1
00:00:00,100 --> 00:00:08,740
Швейцария радио һәм телевидение аппеляция органнары матбугат
аша клевета һәм ялган белдерүләр очракларында ничек ярдәм итә?

2
00:00:08,740 --> 00:00:12,460
Без бу сорауны чын тормыш мисалында карап чыгарбыз.

3
00:00:12,460 --> 00:00:21,380
Уйлагыз, сезгә Swiss Radio and Television SRF кебек
дәүләт массакүләм мәгълүмат чаралары компаниясеннән хат килә.

4
00:00:21,380 --> 00:00:26,313
Аннары сезгә бер көн эчендә 10vor10 тапшыруында
телевизион интервьюда сорауларга җавап бирергә

5
00:00:26,313 --> 00:00:29,460
телисезме-юкмы икәнен хәл итәргә туры киләчәк.

6
00:00:29,460 --> 00:00:37,494
Программа темасы: Явыз кешеләр сезгә җитди
гаепләүләр белдерә, тешләрен кысып ялган сөйли һәм сезне

7
00:00:37,494 --> 00:00:42,880
дезинформация һәм конспирация теорияләре таратуда гаепли.

8
00:00:42,880 --> 00:00:50,560
Программаның башыннан ахырына кадәр ялганга тулы булуы
һәм интервьюда сезгә бары тик кыска гына белдерү ясарга

9
00:00:50,560 --> 00:00:56,020
мөмкинлек бирелүе журналистның үтенеченнән үк ачык күренә.

10
00:00:56,020 --> 00:00:59,720
Бу чынлап та сезнең «әйе» дип әйтергә теләгегезне арттырмый.

11
00:00:59,720 --> 00:01:04,726
Бәлки сез хәзер ялдасыздыр яки инде
эштә стресслы көн кичергәнсездер.

12
00:01:04,726 --> 00:01:06,180
Кайчак шулай була.

13
00:01:06,180 --> 00:01:12,775
Һәм хәзер сездә әңгәмәгә ризалашу яки
җәмәгатьчелек алдында абруегызга йогынты ясаячак

14
00:01:12,775 --> 00:01:18,497
белдерү язу өчен бары тик берничә сәгать кенә калды.

15
00:01:18,497 --> 00:01:25,624
Сез шулай ук истә тотарга тиешсез: бу матбугат чарасы тарафыннан
ясалган барлык алдагы белдерүләр һәм аларга каршы

16
00:01:25,624 --> 00:01:32,320
белдерүләр һәрвакыт ныклы мөхәррирләнгән, ялгыш
контекстта бастырылган яки бөтенләй бастырылмаган.

17
00:01:32,320 --> 00:01:37,600
Ахыр чиктә син барыбер белдерү язарга карар итәсең.

18
00:01:37,600 --> 00:01:44,840
Ләкин сез тапшыручыга ачык итеп күрсәтмичә кала
алмыйсыз: әле бер генә дә белдерү цензурасыз бастырылмады.

19
00:01:44,840 --> 00:01:53,040
Башта үз капка төбеңне себерергә кирәк,
аннары гына башкалар турында кычкырып сөйләргә.

20
00:01:53,040 --> 00:02:00,896
Ярар, ике атнадан соң игълан ителгән
программа төп эфир вакытында күрсәтелә.

21
00:02:00,896 --> 00:02:07,136
Анда ачык ялган мәгълүмат, бозылган
мәгълүмат һәм турыдан-туры ялганнар бар.

22
00:02:07,136 --> 00:02:13,160
Моннан тыш, сезнең хөрмәтегезне төшерүче
һәм кимсетүче сүзләргә дучар итәчәкләр.

23
00:02:13,160 --> 00:02:21,100
Көтелгәнчә, сезнең белдерүегез тик нык үзгәртеп
һәм көчләп бозылган рәвештә генә күчереләчәк.

24
00:02:21,100 --> 00:02:30,106
Бөтен программа шундый итеп төзелгән ки, сезнең яклау
бөтенләй барлык гаепләүләр һәм ялалар астында батып кала.

25
00:02:30,106 --> 00:02:31,560
Ул шулай эшләми!

26
00:02:31,560 --> 00:02:38,675
Сез SRG Омбудсмен офисына шикаять юлларга
карар кыласыз, анда шулай ук SRF тарафыннан

27
00:02:38,675 --> 00:02:43,820
бирелгән ялган мәгълүматны төзәтүне таләп итәсез.

28
00:02:43,820 --> 00:02:52,395
Җавап итеп сезгә кимсетүче аңлатма бирелә:

29
00:02:52,395 --> 00:02:57,493
Омбудсмен офисына тапшыручының редакция
командасына күрсәтмәләр бирү вәкаләте юк.

30
00:02:57,493 --> 00:03:01,995
Төзәтүне бары тик гражданлык хокукы буенча
суд эшләре аша гына гамәлгә ашырырга мөмкин.

31
00:03:01,995 --> 00:03:10,013
Әгәр сез тәнкыйтегезне шикаять дип
санасагыз, программаның эфир кануны буенча

32
00:03:10,013 --> 00:03:17,280
объективлык таләбен ни өчен бозуын күрсәтергә тиешсез.

33
00:03:17,280 --> 00:03:19,524
Ярар

34
00:03:19,524 --> 00:03:27,937
Гадәттән тыш, сез рәсми шикаять формасын
кулланып дүрт битлек аңлатма гына тапшырган идегез.

35
00:03:27,937 --> 00:03:41,542
Шулай итеп, рәсми форманы икенче тапкыр тутырып, бер гади
генә җөмлә өстәгәннән соң, сез хәзер түбәндәге җавапны аласыз:

36
00:03:41,542 --> 00:03:49,983
Омбудсмен идарәсе әлеге программаның төп
герое ышанычлы кеше дип саный, хәтта сез аның

37
00:03:49,983 --> 00:03:55,300
берничә ачык ялганны исбатлаган булсагыз да.

38
00:03:55,300 --> 00:03:58,560
Барлык гаепләүләр кире кагылды.

39
00:03:58,560 --> 00:04:06,944
Киләсе адым – Радио һәм телевидение буенча бәйсез
шикаятьләр органына, кыскача UBIга мөрәҗәгать итү булыр.

40
00:04:06,944 --> 00:04:15,929
Кечкенә өмет белән юлга кузгалып, UBIга ике хат
җибәргәннән соң, сез башта шикаятьегезнең SRG

41
00:04:15,929 --> 00:04:22,080
юридик бүлегенә җибәрелгәнлеге турында җавап алачаксыз.

42
00:04:22,080 --> 00:04:30,764
Бер минут – SRG Омбудсмен офисы
сездән бу шикаятьне инде алган иде!

43
00:04:30,764 --> 00:04:33,340
Ярар, сабырлык гөлләр китерә.

44
00:04:33,340 --> 00:04:42,000
Дүрт атнадан соң сез SRG юридик
бүлегеннән UBIга белдерү алачаксыз.

45
00:04:42,000 --> 00:04:48,060
Юридик бүлек шулай ук шикаять объекты булган
программада әйтелгән ялган белдерүләрне яклауны дәвам итә.

46
00:04:48,060 --> 00:04:55,456
Дәлил буларак ул адрес күрсәтмичә
шикле шаһитлар күрсәтмәләрен китерә.

47
00:04:55,456 --> 00:05:04,128
Бу «шаһит» дип аталган кеше сиңа бер дә яхшы
теләктәш түгел, ул чынлап та сине алдап калырга гына көтә.

48
00:05:04,128 --> 00:05:08,960
Хәзер син хәлләрне үз кулыңа алырга тиеш дип уйлыйсың.

49
00:05:08,960 --> 00:05:17,360
Алар шул SRF программасында әйтелгән ялган белдерүләр аркасында
зыян күргән үз хезмәткәрләре арасында сораштыру үткәрәләр.

50
00:05:17,360 --> 00:05:23,800
Сезнең хезмәткәрләргә соравыгыз шунда:
программада әйтелгән вакыйгалар чыннан да булганмы?

51
00:05:23,800 --> 00:05:30,138
Аннары сез 45 җавап алачаксыз, алар миндә дә
бар, анда әйтелгәннәрне су үткәрмәс дәлилләр белән

52
00:05:30,138 --> 00:05:33,984
кире кагалар һәм аларны ачык ялган итеп ачалар.

53
00:05:33,984 --> 00:05:43,320
Зинһар, боларны UBIга җибәрегез, ул
аларны SRG юридик бүлегенә юллар.

54
00:05:43,320 --> 00:05:54,944
Һәм ниһаять, программа эфирга чыкканнан соң җиде
ай узгач, UBI сезне чакырган җәмәгать тыңлавы уза.

55
00:05:54,944 --> 00:05:57,688
Әлбәттә, син чакыруны кабул итәчәксең.

56
00:05:57,688 --> 00:06:02,464
Ләкин җәмәгать консультациясе сезнең өчен чын сынау:

57
00:06:02,464 --> 00:06:10,252
Үзеңә сөйләргә рөхсәт итмәгәндә дә, 10vor10
программасындагы ачык ялгыш күрсәтүләрнең төрле хокукый

58
00:06:10,252 --> 00:06:15,300
борылышлар белән ничек акыклануын тыңларга туры килә.

59
00:06:15,300 --> 00:06:24,900
UBI комитетын яклаучы адвокат хәтта сезгә каршы яңа, үзе
тикшергән, ләкин бөтенләй абсурд аргументлар да китерә.

60
00:06:24,900 --> 00:06:32,740
Хәзергә кадәр алар чынлап та хокук системасы
гаделсезлек күргән якны яклар дип ышанганнар.

61
00:06:32,740 --> 00:06:36,880
Алар бөтенләй киресен кичерәчәкләрен беркайчан да көтмәгәннәр.

62
00:06:36,880 --> 00:06:51,640
Сине яклап чыгыш ясаган берничә тавыш ахыр чиктә UBI комитетының
SRF-ка дустанә «демократик» күпчелеге тарафыннан кире кагыла.

63
00:06:51,640 --> 00:06:54,280
Ләкин җиңелү бары тик кыска гына вакытка авырта.

64
00:06:54,280 --> 00:07:03,242
Чөнки соңрак сез белерсез: хәтта сезнең UBIга шикаять уңышлы
булса да, клеветага корылган тапшыру эфирга

65
00:07:03,242 --> 00:07:12,580
чыкканнан айлар узгач кына UBI веб-сайтында
кечкенә генә бер язма пәйда булу белән чикләнер иде.

66
00:07:12,580 --> 00:07:22,405
Бу тапшыруны караган йөзләгән тамашачының
кайсысы айлар узгач UBI веб-сайтына кереп, тапшыруның

67
00:07:22,405 --> 00:07:28,364
фактлар ягыннан дөрес булуын тикшерергә уйлар?

68
00:07:28,364 --> 00:07:37,685
Сез төзәтмәне гражданлык хокукы буенча — ягъни суд аша — бары тик
оригиналь тапшыруның шул ук форматында һәм шул ук вакытта гына

69
00:07:37,685 --> 00:07:43,340
гамәлгә кертә аласыз, бу исә күп акча һәм вакыт таләп итәчәк.

70
00:07:43,340 --> 00:07:48,640
Шул арада, әмма, синең абруең инде бозылган.

71
00:07:48,640 --> 00:07:52,576
Күргәнегезчә, кадерле тамашачы, бу мисал чын.

72
00:07:52,576 --> 00:07:56,017
Kla.TV моны нәкъ шул ук рәвештә кичерде.

73
00:07:56,017 --> 00:08:05,312
Кла.TVның Омбудсманга һәм UBIга язган шикаять
хатларының тулы текстына сылтаманы тапшыру астында табарга була.

74
00:08:05,312 --> 00:08:11,904
Программа астында сез шулай ук эш фактларын
раслый торган 45 шаһит белдерүен дә таба аласыз.

75
00:08:11,904 --> 00:08:17,060
Һәм без, әлбәттә, мондый гаделсезлекне
кичергән бердәнбер кешеләр түгелбез.

76
00:08:17,060 --> 00:08:24,419
Төзәтү алу максатыннан шикаять бирүнең озакка сузылган
процессы иң яхшы очракта да UBI сайтында кечкенә генә язма

77
00:08:24,419 --> 00:08:29,376
пәйда булуга китерер иде, аны, мөгаен, беркем дә күрмәс иде.

78
00:08:29,376 --> 00:08:36,324
Йомгаклап әйткәндә, Швейцария хокук системасының бер
өлеше булган радио һәм телевидение буенча Швейцария

79
00:08:36,324 --> 00:08:41,152
шикаятьләр органнары сезгә чынлап та кирәк булганда ярдәм итми.

80
00:08:41,152 --> 00:08:44,832
Бу «мәче үз койрыгын тешли» дигән әйтем кебек.

81
00:08:44,832 --> 00:08:50,031
Син һәрвакыт башлангыч ноктага кире кайтасың һәм
шуның белән үзеңне яман түгәрәк эчендә каплап каласың.