1
00:00:00,000 --> 00:00:03,216
Avètisman: Gen kèk imaj ki ka pa
apwopriye pou moun ki gen lestomak sansib.

2
00:00:06,453 --> 00:00:12,696
Kòm deja mansyone nan pwogram nan sou dokiman WPATH ki te sòti
san otorizasyon , asosyasyon medikal antye

3
00:00:12,696 --> 00:00:18,476
ap okipe yo nan fè operasyon jenital sou
moun k ap soufri sa yo rele disforik jender.

4
00:00:18,476 --> 00:00:24,733
Moun sa yo ta santi yo pa alèz nan kò yo e souvan
yo soufri pwoblèm sikolojik – se konsa doktè ak

5
00:00:24,733 --> 00:00:28,696
terapis WPATH yo dekri sa selon eksperyans pratik yo.

6
00:00:28,696 --> 00:00:37,372
Epi san pèdi tan, yo "sipòte" pasyan yo atravè plizyè operasyon
pou chanjman sèks, tankou kreyasyon atifisyèl ògàn seksyèl ,

7
00:00:37,372 --> 00:00:42,630
retire matris la , ak "top surgery," sa vle di retire tete fi .

8
00:00:42,630 --> 00:00:49,006
Men èske entèvansyon ki tèlman radikal sa yo vrèman
benefik ak efikas pou moun k ap soufri ak maladi mantal?

9
00:00:49,006 --> 00:00:55,540
Oswa èske gen rezon pou nou gen gwo
enkyetid? Ann aprann de egzanp ki pase deja:

10
00:00:55,540 --> 00:00:57,643
Sou istwa lobotomi

11
00:00:57,643 --> 00:01:06,210
Nan mitan 20yèm syèk la, mond medikal la te kwè lajman ke
lobotomi se te tretman ki pi efikas ak imen pou maladi mantal.

12
00:01:06,210 --> 00:01:12,560
Avèk metòd konvansyonèl la, yo fè yon twou nan tèt la sou toude
bò, apre sa yo mete yon enstriman ki pa pwent epi

13
00:01:12,560 --> 00:01:18,570
yo itilize li pou fè yon mouvman tòde an fòm yon
arc, sa ki detwi yon kantite sibstans nan sèvo a.

14
00:01:18,570 --> 00:01:25,542
Yon lòt metòd enplike mete yon aparèy chirijikal atravè
kavite je a pou antre nan sèvo a atravè ti estrikti

15
00:01:25,542 --> 00:01:29,936
ki separe je a ak sèvo a, epi deplase l nan yon fòm arc.

16
00:01:29,936 --> 00:01:34,270
Heiko Schöning site Davison ak Neale nan liv li a Game Over.

17
00:01:34,270 --> 00:01:42,261
Nan lane 1941, New York Times te dekri kijan pasyan ki sibi
lobotomi "(...) enkyetid, konplèks pèsekisyon, tandans

18
00:01:42,261 --> 00:01:51,584
swisid, obsesyon, endesizyon ak tansyon nève yo literalman koupe
nan tèt yo ak yon kouto gras a yon nouvo operasyon nan sèvo."

19
00:01:51,584 --> 00:01:54,863
Yo pa t mansyone britalite mutilasyon chirijikal la.

20
00:01:54,863 --> 00:02:01,294
Pou "(...) lobotomi te fè moun nan enstitisyon sikyatrik
yo vin pi kalm okòmansman (...)", Schöning kontinye, site

21
00:02:01,294 --> 00:02:05,120
sa ki te bay operasyon brital la aparans yon remèd mirak.

22
00:02:05,120 --> 00:02:11,791
Malgre danje evidan yo ak efè segondè devastatè yo, kominote
medikal la te rapidman adopte pratik lobotomi kòm

23
00:02:11,791 --> 00:02:18,656
yon tretman pou plizyè twoub mantal, tankou
depresyon, twoub obsesif-konpulsif, epilepsi, ak eskizofreni.

24
00:02:18,656 --> 00:02:25,303
Lobotomist yo, sètadi doktè ki te fè operasyon sa a, pa t
meprize, men yo te jwi yon gwo repitasyon pami anpil moun.

25
00:02:25,303 --> 00:02:32,583
Antonio Moniz, envantè lobotomi a, te resevwa Pri
Nobèl la an 1949 pou kontribisyon li nan medsin.

26
00:02:32,583 --> 00:02:38,648
Walter Freeman ak James Watts, ki te popilarize pwosedi a
Ozetazini, te resevwa yon akèy cho nan reyinyon anyèl

27
00:02:38,648 --> 00:02:45,613
Asosyasyon Medikal Ameriken (AMA) , kote yo te bay
enfòmasyon sou pwosedi mutilasyon sèvo yo atravè ekspozisyon.

28
00:02:45,613 --> 00:02:48,646
Daprè Peter Breggin, yo site Freeman k ap di:

29
00:02:48,646 --> 00:02:55,671
"Psikyriji reyalize siksè li lè li kraze
imajinasyon an, diminye emosyon yo, detwi panse abstrè,

30
00:02:55,671 --> 00:02:59,883
epi kreye yon moun tankou yon robo ki ka kontwole."

31
00:02:59,883 --> 00:03:05,401
Kòm yo te konsidere kòm pa etik nan epòk la pou
kritike lòt doktè, prestijye New England Journal of

32
00:03:05,401 --> 00:03:08,796
Medicine te bay pwosedi a yon validasyon syantifik:

33
00:03:08,796 --> 00:03:15,570
Li te pibliye yon atik ki deklare ke operasyon an
te baze "(...) sou obsèvasyon fizyolojik solid".

34
00:03:15,570 --> 00:03:18,583
Lapres tabloyid la te jwe tou yon wòl desizif.

35
00:03:18,583 --> 00:03:22,997
Pandan senk ane k ap vini yo, yo te souvan
pale de lobotomi nan piblikasyon popilè

36
00:03:22,997 --> 00:03:27,056
ameriken tankou Reader's Digest, Time ak Newsweek.

37
00:03:27,056 --> 00:03:32,950
Rapò yo te jeneralman pozitif e yo te
minimize reyalite barbare pwosedi a.

38
00:03:32,950 --> 00:03:39,433
Okenn nan gwo asosyasyon medikal Ameriken yo, tankou
Asosyasyon Psikyatrik Ameriken (APA) ak Asosyasyon

39
00:03:39,433 --> 00:03:44,256
Medikal Ameriken (AMA) , pa t ofisyèlman denonse pwosedi a.

40
00:03:44,256 --> 00:03:50,223
Pasyan dezespere ak fanmi yo te mande
lobotomi apre yo fin li atik sa yo.

41
00:03:50,223 --> 00:03:56,591
Kondisyon nan enstitisyon sikyatrik yo nan epòk sa a te
deplorab, e metòd tretman altènatif tankou terapi kom ak

42
00:03:56,591 --> 00:04:01,143
insulin ak terapi elektwo-konvulsif te rèd tou e souvan vyolan.

43
00:04:01,143 --> 00:04:08,923
Sa te mennen nan yon avègleman fò e delibere sou nati
barbare lobotomi a ak efè segondè ki asosye avè l yo.

44
00:04:08,923 --> 00:04:14,944
Pwosedi a souvan mete pasyan yo nan yon
eta "enfantilite chirijikalman pwovoke".

45
00:04:14,944 --> 00:04:20,451
Freeman te envante "lobotomi transorbital la," kote
yo te frape yon enstriman chirijikal ki sanble ak

46
00:04:20,451 --> 00:04:24,196
yon pikèt glas nan sèvo pasyan an atravè kavite je a.

47
00:04:24,196 --> 00:04:30,113
Li te konsidere tretman li a kòm yon siksè si pasyan li
yo te kapab kite enstitisyon an epi resevwa swen lakay yo

48
00:04:30,113 --> 00:04:34,083
"nan nivo yon moun andikape nan kay la oswa yon bèt kay".

49
00:04:34,083 --> 00:04:41,508
Li te konvenki tou ke plis pwosedi a fèt bonè, se pi bon
rezilta a, e li te defann pou operasyon an konsidere kòm premye

50
00:04:41,508 --> 00:04:46,076
opsyon tretman pou moun ki gen sèlman maladi mantal ki lejè.

51
00:04:46,076 --> 00:04:54,164
Sepandan, mezi siksè ki te gen dout la pa t reyalize: kèk
pasyan te rete andikape pou tout tan e anviwon 15% te mouri.

52
00:04:54,164 --> 00:04:59,771
Pasyan ki te gen plis chans pami pasyan Freeman yo te
rive mennen yon vi ki ase endepandan epi pran travay ki

53
00:04:59,771 --> 00:05:03,563
pa mande anpil konpetans, men pifò pa t gen chans konsa.

54
00:05:03,563 --> 00:05:11,836
Anpil moun te soufri domaj nan memwa alontèm yo e yo te lite menm
ak pi senp tach yo. Gen plizyè ki rete andikape pou tout lavi.

55
00:05:11,836 --> 00:05:20,119
Krim ki pi grav Freeman te komèt se te fè lobotomi
transorbital sou timoun, 19 an total, 11 ladan yo

56
00:05:20,119 --> 00:05:25,016
te dekri nan edisyon 1950 liv li a, Psychosurgery.

57
00:05:25,016 --> 00:05:31,840
Timoun ki pi piti a te gen sèlman kat ane. De
nan 11 timoun yo te mouri ak emoraji serebral.

58
00:05:31,840 --> 00:05:37,738
Se sèlman lè New York Times te deklare nan repòtaj li ke
"chirijyen kounye a gen otan rezèvasyon sou

59
00:05:37,738 --> 00:05:44,203
operasyon sèvo tankou sou retire apendiks" ke
opozisyon serye kont pwosedi a te kòmanse fòme.

60
00:05:44,203 --> 00:05:48,371
Pou pasyan ki nan enstitisyon sikyatrik yo, ki
okòmansman te vin pi kalm, "(...) apre sa yo te

61
00:05:48,371 --> 00:05:51,996
vin pi ralanti nan lespri, apatetik epi yo mouri" .

62
00:05:51,996 --> 00:05:58,816
Finalman, kritik yo te fè remake efè segondè grav ke anpil pasyan
te sibi, yo te eksprime enkyetid sou kritè yo

63
00:05:58,816 --> 00:06:06,956
itilize pou mezire siksè, epi yo te akize chirijyen yo kòm
fè pwosedi yo san okenn evalyasyon sikyatrik anvan.

64
00:06:06,956 --> 00:06:13,711
Sepandan, mank altènativ tretman imen – oswa pito
neglijans total pou britalite metòd la – te pouse

65
00:06:13,711 --> 00:06:19,960
sikyat ak fanmi yo pran mezi dezespere konsa kanmenm.

66
00:06:19,960 --> 00:06:26,616
Se sèlman envansyon medikaman klòpromazin nan ane
1950 yo ki te deklanche desann toudenkou lobotomi a.

67
00:06:26,616 --> 00:06:32,360
Nan liv li a, Heiko Schöning menm te ale tèlman lwen
pou l pale sou destriksyon pèsonalite ak piki glas.

68
00:06:32,360 --> 00:06:40,832
Dapre Schöning, anviwon 35,000 moun te
mityile pa lobotomi Ozetazini ant 1936 ak 1978.

69
00:06:40,832 --> 00:06:44,390
Nan lemonn antye, yo estime
kantite viktim yo a anviwon yon milyon.

70
00:06:44,390 --> 00:06:50,885
Epi li pa t ra pou yo itilize metòd konsa pou kraze
rezistans, kit nan prizon oswa kont dezobeyisans

71
00:06:50,885 --> 00:06:54,800
sivil, sètadi moun ki kritike sistèm ki an plas la.

72
00:06:54,800 --> 00:06:59,766
Anplis de itilizasyon li pou trete moun ki gen
twoub sikyatrik, depi nan kòmansman te gen efò

73
00:06:59,766 --> 00:07:02,890
pou rezoud pwoblèm sosyal atravè operasyon sèvo.

74
00:07:02,890 --> 00:07:08,130
Se la kote itilizasyon reyèl psikyiji pou krim òganize kòmanse.

75
00:07:08,130 --> 00:07:17,003
Nan kòmansman 20yèm syèk la, yon doktè britanik te deja sijere
pou retire volonte grèv minè yo atravè operasyon nan sèvo (...).

76
00:07:17,003 --> 00:07:23,030
Anplis metòd pik glas la (...), kounye a genyen
yon varyete pwosedi psikyotirijik ki pi sofistike.

77
00:07:23,030 --> 00:07:27,090
(…) Yo toujou ap travay sou devlopman sa yo e
yo toujou ap itilize yo atravè lemond jodi a.

78
00:07:27,090 --> 00:07:32,236
Tout metòd yo gen yon bagay an komen:
yo detwi pèmananman kèk pati nan sèvo a.

79
00:07:32,236 --> 00:07:40,343
Psikyosijri rete trè popilè, malgre kounye a
yo pwouve li initil pou rezon terapi sosyal.

80
00:07:40,343 --> 00:07:43,463
Eta aktyèl operasyon jenital

81
00:07:43,463 --> 00:07:49,176
Senpleman lefèt ke asosyasyon medikal yo te deklare
metòd barbar Freeman an kòm syantifikman valab

82
00:07:49,176 --> 00:07:53,190
demontre pi wo degre neglijans kriminèl ak enèji kriminèl.

83
00:07:53,190 --> 00:07:58,458
Istwa pwosedi chirijikal brital sa yo ki rele
lobotomi ta dwe sèvi kòm yon egzanp

84
00:07:58,458 --> 00:08:02,396
avètisman, inimen pou mond medikal la. Men, lwen de sa!

85
00:08:02,396 --> 00:08:06,103
Se sèlman apeprè 70 ane pita, yon lòt dezas ap menase.

86
00:08:06,103 --> 00:08:13,710
Yon terapis kalifòniyen rakonte kòlèg li yo sou fowòm WPATH la
sou "pouvwa gerizon remakab" kastrasyon chirijikal pou pasyan

87
00:08:13,710 --> 00:08:21,816
li yo ki malad mantal, konsa yo te mete yo "sou chemen
rekiperasyon emosyonèl" epi sipoze yo te viv kontan pou tout tan.

88
00:08:21,816 --> 00:08:29,114
Tankou lobotomist yo te fè anvan yo, chirijyen sèks WPATH yo
kontoune egzijans etik ki mande pou pwosedi

89
00:08:29,114 --> 00:08:36,416
chirijikal la pwouve li san danje e benefik
anvan yo entwodui li nan pratik medikal jeneral.

90
00:08:36,416 --> 00:08:44,207
Kèk etid alontèm sou operasyon jenital ki egziste
montre gwo pwoblèm nan fonksyònman sosyal, gwo pousantaj

91
00:08:44,207 --> 00:08:49,010
maladi mantal apre sa, ak yon risk ogmante pou swisid.

92
00:08:49,010 --> 00:08:57,633
Sepandan, menm òganizasyon yo tankou anvan, sètadi
asosyasyon tankou APA ak AMA , ap defann mutilasyon jenital sou

93
00:08:57,633 --> 00:09:01,470
minè ak sou granmoun ki malad mantal pa chirijyen WPATH.

94
00:09:01,470 --> 00:09:08,068
Nan tou de eskandal istorik yo, majorite viktim yo
swa minè, swa malad mantal, oswa toulede, epi

95
00:09:08,068 --> 00:09:12,790
operasyon yo ki fèt lakoz defigirasyon pèmanan ak andikap.

96
00:09:12,790 --> 00:09:20,053
Nan pi bon ka a, pasyan gason ki sibi rekonstriksyon
chirijikal vajen (vaginoplasti) rete ak yon kavite ki dwe dilate

97
00:09:20,053 --> 00:09:24,556
pou tout rès lavi yo, epi fonksyon seksyèl yo diminye anpil.

98
00:09:24,556 --> 00:09:32,352
Moun ki mwens chans soufri konplikasyon grav tankou
basen ki plen ak san, pwoblèm pou pipi ak fistil.

99
00:09:32,352 --> 00:09:38,920
Ritchie Herron, yon gason ki te sispann tranzisyon epi
ki te fè yon vajinoplasti pandan yon kriz sante mantal,

100
00:09:38,920 --> 00:09:42,590
dekri lavi li apre operasyon an kòm yon kochma k ap viv.

101
00:09:42,590 --> 00:09:49,624
"Ou pa ka viv ak diyite konsa," te di viktim
32-zan jodi a nan krim medikal la, ki soufri doulè

102
00:09:49,624 --> 00:09:54,676
konstan, engourdisman ak pwoblèm nan sistèm urinè.

103
00:09:54,676 --> 00:09:59,296
Yon konparezon ant lobotomi ak operasyon jenital

104
00:09:59,296 --> 00:10:07,716
Malgre anpil pasyan soufri konplikasyon epi fè fas ak gwo
difikilte sikolojik ak nan relasyon yo, yo bay yo manti piblikman

105
00:10:07,716 --> 00:10:12,676
epi yo di yo ke yo satisfè ak rezilta operasyon jenital yo.

106
00:10:12,676 --> 00:10:19,155
An konparezon, anpil fanmi te deja sensèman
rekonesan anvè Doktè Freeman pou ede fanmi yo,

107
00:10:19,155 --> 00:10:23,712
malgre gwo konsekans devastatè operasyon an te koze.

108
00:10:23,712 --> 00:10:29,292
Lè sa a, menm jan kounye a, sa sijere yon
sèten degre oto-decepsyon oswa, jan chèchè

109
00:10:29,292 --> 00:10:33,248
Olandè yo pè, "bonè ki defòme pa panse swetif".

110
00:10:33,248 --> 00:10:38,973
Fanmi ki te bay konsantman pou lobotomi yon
moun yo renmen gen natirèlman yon ankourajman

111
00:10:38,973 --> 00:10:42,556
pou yo kenbe kwayans ke se te bon desizyon an.

112
00:10:42,556 --> 00:10:48,636
Nan fè sa, yo fè espre inyore siy
evidan ki montre ke sa pa t vre.

113
00:10:48,636 --> 00:10:56,256
Anpil adolesan oswa paran yo, ansanm ak adilt ki afekte
yo, ka ap fè fas ak yon konfli enteryè ki sanble jodi a.

114
00:10:56,256 --> 00:11:03,152
Tout prèv ki disponib anvan "hype sou sèks"
la vin trè politize montre ke majorite minè yo

115
00:11:03,152 --> 00:11:07,236
aksepte sèks yo apre yo fin antre nan pubète.

116
00:11:07,236 --> 00:11:13,416
Malerezman, devlopman natirèl jèn yo
baze sou yon fondasyon sosyal ki kraze.

117
00:11:13,416 --> 00:11:19,995
Paske rechèch totalman natirèl pou pwòp idantite yon
moun, ki akonpaye pa mekontantman ak dout sou tèt li,

118
00:11:19,995 --> 00:11:24,136
sibi entansyonèlman yon otorite entèpretasyon sou sèks.

119
00:11:24,136 --> 00:11:30,473
Timoun nan epòk nou an ap enfiltre. Depi nan lekòl
matènèl, yo ankouraje yo poze kesyon sou sèks yo.

120
00:11:30,473 --> 00:11:37,872
Nan leson lekòl yo, yo entansyonèlman mal entèprete pwosesis
devlopman natirèl adolesans lan. Sa vle di ke yon moun ka fèt nan

121
00:11:37,872 --> 00:11:42,236
yon kò ki pa kòrèk e ke chwazi yon sèks diferan pa yon pwoblèm.

122
00:11:42,236 --> 00:11:46,216
Sa a jwe dwat nan men ideyoloji sou sèks ak WPATH.

123
00:11:46,216 --> 00:11:51,022
Dezagreman ak destriksyon fanmi yo souvan lakoz soufrans anplis.

124
00:11:51,022 --> 00:11:58,662
Olye pou yo tann avèk pasyans ak kalm jiskaske jenerasyon ki pi
jèn nan rive nan fen devlopman yo, manm WPATH yo san

125
00:11:58,662 --> 00:12:06,673
responsablite ap defann entèvansyon chirijikal kòm sèl opsyon
tretman, menm pou minè ak moun ki gen maladi mantal grav.

126
00:12:06,673 --> 00:12:12,444
Menm jan Freeman ak kòlèg li yo te deklare nan
epòk sa a ke lobotomi se te sèl espwa pou pòv

127
00:12:12,444 --> 00:12:16,023
nanm ki pa t kontan yo nan enstitisyon mantal yo.

128
00:12:16,023 --> 00:12:20,596
Lè sa a tankou kounye a: yon mutilasyon irevèrab!

129
00:12:20,596 --> 00:12:27,094
Konklizyon Apre dènye pasyan li a te mouri nan
yon emoraji nan sèvo an 1967, Walter Freeman, ki te

130
00:12:27,094 --> 00:12:31,030
tonbe nan dezonè, te gen lisans lopital li anile.

131
00:12:31,030 --> 00:12:38,778
Li pase rès jou li yo ap vwayaje atravè Etazini, ap
chèche pasyan li yo ak fanmi yo epi ap chèche prèv ke pwosedi

132
00:12:38,778 --> 00:12:43,163
li te renmen anpil la te ede yo olye pou l te fè yo mal.

133
00:12:43,163 --> 00:12:49,850
Freeman te wè tèt li kòm "sotè" pou moun ki gravman malad mantal
e li te kwè li t ap bay espwa pou moun ki pa t gen okenn espwa.

134
00:12:49,850 --> 00:12:58,543
Nan pik karyè li, li pa t janm ka imajine ke gerizon mirak
li a ta yon jou vin repiyan e konsidere kòm yon atwosite.

135
00:12:58,543 --> 00:13:02,209
Menm bagay la aplike pou WPATH ak manm li yo.

136
00:13:02,209 --> 00:13:09,542
Enspire pa lide pou yo vin ewo dwa sivil k ap goumen pou
moun ki oprime, yo wè tèt yo kòm pyonye nan domèn

137
00:13:09,542 --> 00:13:14,510
medsin, k ap bay swen medikal nesesè pou pasyan ki nan bezwen.

138
00:13:14,510 --> 00:13:21,930
Sepandan, nou kwè ke destriksyon chirijikal jenital ki an sante
ap antre nan listwa kòm yon krim ki gen menm

139
00:13:21,930 --> 00:13:28,250
oswa menm pi gwo enpòtans pase lobotomi. Epi
boucheri yo pa dwe chape anba pinisyon jis yo!