Xəbərdarlıq: Bəzi görüntülər həssas mədə-bağırsaq sistemi olan şəxslər üçün uyğun olmaya bilər.
Proqramda WPATH sənədlərinin sızması barədə artıq qeyd edildiyi kimi, bütün tibbi assosiasiyalar özlərini
"cinsiyyət disforiyası" adlandırdıqları əzab çəkən insanlarda cinsiyyət orqanlarının cərrahiyyəsi ilə məşğuldur.
Bu insanlar öz bədənlərində narahat hiss edirlər və tez-tez psixoloji problemlərdən əziyyət çəkirlər – bu,
WPATH həkimləri və terapevtləri tərəfindən praktik təcrübələrinə əsaslanaraq belə təsvir edilir.
Və dərhal onlar xəstələrini müxtəlif cinsiyyət dəyişdirmə əməliyyatları ilə "dəstəkləyirlər", o cümlədən cinsi
orqanların süni yaradılması , uşaqlığın çıxarılması və "üst əməliyyat", yəni qadın döşlərinin çıxarılması .
Amma belə sözün əsl mənasında kəskin müdaxilələr psixi xəstəlikdən əziyyət çəkən insanlar üçün həqiqətən faydalı və təsirlidirmi?
Yoxsa ciddi narahatlıq üçün əsas varmı? Gəlin keçmiş nümunələrdən öyrənək:
Lobotomiyanın tarixi haqqında
XX əsrin ortalarında tibb aləmi geniş şəkildə inanırdı ki, lobotومی zehni xəstəliklərin
ən effektiv və ən insani müalicə üsulu idi.
Ənənəvi üsulla başın hər iki tərəfində də bir deşik qazılır, sonra küt alət daxil edilir və qövs şəklində burma hərəkəti
yerinə yetirərək əhəmiyyətli miqdarda beyin maddəsi məhv edilir.
Başqa bir üsul isə göz çuxurundan gözü beyindən ayıran nazik strukturdan keçməklə cərrahi aləti beyinə
yerləşdirməyi və onu qövs şəklində hərəkət etdirməyi əhatə edir.
Heiko Schöning Davison və Neale-i "Game Over" kitabında sitat gətirir.
1941-ci ildə New York Times lobotomiya xəstələrinin "(…) narahatlıqlar, təqib kompleksləri, intihar meyilləri,
obsesiyalar, qərarsızlıq və sinir gərginliyinin yeni beyin əməliyyatı sayəsində bıçaqla başdan kəsildiyini" təsvir etmişdi.
Cərrahi şikəstləşdirmənin qəddarlığı qeyd olunmadı.
"(...) lobotomiya əvvəllər psixiatrik müəssisələrdəki insanları daha sakit edirdi (...)", deyə Schöning davam
edir və bu qəddar əməliyyata ilkin mərhələdə möcüzəvi müalicə təsiri qazandıran sözləri sitat gətirir.
Açıq-aydın təhlükələrə və dağıdıcı yan təsirlərə baxmayaraq, tibbi ictimaiyyət depressiya, obsesif-kompulsiv pozuntu,
epilepsiya və şizofreniya daxil olmaqla müxtəlif ruhi pozuntuların müalicəsi üçün
lobotomiya praktikası ilə tez bir zamanda tanış oldu.
Lobotomistlər, yəni bu əməliyyatı həyata keçirən həkimlər, alçaldılmırdılar, əksinə bir
çoxları arasında yüksək nüfuza malik idilər.
Lobotomiyanın ixtiraçısı Antonio Moniz tibb sahəsinə verdiyi töhfəyə görə 1949-cu ildə Nobel mükafatına layiq görülüb.
Walter Freeman və James Watts, proseduru ABŞ-da populyarlaşdıran şəxslər, Amerika Tibb Assosiasiyasının (AMA) illik
iclaslarında isti qarşılanıblar; orada onlar sərgilər vasitəsilə beyin-mütiliasiyaedici prosedurları barədə məlumat veriblər.
Peter Bregginə görə, Freemana istinad edilərək deyilir:
"Psixocərrahiyyə uğurunu təsəvvürü parçalayaraq, duyğuları kəmsitərək, abstrakt düşüncəni məhv edərək və
robotvari, idarəolunan bir fərd yaradaraq əldə edir."
O vaxt həkim həmkarları tənqid etmək əxlaqa zidd sayıldığından, nüfuzlu New England Tibb
Jurnalı bu proseduraya elmi etibarlılıq qazandırdı:
O, əməliyyatın "(...) möhkəm fizioloji müşahidələrə əsaslandığını" bildirən məqalə dərc etdi.
Tabloid mətbuat da həlledici rol oynadı.
Növbəti beş il ərzində lobotomiya Reader's Digest, Time və Newsweek kimi ABŞ-ın məşhur nəşrlərində tez-tez işıqlandırıldı.
Hesabatlar ümumilikdə müsbət idi və prosedurun barbar reallığını yüngülləşdirirdi.
Amerikadakı əsas tibbi assosiasiyalardan heç biri, o cümlədən Amerika Psixiatrik Assosiasiyası (APA) və
Amerika Tibb Assosiasiyası (AMA) , bu proseduraya qarşı rəsmi şəkildə çıxış etmmişdi.
Ümidini itirmiş xəstələr və onların ailələri bu məqalələri oxuduqdan sonra lobotomiyalar tələb etdilər.
O dövrdə psixiatrik müəssisələrdə şərait acınacaqlı idi və insulin koması terapiyası və
elektrokonvulsiv terapiya da sərt və tez-tez zorakı idi.
Bu, lobotomiyanın barbar təbiətinə və onunla əlaqəli yan təsirlərə qarşı güclü, qəsdən korluğa səbəb oldu.
Prosedur tez-tez xəstələri "cərrahi yolla yaradılmış uşaqlıq" vəziyyətinə salırdı.
Freeman "transorbital lobotomiya"nı ixtira etdi; bu əməliyyatda buz bıçağını xatırladan cərrahi alət
xəstənin göz çuxurundan beyin içinə çəkiclə vurulurdu.
O, müalicəsini yalnız xəstələri müəssisəni tərk edib evdə, "evdəki əlil və ya ev heyvanı səviyyəsində"
qayğı ilə təmin oluna bildikdə uğurlu hesab edirdi.
O həmçinin əmin idi ki, prosedur nə qədər erkən aparılsa, nəticə bir o qədər yaxşı olar və yalnız yüngül ruhi
xəstəlikləri olan insanlar üçün əməliyyatın ilk müalicə seçimi kimi nəzərdən keçirilməsini müdafiə edirdi.
Lakin mübahisəli uğur ölçütü reallaşmadı: bəzi xəstələr daimi əlil qaldı və təxminən 15%-i öldü.
Freemanın ən şanslı xəstələri nisbətən müstəqil həyat sürə və aşağı ixtisaslı işlərlə məşğul ola
bildilər, lakin əksəriyyəti bu qədər şanslı deyildi.
Bir çoxu uzunmüddətli yaddaş zədələnməsi almış və ən sadə tapşırıqlarda belə çətinlik
çəkmişdir. Xeyli sayda insan ömürlük əlil qaldı.
Freemanin ən dəhşətli cinayəti uşaqlarda transorbital lobotomiya aparması idi; ümumilikdə 19 uşaqda, onlardan
11-i isə 1950-ci ildə nəşr olunmuş "Psixocərrahiyyə" kitabının 1950-ci nəşrində təsvir edilmişdi.
Ən kiçik uşaq cəmi dörd yaşında idi. 11 uşaqdan ikisi beyin qanaxmalarından vəfat etmişdi.
Ciddi müxalifətin bu prosedura qarşı formalaşması yalnız New York Times-ın hesabatında "cərrahlar indi beyin əməliyyatından
apendiks çıxarmaq qədər az narahatdırlar" deyəndə başladı.
Psixiatrik müəssisələrdəki xəstələr, ilkin mərhələdə sakitləşmişdilər, "(...) sonra
daha ləng ağlı, apatik oldular və öldülər" .
Tənqidçilər nəhayət bir çox xəstədə müşahidə olunan ciddi yan təsirləri göstərdilər, uğurun ölçülməsi üçün istifadə olunan
meyarlara dair narahatlıqlarını bildirdilər və cərrahları əvvəlcədən psixiatrik qiymətləndirmə
aparmadan prosedurları yerinə yetirməkdə ittiham etdilər.
Lakin insanpərvər müalicə alternativlərinin olmaması – ya da daha doğrusu bu metodun qəddarlığına kor-koranə
laqeydlik – psixiatrları və ailələri buna baxmayaraq belə ümidsiz tədbirlərə əl atmağa vadar etdi.
Yalnız 1950-ci illərdə sedativ təsirləri və güclü yan təsirləri olan psixotrop dərman xlorpromazin ixtira
edildikdən sonra lobotomiyanın qəfil geriləməsi başladı.
Kitabında Heiko Schöning hətta buz bıçağı ilə şəxsiyyətin məhv edilməsindən danışmağa qədər getdi.
Schöningə görə, 1936–1978-ci illər arasında ABŞ-da təxminən 35 000 insan lobotomiya nəticəsində eybəcər edilmişdi.
Bütün dünyada qurbanların sayı təxminən bir milyon civarındadır.
Belə metodların müqaviməti qırmaq üçün, istər həbsxanalarda, istərsə də vətəndaş itaətsizliyinə – yəni hökm sürən
sistemin tənqidçilərinə qarşı – istifadə olunması nadir deyildi.
Psixi pozuntuları olan insanların müalicəsində istifadə olunmasının yanında, başlanğıcdan bəri beyin cərrahiyyəsi
vasitəsilə sosial problemləri həll etməyə yönələn səylər də olub.
Burada təşkilatlanmış cinayətkarlıqda psixocərrahiyyənin faktiki tətbiqi başlayır.
20-ci əsrin əvvəllərində bir britaniyalı həkim artıq mədənçilərin tətil etmək istəyini beyin
cərrahiyyəsi yolu ilə aradan qaldırmağı təklif etmişdi (...).
Muz bıçağı üsuluna (...), indi daha mürəkkəb bir çox psixocərrahi prosedurlar mövcuddur.
(…) Bu inkişaflar üzərində hələ də işlənilir və bu gün dünyada istifadə olunur.
Bütün metodların ortaq cəhəti var: onlar beynin bəzi hissələrini daimi olaraq məhv edirlər.
Psixocərrahiyyə sosial terapiya məqsədləri üçün artıq faydasız olduğu sübuta yetirilməsinə baxmayaraq, hələ də çox populyardır.
Genital cərrahiyyənin hazırkı vəziyyəti
Sadəcə tibbi assosiasiyaların Freemmanın barbar üsulunu elmi cəhətdən etibarlı elan etməsi ən yüksək dərəcəli
cinayətkar ehtiyatsızlıq və cinayətkar enerjini nümayiş etdirir.
Lobotomiya adlanan bu qəddar cərrahi prosedurların tarixi tibb aləmi üçün insanlıqdan kənar,
xəbərdaredici nümunə olmalıydı. Amma bunun əksinə!
Yalnız təxminən 70 il sonra başqa bir fəlakət yaxınlaşır.
Kaliforniyalı bir terapevt WPATH forumunda həmkarlarına psixi xəstəlikləri olan xəstələri üçün cərrahi kastrasiyanın
"möhtəşəm şəfa gücü" barədə danışır; bu yolla onlar "emosional bərpa yoluna" salınıb və güman ki, sonradan xoşbəxt yaşayıblar.
Onlardan əvvəlki lobotomistlər kimi, WPATH cinsiyyət cərrahları cərrahi prosedurun ümumi tibbi praktikaya daxil
edilməzdən əvvəl onun təhlükəsiz və faydalı olduğu sübut edilməli olması tələbini atlayırlar.
Mövcud olan bir neçə uzunmüddətli genital cərrahiyyə tədqiqatı sosial funksionallıqda əhəmiyyətli çətinliklər, sonradan yüksək
ruhi xəstəlik halları və intihar riskinin artdığını göstərir.
Bununla belə, əvvəlki kimi eyni təşkilatlar, yəni APA və AMA , hələ də WPATH cərrahları tərəfindən azyaşlıların və ruhi xəstə
yetkinlərin cinsiyyət orqanlarının kəsilməsini müdafiə edirlər.
Hər iki tarixi qalmaqalda qurbanların əksəriyyəti ya azyaşlıdır, ya da ruhi xəstədir, ya da hər ikisidir, və aparılan
əməliyyatlar nəticədə daimi eybəcərlik və əlillik yaradır.
Ən yaxşı halda, vaginoplastiya əməliyyatı keçirmiş kişi xəstələrdə ömürləri boyu genişləndirilməli bir
boşluq qalır və cinsi funksiyaları kəskin şəkildə azalır.
Daha az bəxtiyar olanlar ciddi fəsadlar çəkirlər, məsələn, pelvisin qanla dolması,
sidik ifrazında çətinliklər və fistulalar.
Ritchie Herron, psixi sağlamlıq böhranında vaginoplastiya əməliyyatı keçirmiş və yenidən kişi kimliyinə qayıdan bir
kişi, əməliyyatdan sonrakı həyatını diri kabus kimi təsvir edir.
"Belə yaşamaqla ləyaqətli yaşamaq mümkün deyil," dedi bu günün tibbi cinayətinin 32 yaşlı qurbanı, daimi ağrı,
keyifsizlik və sidik yolu pozğunluqlarından əziyyət çəkən.
Lobotomiya ilə genital cərrahiyyənin müqayisəsi
Baxmayaraq ki, bir çox xəstə ağırlaşmalarla üzləşir və əhəmiyyətli psixoloji və münasibət çətinlikləri çəkir, onlara
ictimaiyyət qarşısında yalan danışılır və cinsiyyət orqanlarının cərrahiyyəsinin nəticələrindən razı olduqları deyilir.
Əksinə, əvvəllər bir çox ailə əzizlərinə kömək etdiyi üçün Dr. Freemana ürəkdən minnətdar idilər, baxmayaraq ki,
əməliyyatın yaratdığı nəticələr son dərəcə dağıdıcı idi.
O zaman da indi də bu, müəyyən dərəcədə özünü aldatmağı, ya da holland tədqiqatçılarının qorxduğu kimi "arzu
dolu düşüncələrlə təhrif olunmuş xoşbəxtliyi" göstərir.
Sevdiklərinin lobotomiyasına razılıq vermiş ailələr təbii olaraq bunun doğru qərar olduğuna inamdan yapışmağa meyllidirlər.
Bunu edərkən bunun belə olmadığına dair açıq-aydın əlamətlər qəsdən nəzərə alınmır.
Bir çox yeniyetmə və ya onların valideynləri, eləcə də təsirlənmiş yetkinlər bu gün oxşar daxili mübarizə ilə üzləşə bilərlər.
"Cinsiyyət haypı" hələ yüksək dərəcədə siyasətləşməmişdən əvvəlki bütün mövcud sübutlar göstərir ki, yetkinlik yaşına çatmayanların
əksəriyyəti pubertadan sonra öz cinsiyyətləri ilə barışır.
Təəssüf ki, gənclərin təbii inkişafı zədələnmiş sosial təmələ əsaslanır.
Tamamilə təbii olan öz kimliyinin axtarışı, narazılıq və özünə şübhə ilə müşayiət olunaraq, qəsdən
cinsiyyət əsaslı şərh səlahiyyətinə tabe edilir.
Zamanımızın uşaqları sızdırılır. Körpə bağçasından etibarən cinsiyyətlərini sorğulamağa təşviq edilirlər.
Məktəb dərslərində tamamilə təbii inkişaf prosesi olan cinsi yetkinlik bilərəkdən səhv şərh olunur. Yəni,
insanın səhv bədəndə doğulduğu və fərqli cinsiyyəti seçməyin heç bir problem olmadığı qənaəti yaradılır.
Bu, cinsiyyət ideologiyasının və WPATH-ın əlində oyuncağa çevrilir.
Ailəlerin dağılması və məhv olması tez-tez əlavə əzab-əziyyətə səbəb olur.
Gənc nəsilin inkişafının tamamlanmasını səbir və sakitliklə gözləmək əvəzinə, WPATH üzvləri məsuliyyətsiz şəkildə cərrahi
müdaxiləni yeganə müalicə variantı kimi müdafiə edirlər, hətta yetkinlik yaşına
çatmayanlara və ağır ruhi xəstəlikləri olanlara da.
Elə o vaxtlar Freeman və onun həmkarları iddia edirdilər ki, lobotomiya ruhi
müəssisələrdəki kasıb, bədbəxt ruhlar üçün yeganə ümid idi.
O zaman da indi də: bərpaolunmaz bir şikəstlik!
Nəticə 1967-ci ildə onun son xəstəsi beyin qanaması səbəbindən öldükdən sonra, nüfuzdan düşmüş
Walter Freemanın xəstəxana lisenziyası ləğv edildi.
O, qalan günlərini ABŞ-ın müxtəlif yerlərini gəzərək xəstələrini və onların ailələrini axtarmağa, sevimli prosedurunun onlara
zərər yox, fayda verdiyinə dair sübutlar tapmağa sərf etdi.
Freeman özünü ağır ruhi xəstələrin "xilasedicisi" hesab edirdi və ümidsizlərə ümid verdiyinə inanırdı.
Karyerasının zirvəsində o, möcüzəvi şəfa tapmasının bir gün lənətlənəcəyini və vəhşilik
sayılacağını heç vaxt təsəvvür edə bilməzdi.
Eyni qayda WPATH-ə və onun üzvlərinə də aiddir.
Məzlumların hüquqları uğrunda mübarizə aparan vətəndaş hüquqları qəhrəmanları olmaq ideyası ilə ilhamlanan onlar
özlərini tibb sahəsində pionerlər kimi görür, ehtiyacı olan xəstələrə zəruri tibbi yardım göstərirlər.
Lakin biz inanırıq ki, sağlam cinsiyyət orqanlarının cərrahi məhv edilməsi lobotomiyadan bərabər və ya daha böyük
miqyaslı bir cinayət kimi tarixə düşəcək. Və bu qətlçilər layiqli cəzalarından qaça bilməzlər!