WEBVTT

00:06.623 --> 00:12.396
"Baphulaphuli abathandekayo besimpo sethu seendaba se-MWGFD
kumxholo othi: 'Amayeza emva kweCorona, uphononongo nombono'."

00:12.396 --> 00:19.374
Zihlobo ezithandekayo nabaxhasi, kwinqaku lam, endilithiyile
ngokuthi "Ingxaki ekuthiwa yi-coronavirus njengesikhuthazi

00:19.374 --> 00:26.336
semithi entsha," ndingathanda ukuphendula umbuzo wokuba
imithi enengqiqo ingajongeka njani emva kwe-coronavirus.

00:26.336 --> 00:32.057
Uhlobo lonyango olubuyisela abantu embindini kunye
nenkqubo yezempilo enethemba lokuba kungekudala iya

00:32.057 --> 00:35.983
kukhululeka kuxhomekeko nakumqobo wenkqubo ehlukunyezayo.

00:35.983 --> 00:42.454
Ndingathanda nokuxoxa ngento ekufuneka siyenzile ngexesha
lotshintsho, apho sisaphantsi kolawulo olungqongqo

00:42.454 --> 00:50.650
lwezempilo lwale ajenda inganabuntu, kwaye, ngokukodwa, into
enokwenziwa ngumntu ngamnye ukukhusela nokugcina impilo yakhe.

00:50.650 --> 00:57.218
Ukusukela ngo-2020, phakathi kobhubhane ekuthiwa yi-coronavirus
kunye neminyaka elandelileyo, abantu abaninzi ngakumbi baye

00:57.218 --> 01:03.893
baqala ukuqonda, ubukhulu becala ngamava abo abuhlungu, indlela
imeko ebimbi ngayo, eneneni idabukisa, Nangona imeko yenkqubo

01:03.893 --> 01:10.087
yethu yezempilo kunye namayeza ibonakele, le meko kuthiwa
yeyentsholongwane ye-corona inokubonwa njengethuba, indawo

01:10.087 --> 01:16.761
yokuguquka apho sinokuthi ngokubuhlungu siqonde ukuba amayeza
aphazamiseke ngokupheleleyo kule minyaka ingamashumi idlulileyo

01:16.761 --> 01:22.635
kwaye kufuneka ngokungxamisekileyo abuyele kwixabiso lawo
lokwenyani nakwindima yawo njengobugcisa bokuphilisa

01:22.635 --> 01:30.090
obubandakanya konke obugxile kwintlonipho, ubomi nempilo yabantu
njengomanyano olungenakwahlulwa lomzimba, ingqondo nomoya.

01:30.090 --> 01:34.960
Ngokombono wam, ingxaki ye-coronavirus ngoko
ke inokubonwa njengento evula amehlo,

01:34.960 --> 01:38.356
isilumkiso, kwaye ke ngoko isisithwali semithi entsha.

01:38.356 --> 01:44.333
Phambi kokuba ndenze amacebiso athile malunga nokuba ingajongeka
njani le nkcubeko intsha, iingcinga namacebiso endinethemba

01:44.333 --> 01:49.249
lokuba abanye abantu abaninzi abazinikeleyo baya kuvuya
ukuqhubela phambili nokuwazalisa, ndingathanda

01:49.249 --> 01:55.463
ukusikhumbuza sonke ngokufutshane kodwa ngokucacileyo
ngemeko yale mihla imbi kakhulu yenkqubo yethu yezempilo.

01:55.463 --> 02:01.653
Naxa ndandisafunda, kodwa ngokuqinisekileyo ukusukela oko ndaqala
ukusebenza njengogqirha ngo-1989, ndiye

02:01.653 --> 02:06.283
ndaqaphela ukuba impembelelo yeshishini
lamachiza kwezonyango iya isanda unyaka nonyaka.

02:06.283 --> 02:11.890
Amayeza akhula ngokuya eza neendleko aphezulu, anezinga
lomngcipheko noluncedo olusoloko luthandabuzeka kakhulu, aye

02:11.890 --> 02:17.932
abekwa kwimarike aze abhengezwe ngamandla ziinkampani zamayeza,
anjengeestatins zokuthoba i-cholesterol okanye ii-proton pump

02:17.932 --> 02:24.264
inhibitors zokuthintela isidlo sesisu, kunye neentlobo ngeentlobo
zezitofu zokugonya, ezifana nesitofu sokugonya umhlaza wamathumbu

02:24.264 --> 02:29.823
omntu wesifazane okanye isitofu se-HPV, ngoku esicebiswa
yi-STIKO, iKomiti eSiMiselweni yokuGonya, kungekuphela nje

02:29.823 --> 02:35.285
kumantombazana kodwa nakubafana ukusukela kwiminyaka
elithoba ubudala, ngaphandle kwemiphumela ecacileyo yophando

02:35.285 --> 02:39.130
lwenzululwazi enokungqina ukunceda ngokwenene kwesi senzo.

02:39.130 --> 02:43.143
Nangona ubungqina bezinzululwazi obukhoyo buncinci kakhulu
kwiindlela ezininzi ezintsha zonyango,

02:43.143 --> 02:47.670
iingxowa-mali zomthetho zomversi wezempilo
bezisoloko zikhawuleza ukuvuma ukuhlawulela iindleko.

02:47.670 --> 02:55.461
Kwangaxeshanye, inkxaso yamayeza esityalo (phytopharmaceuticals)
angabizi kwaye phantse engenaziphumo ezibi, okoko kukuthi

02:55.461 --> 03:01.656
amalungiselelo eziqholo asetyenziswa kunyango
lwendalo, yapheliswa ngokupheleleyo ngo-2004, kwaye

03:01.656 --> 03:06.456
imbuyekezo yeenkonzo zonyango nayo yahliswa kancinci kancinci.

03:06.456 --> 03:13.883
Isabelo semali yezempilo esifunyanwa
licandelo lamachiza siya lisanda unyaka nonyaka.

03:13.883 --> 03:18.603
Oku kukwathetha imali encinci
kwabo babonelela ngeenkonzo zonyango.

03:18.603 --> 03:22.865
Ingeniso evela kwiminikelo yomntu oqinisekisiweyo
ngoko ke ayifikeli koogqirha, kubasebenzi

03:22.865 --> 03:26.243
basesezibhedlele, koosokhemesti okanye kubasebenzi bezibhedlele.

03:26.243 --> 03:32.445
Le mali ayifakwanga kwizixhobo zezibhedlele okanye kulondolozo
oluqhubekayo okanye kuhlaziyo, kodwa endaweni

03:32.445 --> 03:38.063
yoko ingena ngqo kwiingxowa-mali zeenkampani
zamachiza eziphethwe ngabantu abasemagunyeni.

03:38.063 --> 03:43.705
Bebezalisa iipokotho zabo iminyaka, ngelixa
eyona nto ibalulekileyo kwinkqubo yethu yezempilo,

03:43.705 --> 03:47.283
impilo nokuphila kakuhle kwabantu, ibityeshelwe.

03:47.283 --> 03:53.274
Le ngxaki kuthiwa yi-coronavirus ngoku isenze
kwacaca gca kuthi ukuba sele isasazeke kangakanani

03:53.274 --> 03:56.970
na olu lawulo lwamashishini amakhulu ezamayeza.

03:56.970 --> 04:03.581
Ngaphandle kokuthandabuza kwaphela, iinkampani ezinkulu zamachiza
ezifana nePfizer, Moderna, BioNTech kunye neAstraZeneca zizise

04:03.581 --> 04:09.935
kwimarike izitofu zokugonya i-coronavirus ezisengumlingo,
ezisekelwe kwimfuza, nezingavavanywanga ngokwaneleyo, zizihambisa

04:09.935 --> 04:16.339
kumazwe ngamazwe ngokwizivumelwano ezizuzisa izigidi zeeponti,
zaza zenza ukuba zifakwe ngaphezulu kwe-70% yabemi behlabathi

04:16.339 --> 04:19.816
luninzi lweengcali zezempilo ngaphandle kombuzo okanye isigxeko.

04:19.816 --> 04:24.339
ISayensi, ekudala nayo yonakaliswe , njengoko
isetyenziswa kwiiyunivesithi kwaye ipapashwa

04:24.339 --> 04:27.670
kwiijenali zobuchwepheshe, nayo ibe negalelo kule nto.

04:27.670 --> 04:33.871
Nkqu nabaxhasi abagqithisileyo bokugonya
abasenakusiphika isikali esingalinganiseki somonakalo omkhulu

04:33.871 --> 04:38.083
obangelwe yile nto, kuquka ukusweleka kwezigidi zabantu.

04:38.083 --> 04:43.366
Iingcali zezempilo kunye namagqwetha ngokufanayo baza
kujongana neziphumo kule minyaka ingamashumi ezayo.

04:43.366 --> 04:49.289
Ulwazi esilufumeneyo ngokujonga emva kwemiboniso lothusa kwaye
alukholeleki, luyile nto yokuba zombini le ntsholongwane

04:49.289 --> 04:54.117
i-coronavirus kunye naphulo lokugonya ezihamba nayo,
zilungiselelwe zaza zayilandeliswa ngendlela

04:54.117 --> 04:58.996
enobuqhophololo obugqithisileyo
njengenxalenye ye-ajenda yabo baphethe imicimbi ngasese.

04:58.996 --> 05:04.606
Ngoncedo lwe-WHO, i-UN kunye ne-EU, ezicwangcise yonke le nto
egameni labo baphezulu, kunye nentsebenziswano

05:04.606 --> 05:10.796
noorhulumente bamazwe amaninzi kwihlabathi jikelele, abaye
bangena ngaphakathi baza bafukuzwa yi-mafia yamandla.

05:10.796 --> 05:17.179
Lihlazo elibaxiweyo ukuba, nangona kukho umngcipheko omkhulu
wokonzakala obangelwa zezi zitofu zokugonya ezisekelwe kwiijini,

05:17.179 --> 05:22.184
itekhnoloji ekuthiwa yi-mRNA ngoku iza
kusetyenziswa nakwezinye iitofu zokugonya ezininzi ekuthiwa

05:22.184 --> 05:25.490
zikhusela abantu nezilwanyana, ngokomyalelo we-WHO.

05:25.490 --> 05:30.893
I-ajenda yale nto sele isebenza ngamandla, kwaye ayisekho
nje ngenjongo yokwenza inzuzo yemali, kodwa ngokwenzakalisa

05:30.893 --> 05:34.256
ngabom nokwenza abantu babe buthathaka, kwanokubatshabalalisa.

05:34.256 --> 05:39.349
Kungakuhle ukuba bendingathi
yonke le nto yingxoxo nje yobuqhinga.

05:39.349 --> 05:44.740
Ukuze sizilungiselele, ngokwendalo sidinga ulwazi
malunga nokunye okucwangcisiweyo njengenxalenye yale ajenda.

05:44.740 --> 05:47.109
Kwaye masijonge iBerlin.

05:47.109 --> 05:52.498
Njengoko abanye benu basenokuba bayibonile, iNgqungquthela
yezeMpilo yeHlabathi ibibanjelwe eBerlin

05:52.498 --> 05:58.109
okwesi-15 kwiintsuku ezimbalwa ezidlulileyo,
ukusukela ngomhla we-13 ukuya kowe-15 ku-Okthobha.

05:58.109 --> 06:04.112
Kule – njengoko kuchaziwe kwiwebhusayithi yomququzeleli,
ndicaphula – "foram ekhethekileyo, yamazwe ngamazwe, neyobuchule

06:04.112 --> 06:09.816
yezempilo yehlabathi", iinkampani ezinkulu zamachiza zidibana
nabadlali abaphambili, abenzi bezigqibo kunye nabantu

06:09.816 --> 06:13.785
abanempembelelo kwicandelo lezempilo
yehlabathi, ukuze zivumelane ngezicwangciso

06:13.785 --> 06:16.803
zeenkqubo ezintsha zehlabathi jikelele zempilo yethu.

06:16.803 --> 06:20.576
Ndicinga ukuba manditsho, okonakalisa impilo yethu.

06:20.576 --> 06:26.554
Ukongeza kwiinkampani ezinkulu zamachiza, isiseko samachiza
i-Wellcome Trust kunye ne-Rockefeller Foundation, lo msitho

06:26.554 --> 06:32.482
uthandabuzekayo ukwaxhaswa ngemali ngabantu abasolwayo
abaqhelekileyo, abanjenge-Bill & Melinda Gates Foundation kunye

06:32.482 --> 06:38.461
ne-CEPI, i-Coalition for Epidemic Preparedness Innovations, oko
kukuthi, umanyano lwezinto ezintsha ekuthinteleni izifo

06:38.461 --> 06:44.037
ezosulelayo, umanyano lwehlabathi lwezitofu zokugonya
olusebenzisana noluntu kunye nabucala kuphando nophuhliso

06:44.037 --> 06:49.312
lwezitofu ezitsha zokugonya, ukuze – njengoko kunokufundwa
kwi-Wikipedia, kwaye ndicaphula – "kuphendulwe

06:49.312 --> 06:55.356
ngcono nangokuthe ngqo kwiintsholongwane ezintsha
ezinokubangela izifo ezosulelayo ezisondelayo".

06:55.356 --> 07:01.441
Phakathi kwabantu abaninzi abathethileyo kulo msitho bekukho
uKansela weLizwe uScholz, othe, emva kokuqhwatyelwa kakhulu,

07:01.441 --> 07:06.320
waphinda wathembisa iphakheji yezigidi zee-euro ezinamanani
amathathu, kanye izigidi ezingama-360

07:06.320 --> 07:11.770
zee-euro, ezisuka kwingxowa-mali yabahlawuli berhafu
baseJamani zisiya kwi-World Health Organisation.

07:11.770 --> 07:18.636
Oku kuqinise ngakumbi isikhundla saseJamani esiphambili ekuxhaseni
ngemali eyona mbutho mkhulu wokuphembelela kwezamayeza.

07:18.636 --> 07:25.137
Izithethi zibandakanye iingcali zezempilo kunye nabantu
abanobubele njengoBill Gates kunye noMlawuli-Jikelele we-WHO

07:25.137 --> 07:31.582
uTedros, owayesakholiswa kakhulu yimpumelelo yakhe eGeneva
ngomhla woku-1 kuJuni kulo nyaka, oko kukuthi utshintsho

07:31.582 --> 07:38.699
olungekho kwaphela kwidemokhrasi kwimithetho yezempilo yamazwe
ngamazwe, oluphasisiwe ngenkqubo eyimfihlo, ngoku lumnika ithuba

07:38.699 --> 07:46.443
lokukhawuleza abhengeze iintlanga ezosulelayo ngokurhanela
aze aphathe ngoko nangoko izitofu zokugonya ezifanelekileyo.

07:46.443 --> 07:52.792
Kwaye le mithetho mitsha yezempilo iza kuba yinyanzeliso
kuzo zonke iintlanga, ngaphandle kokuba oorhulumente bamazwe

07:52.792 --> 07:57.017
angamalungu bayichasa ngokucacileyo ngo-Epreli wonyaka ozayo.

07:57.017 --> 08:06.163
Kuba oku kubeka isisongelo esikhulu kuthi sonke ukuba asikwazi
ukusithintela, kwaye sifuna nokwazisa abameli abaninzi kangangoko

08:06.163 --> 08:14.593
malunga nomngcipheko omkhulu wolawulo-zizwe, siza kuxoxa ngalo
mba ngokukodwa kwisimpo somthonyama se-MWGFD esilandelayo

08:14.593 --> 08:19.033
ngomhla wama-22 kuFebruwari 2025 – ungayibhala phantsi le ntsuku.

08:19.033 --> 08:21.903
Kodwa masibuyele kwizihloko zeNkomfa yezeMpilo yeHlabathi.

08:21.903 --> 08:28.231
Ukongeza kwizilumkiso eziya zisiba zivakalayo ezivela kwiikomiti
ezininzi malunga nezifo ezitsha eziyingozi neentsholongwane

08:28.231 --> 08:34.405
ezibangela ezi zifo ezifana ne-bird flu ne-Marburg virus, la
manqaku alandelayo nawo axoxwe ngayo kulo msitho waseBerlin,

08:34.405 --> 08:37.903
nto leyo ekufuneka isenze simis' iindlebe size siqaphele.

08:37.903 --> 08:44.576
Ndiqala: "Isisongelo sobhubhane ngenxa yotshintsho
lwemozulu okanye impilo emfazweni nakwingxabano".

08:44.576 --> 08:48.690
Oku kusinika umbono wokuba le ajenda isingise phi.

08:48.690 --> 08:54.475
Mhlawumbi intuthuzelo ekukuphela kwayo
sisaci somcimbi walo nyaka, esithi: "Ukwakha

08:54.475 --> 08:57.114
Ukuthembana KwiHlabathi Elisempilweni Ngakumbi".

08:57.114 --> 09:04.501
Oku kubonisa ukuba eli qela labantu abangathandi
bantu ngoku kubonakala ngathi likhathazekile kuba abantu

09:04.501 --> 09:08.695
abaninzi ngakumbi bayabona ubuxoki beenkohliso zabo.

09:08.695 --> 09:16.705
Kwaye abaqhankqalazi be-WEF, i-World Economic Forum
engqongwe nguKlaus Schwab, babonakala beva ngokufanayo, bekhethe

09:16.705 --> 09:21.543
"Ukwakha Uthembeko Ngokutsha" njengomgaqo-sikhokelo wabo.

09:21.543 --> 09:25.379
Kungakuba bubudenge ukugqiba ukuba oku kuthetha
utshintsho olusondeleyo lwengqondo okanye nokuba

09:25.379 --> 09:28.383
kukutshintsha ikhondo kweli qela labantu abanamandla.

09:28.383 --> 09:34.852
Logama nje le meko imbi kakhulu nesoyikisayo iqhubeka okanye
mhlawumbi isiba mandundu, kwaye sisaphantsi kwesabatha

09:34.852 --> 09:41.771
sikaDamocles sale yelenqe likaSathana, owona msebenzi uphambili
wethu njengogqirha, kodwa kananjalo neyabo oogqirha bemithi

09:41.771 --> 09:47.677
yemveli, eneneni bonke abo basebenza kwezonyango, iya
kuba kukukhusela abantu abazincama kuthi kangangoko

09:47.677 --> 09:51.875
sinakho kuhlaselo lweli qela labantu abangathandi bantu.

09:51.875 --> 09:58.701
Ngale ngongoma, kubalulekile kuthi thina oogqirha, ababotshelelwe
kwimigangatho yethu yokuziphatha, iSifungo sika Hippocratic kunye

09:58.701 --> 10:03.390
neSibhengezo saseGeneva seWorld Medical
Association, ukuba sihlale sikhumbula isicatshulwa

10:03.390 --> 10:06.943
esifaniswe kuso, esifundeka ngolu hlobo, kwaye ndicaphula:

10:06.943 --> 10:14.316
Nokuba ndisongelwa, andizukusebenzisa ulwazi lwam
lwezonyango ukunyhasha amalungelo oluntu namalungelo esidima.

10:14.316 --> 10:21.547
Oku kuthetha ukuba thina oogqirha, abagxininisa iintshukumo zethu
kwimpilo nentlalontle yabantu abafuna uncedo lwethu,

10:21.547 --> 10:29.716
akufuneki sizivumele ukoyiswa ziintshabalalo noku-xhatshazwa
xa kufikwa ekukhuseleni impilo nobomi bezigulana zethu.

10:29.716 --> 10:35.298
Ukuba thina, iingcali zonyango kunye nezenzululwazi ezimbalwa
eziseleyo eziye zalile ukuthatha inxaxheba kule ajenda

10:35.298 --> 10:40.302
inobungozi, kunye nabo bonke abanye abantu abangekabaxhatshazwa
yipropaganda, asiphumeleli ekuthabatheni

10:40.302 --> 10:45.610
amanyathelo angxamisekileyo ngokuchasene noku,
sijamelene nesoyikiso somlilo omkhulu wokwenene.

10:45.610 --> 10:48.683
Ngoko ke sidinga ngokungxamisekileyo
oogqirha kunye neengcali zezempilo.

10:48.683 --> 10:52.203
Kwaye makhe wonke umntu ondiva azive emenywe ukuba asijoyine.

10:52.203 --> 10:59.495
Sidinga oogqirha abangazukuvumela ukuba bonywe ngamashishini
amakhulu ezamayeza, abaza kusebenza ngesibindi nangokuzimisela

10:59.495 --> 11:03.403
xa kufikwa ekukhuseleni impilo yezigulana ezibabekele ithemba.

11:03.403 --> 11:11.461
Oogqirha abakuchitha ngokucacileyo iinkolelo neenjongo zabalawuli
abangabonakaliyo, ezithengiswa phantsi kwegama lobuntu: i-Agenda

11:11.461 --> 11:17.845
2030, i-Great Reset, iSivumelwano seSifo
esiSasazekileyo kunye nokulungiswa kwemigaqo yezempilo yamazwe

11:17.845 --> 11:21.330
ngamazwe, i-WHO, kunye ne-so-called UN Future Pact.

11:21.330 --> 11:26.077
Kwaye, ewe kona, isatifikethi sokugonya sedijithali
kunye neerekhodi zezigulana ze-elektroniki, ezaphuhliswa

11:26.077 --> 11:29.083
nazo ngenjongo kuphela yokubeka iliso ngokupheleleyo.

11:29.083 --> 11:35.689
Kwaye, ewe kona, wonke ummi ngamnye kufuneka
angavumelani nabo ngamandla, ndinokucebisa kuphela.

11:35.689 --> 11:42.450
Uxanduva lwempilo yethu belusoloko,
kuqala nokuphela, lusezandleni zethu.

11:42.450 --> 11:47.296
Le ikwayindawo ebaluleke kakhulu kule nkcubeko
mitsha, endiza kuzama ukuyichaza ngokufutshane apha.

11:47.296 --> 11:53.434
Wonke umntu kufuneka athathe uxanduva lwakhe, kwaye ke,
nolwabantwana bakhe abancinci, aze akhusele impilo

11:53.434 --> 11:57.650
yakhe exabisekileyo kwasekuqaleni ngokuphila impilo entle.

11:57.650 --> 12:03.379
Oogqirha, abaphilisi bemithi yemveli kunye nabanye ababoneleli
ngeenkonzo zonyango banokudlala indima ebalulekileyo

12:03.379 --> 12:10.283
yokuxhasa apha njengabacebisi nabahlobo malunga nokuthintela,
ukugcina impilo, kunye nokuthintela okanye ukuphepha ukugula.

12:10.283 --> 12:14.676
Olu xanduva lobuqu lwempilo yethu luqala ngokutya okunempilo.

12:14.676 --> 12:19.272
Njengoko uHippocrates, ugqirha nomhlohli
wamaGrike, watshoyo kwiminyaka engaphezu kwama-2,400

12:19.272 --> 12:22.363
eyadlulayo: "Yiba ukutya kwakho ngumayeza wakho."

12:22.363 --> 12:28.307
Ukutya kweyokwenene, ngokweneneyo, kuquka imifuno ekhuliswe
ngokwendalo, iziqhamo, amandongomane, kunye neziqhamo zehlathi,

12:28.307 --> 12:32.994
iimifuno ezivumba limnandi, iziqholo, iioyile ezitywinwe
ngokupholileyo, ityuwa yelwandle yendalo

12:32.994 --> 12:38.176
okanye ityuwa yamatye engenazongezo, kunye
namanzi omthombo acoceke kangangoko kunokwenzeka.

12:38.176 --> 12:44.749
Ngokoluvo lwam, imeko efanelekileyo ibiya kuba yeyokuba umntu
ngamnye abe nesiza sakhe somhlaba anokutyala kuso imifuno,

12:44.749 --> 12:51.596
iziqhamo neziqholo, ingakumbi zeentlobo ezindala nezikhulisa
imbewu, aze andise unikezelo lwakhe lokutya ngokutshintshiselana

12:51.596 --> 12:55.130
ngezimbewu nezityalo nabamelwane kunye nabahlobo.

12:55.130 --> 13:00.849
Oku kunika indlela yokulwa iingqeqesho ezikhohlakeleyo
zeenkampani ezinkulu ezithengisa imbewu ezifana neMonsanto

13:00.849 --> 13:05.962
nabalingane bayo, ezifuna ukoyisa iimarike
kwihlabathi jikelele ngesityalo esilungisiweyo ngokwemfuza

13:05.962 --> 13:09.600
esiveliswe kusetyenziswa ezona pesitayidisi ziyingozi.

13:09.600 --> 13:13.414
Nabani na ofuna ukufaka iintlanzi okanye inyama kwisidlo sakhe
kufuneka aqinisekise ukuba isilwanyana

13:13.414 --> 13:18.803
esisetyenzisiweyo sigcinwe ngendlela efanelekileyo yohlobo lwaso
okanye sivela ekuzingiseni okanye ekubanjweni endle.

13:18.803 --> 13:24.915
Kwaye ngalo mbandela, ndingathanda nokukukhumbuza ngokubaluleka
kokukhuthaza amafama ukuba abuyele kwimveliso yendalo besebenzisa

13:24.915 --> 13:30.743
iindlela zokulima zendalo, njengoko kwakunjalo kwizizukulwana
ezithathu ezidlulileyo, ngaphandle kwezichumisi zeekhemikhali

13:30.743 --> 13:35.338
ezenziwe ngamashishini okanye izibulali-zinambuzane,
ngaphandle kweembewu ezitshintshwe ijenetiki

13:35.338 --> 13:38.850
ezibangela izifo, ezikwabiza iifizi eziphezulu zelayisensi.

13:38.850 --> 13:45.636
Oku kuza kwenza nokuba amafama akhululeke kulawulo olungqongqo
lweenkampani zeekhemikhali zezolimo nobuchwepheshe bezolimo.

13:45.636 --> 13:49.983
Ndikholelwa ukuba kufuneka sinikele
ingqalelo engakumbi xa sikhetha ukutya kwethu.

13:49.983 --> 13:58.000
Sihlala sikwazi ukulahla i-80% yeemveliso ezisevenkileni enkulu
kwangoko, nto leyo eneneni ingumsebenzi wokukhuselwa komthengi.

13:58.000 --> 14:01.785
Ezi zinto zokutya, ekubizwa ngokuba zokutya,
azifanelanga ukuba zibizwe ngokuba kukutya.

14:01.785 --> 14:05.730
Kwaye azinikeli kwimpilontle yethu yexesha elide.

14:05.730 --> 14:10.856
Kukho into eyahluke ngokupheleleyo eyinyani. Ekuhambeni kwexesha,
zibangela umonakalo ohlala ixesha elide kwimpilo yethu.

14:10.856 --> 14:16.211
Uluhlu olubanzi lokutya okungaphilanga okufumanekayo luyinto
ephambili enegalelo ekunyukeni okungayekiyo kwezifo ezithi

14:16.211 --> 14:21.656
zibangelwe yindlela yokuphila, ezifana nokubola kwamazinyo,
ukutyeba kakhulu, isifo seswekile sohlobo lwesi-2, uxinzelelo

14:21.656 --> 14:25.481
lwegazi oluphezulu, i-osteoarthritis kunye
nokuguga kwamalungu omzimba, i-Alzheimer's

14:25.481 --> 14:28.356
nezinye iindlela zokuphazamiseka kwengqondo.

14:28.356 --> 14:32.748
Ukuze uhlale usempilweni, kubalulekile ukusebenzisa ukutya
okukwimo yako yendalo kangangoko kunokwenzeka

14:32.748 --> 14:38.336
nokulungisa izidlo ezimnandi nezisululwayo lula ngendlela
egcina iivithamini ezininzi kangangoko kunokwenzeka.

14:38.336 --> 14:44.296
Nalapha, ngokuqinisekileyo baninzi abantu abanokufunda lukhulu.
Okona kulungileyo, oku kufanele kuqale ngabantwana ezikolweni.

14:44.296 --> 14:49.803
Kwaye apha, kukho uluhlu olubanzi
lwemisebenzi kubaboneleli ngeenkonzo zonyango.

14:49.803 --> 14:56.496
Ukutya okunempilo kufuneka kuqale ngexesha lokukhulelwa
nokuncancisa, kuze kuqhubeke ngexesha lobuntwana nobuncinci.

14:56.496 --> 15:01.891
Ukuze uhlale usempilweni, kuyimfuneko kananjalo ukwenza umthambo
owaneleyo kunye nemisebenzi yomzimba okanye imidlalo,

15:01.891 --> 15:07.652
ngokukhethekileyo ngaphandle nokuchanabeka ngokwaneleyo elangeni,
ukuhamba-hamba, uhambo lweentaba, ngokugqibeleleyo kwiindawo

15:07.652 --> 15:11.539
zendalo ezingachukunyiswanga, kumahlathi
anezityalo ezininzi ezahlukeneyo, ezintabeni

15:11.539 --> 15:14.250
okanye ecaleni kwemilambo okanye amachibi.

15:14.250 --> 15:19.117
Ukuhamba ngeenyawo zangaphandle nako kuyacetyiswa njengendlela
yokuzimisa emhlabeni amaxesha ngamaxesha, uvumele umzimba

15:19.117 --> 15:22.223
wakho ukuba ufunxe ii-elektroni emhlabeni ngeenyawo zakho.

15:22.223 --> 15:25.966
Oku kuzinza kunokufunyanwa kananjalo
ngokuqubha okanye ukuhlamba kumanzi endalo afana

15:25.966 --> 15:28.669
nolwandle, amachibi, imilambo okanye imilanjana.

15:28.669 --> 15:35.432
Ibalansi yetshaji eveliswayo emzimbeni ingqineke
ukuba ikhuthaza ukuphila kwezilonda nokuzalwa

15:35.432 --> 15:40.703
ngokutsha kwaye inciphisa iziphumo ezibi ze-electrosmog.

15:40.703 --> 15:46.083
Ukugcina unxibelelwano oluhle nabantu, umzekelo, usapho, abahlobo
kunye nabantu osaziyo, okanye nase msebenzini, kubalulekile

15:46.083 --> 15:52.056
kwimpilo yethu, njengoko kubalulekile, okokugqibela kodwa
hayi okona kuncinci, ubudlelwane obuhle noThixo, uMdali wethu.

15:52.056 --> 15:58.721
Ukuba abantu baphinda bathathe uxanduva ngakubo ngokuthobela
amanyathelo alula achazwe apha ngasentla, abazukusadinga

15:58.721 --> 16:02.856
ukungxamela kugqirha okanye basele amayeza ngento nganye encinci.

16:02.856 --> 16:07.376
Oku kusenokuvakala kungaqhelekanga kuvela kugqirha
– phela, umntu angacinga ukuba oogqirha

16:07.376 --> 16:10.936
bayayifumana imali yabo kutyelelo ngalunye lwezigulana zabo.

16:10.936 --> 16:16.982
Kodwa ayikho malunga nokudala ukuxhomekeka, ngaloo ndlela kwenze
izigulana zixhomekeke ekutyeleleni ugqirha rhoqo,

16:16.982 --> 16:23.763
koko ikumalunga nokunceda wonke umntu ukuba athathe
uxanduva oluninzi kangangoko kunokwenzeka lwempilo yakhe.

16:23.763 --> 16:26.536
Kwaye awusoloko udinga ugqirha ngaloo nto.

16:26.536 --> 16:31.642
Kuye kwangqineka ngeenkcukacha-manani ukuba okukhona
kuninzi oogqirha kwingingqi ethile kwaye abantu beye

16:31.642 --> 16:34.650
kugqirha rhoqo, kokukhona ixesha labo lokuphila lincinci.

16:34.650 --> 16:41.629
Oku kusenokuba kungenxa yokuba izigulana zidla
ngokugoduka zineyeyona yeyeza emva kotyelelo ngalunye kugqirha.

16:41.629 --> 16:45.043
Kwaye siyazi ukuba abantu abaphindwe kahlanu
ngaphezulu basweleka eJamani ngenxa yeziphumo

16:45.043 --> 16:47.556
ebezingalindelekanga zamapilisi kunakwingozi zendlela.

16:47.556 --> 16:54.656
Kwaye oko akubandakanyi nokufa
okubangelwa kukusebenzisana kwamachiza ahlukeneyo.

16:54.656 --> 17:02.121
Ngoko ke kufuneka sikufunde oku kwakhona size sikufundise
ezikolweni: amathuba amangalisayo endalo asenisinika wona, kunye

17:02.121 --> 17:06.569
namandla amakhulu okuziphilisa nokuzilawula akwimzimba yomntu.

17:06.569 --> 17:10.141
Kufuneka ngokungxamisekileyo siphinde sicinge
ngendlela yethu yokwenza kwaye simisele uhlobo

17:10.141 --> 17:13.076
olutsha lonyango olubeka abantu kwakhona embindini.

17:13.076 --> 17:19.837
Eyona nto ibalulekileyo esiza kuyenza kule ndlela intsha
yezonyango iya kuba kukuzikhulula kulawulo

17:19.837 --> 17:27.500
nokuxhomekeka kwiinkampani zamachiza kunye namaziko
asebenzisana nazo, i-WHO kunye namagunya ezempilo esizwe.

17:27.500 --> 17:33.563
Umzekelo, kufuneka sikhusele abantwana bethu kwizitofu zokugonya
– ezi kuthiwa zizitofu zokukhusela – eziqala kwisigaba

17:33.563 --> 17:39.932
sobuncinci. Xa kuphononongwa ngokusondeleyo olu phononongo,
akukho bungqina benzululwazi bezitofu zokugonya, kodwa kungqiniwe

17:39.932 --> 17:44.415
ukuba zonakalisa inkqubo yokhuselo lomzimba
esakhulayo, kwaye ngaloo ndlela zenza abantu

17:44.415 --> 17:47.910
babe sesichengeni sokugula kunokuba bazomeleze.

17:47.910 --> 17:50.987
Ndithatha ukugonywa kweentsana ezisandul'
ukuzalwa, okanye nokuba kukugonywa okunezinto

17:50.987 --> 17:53.083
ezintandathu, njengento ethandabuzeka kakhulu.

17:53.083 --> 17:59.834
Iintsana ezisandul' ukuzalwa kunye nabantwana abancanciswayo
banokhuseleko lwesizalo, okuthetha ukuba bakhuselwa ngunina,

17:59.834 --> 18:03.555
odlulisela kubo izichasi-mzimba
ezibalulekileyo ezilwa neentlobo ngeentlobo

18:03.555 --> 18:06.543
zeentsholongwane ngombungu kwaye kamva ngobisi lwebele.

18:06.543 --> 18:12.455
Kamva, badibana neentsholongwane ezikwimeko-bume yabo kwaye
ngokwendalo bafumana iintlobo ngeentlobo zosulelo,

18:12.455 --> 18:18.870
ngaloo ndlela beqhubeka nokuphuhlisa nokomeleza
inkqubo yabo yokhuselo yomzimba eyilwe ngobuchule.

18:18.870 --> 18:24.463
Kufuneka sithembe indalo ngakumbi apha kwaye
singayiphazamisi ngeempembelelo zangaphandle ezingenakubalwa.

18:24.463 --> 18:29.189
Kwiminyaka neenkulungwane zakutshanje, inani elikhulu leentlobo
zokugonya ezithiwa zikhusela iintsana

18:29.189 --> 18:35.056
nabakwishumi elivisayo liye laziswa kwaye labandakanywa
kwiingcebiso ze-STIKO, iKomiti eSiMiselweni yokuGonya.

18:35.056 --> 18:41.390
Buninzi ubungqina, kubandakanywa neziphumo zophononongo,
obubonisa ukuba oku akwenza abantwana babe sempilweni ngcono;

18:41.390 --> 18:47.666
eneneni, kubenza babe sesichengeni ngakumbi se-allergy zazo zonke
iintlobo, izifo ze-autoimmune ezifana nesifo seswekile okanye

18:47.666 --> 18:52.261
i-Hashimoto's thyroiditis, ukuphazamiseka
kwengqondo nemithambo-luvo okufana ne-autism okanye

18:52.261 --> 18:55.470
i-ADHD, kunye nosulelo lwemiphunga olungapheliyo.

18:55.470 --> 18:59.468
Xa kujongwe ngokusondeleyo, kuyacaca ukuba
ubungqina bezonyango bezinzululwazi malunga

18:59.468 --> 19:01.576
nokugonya bungaphezulu kokuba buncinci kakhulu.

19:01.576 --> 19:08.111
Uninzi lwezifundo ezisetyenziswa njengesiseko seengcebiso
zokugonya zinenani labathathi-nxaxheba elingephi kakhulu, azinayo

19:08.111 --> 19:14.752
iqela elilawulwayo elifanelekileyo, kwaye zihlala zinxulumene
neengxabano ezinkulu zenzuzo, kuba kwiimeko ezininzi iinkampani

19:14.752 --> 19:20.171
zamachiza, abavelisi bezitofu zokugonya ngokwabo, basebenza
njengabaxhasi bezifundo, okanye abasebenzi

19:20.171 --> 19:25.606
benkampani okanye ababhali abahlawulwe
ziinkampani zamachiza baye banegalelo kupapasho.

19:25.606 --> 19:30.127
Oku kusebenza nakweso sitofu sigqitywa njengesitofu se-HPV
okanye isitofu somhlaza wentsini, endisoloko ndisilumkisa ngaso,

19:30.127 --> 19:33.776
mna njengengcali yezifo zabasetyhini, ukususela ekuqaleni.

19:33.776 --> 19:37.861
Ngoko ke, kufuneka siyichase ngamandla
onke nayiphi na intlawulo yokugonya.

19:37.861 --> 19:43.615
Ukugonywa ngenkani nako kungaphikisana nomgaqo-siseko, nangona
iNkundla yoMgaqo-siseko yeFederal igwebe ivumela oko kubizwa

19:43.615 --> 19:50.043
ngokuba kukugonywa ngenkani okusekelwe kumaziko, isigqibo
esithi mhlawumbi senziwa phantsi koxinzelelo lwezopolitiko.

19:50.043 --> 19:55.024
Nangona kunjalo, sinokuthemba ukuba oku kuza kufuneka kuphinde
kuqwalaselwe kungekudala, kulandela isigqibo

19:55.024 --> 20:00.230
esivul' indlela seNkundla yoLawulo
yase-Osnabrück ngomhla wama-3 kuSeptemba kulo nyaka.

20:00.230 --> 20:06.008
Iyeza lam elitsha endilithandayo kufuneka
lisebenzise indlela ebanzi, lijonga umntu

20:06.008 --> 20:10.376
njengomnye ongahlukaniswayo womzimba, ingqondo nomoya.

20:10.376 --> 20:16.231
Ukubuyela kwiziyobisi neendlela zemveli, umzekelo ukusetyenziswa
kwezityalo zasendle zalapha, njengoko kwakuxhaphakile

20:16.231 --> 20:23.190
kwiintsapho ezininzi kwiminyaka engamashumi edlulileyo,
kufanele nokunceda ekugcineni impilo nasekuthinteleni ukugula.

20:23.190 --> 20:28.417
Ngokoluvo lwam, isilogeni esibalulekileyo kwisifundo sezonyango,
ingakumbi ngokumalunga nonyango nengenelelo – ukusetyenziswa

20:28.417 --> 20:32.431
kwamachiza ekhemikhali neenkqubo zotyando –
kufanele ibe yile: "Kangangoko kuyimfuneko, kuncinci

20:32.431 --> 20:35.236
kangangoko kunokwenzeka" kunye no "Okuncinci kungcono."

20:35.236 --> 20:40.062
Kwaye ngokufanayo "primum non nocere", okuthetha ukuba
umntu onyangelwayo akufuneki enziwe nantoni na

20:40.062 --> 20:43.536
enokubangela umonakalo omkhulu ngaphezu kwesifo asele enaso.

20:43.536 --> 20:47.883
Umzekelo, amayeza esintu kunye nonyango lwendalo
ziyahambelana kakuhle nezi ngqikelelo zikhokelayo.

20:47.883 --> 20:52.424
Kuzo zonke iilizwe emhlabeni, bekukho, kwaye
kwezinye iimeko kusekho, isithethe semithi

20:52.424 --> 20:55.650
yemveli esidluliselwe kwizizukulwana ngezizukulwana.

20:55.650 --> 21:01.732
Oku kubandakanya ukusetyenziswa kwezityalo zemimandla ezithile
njengeeti, iijusi, iziselo ezinxilisayo okanye namxube wamajiko,

21:01.732 --> 21:07.287
onokuzenzela wona ekhaya, kodwa kukwabandakanya nemassaji,
iibhafu, ii-enema, ukusongelwa kunye nokugalelwa ngamanzi

21:07.287 --> 21:10.926
afudumeleyo okanye abandayo okanye ezinye
iindlela zonyango lomzimba ezifana

21:10.926 --> 21:13.656
nokunyanyaza kweqabunga okanye ukufudumala elangeni.

21:13.656 --> 21:20.196
Oku kugubungela uninzi lwezikhalazo nezifo
eziqhelekileyo ngaphandle kwesidingo sokubonana nogqirha.

21:20.196 --> 21:24.619
Kwangaxeshanye, ukuzimela noxanduva lobuqu
kwimicimbi yezempilo ziyomelezwa, kwaye

21:24.619 --> 21:28.276
abantu bayakhuthazwa ukuba baphile ubomi bendalo.

21:28.276 --> 21:33.950
Le nkcubeko yamayeza esinengqiqo, eqinisekisiweyo
kangangeenkulungwane, yaqala ukuphelelwa indawo ngokunyuka

21:33.950 --> 21:39.939
kweenkampani ezinkulu zamachiza kunye namayeza azisa kwimarike,
anjenge-antibiotics, izithambisi zomkhuhlane kunye

21:39.939 --> 21:45.455
nezithomalalisi zeentlungu. Yalityalwa ngabom okanye
yagculelwa njengento yobudenge, kangangokuba phantse

21:45.455 --> 21:49.516
akukho mntu wakhathalayo ngobutyebi obukhulu obebusithiwa.

21:49.516 --> 21:54.145
Njengenxalenye yokuseka le nkcubeko yamayeza amatsha, ebanzi,
ngokuqinisekileyo kufuneka senze konke

21:54.145 --> 21:59.596
okusemandleni ethu ukuze sikhumbule ezi ndlela zemveli size
sizibuyisele ekusetyenzisweni kwiintsapho zethu.

21:59.596 --> 22:05.963
Nalapha, kunengqiqo ukufundisa abantu iziseko nolwazi
olufunekayo koku kwiikhosi okanye ngeencwadi ezifanelekileyo.

22:05.963 --> 22:11.205
Unyango lwenzululwazi – olukwabizwa ngokuba lonyango
oluqhelekileyo – nalo lunendawo yalo ebalulekileyo, ewe,

22:11.205 --> 22:14.456
xa lusetyenziswa ngokuhambelana nezi migaqo zingentla.

22:14.456 --> 22:19.796
Kakade ke, sinokuba nombulelo ngezintsikelelo zonyango lwale
mihla xa, kwiimeko apho kuyimfuneko ngokwenene, sinazo

22:19.796 --> 22:24.951
iinkcukacha zonyango eziqhelekileyo ezifana neecorticosteroids,
ii-antihistamines kunye nezisombululo zokufakwa

22:24.951 --> 22:30.350
emzimbeni, umzekelo kwimeko yokothuka okubangelwa yimibungu
(anaphylactic shock) kumntu onokungahambelani nemibungu.

22:30.350 --> 22:34.896
Kwaye, ewe, sidinga nenkqubo
yefemasi enengqiqo nesekelwe kwiimfuno.

22:34.896 --> 22:40.633
Iinkampani zamachiza ezivelisa amayeza abalulekileyo ngexabiso
elifanelekileyo okanye amayeza endalo ngokuqinisekileyo

22:40.633 --> 22:44.912
zinegalelo elibalulekileyo ekuxhaseni, kodwa
akufuneki zivunyelwe ukuba zibuse kwindlela

22:44.912 --> 22:48.203
yokunyanga, njengoko kusenzeka nangoku ngokubanzi.

22:48.203 --> 22:53.329
Kwaye, ewe, kufuna iingcali zotyando ezinobuchule nobunono
ezikwaziyo ukwenza iinkqubo zotyando

22:53.329 --> 22:59.750
eziyimfuneko ngendlela egcina izicubu, xa oko
kuyimfuneko emva kwengozi okanye isifo esinzima.

22:59.750 --> 23:04.544
Omnye wemisebenzi ephambili kuthi oogqirha, kodwa nakwabo
basebenzisa unyango lwemveli, kolu nyango

23:04.544 --> 23:09.396
lutsha uya kuba kukukhokela abantu
kwindlela yokuphila esempilweni ngokunqanda izifo.

23:09.396 --> 23:14.067
Njengogynecologist, ukubonisana nokuqeqesha malunga nezindlela
zokuthintela ukukhulelwa zendalo kunye

23:14.067 --> 23:19.716
nocwangciso losapho ngaphandle kokusetyenziswa
kwehomoni ezenziweyo yinto ebalulekileyo kum, umzekelo.

23:19.716 --> 23:25.105
Kuzakufuneka kwakhona siqwalasele ukuba singayikhulula njani
uphando lwenzululwazi kunye nokufundisa

23:25.105 --> 23:30.570
kwinzala yeenkampani ezinkulu zamachiza, kwaye
ke, nabanini-bepuppet abasebenza ngasemva.

23:30.570 --> 23:35.945
Singawamisela njani kwakhona amaziko emfundo azimeleyo
neeyunivesithi, kunye nokufikelela okungakhethi

23:35.945 --> 23:41.823
kwizithuba zezikolo zonyango, ukuze siphinde sibe
noogqirha abanikezele ngokwenene nabanovelwano.

23:41.823 --> 23:46.977
Kwakhona, ukuba izibhedlele
zingalungelelaniswa kwaye zilawulwe njani ngcono ukuze kuxhamle

23:46.977 --> 23:49.920
izigulana kunye nabasebenzi abasebenza kuzo.

23:49.920 --> 23:54.143
Okanye indlela yokuseka iinkqubo
ze-inshorensi yezempilo ezifanelekileyo nezifikelelekayo.

23:54.143 --> 23:58.110
Nangona kunjalo, ngenxa yokunqongophala kwexesha,
andizukungena kwiinkcukacha ezithe vetshe malunga noku apha.

23:58.110 --> 24:03.530
Enye yezona mfuno zibalulekileyo zeli yeza litsha kukuba kufuneka
libandakanye yonke into ngokupheleleyo kwaye libe nobuntu.

24:03.530 --> 24:08.750
I-Holistic ithetha ukubona abantu njengomanyano
olungenakwahlulwa lomzimba, ingqondo, nomoya.

24:08.750 --> 24:16.823
Zontathu kufuneka zithathelwe ingqalelo ekugcineni
impilo, kwanakwimizamo yokuyibuyisela ngamayeza.

24:16.823 --> 24:22.998
Apha, umzimba umele amandla omzimba, ngelixa ingqondo
imele amandla ethu engqondo, lawo ayenza ubuntu

24:22.998 --> 24:27.183
bethu obuzazi kwaye asahlula kwizilwanyana nakwizityalo.

24:27.183 --> 24:31.606
Kusetyenziso lwanamhlanje, umphefumlo uhlala uthathwa
njengendawo yeemvakalelo, kwaye igama lesiGrike

24:31.606 --> 24:35.283
lomphumlo, elithi psyche, liyasetyenziswa rhoqo ngenjongo enye.

24:35.283 --> 24:38.310
Ekugqibeleni, ngumoya ochaza ubuntu bethu.

24:38.310 --> 24:44.395
Kum, yinxalenye yethu engafi, esinikwe nguThixo,
nengengowomzimba, ehlala emzimbeni wethu, imbume,

24:44.395 --> 24:48.323
kwaye iqhubeke nokuphila nasemva kokufa komzimba.

24:48.323 --> 24:52.316
Njengoko sisazi, iimpawu zomzimba
zikwatyhila indlela umphefumlo oqhuba ngayo.

24:52.316 --> 24:55.710
Unyango lwezifo zengqondo nomzimba
lwazi imizekelo emininzi yale nto.

24:55.710 --> 25:00.420
Ngokoluvo lwam, ukugcina impilo yomphefumlo
wethu kufuna nokunxibelelana noThixo,

25:00.420 --> 25:03.723
olunokumiselwa nokomelezwa ngomthandazo nokholo.

25:03.723 --> 25:09.961
Ngoko ke, ugqirha olungileyo okanye umnyangi kufuneka ahlale
engumcebisi wokomoya okhuthaza izigulana ukuba ziphinde zidibane

25:09.961 --> 25:16.556
noThixo, uMdali wazo, ukuze azincede zibuyisele umzimba,
ingqondo kunye nomphefumlo wazo kulungelelwaniso olungcwele.

25:16.556 --> 25:23.493
Kuza kuba ngumsebenzi obalulekileyo waboogqirha abazinikeleyo,
abanovelwano, abagqirha bemithi yemveli kunye nabanye ababoneleli

25:23.493 --> 25:30.370
ngeenkonzo zonyango ukuzisa leyeye entsha ebantwini nokubuyisela
inkqubo yethu yezempilo kweso simo yayijongene naso ekuqaleni.

25:30.370 --> 25:37.183
Umzamo odibeneyo wabaniki-nkonzo bezonyango
abakhuthazekileyo kunye nabaphilisi ukuze kuxhamle abantu.

25:37.183 --> 25:44.910
Ngokwenza njalo, sikwaba negalelo elibalulekileyo kwinkululeko
yokugqibela yoluntu ezandleni zeqela elilawulayo elinamandla.

25:44.910 --> 25:47.096
Enkosi kakhulu ngokunikela ingqalelo!
