישער פארייניקונג, און די מזרח־בלאָק־לענדער ווי די ד.ד.ר., איז געוואָרן
אָסיפיצירט און סטאַגנירט, איז אַ סיסטעם־טוישן געווען נייטיק.
אויב זיי וואָלטן געווארט צו לאַנג, וואָלט דער סיסטעם אומקאָנטראָלירבאַר צוזאַמענגעפֿאַלן.
נאָר דורך אַ קאָנטראָלירטן צוזאַמענברוך און אַ מיטגעפֿילדיקן נײַעם אָנהייב מיט נײַע פּנימער האָבן די
כּוחות הינטער די קוליסן געקענט אויפֿהאַלטן די קאָנטראָל.
נאָך דעם פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט, איז די סאָוועטישע יוניע אין 1991 אויפֿגעלייזט געוואָרן.
דער קאָנטראָלירטער טויש אין סטראַטעגיע פֿון די מאַכטן הינטער די סצענעס איז צוגעגרייט געוואָרן אין דעם אינסטיטוט פֿאַר
סיסטעמען־אַנאַליז אין װיענע, וווּ די געהיימע דינסטן פֿון מזרח און מערב האָבן זינט 1972 צוזאַמען געאַרבעט.
דווקא דאָרט איז געפּלאַנט געוואָרן די אָפּברעכונג פֿון דער סאָװעטישער יוניע און מיט איר דער גאַנצער מיזרח־בלאָק.
דער אינסטיטוט האָט אויסגעבילדעט אויסגעקליבענע יונגע דזשוניאָר־מאַנאַדזשערס פֿאַר דער
צײַט נאָך דעם פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט.
"און נאָך אַ פּונקט איז אַז, כדי צו באַהאַנדלען מיטן סאָוועטישן פארייניקונג, איז געגרינדעט געוואָרן אַ געמיינזאַמער אינסטיטוט
נאָענט צו וויענע מיט די אמעריקאנער, וווּ זינט 1982 האָבן זיי געלערנט פּאָליטישן
פּערסאָנאַל פֿאַר די נאָך־פּערעסטרויקע־עפּאָכע."
דאָס מיינט אַז עס זענען דאָ נעמען ווי טשובייס, וועקסלבערג, אַרווען און אַזוי ווייטער, וואָס זענען דאָרט אויסגעבילדעט
געוואָרן און דערנאָך, בײַם סוף פֿון פּעריסטראָיקע, האָבן זיי זיך באַטייליקט אין
פּריוואַטיזירונג פֿון ציבורדיקן און שטאַטלעכן אייגנטום.
און אַזוי זענען זיי געוואָרן די ביליאָנערן אָדער אָליגאַרכן, וועגן וועלכע מיר רעדן.
"און די אָליגאַרכן פֿון מערבֿ, די פינאַנציעלע אָליגאַרכן, זענען אויך באַטייליקט געוואָרן."
און זיי האָבן אויסגעקליבן די הויפּט־שניטן אין דער רוי־מאַטעריאַלן אינדוסטריע.
און חודאָרקאָווסקי איז אַזאַ בײַשפּיל, און אַבראַמאָוויטש איז אַן אַנדער בײַשפּיל, וואָס האָבן באַקומען לאָנען
פֿון מערבֿ, און זיי האָבן זינט 1988 באַקומען לאָן־צוזאָגן.
די מאַכט הינטער די סצענע האָבן אַזוי נוצּט אויסגעקליבענע יונגע אויפשטייער, וואָס זענען געשולט געוואָרן אין דעם ווינער אינסטיטוט.
מיט הילף פֿון מערבֿדיקע פינאַנציער האָבן זיי געקענט איבערנעמען דעם נאַציאָנאַלן רייכטום פֿון דער סאָוועטישער פאראייניקונג.
מענטשן ווי ראָמאַן אַבראַמאָוויטש האָבן געקענט פֿאַרוואַנדלען 100 מיליאָן דאָלאַר אין אַ שטוּנדערנדיקן
פּראָפֿיט פֿון 13.5 ביליאָן דאָלאַר דורך די אומטיילונג פֿון דער נאַציאָנאַלער רייכטום אין רוסלאַנד.
"און וואָס מיר דעמאָלט דערלעבט האָבן, איז געווען אַז די אָליגאַרכישע קאַסטע איז אַרויסגעקומען פֿון דעם,
און דער פּאָליטביוראָ און די פּאַרטיי, מיט אַלע אירע סטרוקטורן, פּלוצלינג זענען פֿאַרשוווּנדן."
און דער קלאַס־קאַמף וואָס מיר האָבן דעמאָלט געהאַט, האָט זיך דעמאָלט פֿאַרוואַנדלט אין דעם קלימאַט־קאַמף.
און וואָס מען האָט אונדז באָמבאַרדירט ביז 1990 אין דעם מזרח־בלאָק, איז געווען די אַרבעטער־קלאַס־פּאַרטיי, קלאַס־קעמף,
פּראָלעטאַריער פֿון אַלע לענדער, פֿאַראייניקט זיך – אַלע ליידיקע פֿראַזעס וואָס זענען איצט
אויסגעטוישט געוואָרן מיט אַנדערע ליידיקע פֿראַזעס.
צװישענצײַטיקער מסקנא: דער פֿאַל פֿון דער בערלינער וואַנט און די אויפֿלייזונג פֿון דער סאָװעטישער פֿאַראייניקונג זענען געווען
פּינקטלעך פּלאַנירט און דורכגעפֿירט דורך צילגעריכטע קאָנטראָל.
דער ווינער אינסטיטוט האָט צוגעשטעלט די עקספּערטיז, דאָס הייסט די נײַע אידעאָלאָגיע פֿון באַגרענעצטע רעסורסן און
קלימאַט־שוץ, און די הויפּטבאַנקען האָבן צוגעשטעלט דאָס געלט.
די איבערנעמונג פֿון עפֿנטלעכע אַקטיוון אין די קעשענעס פֿון אַ פּאָר מענטשן גייט אָן ביז הײַנט.
נאָר די סלאָגאַנז האָבן זיך געביטן. דער קלאַס־קאַמף איז געוואָרן דער קאַמף פֿאַר דעם קלימאַט.
לויט וואָלסקי אין דעם אינטערוויו, די זעלבע גרופּעס מענטשן באַקומען ווידער נוץ פֿון די פילע מיטלען
וואָס זענען גענומען געוואָרן פֿאַר קלימאַט־שוץ־גרינדער.
"יאָ, און דאָס ברענגט אונדז צו די צילן וואָס זענען באַשטימט געוואָרן אין דער סאָוועטישער פאראייניקונג אין 1966."
דער ערשטער ציל איז געווען צו לאָזן דעם מערב אַרײַן וואַקסן אין עס.
און דער צווייטער ציל איז געווען צו מאַכן געלט פֿון דער קלימאַט. דאָס איז וואָס איז געשען.
"און איצט רעדן מיר וועגן די CO2־שטייערן, נײַע היצ־סיסטעמען – 40% פֿון די מענטשן אין דײַטשלאַנד באַזיצן זייער אייגענע הייזער, און
איך ווייס נישט וויפֿל פֿון זיי וועלן קענען באַצאָלן פֿאַר אַ נײַעם היצ־סיסטעם – און דאַן וועלן די באַרימטע בלאק־ראָקס און
ענלעכע פֿירמעס מסתּמא זײַן דאָרט און זאָגן, אָקעי, מיר וועלן עס קויפֿן פֿון דער באַנקראָט־מאַסע, פֿון אַ פֿאָרקלאָוזשער־אָקשאַן."
מסקנא: אין קורצן קען מען זאָגן אַז די קרײַזן פֿון הויכער פינאַנץ, וואָס שטייען הינטער דעם רויך־פֿאַרשפּיל, פֿאַרגרעסערן
זייער רייכטום און השפּעה מיט יעדן היסטאָרישן אומשטויס.
ווען מען באַטראַכט זיי אָביעקטיוו, ווײַזן די באַרימטע געשעענישן, אַזאַ ווי די אקטאבער־רעוואָלוציע, דער אויפֿקום פֿון דער
קלאַס־קאַמף־סיסטעם און דער צוזאַמענברוך פֿון דעם מזרח־בלאָק, זיך אַרויס ווי אַ געשעפֿט־מאָדעל און טריט צו
דער גרינדונג פֿון אַ גלאבאַלן טאָטאַליטאַרישן רעזשים.
הײַנט, אונטער דער פֿאַרשטעלונג פֿון דעם אַזוי־גערופֿענעם "קלימאַט־קאַמף אָדער
קלימאַט־שוץ", ווערט די זעלבע אַגענדע נאָכגעפֿאָלגט.
די שוץ פֿון דער סביבה איז דרינגענדיק נייטיק, אָבער מען קען נישט דערוואַרטן דאָס פֿון די וואָס פּראָפֿיטירן פֿון די קריזיסן.
צוליב פּערזענלעכע באַטייליקונג, מער און מער מענטשן אינפֿאָרמירן זיך וועגן אַזעלכע ענינים.
דער נעפּל הייבט זיך און די וואָגשיבלעך נייען זיך.