"Bino batalani ya symposium na biso ya bapanzi sango ya MWGFD na motó ya likambo: 'Monganga sima ya Corona,
botali ya kala mpe emonaneli ya mikolo mizali koya'.
Baninga mpe basungi na ngai ya bolingo, na lisolo na ngai, oyo napesi titre "Crise oyo babengi ya coronavirus lokola eloko
ya kolendisa nkisi ya sika," nalingi kolobela motuna ya ndenge nini nkisi ya mayele ekoki kozala sima ya coronavirus.
Lolenge ya nkisi oyo ezongisi bato na katikati, mpe ebongiseli ya bokolongono oyo, na elikya, mosika te ekokangama
te na makambo ya kotombola ya ebongiseli moko ya konyokola.
Nalingi mpe tósolola likambo ya maye tosengeli kosala na eleko ya mbongwana, epai wapi tozali naino na se ya bokonzi ya makasi ya
programɛ oyo ya kozanga bomoto, mpe, mingi mpenza, maye moto na moto akoki kosala mpo na
kobatela mpe kobatela kolongono ya nzoto na ye.
Banda mobu 2020, na katikati ya oyo babengi pandemi ya coronavirus mpe na mibu oyo elandaki, bato mingi mingi bakomi
koyeba, mingi mpenza na nzela ya makambo ya mpasi oyo bakutanaki na yango bango moko, ndenge nini makambo ebebaki makasi mpenza,
ata na lolenge ya kobebisa nyonso, Ata ndenge système na biso ya bokolongono mpe monganga ebebi, likambo oyo babengi crise ya
coronavirus ekoki mpe komonana lokola libaku, esika ya mbongwana epai wapi tokoki komona na mpasi ete monganga elongwe mpenza na
nzela na mibu oyo euti koleka mpe esengeli kozongela noki motuya na yango ya solo mpe mokumba na yango lokola mayele ya kobikisa
ya mobimba oyo etalelaka lokumu, bomoi mpe kolongono ya nzoto ya bato lokola bomoko oyo
ekabwanaka te kati na nzoto, makanisi mpe molimo.
Na litalisi na ngai, crise ya coronavirus ekoki mpe komonana lokola eloko ya kofungola miso, libengisi ya
kolamusa, mpe na boye lokola mobotisi ya nkisi ya sika.
Liboso napesa makanisi ya sikisiki na ntina na lolenge nkisi ya sika ya boye ekoki kozala, makanisi oyo nazali na elikya ete bato
mosusu ebele oyo bamipesi bakosepela kokolisa mpe kobongisa malamu koleka, nalingi tókanisa biso nyonso na mokuse kasi na polele,
ndenge système na biso ya bokolongono ezali mabe makasi sikoyo.
Ata na tango nazalaki kotanga, kasi mingi mpenza banda nabandaki mosala lokola monganga na 1989, namonaki ete
bopusi ya industrie pharmaceutique na mayele ya monganga ezali se kokola mobu na mobu.
Nkisi oyo ezali se kokoma talo mingi, oyo mbala mosusu matomba na yango eleki mpenza likama, ebimisami na zando mpe bakompanyi ya
nkisi bazali kosala piblisite makasi mpo na yango, lokola ba statins mpo na kokitisa cholesterol to ba proton pump inhibitors
mpo na kokanga asid ya libumu, mpe lisusu mangwele oyo ezali se kobakisama, lokola oyo babengi mangwele ya kanser ya nkingo ya
libota to mangwele ya HPV, oyo sikoyo STIKO ezali kolendisa, Komite ya Libela mpo na Makambo ya Mangwele, kaka te mpo na bana
basi kasi mpe mpo na bana mibali banda na mibu libwa, atako ezali na ba résultats ya polele ya bolukiluki ya
siansi te oyo ekoki komonisa litomba ya solo ya likambo oyo.
Atako bilembeteli ya siansi ezali moke mpenza mpo na ebele ya nkisi ya sika, ba caisses ya assurance maladie ya Leta
bazalaki ntango nyonso kondima noki kofuta misolo na yango.
Na ntango yango moko, lisungi mpo na nkisi ya matiti ya ntalo moke, elingi koloba nkisi oyo basalaka na matiti mpo na kobikisa
na lolenge ya nature, oyo pene na likambo ya mabe ezalaka te, elongolamaki mobimba na mobu 2004, mpe bozongisi
mbongo mpo na misala ya monganga ekitanaki mpe mokemoke.
Eteni ya mbongo ya bokolongono oyo secteur ya nkisi ezali kozwa ezali se komata mobu na mobu.
Yango elingi mpe koloba mbongo moke mpo na bato oyo bapesaka misala ya monganga.
Na yango, mbongo oyo euti na ba cotisations ya bato oyo bazali na assurance ekomaka te epai ya minganga,
basali ya lopitalo, ba kinésithérapeutes to ba infirmiers.
Mbongo yango etiyamaka te na bisaleli ya lopitalo, to na bobongisi ya mikolo nyonso to na kokómisa yango ya
sika, kasi ekendeke nde mbala moko na kati ya bakɛsi ya ba kompanyi ya nkisi oyo ezali ya bato ya bokonzi.
Bazali komimemela mbongo banda bambula, nzokande likambo ya motuya koleka na système na biso ya bokolongono, elingi
koloba kolongono mpe bomoi ya malamu ya bato, etikali pembeni.
Krize oyo babengi ya coronavirus emonisi biso sikoyo polele mpenza ndenge bokonzi ya kompanyi
minene ya nkisi ekómi kosala makasi na makambo nyonso.
Kozanga ata mwa nsoni, ba kompani ya minene ya nkisi lokola Pfizer, Moderna, BioNTech mpe AstraZeneca ebimisaki na zando ba
vaccins ya komeka mpo na coronavirus, oyo esalemi na lolenge ya ba gènes mpe emekamaki malamu te, etindaki yango na mikili na
mikili na nzela ya ba kontra ya bamiliare ya ba livres oyo ezalaki na matomba mingi, mpe minganga ebele
batindaki bato bábɛtisa yango, koleka 70% ya bato ya mokili mobimba, kozanga kotuna mituna to kopesa kritike.
Science, oyo mpe ebebisami banda kala, ndenge basalelaka yango na ba universités mpe babimisaka yango na
bazulunalo ya siansi, esalaki mpe eteni na yango na likambo oyo.
Ata bato oyo babundelaka mangwele na makasi bakoki lisusu te koboya kondima bonene oyo ekoki komekama te ya mabe ya
makasi oyo yango ememi, kati na yango liwa ya bamilio ya bato.
Bato ya monganga mpe baavoka bango nyonso bakozala na makambo ya kosala na ntina na ba
konsekansɛ yango na boumeli ya bambula ebele.
Mayele oyo tozwi na kotalaka na sima ya makambo ezali ya kokamwa mpe ya kondima te, elingi koloba ete pandemi ya coronavirus oyo
babengi bongo mpe kampanye ya mangwele oyo elandaki yango, nyonso ebongisamaki mpe esalemaki na lolenge ya mabe koleka mpo na
kokokisa mokano ya bato oyo bazali kotambwisa makambo na nkuku.
Na lisalisi ya OMS, ONU mpe UE, oyo ebongisaki likambo yango mobimba mpo na bato ya likolo, mpe na boyokani ya
baguvernema ya bikolo mingi na mokili mobimba, oyo mpe ekotamaki mpe ebebisamaki na mafia ya bokonzi.
Ezali skandale moko ya nsomo ete, atako likama monene ya mabe ya ba vaccins oyo esalemi na ba gènes emonanaki polele, technologie
oyo babengi mRNA bakomi mpe kosalela yango na ba vaccins mosusu ebele oyo balobi ezali ya
kobatela bato mpe banyama, na ndingisa ya OMS.
Mwango mpo na likambo oyo ezali kosala makasi, mpe ezali lisusu kaka te mpo na kozwa mbongo, kasi ezali nde mpo na
konyokola na nko, kokitisa makasi, ata mpe koboma bato ebele.
Ekozala malamu soki nakokaki koloba ete oyo nyonso ezali kaka théorie ya complot.
Mpo na komibongisa, esengeli ete tózwa bansango na ntina na makambo mosusu oyo ebongisami na kati ya programme oyo.
Mpe tótala Berlin.
Lokola ndambo na bino boye bomonaki, Likita ya Mokili mobimba ya Bokolongono esalemaki na Berlin mpo na mbala ya 15
mikolo mike eleki, kobanda mokolo ya 13 kino 15 sanza ya zomi.
Na likita oyo – ndenge ekomami na site internet ya babongisi, mpe nazali kotanga: "forumu ya ndenge na yango moko, ya mokili
mobimba, mpe ya ntina mingi mpo na kolongono ya mokili mobimba" – bakompanyi ya minene ya nkisi bakutanaka na basani, bakonzi ya
bikateli mpe bato ya nguya na makambo ya kolongono ya mokili mobimba mpe babongisaka mibeko mpo na
baprogramɛ ya sika ya mokili mobimba mpo na kolongono na biso.
Nakanisi esengeli naloba, mpo na mabe ya kolongono na biso.
Longola ba kompani ya minene ya nkisi, fondation pharmaceutique Wellcome Trust mpe Fondation Rockefeller, likambo oyo ya ntembe
ezali mpe kofutama na bato oyo bamesana, lokola Fondation Bill & Melinda Gates mpe CEPI, Coalition for Epidemic Preparedness
Innovations, elingi koloba lisanga mpo na mayele ya sika na kopekisa bokono, lisanga ya mokili mobimba ya mangwele na
boyokani kati na leta mpe bato ya mosolo mpo na bolukiluki mpe bokólisi ya mangwele ya sika, mpo na – ndenge ekomami na
Wikipedia, mpe nazali kotánga – "kopesa eyano ya malamu mpe ya mbala moko na bokono ya
sika ya virisi oyo ekoki kopanzana kala te".
Na kati ya balobi ebele na likambo oyo, Chancelier ya Allemagne Scholz azalaki moko, ye oyo, na makelele ya esengo, alakaki
lisusu mbala moko lisungi ya mbongo ya bamilio ya ba euro, elingi koloba mpenza bamilio 360 ya ba euro,
kowuta na kɛsi ya bafuteli-mpako ya Allemagne mpo na Organisation Mondiale de la Santé.
Yango ekómisi makasi lisusu esika ya liboso ya Allemagne na kofutela lisanga ya ba lobby ya nkisi oyo eleki monene.
Ba orateurs bazalaki na kati na yango bato ya mayele na makambo ya bokolongono mpe bato ya motema malamu lokola Bill Gates mpe
Mokambi-Monene ya OMS, Tedros, oyo mbala mosusu azalaki naino na esengo mpo na elonga na ye ya monene na Genève na mokolo ya 1
Yuni ya mobu oyo, elingi koloba mbongwana na mibeko ya bokolongono ya mokili mobimba oyo endimamaki na lolenge ya
kozanga demokrasi mpenza na nzela ya misala ya nkuku, oyo sikoyo epesi ye nzela ya kosakola noki bapandemi na ntembe
mpamba mpe kotinda mbala moko ete báyela mangwele oyo ebongi.
Mpe mibeko oyo ya sika ya bokolongono ekosala mpo na bikolo nyonso, longola sé soki baguvernema ya bikolo-bandimi
baboyi yango polele liboso ya sanza ya minei ya mobu moye.
Mpo likambo oyo ezali likama monene mpo na biso nyonso soki tokokoka lisusu te kopekisa yango, mpe lokola mpe tolingi
koyebisa ba députés ebele ndenge nini souveraineté ya ekolo ezali na likama, tokosolola likambo oyo mpenza na symposium na biso
ya bapanzi sango ya MWGFD oyo ekoya na mokolo ya 22 sanza ya mibale 2025 – bokoki déjà kokoma mokolo yango na manaka na bino.
Kasi tózonga na masolo ya Likita ya Mokili mobimba ya Bokolongono.
Longola makebisi oyo ezali se kokoma makasi kowuta na ba komite mosusu ebele na ntina na bamaladi ya sika ya likama mpe ba
mikrobe lokola grippe ya bandeke mpe virus ya Marburg, makambo oyo elandi mpe masololamaki na likita oyo na Berlin,
makambo oyo esengeli kotinda biso tólemba mpe tótyela likebi.
Nazali kotánga: "Likama ya pandemi mpo na mbongwana ya klima to mpe ya kolɔngɔnɔ ya nzoto na bitumba mpe na kowelana".
Yango epesi biso likanisi ya esika oyo programme oyo ezali kokende.
Mbala mosusu, libondisi kaka ezali motó ya likambo ya ebongiseli ya mobu oyo, oyo elobi:
"Kotonga bondimi mpo na mokili ya kolongono koleka".
Yango emonisi ete etuluku oyo ya bato oyo bayinaka bato nyonso bazali sikoyo komitungisa, emonani, mpo ete bato mingi mingi
bazali komona polele mayele na bango ya mabe mpe ya bokosi.
Mpe bato ya liboso ya WEF, Forum Économique Mondial oyo ekambami na Klaus Schwab, bamonani lokola bakanisi mpe bongo, mpo baponaki
"Kotonga lisusu kotyelana motema" lokola liloba-ntomo na bango.
Ekozala lokola moto azali na motema pɛtɛɛ kokanisa ete likambo oyo elakisi mbongwana ya noki
na makanisi to ata na nzela ya mafia ya bokonzi.
Soki kaka likambo oyo ya nsɔmɔ mpe ya likama monene ezali kokoba to mbala mosusu ezali ata kobeba koleka, mpe tozali kotikala na
nse ya likama ya complot oyo ya satana, mosala na biso ya liboso lokola minganga, kasi mpe ya minganga ya nkisi ya bonkoko, solo
mpenza ya bango nyonso oyo basalaka na makambo ya monganga, ekozala ya kobatela bato oyo batieli biso
motema na ndenge nyonso tokoki liboso ya bitumba ya lingomba oyo ya bato oyo bayinaka bato.
Na likambo oyo, ezali na ntina mpo na biso minganga, oyo totosaka mibeko na biso ya bizaleli malamu, Ndai ya Hippocrate mpe Liyebisi
ya Genève ya Lisanga ya Minganga ya Mokili Mobimba, tóbosana te eteni oyo ekomami kuna, oyo elobi boye, mpe nazali kotanga:
Ata na nse ya likama, nakosalela te boyebi na ngai ya monganga mpo na kobuka makoki ya bomoto mpe bonsomi ya bato.
Yango elingi koloba ete biso minganga, oyo totiaka misala na biso na kolandela kolongono mpe bomoi ya malamu ya bato oyo balukaka
lisalisi na biso, tosengeli te kotika ete bábangisa biso na kopesa bitumbu to na minyoko ntango ekokoma na
likambo ya kobatela kolongono mpe bomoi ya babokono na biso.
Soki biso, minganga mpe bato ya siansi moke oyo batikali mpe baboyi kolanda mwango oyo ya mabe, elongo na bato
nyonso oyo propaganda naino ekangi bango te, tokosala likambo noki te, tokokutana na likama ya moto ya solo.
Na yango, tozali na mposa ya mbangu ya minganga mpe bato ya mayele ya monganga.
Mpe moto nyonso oyo akoyoka ngai, a yaka elongo na biso.
Tozali na mposa ya minganga oyo bakotika te ete bábebisa bango na matomba ya ba kartɛ́lɛ ya ba kompanyi ya nkisi, oyo
bakosala na mpiko mpe na ekateli makasi mpo na kobatela kolongono ya nzoto ya babɛli oyo batieli bango motema.
Baminganga oyo baboyi polele makanisi mpe ba agendas ya bakonzi ya kobombana, oyo batekaka na nse ya nkembo ya bolingo malamu mpo
na bato: Agenda 2030, Grande Réinitialisation, Boyokani likolo ya Pandemi mpe mbongwana ya mibeko ya bokolongono ya mokili mobimba,
OMS, mpe lisusu Boyokani ya Avenir ya ONU ndenge babengi yango.
Mpe, solo, certificat ya vaccination numérique mpe ba dossiers ya maladi ya elektroniki, oyo mpe
esalemaki kaka mpo na ntina ya bokengi mobimba.
Mpe, solo, mwana mboka nyonso asengeli koboya bango na makasi, ngai nakoki kaka kopesa toli.
Mokumba ya kolongono na biso ezalaka ntango nyonso, libosoliboso, na maboko na biso moko.
Oyo mpe ezali likambo ya ntina mingi na nkisi oyo ya sika, oyo nakomeka kolimbola na mokuse awa.
Moto nyonso asengeli komizwela mikumba mpe, solo, mikumba ya bana na ye ya mike, mpe abatela bokolongono na ye ya
motuya banda na ebandeli na nzela ya bomoi ya kolongono.
Baminganga, baminganga ya nkita mpe bapesimikolo mosusu ya monganga bakoki kosala mosala monene ya lisungi
lokola batoli mpe baninga na makambo matali komibatela, kobatela kolongono ya nzoto mpe kopekisa bokono.
Mokumba ya moto ye moko mpo na kolongono ya nzoto na biso ebandaka na kolia bilei ya kolongono.
Lokola Hippocrate, monganga mpe molakisi ya Grèce, alobaki eleki sikoyo mbula koleka nkóto
mibale na minei: "Bóndɛ́la ezala nkisi na yo."
Bilei ya solo mpenza esangisi ndunda, mbuma, mpe nkunga oyo ekolá na lolenge ya bio, elongo na matiti ya nsolo, biloko ya kotia
nsolo, mafuta oyo bafinaka na malili, mungwa ya mbu ya solo to mungwa ya libanga kozanga biloko mosusu
babakisaka, mpe mayi ya liziba oyo ezali pɛto mpenza.
Na makanisi na ngai, likambo ya malamu koleka ezali ete moto na moto azala na eteni na ye ya mabele, epai wapi akoki kolona
ndunda, mbuma mpe matiti ya nsolo, mingi mpenza ya mitindo ya kala oyo ebotaka mbuma na yango moko, mpe na nsima abakisa bilei na
ye na nzela ya kosanze mboto mpe mbuma na bazalani mpe baninga.
Oyo epesi nzela ya kotɛmɛla mayele ya mabe ya bakompanyi ya minene ya mboto lokola Monsanto ná baninga na yango, oyo bazali
koluka kokanga bazando na mokili mobimba na nzela ya banzete oyo babongoli ba gènes na yango, oyo
ebimisami na kosaleláká bankisi ya banyama ya mabe koleka.
Moto nyonso oyo alingi kolia mbisi to misuni asengeli komindimisa ete nyama yango ebɔkwamaki na ndenge ebongi na
lolenge na yango to euti na bokila to bokangi ya zamba.
Mpe na likambo oyo, nalingi mpe kokundolela bino ndenge nini ezali na ntina kolendisa basali bilanga bázongela lolenge ya
bilanga ya bio, na kosaleláká mayele ya kobokola ya naturel, lokola ezalaki momeseno na biso mibu ntuku misato eleki, kozanga
biloko ya chimie oyo ebimisami na ba usines, kozanga nkisi ya koboma banyama mabe, kozanga mboto oyo
babongoli ba gènes na yango mpe oyo epesaka bokono, oyo esɛngaka mpe kofuta mbongo mingi ya ndingisa.
Yango ekosalisa mpe bilanga bámibulisa na nse ya bokonzi ya makasi ya bakompanyi ya
bankisi ya bilanga mpe ya tekinoloji ya bilanga.
Nakanisi ete esengeli tóbátela makasi koleka ntango tozali kopona bilei na biso.
Mbala mingi tokoki kobwaka 80% ya biloko na supermarché mbala moko, oyo ezali mpenza
mosala ya oyo babengaka 'bobateli ya basombi'.
Bilei oyo, oyo babengi bilei, ebongi te ete babenga yango bilei.
Mpe esalisaka te mpo na bolamu na biso ya mikolo ekoya.
Kutu, ezali bokeseni. Na ntango molai, ebebisaka nzoto na biso mpo na libela.
Bokengi monene ya bilei ya mabe oyo ezali komonana ezali ntina monene oyo ezali kosala ete bokono oyo babengaka ya bomoi ya
mokolo na mokolo ezala se kobakisama, lokola kobeba ya mino, konene koleka ndelo, diabete ya lolenge ya
mibale, tension, bokono ya mikuwa oyo ebebisaka mangonga, Alzheimer mpe mitindo misusu ya dementia.
Mpo na kozala na nzoto kolongono, ezali na ntina kolia bilei oyo ezali naturel mingi mpenza mpe kolamba bilei ya elengi mpe oyo
elɛmbaka noki na lolenge oyo ebombaka ba vitamine mingi koleka.
Awa mpe, ezali solo na makambo ebele mpo na bato ebele bayekola. Ekozala malamu soki yango ebandi na bana na biteyelo.
Mpe awa mpe, misala ya ndenge na ndenge ezali ebele mpo na bapesimikolo ya bokolongono.
Kolya malamu esengeli kobanda na tango ya zemi mpe ya komelisa mpe kokoba na bomwana mpe na bomwana ya ebandeli.
Mpo na kotikala na nzoto kolongono, esengeli mpe kosala ngalasisi to masano ya nzoto ekoki, malamu koleka na libanda mpe na moi ya
kokoka. Yango esengeli kozala kotambola, kotambola na ngomba, mpe malamu koleka na bisika ya zamba ya solo, na
bazamba oyo etondi na banzete ndenge na ndenge, na bangomba to pembeni ya bibale to bitima.
Batoli mpe kotambola na makolo ngulu lokola lolenge ya komikangisa na mabele, oyo epesaka nzela na nzoto na yo ete ezwa
ba électrons kowuta na mabele na nzela ya nse ya makolo na yo.
Kozongisa makanisi na esika moko oyo ekoki mpe kosalema na nzela ya konyanya to kosukola na kati ya
mai ya mokili lokola mbu, mazi, bibale to milɔngɔ́.
Emonani ete bokeseni ya ba charges oyo ebimaka na nzoto esalisaka na kobika ya mpota mpe na kozongisa
biteni ya nzoto, mpe ekitisaka mabe ya elektrosmog.
Kobatela boyokani ya malamu na bato, na ndakisa na kati ya libota, na baninga mpe bato oyo oyebi, to ata na mosala, ezali
mpe na ntina mingi mpo na kolongono ya nzoto na biso, ndenge moko mpe, likambo ya suka kasi ya ntina
mingi, boyokani ya malamu na Nzambe, Mokeli na biso.
Soki bato bazwi lisusu mokumba ya nzoto na bango moko na kolandáká mibeko ya pɛtɛɛ oyo elobelami likolo,
bakozala lisusu na mposa te ya kokende mbangu epai ya monganga to komela nkisi mpo na likambo nyonso ya mike.
Ekoki koyokana mwa kokamwa soki euti na monganga – kasi, bato bakoki kokanisa ete minganga
bazwaka mbongo na bango na vizite nyonso ya bakoni.
Kasi likambo ezali te ya kokomisa bato na bokono na bokengi ya monganga mpo bákoma kotala ye ntango nyonso, kasi
nde ya kosalisa moto nyonso azwa mokumba ya kolandela kolongono na ye moko na ndenge nyonso ekoki.
Mpe mpo na yango, esengaka ntango nyonso te monganga.
Emonisami kutu na mituya ete soki minganga bazali ebele na esika moko mpe bato bakendeke epai na
bango mbala na mbala, bomoi na bango ekomaka mokuse.
Ekoki mpe kozala mpo ete mbala mingi bato ya maladi bazongaka na ndako na nkisi mosusu sima
ya bokende na bango nyonso epai ya monganga.
Mpe toyebi ete na Allemagne, bato bakufaka mbala mitano koleka na ntina ya ba effets
secondaires ya ba comprimés, koleka na makama ya nzela.
Mpe yango ezali kutu kozanga kobakisa liwa oyo eutaka na kosangana ya nkisi ndenge na ndenge.
Yango wana, esengeli tóyékola yango lisusu mpe tólikakisa yango na biteyelo: makoki ya kitoko nini biloko ya mokili ezali
naino kopesa biso, mpe nguya ya monene nini ya komibɔkɔlɔ mpe ya komibongisa oyo ezali na kati ya nzoto ya moto.
Esengeli na biso mpenza tókanisa lisusu lolenge na biso ya kosala mpe tótia lolenge ya
sika ya monganga oyo etie bato lisusu na motema.
Mosala na biso ya ntina koleka mpo na lolenge oyo ya sika ya kosalisa bato ekozala ya komikangola na bokonzi mpe na
kotalela ba kompani ya nkisi, mpe bibongiseli oyo basalaka na bango, lokola OMS mpe bakonzi ya bokolongono ya mboka.
Na ndakisa, tosengeli kobatela bana na biso liboso ya mangwele ya kobatela – ndenge babengaka yango – oyo ebandaka banda mwana
azali naino moke mpenza. Soki totali malamu bolukiluki oyo esalemi, emonani ete mangwele wana ezali na bilembeteli ya siansi
te, kasi emonani polele ete ebebisaka système immunitaire oyo ezali naino kokola mpe na yango esalaka ete bato
bakoma pɛtɛɛ na bokono na esika ya kokómisa bango makasi.
Namonaka ete mangwele ya bana ya sika, to ata mangwele ya mbala motoba, ezali likambo ya kotya ntembe makasi.
Bana oyo bauti kobotama mpe baye bamɛlaka mabɛ́lɛ́ bazalaka na libateli ya libota, elingi koloba ete mama na bango abatelaka
bango. Apesaka bango ba anticorps ya ntina oyo ebundisaka mikrobe ya ndenge na ndenge, na
nzela ya placenta mpe na sima na nzela ya mabɛ́lɛ́.
Sima, bakutanaka na mikrobe na esika bafandi mpe na ndenge ya naturel bazwaka bamaladi ya ndenge na ndenge, yango
esalisaka système immunitaire na bango moko, oyo esalemi malamu mpenza, ekola mpe ekoma makasi lisusu.
Esengeli tótyela biloko ya mokili motema mingi koleka awa mpe tóbebisa yango te na makambo ebele ya libanda.
Na bambula mpe ba-décennies oyo euti koleka, ebele ya ba vaccins oyo babengi ya kobatela mpo na bana mpe bilenge
ebimisami mpe ekotisami na kati ya toli ya STIKO, Komite ya Libela mpo na Makambo ya Vaccin.
Bilembeteli ebele ezali, bakisa mpe ba résultats ya ba études, oyo emonisi ete likambo oyo ekómisaka bana na nzoto kolongono te;
kasi, na esika na yango, ekómisaka bango na likama ya kozwa ba allergies ya ndenge na ndenge, bamaladi ya auto-immunitaire lokola
diabète to Hashimoto's thyroiditis, bamaladi ya bɔɔngɔ́ lokola autisme to ADHD, mpe ba infections ya kopema ya ntango molai.
Soki totali malamu, emonani polele ete bilembeteli ya siansi ya monganga na ntina na mangwele ezali moke mpenza.
Bolukiluki mingi oyo basalelaka lokola moboko mpo na kopesa toli ya mangwele ezalaka na motango moke mpenza ya bato oyo bazwi
eteni, ezangaka etuluku ya malamu ya kokanisa, mpe mbala mingi ezalaka na matata ya minene ya matomba, mpo ete na mbala mingi
bakompanyi ya nkisi, elingi koloba basali ya mangwele bango moko, nde bazalaka bafutisi ya bolukiluki wana, to
basali ya kompanyi to bakomi oyo bakompanyi ya nkisi efutaki nde bakomaki makambo oyo ebimisamaki.
Yango etali mpe oyo babengaka mangwele ya HPV to ya kanser ya nkingo ya libota, oyo ngai, lokola monganga
ya basi, natelelaki ntango nyonso kobanda na ebandeli.
Yango wana, esengeli biso tósanga na makasi nyonso mangwele nyonso ya kotyela na makasi.
Kotiya mangwele na makasi mpe ekozala mabe na mibeko-mokonzi, atako Tribinale Fédérale ya Mibeko-Mokonzi endimaki likambo
ya kotiya mangwele na makasi na bisika ya mosala, ekateli oyo emonanaki lokola ezwamaki na nse ya pression ya politiki.
Kasi, tokoki kolikia ete likambo oyo ekosengela noki kotala yango lisusu na nsima ya ekateli ya ntina mingi
ya Tribinale ya Administration ya Osnabrück na mokolo ya 3 sanza ya libwa ya mobu oyo.
Nkisi ya sika oyo nalingi mingi esengeli etalela moto mobimba, komona ye lokola bomoko oyo
ekabwanaka te kati na nzoto, makanisi mpe molimo.
Kozongela nkisi mpe lolenge ya kala ya kosalisa, na ndakisa kosalela matiti ya zamba ya mboka, ndenge ezalaki
momeseno na mabota mingi bambula eleki, esengeli mpe esalisa mpo na kobatela nzoto kolongono mpe kopekisa bokono.
Na makanisi na ngai, likanisi moko ya ntina na mosala ya monganga, mingi mingi na oyo etali kosalisa bato mpe bibongiseli
– elingi koloba kosalela nkisi ya chimie mpe lipaso – esengeli kozala boye: "Ndenge esengeli, kasi moke
ndenge ekoki kosalema" mpe "Moke nde eleki malamu."
Mpe ndenge moko "primum non nocere", elingi koloba kosala na mobeli eloko te oyo ekoki
kobebisa ye makasi koleka bokono oyo azali na yango.
Nganga ya bonkoko mpe naturopathy, na ndakisa, ekokani malamu na mitindo oyo ya kolandela.
Na mboka nyonso na mokili, ezalaki mpe, na bisika mosusu, ezali naino na bonkoko ya nkisi ya mabota
oyo elekisamaka uta na libota moko kino na mosusu.
Yango esangisi kosalela matiti ya mboka na lolenge ya masanga ya komela, ba jus, biloko ya masanga makasi to ata mpe biloko ya
kopakola, oyo okoki kobongisa yo moko na ndako, kasi mpe ba masá, kosukola nzoto, ba lavement, kokanga nzoto na bilamba mpe
kosopela mayi ya mɔtɔ to ya malili to mpe misala misusu ya nzoto lokola kotambola na matanga ya mɔtɔ to komimɔnisa na moi.
Oyo esalisaka mpo na bamaladi mpe mitungisi mingi ya mikolo nyonso, kozanga ete esengela kokende komona monganga.
Na ntango yango moko, bonsomi mpe mokumba ya moto ye moko na makambo ya kolongono ya nzoto ekolisami, mpe
bato balendisamaka mpo na kozala na bomoi ya naturel.
Nkisi oyo ya mayele ya bonkoko, oyo emonisaki litomba na yango na boumeli ya bikeke ebele, ebandaki kokitana esika na yango malembe
malembe na boyei ya ba kompani ya minene ya nkisi mpe nkisi oyo ebimisaki na zando, lokola ba antibiotiques, nkisi ya fɛfɛlɛ mpe
nkisi ya mpasi. Babosanaki yango na nko to kutu bakomaki kosɛka yango lokola eloko ya bozoba, na boye ete pene na moto
moko te amonaki ete bazalaki koyiba bango libula moko ya monene.
Lokola eteni ya kotia misisa ya nkisi ya sika oyo etalelaka moto mobimba, esengeli mpenza tósala nyonso tokoki
mpo na kokanisa mayele ya kala oyo mpe kozongisa yango na misala na kati ya mabota na biso.
Awa mpe, ezali na ntina koteya bato makambo ya moboko mpe boyebi oyo esengeli mpo na yango, na
nzela ya mateya to na nzela ya babuku oyo ebongi.
Monganga ya siansi – oyo babengaka mpe monganga ya momeseno – ezali mpe na esika na yango ya ntina, solo,
soki esalelami kolanda mibeko oyo elobelami likolo.
Ya solo, tokoki mpe kopesa matondi mpo na mapamboli ya monganga ya mikolo oyo, ntango na makambo oyo esengeli mpenza, tozali na
nkisi oyo babengaka ya momeseno lokola ba corticostéroïdes, ba antihistaminiques mpe ba solutions ya
perfusion, na ndakisa mpo na cas ya choc anaphylactique epai ya moto oyo azali allergique na ba guêpes.
Mpe, solo, tosengeli mpe na ebongiseli ya farmasi ya mayele mpe oyo etali bamposa.
Ba kompani ya nkisi oyo ebimisaka nkisi ya ntina na ntalo ya sembo to nkisi ya biloko ya mokili, na solo, ezali na mokumba
monene ya kosunga, kasi esengeli te kotika bango bákamba misala ya bonganga, ndenge
ezali kosalema naino sikoyo na ndenge ya monene.
Mpe, solo, esengaka mpe minganga ya lipaso ya mayele mpe ya motema pɛtɛɛ, oyo bakoki kosala lipaso oyo
esengeli na lolenge oyo ebatelaka misuni, soki yango ekomi na ntina nsima ya aksida to bokono ya makasi.
Moko ya misala ya ntina mpo na biso minganga, kasi mpe mpo na bato ya nkisi ya bonkoko, na kati ya monganga oyo ya
sika, ekozala ya kotambwisa bato na nzela ya bomoi ya kolongono, na ntina ya komibatela mpe kopekisa bokono.
Lokola monganga ya basi, kopesa toli mpe mateya na ntina ya lolenge ya kobatela zemi na ndenge ya naturel mpe mpo na
kobongisa libota kozanga kosalela ba hormones synthétiques ezali likambo ya ntina mingi mpo na ngai, na ndakisa.
Esengeli mpe tókanisa ndenge nini tokoki kokangola bolukiluki ya siansi mpe mateya na nse ya bokonzi ya mabe ya
ba kompani ya minene ya nkisi mpe, solo mpenza, ya bakonzi ya kobombana oyo bazali na sima.
Ndenge nini tokoki kozongisa ba eteyelo ya mateya mpe ba iniversite ya lipanda, mpe nzela ya sembo ya kokota
na kelasi ya monganga, mpo ete tozonga lisusu na minganga oyo bamipesi mpenza mpe bazali na motema mawa.
Lisusu, ndenge nini ba lopitalo ekoki kobongisama mpe kokambama malamu koleka mpo na
litomba ya babokono mpe ya basali oyo basalaka kuna.
To ndenge nini ya kotia ba systèmes ya assurance ya maladi ya malamu mpe ya ntalo ebongi.
Kasi, lokola ntango ezali mingi te, nakokota na mozindo na likambo oyo te awa.
Moko ya masɛngami ya ntina mingi mpo na nkisi oyo ya sika ezali ete esengeli ezala oyo etali moto mobimba mpe ya bomoto.
Holistic elingi koloba komona bato lokola bomoko oyo ekabwanaka te ya nzoto, makanisi mpe molimo.
Esengeli kotalela yango misato nyonso mpo na kobatela kolongono ya nzoto, mpe na milende ya kozongisa yango na nzela ya nkisi.
Awa, nzoto emonisaka makasi ya nzoto, nzokande makanisi emonisaka nguya na biso ya mayele, oyo esalaka bomoto na
biso ya koyeba mpe ekesenisaka biso na banyama mpe banzete.
Na lokota ya lelo, mbala mingi bamonaka molimo lokola esika ya mayoki, mpe liloba ya Greke mpo na
molimo, psyche, esalelamaka mpe mingi na ndimbola wana.
Na suka suka, molimo nde etalisaka bizaleli na biso.
Mpo na ngai, ezali eteni na biso oyo ekufaka te, oyo Nzambe apesaki, oyo ezali ya nzoto te, oyo efandaka
na kati ya nzoto na biso, etongaka yango, mpe ekobikaka nsima ya liwa ya nzoto ya mosuni.
Ndenge toyebi, bilembo ya nzoto emonisaka mpe ndenge molimo ezali.
Monganga ya psychosomatique eyebi bandakisa ebele ya likambo oyo.
Na makanisi na ngai, mpo na kobatela molimo na biso na nzoto ya kolongono, esengeli mpe kozala na boyokani na Nzambe, oyo
ekoki kotiyama mpe kokolisama na nzela ya losambo mpe kondima.
Monganga to thérapeute ya malamu asengeli na yango ntango nyonso kozala mopesi-toli ya molimo oyo alendisaka bakoni bázongisa
boyokani na Nzambe, Mokeli na bango, mpo na kosunga bango bázongisa nzoto, makanisi
mpe molimo na bango na molɔngɔ́ ya bonzambe.
Ekozala mosala monene ya ntina ya minganga oyo bamipesi mpe bazali na motema mawa, minganga ya nkisi ya bonkoko, mpe
bapesimikolo ya monganga mosusu, ya komema nkisi oyo ya sika epai ya bato mpe ya kozongisa système na biso ya
bokolongono na ndenge oyo esengelaki kozala banda na ebandeli.
Mosala ya bomoko ya bapesimikolo ya monganga mpe bonganga ya molende mpo na bolamu ya bato.
Na kosala bongo, tozali mpe kopesa lisungi ya monene mpo na bonsomi ya suka ya bato mobimba, mpo
na kobimisa bango na maboko ya bakonzi ya nguya.
Matondi mingi mpo na likebi na bino!