Şweýsariýanyň radio we telewideniýe şikaýat edaraýatlary media böhtan we ýalan beýanatlaryň ýagdaýlarynda nähili kömek edýärler?
Biz bu soragy hakyky durmuş mysaly arkaly öwrenjek.
Özüňi tasawur et, Swiss Radio and Television (SRF) ýaly jemgyýetçilik media kompaniýasyndan hat alýarsyň.
Soňra bir gün içinde 10vor10 programmasyndaky telewideniýe interwýusynda soraglara jogap
bermek isleýändigiňizi karar bermeli bolarsyňyz.
Programmanyň mowzugy: Erbet niýetli adamlar size garşy agyr aýyplamalar goýýarlar, dişlerini gysyp ýalan
aýdýarlar we sizi dezinformasiýa hem-de konspirasiýa nazariýelerini ýaýratmakda aýyplaýarlar.
Programmanyň başyndan ahyryna çenli ýalanlar bilen doly bolandygy we interwýuda diňe gysgaça beýanat bermäge
rugsat berilýändigi žurnalistiň haýyşyndan hem belli bolýar.
Bu hakykatdanam 'hawa' diýmäge höwesiňizi artdyrmaýar.
Belki-de häzir dynç alýarsyňyz ýa-da eýýäm işde stresli bir gün geçirdiňiz.
Käwagt şeýle bolýar.
Indi siziň interwýu üçin razy bolmak ýa-da jemgyýetdäki abraýyňyza bagly beýanat ýazmak üçin diňe birnäçe sagadyňyz galdy.
Şeýle hem ýatda saklaň: bu çeşme tarapyndan öňki ähli beýanatlar we garşy beýanatlar hemişe agyr redaktirlenen,
nädogry kontekstde çap edilen ýa-da umuman çap edilmän galan.
Ahyrynda şonda-da beýanat ýazmaga karar berýärsiň.
Emma siz efir berijä anyk görkezmekden gaça durup bilmeýärsiňiz: häzire çenli bir hem beýanat senzurasyz çap edilmedi.
Başgalar barada gür ses bilen gürlemezden ozal, ilki bilen öz gapyňyzyň eşiýegini süpürmeli.
Gowy, iki hepde soň yglan edilen programma esasy efir wagtynda görkezilýär.
Ol aç-açan nädogry maglumatlary, bozulmalary we düýbünden ýalanlary öz içine alýar.
Mundan başga-da, siziň barada böhtan we peseldiji teswirler aýdyljak.
Garaşylan ýaly, beýanatyňyz diňe agyr redaktirlenen we örän bozulýan görnüşde gaýtadan çap ediljek.
Bütin programma şeýdip düzüldi, siziň goragyňyz ähli aýyplamalar we böhtanlar bilen doly basylyp galýar.
Ol şeýle işleýänok!
Siz SRG Ombudsman ofisine "şikaýat" diýlip atlandyrylýan arzany tabşyrmaga karar berýärsiňiz we onda SRF tarapyndan
berlen nädogry maglumatyň düzetilmegini hem talap edýärsiňiz.
Jogap hökmünde size peseldiji düşündiriş berilýär:
Ombudsmeniň edarasy efir berijiniň redaksiýa toparyna görkezme bermek ygtyýaryna eýe däl.
Düzediş diňe raýat hukugy boýunça sud işleri arkaly ýerine ýetirip bilner.
Eger tankydyňyzy şikaýat hökmünde hasaplasaňyz, programmanyň efir kanunyndaky obýektiwlik talabyny
nädip bozýandygyny düşündirýän sebäpleri görkezmeli.
Gowy.
Geň, siz resmi şikaýat formasyny ulanyp dört sahypaly düşündirişiňizi ýakynda iberdiniz.
Şonuň üçin resmi formany ikinji gezek dolduryp, kiçijik bir jümle goşandan soň, indi aşakdaky jogaby alarsyňyz:
Ombudsman ofisi meselemizdäki programmadaky baş gahrymany ynamdar adam diýip hasaplaýar, siz
bolsa diňe birnäçe aç-açan ýalanlary subut etdiňiz.
Ähli aýyplamalar ret edildi.
Indiki ädim Radio we Telewideniýe üçin Garaşsyz Şikaýatlar Edarasyna, gysgaça UBI-e ýüz tutmak bolar.
Az umyt bilen ýol ugruna çykyp, UBI-e iki hat ibereniňizden soň, ilki bilen şikaýatyňyz SRG hukuk
bölümine ugradylanlygyny aýdýan jogap alarsyňyz.
Bir minut garaş – SRG Ombudsmeniň ofisi bu şikaýaty siziň tarapyňyzdan eýýäm aldy!
Bol, sabyr gülleri getirýär.
Dört hepde soň, SRG hukuk bölüminiň UBI-e iberjek beýanaty alarsyňyz.
Hukuk bölümi hem degişli programmada aýdylan ýalan beýanatlaryň gapdalynda durmagy dowam etdirýär.
Subutnama hökmünde ol şübheli şaýatlaryň beýanatyny salgysyz getirýär.
Bu atlandyrylýan şaýat siziň bähbitleriňize hiç haçan ýakyn däl we diňe size ýaramazlyk etmäge mümkinçilik gözleýär.
Şonda indi meseleleri öz elleriňe almaly diýip pikir edýärsiň.
Olar şol SRF programmasynda aýdylan ýalan beýannamalardan hem täsir gören işgärleriň arasynda soragnama geçirýärler.
Işgärlere beren soragyňyz programmada öňe sürlen wakalaryň hakykatdanam bolup geçendigimi ýa-da geçmedigini anyklamak.
Soňra size 45 jogap gelýär, menem olaryň ählisini şu ýerde saklaýaryn; olar beýanatlary berk deliller bilen
inkär edýär we olary aç-açan ýalan hökmünde açyp görkezýär.
Haýyş edýärin, bulary UBI-e iberiň, olary SRG hukuk bölümine ugradyar.
Programma efirde berilenden ýedi aý soň, ahyrynda UBI tarapyndan jemgyýetçilik diňlenişigi
geçiriler we siz şol diňlenişige çagyrylýarsyňyz.
Elbetde, siz çagyryşy kabul edersiňiz.
Emma jemgyýetçilik maslahatlaşygy siziň üçin hakykatdan hem agyr synag:
Özüňiň gürleşmäge rugsadyňyz bolmazdan, 10vor10 programmasynda aýdylýan aç-açan ýalan beýannamalaryň dürli hukuk
burmalary bilen nähili aklanylýandygyny diňlemeli bolýarsyň.
UBI komitetiniň wekilçilik edýän advokaty hatda siziň garşy täze, özbaşdak gözleglenen,
ýöne düýbünden mantiqsyz delilleri öňe sürýär.
Şu wagta çenli olar hakykatdanam hukuk ulgamyň adalatsyzlyga sezewar bolan tarapy gorajakdygyna ynanýardylar.
Olar düýbünden tersini başdan geçirerler diýip hiç haçan garaşmandylar.
Sizi goramak üçin çykyş edýän az sanly sesler ahyrynda SRF-e ýakyn "demokratik" köpçülikleýin
UBI komitetiniň agzalary tarapyndan ret edilýär.
Emma ýeňilmek diňe gysga wagtlap agyry berýär.
Çünki soňra bilersiňiz, UBI-e eden şikaýatyňyz üstünlikli bolup bilse-de, bu, ady batyrýan programmanyň
efirde berilmeginden birnäçe aý soň UBI-niň websaýtynda diňe kiçijik bir bellik bolup galardy.
Bu programmany synlap gören ýüzlerçe tomaşaçylaryň haýsysy programmanyň faktiki takykdygyny barlamak üçin
birnäçe aý soň UBI web sahypasyna girip görmegi oýlar?
Siz düzedişi diňe raýat hukugy boýunça – ýagny kazyýetde – asyl efir formatynda we şol bir efir wagtynda berjaý edip
bilersiňiz; bu bolsa köp pul we wagt sarp etmegi talap eder.
Şeýle-de bolsa, şu aralykda abraýyňyz eýýäm zeper ýedi.
Görýäniňiz ýaly, eziz tomaşaçy, bu mysal hakykydyr.
Kla.TV hem muny takyk şol bir ýagdaýda başdan geçirdi.
Kla.TV-niň Ombudsmana we UBI-e ýazan şikaýat hatlarynyň jikme-jik ýazgylarynyň baglanyşygy programmanyň aşagynda tapylyp bilner.
Ýaýlymyň aşagynda işiň faktlaryny tassyklayan 45 şaýat beýanatyny hem taparsyňyz.
We biz şübhesiz şeýle adalatsyzlykdan ejir çeken ýeke-täk däl.
Düzediş almak maksady bilen şikaýat bermegiň uzyn prosesi iň oňat ýagdaýda UBI web sahypasynda kiçi
bir ýazgy dörederdi, ony ähtimal hiç kim görmezdi.
Gysgaça aýdylanda, Şweýsariýanyň hukuk ulgamynyň bir bölegi bolan radio we telewideniýe baradaky şikaýat edaralary sizi
hakykatdan hem gerek bolan pursatda kömekden mahrum edýärler.
Bu "pişik öz guýrugyny dişleýär" diýen degişmä meňzeýär.
Siz hemişe başlangyç nokada gaýdyp gelýärsiňiz we şonuň üçin özüňizi ýaramaz bir aýlawyň içinde galyp bilýärsiňiz.