WEBVTT 00:00.100 --> 00:08.740 Швейцария радио һәм телевидение аппеляция органнары матбугат аша клевета һәм ялган белдерүләр очракларында ничек ярдәм итә? 00:08.740 --> 00:12.460 Без бу сорауны чын тормыш мисалында карап чыгарбыз. 00:12.460 --> 00:21.380 Уйлагыз, сезгә Swiss Radio and Television SRF кебек дәүләт массакүләм мәгълүмат чаралары компаниясеннән хат килә. 00:21.380 --> 00:26.313 Аннары сезгә бер көн эчендә 10vor10 тапшыруында телевизион интервьюда сорауларга җавап бирергә 00:26.313 --> 00:29.460 телисезме-юкмы икәнен хәл итәргә туры киләчәк. 00:29.460 --> 00:37.494 Программа темасы: Явыз кешеләр сезгә җитди гаепләүләр белдерә, тешләрен кысып ялган сөйли һәм сезне 00:37.494 --> 00:42.880 дезинформация һәм конспирация теорияләре таратуда гаепли. 00:42.880 --> 00:50.560 Программаның башыннан ахырына кадәр ялганга тулы булуы һәм интервьюда сезгә бары тик кыска гына белдерү ясарга 00:50.560 --> 00:56.020 мөмкинлек бирелүе журналистның үтенеченнән үк ачык күренә. 00:56.020 --> 00:59.720 Бу чынлап та сезнең «әйе» дип әйтергә теләгегезне арттырмый. 00:59.720 --> 01:04.726 Бәлки сез хәзер ялдасыздыр яки инде эштә стресслы көн кичергәнсездер. 01:04.726 --> 01:06.180 Кайчак шулай була. 01:06.180 --> 01:12.775 Һәм хәзер сездә әңгәмәгә ризалашу яки җәмәгатьчелек алдында абруегызга йогынты ясаячак 01:12.775 --> 01:18.497 белдерү язу өчен бары тик берничә сәгать кенә калды. 01:18.497 --> 01:25.624 Сез шулай ук истә тотарга тиешсез: бу матбугат чарасы тарафыннан ясалган барлык алдагы белдерүләр һәм аларга каршы 01:25.624 --> 01:32.320 белдерүләр һәрвакыт ныклы мөхәррирләнгән, ялгыш контекстта бастырылган яки бөтенләй бастырылмаган. 01:32.320 --> 01:37.600 Ахыр чиктә син барыбер белдерү язарга карар итәсең. 01:37.600 --> 01:44.840 Ләкин сез тапшыручыга ачык итеп күрсәтмичә кала алмыйсыз: әле бер генә дә белдерү цензурасыз бастырылмады. 01:44.840 --> 01:53.040 Башта үз капка төбеңне себерергә кирәк, аннары гына башкалар турында кычкырып сөйләргә. 01:53.040 --> 02:00.896 Ярар, ике атнадан соң игълан ителгән программа төп эфир вакытында күрсәтелә. 02:00.896 --> 02:07.136 Анда ачык ялган мәгълүмат, бозылган мәгълүмат һәм турыдан-туры ялганнар бар. 02:07.136 --> 02:13.160 Моннан тыш, сезнең хөрмәтегезне төшерүче һәм кимсетүче сүзләргә дучар итәчәкләр. 02:13.160 --> 02:21.100 Көтелгәнчә, сезнең белдерүегез тик нык үзгәртеп һәм көчләп бозылган рәвештә генә күчереләчәк. 02:21.100 --> 02:30.106 Бөтен программа шундый итеп төзелгән ки, сезнең яклау бөтенләй барлык гаепләүләр һәм ялалар астында батып кала. 02:30.106 --> 02:31.560 Ул шулай эшләми! 02:31.560 --> 02:38.675 Сез SRG Омбудсмен офисына шикаять юлларга карар кыласыз, анда шулай ук SRF тарафыннан 02:38.675 --> 02:43.820 бирелгән ялган мәгълүматны төзәтүне таләп итәсез. 02:43.820 --> 02:52.395 Җавап итеп сезгә кимсетүче аңлатма бирелә: 02:52.395 --> 02:57.493 Омбудсмен офисына тапшыручының редакция командасына күрсәтмәләр бирү вәкаләте юк. 02:57.493 --> 03:01.995 Төзәтүне бары тик гражданлык хокукы буенча суд эшләре аша гына гамәлгә ашырырга мөмкин. 03:01.995 --> 03:10.013 Әгәр сез тәнкыйтегезне шикаять дип санасагыз, программаның эфир кануны буенча 03:10.013 --> 03:17.280 объективлык таләбен ни өчен бозуын күрсәтергә тиешсез. 03:17.280 --> 03:19.524 Ярар 03:19.524 --> 03:27.937 Гадәттән тыш, сез рәсми шикаять формасын кулланып дүрт битлек аңлатма гына тапшырган идегез. 03:27.937 --> 03:41.542 Шулай итеп, рәсми форманы икенче тапкыр тутырып, бер гади генә җөмлә өстәгәннән соң, сез хәзер түбәндәге җавапны аласыз: 03:41.542 --> 03:49.983 Омбудсмен идарәсе әлеге программаның төп герое ышанычлы кеше дип саный, хәтта сез аның 03:49.983 --> 03:55.300 берничә ачык ялганны исбатлаган булсагыз да. 03:55.300 --> 03:58.560 Барлык гаепләүләр кире кагылды. 03:58.560 --> 04:06.944 Киләсе адым – Радио һәм телевидение буенча бәйсез шикаятьләр органына, кыскача UBIга мөрәҗәгать итү булыр. 04:06.944 --> 04:15.929 Кечкенә өмет белән юлга кузгалып, UBIга ике хат җибәргәннән соң, сез башта шикаятьегезнең SRG 04:15.929 --> 04:22.080 юридик бүлегенә җибәрелгәнлеге турында җавап алачаксыз. 04:22.080 --> 04:30.764 Бер минут – SRG Омбудсмен офисы сездән бу шикаятьне инде алган иде! 04:30.764 --> 04:33.340 Ярар, сабырлык гөлләр китерә. 04:33.340 --> 04:42.000 Дүрт атнадан соң сез SRG юридик бүлегеннән UBIга белдерү алачаксыз. 04:42.000 --> 04:48.060 Юридик бүлек шулай ук шикаять объекты булган программада әйтелгән ялган белдерүләрне яклауны дәвам итә. 04:48.060 --> 04:55.456 Дәлил буларак ул адрес күрсәтмичә шикле шаһитлар күрсәтмәләрен китерә. 04:55.456 --> 05:04.128 Бу «шаһит» дип аталган кеше сиңа бер дә яхшы теләктәш түгел, ул чынлап та сине алдап калырга гына көтә. 05:04.128 --> 05:08.960 Хәзер син хәлләрне үз кулыңа алырга тиеш дип уйлыйсың. 05:08.960 --> 05:17.360 Алар шул SRF программасында әйтелгән ялган белдерүләр аркасында зыян күргән үз хезмәткәрләре арасында сораштыру үткәрәләр. 05:17.360 --> 05:23.800 Сезнең хезмәткәрләргә соравыгыз шунда: программада әйтелгән вакыйгалар чыннан да булганмы? 05:23.800 --> 05:30.138 Аннары сез 45 җавап алачаксыз, алар миндә дә бар, анда әйтелгәннәрне су үткәрмәс дәлилләр белән 05:30.138 --> 05:33.984 кире кагалар һәм аларны ачык ялган итеп ачалар. 05:33.984 --> 05:43.320 Зинһар, боларны UBIга җибәрегез, ул аларны SRG юридик бүлегенә юллар. 05:43.320 --> 05:54.944 Һәм ниһаять, программа эфирга чыкканнан соң җиде ай узгач, UBI сезне чакырган җәмәгать тыңлавы уза. 05:54.944 --> 05:57.688 Әлбәттә, син чакыруны кабул итәчәксең. 05:57.688 --> 06:02.464 Ләкин җәмәгать консультациясе сезнең өчен чын сынау: 06:02.464 --> 06:10.252 Үзеңә сөйләргә рөхсәт итмәгәндә дә, 10vor10 программасындагы ачык ялгыш күрсәтүләрнең төрле хокукый 06:10.252 --> 06:15.300 борылышлар белән ничек акыклануын тыңларга туры килә. 06:15.300 --> 06:24.900 UBI комитетын яклаучы адвокат хәтта сезгә каршы яңа, үзе тикшергән, ләкин бөтенләй абсурд аргументлар да китерә. 06:24.900 --> 06:32.740 Хәзергә кадәр алар чынлап та хокук системасы гаделсезлек күргән якны яклар дип ышанганнар. 06:32.740 --> 06:36.880 Алар бөтенләй киресен кичерәчәкләрен беркайчан да көтмәгәннәр. 06:36.880 --> 06:51.640 Сине яклап чыгыш ясаган берничә тавыш ахыр чиктә UBI комитетының SRF-ка дустанә «демократик» күпчелеге тарафыннан кире кагыла. 06:51.640 --> 06:54.280 Ләкин җиңелү бары тик кыска гына вакытка авырта. 06:54.280 --> 07:03.242 Чөнки соңрак сез белерсез: хәтта сезнең UBIга шикаять уңышлы булса да, клеветага корылган тапшыру эфирга 07:03.242 --> 07:12.580 чыкканнан айлар узгач кына UBI веб-сайтында кечкенә генә бер язма пәйда булу белән чикләнер иде. 07:12.580 --> 07:22.405 Бу тапшыруны караган йөзләгән тамашачының кайсысы айлар узгач UBI веб-сайтына кереп, тапшыруның 07:22.405 --> 07:28.364 фактлар ягыннан дөрес булуын тикшерергә уйлар? 07:28.364 --> 07:37.685 Сез төзәтмәне гражданлык хокукы буенча — ягъни суд аша — бары тик оригиналь тапшыруның шул ук форматында һәм шул ук вакытта гына 07:37.685 --> 07:43.340 гамәлгә кертә аласыз, бу исә күп акча һәм вакыт таләп итәчәк. 07:43.340 --> 07:48.640 Шул арада, әмма, синең абруең инде бозылган. 07:48.640 --> 07:52.576 Күргәнегезчә, кадерле тамашачы, бу мисал чын. 07:52.576 --> 07:56.017 Kla.TV моны нәкъ шул ук рәвештә кичерде. 07:56.017 --> 08:05.312 Кла.TVның Омбудсманга һәм UBIга язган шикаять хатларының тулы текстына сылтаманы тапшыру астында табарга була. 08:05.312 --> 08:11.904 Программа астында сез шулай ук эш фактларын раслый торган 45 шаһит белдерүен дә таба аласыз. 08:11.904 --> 08:17.060 Һәм без, әлбәттә, мондый гаделсезлекне кичергән бердәнбер кешеләр түгелбез. 08:17.060 --> 08:24.419 Төзәтү алу максатыннан шикаять бирүнең озакка сузылган процессы иң яхшы очракта да UBI сайтында кечкенә генә язма 08:24.419 --> 08:29.376 пәйда булуга китерер иде, аны, мөгаен, беркем дә күрмәс иде. 08:29.376 --> 08:36.324 Йомгаклап әйткәндә, Швейцария хокук системасының бер өлеше булган радио һәм телевидение буенча Швейцария 08:36.324 --> 08:41.152 шикаятьләр органнары сезгә чынлап та кирәк булганда ярдәм итми. 08:41.152 --> 08:44.832 Бу «мәче үз койрыгын тешли» дигән әйтем кебек. 08:44.832 --> 08:50.031 Син һәрвакыт башлангыч ноктага кире кайтасың һәм шуның белән үзеңне яман түгәрәк эчендә каплап каласың.