WEBVTT

00:00.000 --> 00:03.216
Avètisman: Gen kèk imaj ki ka pa
apwopriye pou moun ki gen lestomak sansib.

00:06.453 --> 00:12.696
Kòm deja mansyone nan pwogram nan sou dokiman WPATH ki te sòti
san otorizasyon , asosyasyon medikal antye

00:12.696 --> 00:18.476
ap okipe yo nan fè operasyon jenital sou
moun k ap soufri sa yo rele disforik jender.

00:18.476 --> 00:24.733
Moun sa yo ta santi yo pa alèz nan kò yo e souvan
yo soufri pwoblèm sikolojik – se konsa doktè ak

00:24.733 --> 00:28.696
terapis WPATH yo dekri sa selon eksperyans pratik yo.

00:28.696 --> 00:37.372
Epi san pèdi tan, yo "sipòte" pasyan yo atravè plizyè operasyon
pou chanjman sèks, tankou kreyasyon atifisyèl ògàn seksyèl ,

00:37.372 --> 00:42.630
retire matris la , ak "top surgery," sa vle di retire tete fi .

00:42.630 --> 00:49.006
Men èske entèvansyon ki tèlman radikal sa yo vrèman
benefik ak efikas pou moun k ap soufri ak maladi mantal?

00:49.006 --> 00:55.540
Oswa èske gen rezon pou nou gen gwo
enkyetid? Ann aprann de egzanp ki pase deja:

00:55.540 --> 00:57.643
Sou istwa lobotomi

00:57.643 --> 01:06.210
Nan mitan 20yèm syèk la, mond medikal la te kwè lajman ke
lobotomi se te tretman ki pi efikas ak imen pou maladi mantal.

01:06.210 --> 01:12.560
Avèk metòd konvansyonèl la, yo fè yon twou nan tèt la sou toude
bò, apre sa yo mete yon enstriman ki pa pwent epi

01:12.560 --> 01:18.570
yo itilize li pou fè yon mouvman tòde an fòm yon
arc, sa ki detwi yon kantite sibstans nan sèvo a.

01:18.570 --> 01:25.542
Yon lòt metòd enplike mete yon aparèy chirijikal atravè
kavite je a pou antre nan sèvo a atravè ti estrikti

01:25.542 --> 01:29.936
ki separe je a ak sèvo a, epi deplase l nan yon fòm arc.

01:29.936 --> 01:34.270
Heiko Schöning site Davison ak Neale nan liv li a Game Over.

01:34.270 --> 01:42.261
Nan lane 1941, New York Times te dekri kijan pasyan ki sibi
lobotomi "(...) enkyetid, konplèks pèsekisyon, tandans

01:42.261 --> 01:51.584
swisid, obsesyon, endesizyon ak tansyon nève yo literalman koupe
nan tèt yo ak yon kouto gras a yon nouvo operasyon nan sèvo."

01:51.584 --> 01:54.863
Yo pa t mansyone britalite mutilasyon chirijikal la.

01:54.863 --> 02:01.294
Pou "(...) lobotomi te fè moun nan enstitisyon sikyatrik
yo vin pi kalm okòmansman (...)", Schöning kontinye, site

02:01.294 --> 02:05.120
sa ki te bay operasyon brital la aparans yon remèd mirak.

02:05.120 --> 02:11.791
Malgre danje evidan yo ak efè segondè devastatè yo, kominote
medikal la te rapidman adopte pratik lobotomi kòm

02:11.791 --> 02:18.656
yon tretman pou plizyè twoub mantal, tankou
depresyon, twoub obsesif-konpulsif, epilepsi, ak eskizofreni.

02:18.656 --> 02:25.303
Lobotomist yo, sètadi doktè ki te fè operasyon sa a, pa t
meprize, men yo te jwi yon gwo repitasyon pami anpil moun.

02:25.303 --> 02:32.583
Antonio Moniz, envantè lobotomi a, te resevwa Pri
Nobèl la an 1949 pou kontribisyon li nan medsin.

02:32.583 --> 02:38.648
Walter Freeman ak James Watts, ki te popilarize pwosedi a
Ozetazini, te resevwa yon akèy cho nan reyinyon anyèl

02:38.648 --> 02:45.613
Asosyasyon Medikal Ameriken (AMA) , kote yo te bay
enfòmasyon sou pwosedi mutilasyon sèvo yo atravè ekspozisyon.

02:45.613 --> 02:48.646
Daprè Peter Breggin, yo site Freeman k ap di:

02:48.646 --> 02:55.671
"Psikyriji reyalize siksè li lè li kraze
imajinasyon an, diminye emosyon yo, detwi panse abstrè,

02:55.671 --> 02:59.883
epi kreye yon moun tankou yon robo ki ka kontwole."

02:59.883 --> 03:05.401
Kòm yo te konsidere kòm pa etik nan epòk la pou
kritike lòt doktè, prestijye New England Journal of

03:05.401 --> 03:08.796
Medicine te bay pwosedi a yon validasyon syantifik:

03:08.796 --> 03:15.570
Li te pibliye yon atik ki deklare ke operasyon an
te baze "(...) sou obsèvasyon fizyolojik solid".

03:15.570 --> 03:18.583
Lapres tabloyid la te jwe tou yon wòl desizif.

03:18.583 --> 03:22.997
Pandan senk ane k ap vini yo, yo te souvan
pale de lobotomi nan piblikasyon popilè

03:22.997 --> 03:27.056
ameriken tankou Reader's Digest, Time ak Newsweek.

03:27.056 --> 03:32.950
Rapò yo te jeneralman pozitif e yo te
minimize reyalite barbare pwosedi a.

03:32.950 --> 03:39.433
Okenn nan gwo asosyasyon medikal Ameriken yo, tankou
Asosyasyon Psikyatrik Ameriken (APA) ak Asosyasyon

03:39.433 --> 03:44.256
Medikal Ameriken (AMA) , pa t ofisyèlman denonse pwosedi a.

03:44.256 --> 03:50.223
Pasyan dezespere ak fanmi yo te mande
lobotomi apre yo fin li atik sa yo.

03:50.223 --> 03:56.591
Kondisyon nan enstitisyon sikyatrik yo nan epòk sa a te
deplorab, e metòd tretman altènatif tankou terapi kom ak

03:56.591 --> 04:01.143
insulin ak terapi elektwo-konvulsif te rèd tou e souvan vyolan.

04:01.143 --> 04:08.923
Sa te mennen nan yon avègleman fò e delibere sou nati
barbare lobotomi a ak efè segondè ki asosye avè l yo.

04:08.923 --> 04:14.944
Pwosedi a souvan mete pasyan yo nan yon
eta "enfantilite chirijikalman pwovoke".

04:14.944 --> 04:20.451
Freeman te envante "lobotomi transorbital la," kote
yo te frape yon enstriman chirijikal ki sanble ak

04:20.451 --> 04:24.196
yon pikèt glas nan sèvo pasyan an atravè kavite je a.

04:24.196 --> 04:30.113
Li te konsidere tretman li a kòm yon siksè si pasyan li
yo te kapab kite enstitisyon an epi resevwa swen lakay yo

04:30.113 --> 04:34.083
"nan nivo yon moun andikape nan kay la oswa yon bèt kay".

04:34.083 --> 04:41.508
Li te konvenki tou ke plis pwosedi a fèt bonè, se pi bon
rezilta a, e li te defann pou operasyon an konsidere kòm premye

04:41.508 --> 04:46.076
opsyon tretman pou moun ki gen sèlman maladi mantal ki lejè.

04:46.076 --> 04:54.164
Sepandan, mezi siksè ki te gen dout la pa t reyalize: kèk
pasyan te rete andikape pou tout tan e anviwon 15% te mouri.

04:54.164 --> 04:59.771
Pasyan ki te gen plis chans pami pasyan Freeman yo te
rive mennen yon vi ki ase endepandan epi pran travay ki

04:59.771 --> 05:03.563
pa mande anpil konpetans, men pifò pa t gen chans konsa.

05:03.563 --> 05:11.836
Anpil moun te soufri domaj nan memwa alontèm yo e yo te lite menm
ak pi senp tach yo. Gen plizyè ki rete andikape pou tout lavi.

05:11.836 --> 05:20.119
Krim ki pi grav Freeman te komèt se te fè lobotomi
transorbital sou timoun, 19 an total, 11 ladan yo

05:20.119 --> 05:25.016
te dekri nan edisyon 1950 liv li a, Psychosurgery.

05:25.016 --> 05:31.840
Timoun ki pi piti a te gen sèlman kat ane. De
nan 11 timoun yo te mouri ak emoraji serebral.

05:31.840 --> 05:37.738
Se sèlman lè New York Times te deklare nan repòtaj li ke
"chirijyen kounye a gen otan rezèvasyon sou

05:37.738 --> 05:44.203
operasyon sèvo tankou sou retire apendiks" ke
opozisyon serye kont pwosedi a te kòmanse fòme.

05:44.203 --> 05:48.371
Pou pasyan ki nan enstitisyon sikyatrik yo, ki
okòmansman te vin pi kalm, "(...) apre sa yo te

05:48.371 --> 05:51.996
vin pi ralanti nan lespri, apatetik epi yo mouri" .

05:51.996 --> 05:58.816
Finalman, kritik yo te fè remake efè segondè grav ke anpil pasyan
te sibi, yo te eksprime enkyetid sou kritè yo

05:58.816 --> 06:06.956
itilize pou mezire siksè, epi yo te akize chirijyen yo kòm
fè pwosedi yo san okenn evalyasyon sikyatrik anvan.

06:06.956 --> 06:13.711
Sepandan, mank altènativ tretman imen – oswa pito
neglijans total pou britalite metòd la – te pouse

06:13.711 --> 06:19.960
sikyat ak fanmi yo pran mezi dezespere konsa kanmenm.

06:19.960 --> 06:26.616
Se sèlman envansyon medikaman klòpromazin nan ane
1950 yo ki te deklanche desann toudenkou lobotomi a.

06:26.616 --> 06:32.360
Nan liv li a, Heiko Schöning menm te ale tèlman lwen
pou l pale sou destriksyon pèsonalite ak piki glas.

06:32.360 --> 06:40.832
Dapre Schöning, anviwon 35,000 moun te
mityile pa lobotomi Ozetazini ant 1936 ak 1978.

06:40.832 --> 06:44.390
Nan lemonn antye, yo estime
kantite viktim yo a anviwon yon milyon.

06:44.390 --> 06:50.885
Epi li pa t ra pou yo itilize metòd konsa pou kraze
rezistans, kit nan prizon oswa kont dezobeyisans

06:50.885 --> 06:54.800
sivil, sètadi moun ki kritike sistèm ki an plas la.

06:54.800 --> 06:59.766
Anplis de itilizasyon li pou trete moun ki gen
twoub sikyatrik, depi nan kòmansman te gen efò

06:59.766 --> 07:02.890
pou rezoud pwoblèm sosyal atravè operasyon sèvo.

07:02.890 --> 07:08.130
Se la kote itilizasyon reyèl psikyiji pou krim òganize kòmanse.

07:08.130 --> 07:17.003
Nan kòmansman 20yèm syèk la, yon doktè britanik te deja sijere
pou retire volonte grèv minè yo atravè operasyon nan sèvo (...).

07:17.003 --> 07:23.030
Anplis metòd pik glas la (...), kounye a genyen
yon varyete pwosedi psikyotirijik ki pi sofistike.

07:23.030 --> 07:27.090
(…) Yo toujou ap travay sou devlopman sa yo e
yo toujou ap itilize yo atravè lemond jodi a.

07:27.090 --> 07:32.236
Tout metòd yo gen yon bagay an komen:
yo detwi pèmananman kèk pati nan sèvo a.

07:32.236 --> 07:40.343
Psikyosijri rete trè popilè, malgre kounye a
yo pwouve li initil pou rezon terapi sosyal.

07:40.343 --> 07:43.463
Eta aktyèl operasyon jenital

07:43.463 --> 07:49.176
Senpleman lefèt ke asosyasyon medikal yo te deklare
metòd barbar Freeman an kòm syantifikman valab

07:49.176 --> 07:53.190
demontre pi wo degre neglijans kriminèl ak enèji kriminèl.

07:53.190 --> 07:58.458
Istwa pwosedi chirijikal brital sa yo ki rele
lobotomi ta dwe sèvi kòm yon egzanp

07:58.458 --> 08:02.396
avètisman, inimen pou mond medikal la. Men, lwen de sa!

08:02.396 --> 08:06.103
Se sèlman apeprè 70 ane pita, yon lòt dezas ap menase.

08:06.103 --> 08:13.710
Yon terapis kalifòniyen rakonte kòlèg li yo sou fowòm WPATH la
sou "pouvwa gerizon remakab" kastrasyon chirijikal pou pasyan

08:13.710 --> 08:21.816
li yo ki malad mantal, konsa yo te mete yo "sou chemen
rekiperasyon emosyonèl" epi sipoze yo te viv kontan pou tout tan.

08:21.816 --> 08:29.114
Tankou lobotomist yo te fè anvan yo, chirijyen sèks WPATH yo
kontoune egzijans etik ki mande pou pwosedi

08:29.114 --> 08:36.416
chirijikal la pwouve li san danje e benefik
anvan yo entwodui li nan pratik medikal jeneral.

08:36.416 --> 08:44.207
Kèk etid alontèm sou operasyon jenital ki egziste
montre gwo pwoblèm nan fonksyònman sosyal, gwo pousantaj

08:44.207 --> 08:49.010
maladi mantal apre sa, ak yon risk ogmante pou swisid.

08:49.010 --> 08:57.633
Sepandan, menm òganizasyon yo tankou anvan, sètadi
asosyasyon tankou APA ak AMA , ap defann mutilasyon jenital sou

08:57.633 --> 09:01.470
minè ak sou granmoun ki malad mantal pa chirijyen WPATH.

09:01.470 --> 09:08.068
Nan tou de eskandal istorik yo, majorite viktim yo
swa minè, swa malad mantal, oswa toulede, epi

09:08.068 --> 09:12.790
operasyon yo ki fèt lakoz defigirasyon pèmanan ak andikap.

09:12.790 --> 09:20.053
Nan pi bon ka a, pasyan gason ki sibi rekonstriksyon
chirijikal vajen (vaginoplasti) rete ak yon kavite ki dwe dilate

09:20.053 --> 09:24.556
pou tout rès lavi yo, epi fonksyon seksyèl yo diminye anpil.

09:24.556 --> 09:32.352
Moun ki mwens chans soufri konplikasyon grav tankou
basen ki plen ak san, pwoblèm pou pipi ak fistil.

09:32.352 --> 09:38.920
Ritchie Herron, yon gason ki te sispann tranzisyon epi
ki te fè yon vajinoplasti pandan yon kriz sante mantal,

09:38.920 --> 09:42.590
dekri lavi li apre operasyon an kòm yon kochma k ap viv.

09:42.590 --> 09:49.624
"Ou pa ka viv ak diyite konsa," te di viktim
32-zan jodi a nan krim medikal la, ki soufri doulè

09:49.624 --> 09:54.676
konstan, engourdisman ak pwoblèm nan sistèm urinè.

09:54.676 --> 09:59.296
Yon konparezon ant lobotomi ak operasyon jenital

09:59.296 --> 10:07.716
Malgre anpil pasyan soufri konplikasyon epi fè fas ak gwo
difikilte sikolojik ak nan relasyon yo, yo bay yo manti piblikman

10:07.716 --> 10:12.676
epi yo di yo ke yo satisfè ak rezilta operasyon jenital yo.

10:12.676 --> 10:19.155
An konparezon, anpil fanmi te deja sensèman
rekonesan anvè Doktè Freeman pou ede fanmi yo,

10:19.155 --> 10:23.712
malgre gwo konsekans devastatè operasyon an te koze.

10:23.712 --> 10:29.292
Lè sa a, menm jan kounye a, sa sijere yon
sèten degre oto-decepsyon oswa, jan chèchè

10:29.292 --> 10:33.248
Olandè yo pè, "bonè ki defòme pa panse swetif".

10:33.248 --> 10:38.973
Fanmi ki te bay konsantman pou lobotomi yon
moun yo renmen gen natirèlman yon ankourajman

10:38.973 --> 10:42.556
pou yo kenbe kwayans ke se te bon desizyon an.

10:42.556 --> 10:48.636
Nan fè sa, yo fè espre inyore siy
evidan ki montre ke sa pa t vre.

10:48.636 --> 10:56.256
Anpil adolesan oswa paran yo, ansanm ak adilt ki afekte
yo, ka ap fè fas ak yon konfli enteryè ki sanble jodi a.

10:56.256 --> 11:03.152
Tout prèv ki disponib anvan "hype sou sèks"
la vin trè politize montre ke majorite minè yo

11:03.152 --> 11:07.236
aksepte sèks yo apre yo fin antre nan pubète.

11:07.236 --> 11:13.416
Malerezman, devlopman natirèl jèn yo
baze sou yon fondasyon sosyal ki kraze.

11:13.416 --> 11:19.995
Paske rechèch totalman natirèl pou pwòp idantite yon
moun, ki akonpaye pa mekontantman ak dout sou tèt li,

11:19.995 --> 11:24.136
sibi entansyonèlman yon otorite entèpretasyon sou sèks.

11:24.136 --> 11:30.473
Timoun nan epòk nou an ap enfiltre. Depi nan lekòl
matènèl, yo ankouraje yo poze kesyon sou sèks yo.

11:30.473 --> 11:37.872
Nan leson lekòl yo, yo entansyonèlman mal entèprete pwosesis
devlopman natirèl adolesans lan. Sa vle di ke yon moun ka fèt nan

11:37.872 --> 11:42.236
yon kò ki pa kòrèk e ke chwazi yon sèks diferan pa yon pwoblèm.

11:42.236 --> 11:46.216
Sa a jwe dwat nan men ideyoloji sou sèks ak WPATH.

11:46.216 --> 11:51.022
Dezagreman ak destriksyon fanmi yo souvan lakoz soufrans anplis.

11:51.022 --> 11:58.662
Olye pou yo tann avèk pasyans ak kalm jiskaske jenerasyon ki pi
jèn nan rive nan fen devlopman yo, manm WPATH yo san

11:58.662 --> 12:06.673
responsablite ap defann entèvansyon chirijikal kòm sèl opsyon
tretman, menm pou minè ak moun ki gen maladi mantal grav.

12:06.673 --> 12:12.444
Menm jan Freeman ak kòlèg li yo te deklare nan
epòk sa a ke lobotomi se te sèl espwa pou pòv

12:12.444 --> 12:16.023
nanm ki pa t kontan yo nan enstitisyon mantal yo.

12:16.023 --> 12:20.596
Lè sa a tankou kounye a: yon mutilasyon irevèrab!

12:20.596 --> 12:27.094
Konklizyon Apre dènye pasyan li a te mouri nan
yon emoraji nan sèvo an 1967, Walter Freeman, ki te

12:27.094 --> 12:31.030
tonbe nan dezonè, te gen lisans lopital li anile.

12:31.030 --> 12:38.778
Li pase rès jou li yo ap vwayaje atravè Etazini, ap
chèche pasyan li yo ak fanmi yo epi ap chèche prèv ke pwosedi

12:38.778 --> 12:43.163
li te renmen anpil la te ede yo olye pou l te fè yo mal.

12:43.163 --> 12:49.850
Freeman te wè tèt li kòm "sotè" pou moun ki gravman malad mantal
e li te kwè li t ap bay espwa pou moun ki pa t gen okenn espwa.

12:49.850 --> 12:58.543
Nan pik karyè li, li pa t janm ka imajine ke gerizon mirak
li a ta yon jou vin repiyan e konsidere kòm yon atwosite.

12:58.543 --> 13:02.209
Menm bagay la aplike pou WPATH ak manm li yo.

13:02.209 --> 13:09.542
Enspire pa lide pou yo vin ewo dwa sivil k ap goumen pou
moun ki oprime, yo wè tèt yo kòm pyonye nan domèn

13:09.542 --> 13:14.510
medsin, k ap bay swen medikal nesesè pou pasyan ki nan bezwen.

13:14.510 --> 13:21.930
Sepandan, nou kwè ke destriksyon chirijikal jenital ki an sante
ap antre nan listwa kòm yon krim ki gen menm

13:21.930 --> 13:28.250
oswa menm pi gwo enpòtans pase lobotomi. Epi
boucheri yo pa dwe chape anba pinisyon jis yo!