Զգուշացում. որոշ պատկերներ կարող են չհամապատասխանել թույլ ստամոքս ունեցողներին։
Ինչպես արդեն նշվել է ծրագրում WPATH փաստաթղթերի արտահոսքի մասին , ամբողջ բժշկական ասոցիացիաները զբաղված են գենիտալ վիրաբուժությամբ
այն մարդկանց վրա, ովքեր տառապում են կոչված սեռային դիսֆորիայից։
Այս մարդիկ իրենց մարմիններում անհարմար են զգում և հաճախ տառապում են հոգեկան խնդիրներից՝ այսպես են դրանք նկարագրում WPATH-ի
բժիշկներն ու թերապևտները իրենց գործնական փորձի հիման վրա։
Եվ անմիջապես նրանք «աջակցում» են իրենց հիվանդներին տարբեր սեռափոխման վիրահատությունների միջոցով, այդ թվում՝ սեռական
օրգանների արհեստական ստեղծում , արգանդի հեռացում և «վերին վիրահատություն», այսինքն՝ կինային կրծքագեղձերի հեռացում ։
Բայց արդյո՞ք նման բառացիորեն կտրուկ միջամտությունները իսկապես օգտակար և արդյունավետ են
հոգեկան հիվանդություններով տառապող մարդկանց համար։
Կամ արդյո՞ք կա լուրջ մտահոգվելու պատճառ։ Եկեք սովորենք անցյալի օրինակներից։
Լոբոտոմիայի պատմության մասին
20-րդ դարի կեսերին բժշկական աշխարհը լայնորեն հավատում էր, որ լոբոտոմիան հոգեկան հիվանդությունների
բուժման ամենաարդյունավետ և մարդասիրական մեթոդն է։
Ընդունված մեթոդով գլխի երկու կողմերում անցք է փորվում, ապա ներս է մտցվում անկոճ գործիք և կատարվում է կորաձև պտտման շարժում, որի
արդյունքում ոչնչանում է զգալի քանակությամբ ուղեղային հյուսվածք։
Մեկ այլ մեթոդ ենթադրում է վիրաբուժական սարքի ներդրում աչքի խոռոչի միջով ուղեղ՝ անցնելով բարակ կառուցվածքով, որը
առանձնացնում է աչքը ուղեղից, և միաժամանակ այն արկաձև շարժում։
Դեյվիսոնն ու Նիլը մեջբերված են Հայկո Շոնինգի «Game Over» գրքում։
1941 թվականին «Նյու Յորք Թայմսը» նկարագրել է, թե ինչպես լոբոտոմիայի ենթարկված հիվանդների «(...) անհանգստությունները,
հետապնդման կոմպլեքսները, ինքնասպանական հակումները, օբսեսիաները, անորոշությունը և նյարդային լարվածությունը բառացիորեն
դանակով կտրվում են գլխից նոր ուղեղային վիրահատության շնորհիվ»։
Վիրահատական խեղդման դաժանության մասին չի նշվել։
«(...) լոբոտոմիան սկզբում հոգեբուժարաններում գտնվող մարդկանց ավելի հանգիստ էր դարձնում (...)», շարունակում է
Շոնինգը՝ մեջբերելով այն, ինչը սկզբում այդ դաժան վիրահատությանը հրաշագործ բուժման տեսք էր տալիս։
Չնայած ակնհայտ վտանգներին և ավերիչ կողմնակի ազդեցություններին, բժշկական համայնքը արագորեն ընդունեց լոբոտոմիայի պրակտիկան որպես
բուժման մեթոդ մի շարք հոգեկան խանգարումների համար, այդ թվում՝ դեպրեսիայի,
օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարման, էպիլեպսիայի և շիզոֆրենիայի։
Լոբոտոմիստները, այսինքն՝ այն բժիշկները, որոնք կատարում էին այս վիրահատությունը, չեն նսեմացվել, այլ բազմաթիվ
մարդկանց շրջանում վայելում էին բարձր հեղինակություն։
Լոբոտոմիայի հեղինակ Անտոնիո Մոնիզը 1949 թվականին բժշկության ոլորտում իր ներդրման համար արժանացվեց Նոբելյան մրցանակի։
Վալթեր Ֆրիմենն ու Ջեյմս Ուոթսը, ովքեր Միացյալ Նահանգներում տարածեցին այս ընթացակարգը, ջերմորեն ընդունվեցին Ամերիկյան
Բժշկական Ասոցիացիայի (AMA) տարեկան ժողովներում , որտեղ ցուցահանդեսների միջոցով ներկայացրին իրենց
ուղեղը խեղդող ընթացակարգերի մասին տեղեկատվություն։
Ըստ Պիտեր Բրեգինի, Ֆրիմենը մեջբերվում է հետևյալ կերպ՝
«Փսիխոուրգիան իր հաջողությանը հասնում է երևակայությունը ջախջախելով, զգացմունքները մթագնելով, աբստրակտ մտածողությունը
ոչնչացնելով և ռոբոտանման, կառավարելի անհատ ստեղծելով։»
Քանի որ այն ժամանակ բժիշկների գործընկերներին քննադատելը համարվում էր անբարոյական, հեղինակավոր «Նյու Ինգլենդի
բժշկության հանդեսը» գիտական վավերություն հաղորդեց ընթացակարգին։
Այն հրապարակեց հոդված, որտեղ նշվում էր, որ գործողությունը հիմնված էր "(...) ամուր ֆիզիոլոգիական դիտարկումների վրա"։
Տաբլոիդային մամուլը նույնպես վճռորոշ դեր խաղաց։
Հաջորդ հինգ տարիների ընթացքում լոբոտոմիան հաճախ անդրադարձվում էր ԱՄՆ-ի հանրաճանաչ հրատարակություններում,
ինչպիսիք են Reader's Digest-ը, Time-ը և Newsweek-ը։
Հաղորդագրությունները ընդհանուր առմամբ դրական էին և թերագնահատում էին ընթացակարգի բարբարոսական իրականությունը։
ԱՄՆ խոշոր բժշկական ասոցիացիաներից ոչ մեկը, այդ թվում՝ Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիան (APA) և Ամերիկյան բժշկական
ասոցիացիան (AMA), պաշտոնապես չի արտահայտվել այդ ընթացակարգի դեմ։
Հուսահատ հիվանդներն ու նրանց ընտանիքները, կարդալով այս հոդվածները, խնդրեցին լոբոտոմիաներ։
Այդ ժամանակ հոգեբուժական հաստատությունների պայմանները աղետալի էին, և այլընտրանքային բուժման մեթոդները,
ինչպիսիք են ինսուլինային կոմայի թերապիան և էլեկտրակոնվուլսիվ թերապիան նույնպես դաժան և հաճախ բռնի էին։
Սա հանգեցրեց լոբոտոմիայի բարբարոսական բնույթին և դրա հետ կապված կողմնակի ազդեցություններին դիտավորյալ ուժեղ կույրության։
Ընթացակարգը հաճախ հիվանդներին դնում էր «վիրաբուժականորեն առաջացած մանկության» վիճակում։
Ֆրիմանը հորինել է «տրանսօռբիտալ լոբոտոմիան», որի ժամանակ սառցասայրի նման վիրաբուժական
գործիք են խփում հիվանդի աչքի խոռոչի միջով ուղեղ։
Նա իր բուժումը հաջողված էր համարում, եթե իր հիվանդները կարող էին լքել հաստատությունը և տանը խնամվել «ոչ ավելի,
քան տնային հաշմանդամի կամ տնային կենդանու մակարդակով»։
Նա նաև համոզված էր, որ որքան շուտ կատարվի ընթացակարգը, այնքան լավ կլինի արդյունքը, և առաջարկում էր, որ այս
վիրահատությունը համարվի առաջին բուժման տարբերակ թեթև հոգեկան խանգարումներ ունեցող մարդկանց համար։
Այնուամենայնիվ, հաջողության կասկածելի չափանիշը չիրականացավ՝ որոշ հիվանդներ մնացին մշտական հաշմանդամ, և մոտ 15%-ը մահացավ։
Ֆրիմանի ամենահաջողակ հիվանդները կարողացան համեմատաբար անկախ կյանք վարել և ստանձնել ցածր հմտություններ պահանջող
աշխատանքներ, սակայն մեծամասնությունը այդքան բախտավոր չէր։
Շատերը տուժեցին իրենց երկարաժամկետ հիշողությանը և դժվարանում էին անգամ ամենապարզ առաջադրանքները
կատարել։ Շատերը կյանքի համար հաշմանդամ մնացին։
Ֆրիմենի ամենաանհերքելի հանցագործությունը այն էր, որ նա երեխաների վրա կատարել է տրանսօռբիտալ լոբոտոմիաներ՝
ընդհանուր առմամբ 19, որոնցից 11-ը նկարագրված էին նրա «Փսիխոհիրուրգիա» գրքի 1950 թ. հրատարակությունում։
Երիտասարդ երեխան ընդամենը չորս տարեկան էր։ 11 երեխաներից երկուսը մահացել են ուղեղային արյունահոսություններից։
Միայն երբ «Նյու Յորք Թայմսը» իր հաղորդման մեջ նշեց, որ «վիրաբույժները այժմ ուղեղի վիրահատության հանդեպ
նույնքան քիչ են անհանգստանում, որքան հավելվածի հեռացման», սկսեց ձևավորվել ընթացակարգի նկատմամբ լուրջ ընդդիմություն։
Փսիխիատրիկ հաստատություններում գտնվող հիվանդների համար, որոնք սկզբում հանգստացան, (...)
ապա դարձան ավելի ծույլամիտ, անտարբեր և մահացան
Քննադատները վերջապես մատնանշեցին բազմաթիվ հիվանդների մոտ նկատված լուրջ կողմնակի ազդեցությունները, արտահայտեցին մտահոգություններ
հաջողությունը չափելու համար կիրառվող չափանիշների վերաբերյալ և մեղադրեցին վիրաբույժներին ընթացակարգերը
իրականացնելու նախնական հոգեբուժական գնահատման բացակայության մեջ։
Այնուամենայնիվ, մարդասիրական վերաբերմունքի այլընտրանքների բացակայությունը՝ կամ, ավելի ճիշտ, մեթոդի դաժանության
նկատմամբ կույր անտարբերությունը, ստիպեց հոգեբույժներին և ընտանիքներին, այնուամենայնիվ, դիմել նման հուսահատական միջոցների։
Միայն 1950-ականներին քլորպրոմազինի հայտնագործությունն էր, որը առաջացրեց լոբոտոմիայի կտրուկ նվազումը։
Իր գրքում Հայկո Շյոնինգը նույնիսկ հասավ այնտեղ, որ խոսեց սառցակոճակով անհատականության ոչնչացման մասին։
Ըստ Շոնինգի, 1936-ից 1978 թվականների ընթացքում Միացյալ Նահանգներում լոբոտոմիայի միջոցով մոտ 35 000 մարդ խեղդվել է։
Ամբողջ աշխարհում զոհերի թիվը գնահատվում է մոտ մեկ միլիոն։
Եվ հաճախ նման մեթոդներ կիրառվում էին դիմադրությունը կոտրելու համար, լինի բանտերում, լինի քաղաքացիական անհնազանդության
դեմ, այսինքն՝ գերիշխող համակարգի քննադատների նկատմամբ։
Բացի հոգեկան խանգարումներով տառապող մարդկանց բուժման մեջ կիրառվելուց, սկզբից ի վեր եղել են ջանքեր սոցիալական
խնդիրները ուղեղի վիրաբուժության միջոցով լուծելու համար։
Այստեղ է, որ սկսվում է կազմակերպված հանցավորության դեմ հոգեվիրաբուժության իրական կիրառումը։
20-րդ դարի սկզբին մի բրիտանացի բժիշկ արդեն առաջարկել էր ուղեղային վիրաբուժության միջոցով
հանքափորների գործադուլ անելու կամքը վերացնել (...).
Սառցասայրի մեթոդին (...), այժմ գոյություն ունեն մի շարք ավելի կատարելագործված հոգեվիրաբուժական ընթացակարգեր։
(…) Այս զարգացումների վրա մինչ օրս աշխատում են և դրանք օգտագործվում են ամբողջ աշխարհում։
Բոլոր մեթոդներին ընդհանուր է մեկ բան՝ դրանք մշտապես ոչնչացնում են ուղեղի որոշ հատվածներ։
Փսիխոհիրուրգիան մնում է չափազանց հանրաճանաչ, չնայած սոցիալական թերապիայի նպատակներով դրա արդեն ապացուցված անօգուտ լինելուն։
Գենիտալ վիրաբուժության ներկա վիճակը
Միայն այն փաստը, որ բժշկական ասոցիացիաները Ֆրիմենի բարբարոսական մեթոդը գիտականորեն վավերացրին, վկայում է
հանցավոր անփութության և հանցավոր եռանդի ամենաբարձր աստիճանը։
Լոբոտոմիա կոչվող այս դաժան վիրաբուժական ընթացակարգերի պատմությունը պետք է ծառայեր որպես զգուշացնող, անմարդկային
օրինակ բժշկական աշխարհի համար։ Բայց դրանից շատ հեռու էր։
Միայն մոտ 70 տարի անց մեկ այլ աղետ է սպառնում։
Կալիֆորնիացի թերապևտը WPATH ֆորումում իր գործընկերներին պատմում է վիրաբուժական կաստրացիայի «հիասքանչ բուժիչ ուժի» մասին իր հոգեկան
հիվանդ պացիենտների համար, որոնք այդպիսով դրվեցին «էմոցիոնալ վերականգնման ճանապարհին» և, ենթադրաբար, ապրել են երջանիկ հավերժ։
Ինչպես նրանցից առաջ եղած լոբոտոմիստները, WPATH-ի սեռափոխման վիրաբույժները շրջանցում են բժշկական էթիկայի այն պահանջը,
ըստ որի վիրաբուժական ընթացակարգը պետք է ապացուցվի անվտանգ և օգտակար, նախքան այն ընդհանուր բժշկական պրակտիկայում ներդնելը։
Գոյություն ունեցող մի քանի երկարաժամկետ ուսումնասիրություններ սեռական օրգանների վիրաբուժության վերաբերյալ ցույց են տալիս
սոցիալական գործունեության նշանակալի խանգարումներ, հետագայում հոգեկան հիվանդությունների
բարձր մակարդակ և ինքնասպանության բարձրացված ռիսկ։
Այնուամենայնիվ, նույն կազմակերպությունները, ինչ նախկինում՝ օրինակ՝ APA (Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիա՝ ԱՄՆ-ի ամենակարևոր
հոգեբուժական միավորումը) և AMA (Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիա և բժիշկների ու բժշկական ուսանողների լոբբիստական խումբ),
դեռևս պաշտպանում են WPATH-ի վիրաբույժների կողմից անչափահասների և հոգեկան հիվանդ մեծահասակների գենիտալ մուտիլացմանը։
Երկու պատմական սկանդալներում էլ զոհերի մեծամասնությունը կամ անչափահասներ են, կամ հոգեկան հիվանդներ, կամ
երկուսն էլ, և կատարված վիրահատությունները հանգեցնում են մշտական դեֆորմացիայի և հաշմանդամության։
Լավագույն դեպքում վագինոպլաստիկա (վագինոպլաստիկա) անցած տղամարդ պացիենտների մոտ մնում է խոռոչ, որը նրանք
ստիպված են ընդարձակել ողջ կյանքի ընթացքում, ինչպես նաև նրանց սեռական ֆունկցիան խիստ նվազում է։
Անբարեբախտները տառապում են լուրջ բարդություններից, ինչպիսիք են արյունով լցված կոնքերը, միզելու խնդիրները և ֆիստուլաները։
Ռիչի Հերրոնը, տրանսգենդերությունից հետ վերադարձած տղամարդ, ով հոգեկան առողջության ճգնաժամի ժամանակ
ենթարկվել է վագինոպլաստիկայի, վիրահատությունից հետո իր կյանքը բնութագրում է որպես կենդանի մղձավանջ։
«Այսպես արժանապատիվ ապրել չի ստացվում», – ասաց այսօր բժշկական հանցագործության 32-ամյա զոհը, որը տառապում է
մշտական ցավերից, թմրությունից և միզուղիների խանգարումներից։
Լոբոտոմիայի և գենիտալ վիրաբուժության համեմատություն
Չնայած բազմաթիվ հիվանդներ տառապում են բարդություններից և ունեն նշանակալի հոգեբանական ու հարաբերությունների
դժվարություններ, նրանց հանրայնորեն ստում են և ասում, որ գոհ են իրենց գենիտալ վիրաբուժության արդյունքներից։
Համեմատության համար՝ նախկինում շատ ընտանիքներ անկեղծորեն երախտապարտ էին դոկտոր Ֆրիմենին իրենց սիրելիներին օգնելու
համար, չնայած վիրահատության պատճառած ահռելի ավերիչ հետևանքներին։
Այն ժամանակ, ինչպես հիմա, դա ենթադրում է ինքնախաբեության որոշակի աստիճան կամ, ինչպես հոլանդացի հետազոտողներն են
վախենում, «ցանկասեր մտածողությամբ աղավաղված երջանկություն»։
Սիրելի մարդու լոբոտոմիային համաձայնություն տված ընտանիքները բնականաբար ունեն խթան՝
կառչելու այն համոզմանը, որ դա ճիշտ որոշում էր։
Այսպես վարվելով՝ դիտավորյալ անտեսվում են ակնհայտ նշանները, որ դա այդպես չէր։
Շատ դեռահասներ կամ նրանց ծնողները, ինչպես նաև տուժած մեծահասակները, այսօր կարող են բախվել նման ներքին պայքարի։
Բոլոր մատչելի ապացույցները մինչ «գենդերային հիպ»-ի բուռն քաղաքականացումը ցույց են տալիս, որ մեծամասնությունը
դեռահասությունից հետո համերաշխվում է իր սեռի հետ։
Ցավոք, սակայն, երիտասարդների բնական զարգացումը հիմնված է ավերված սոցիալական հիմքի վրա։
Ամբողջովին բնական ինքնության որոնումը, որը ուղեկցվում է դժգոհությամբ և ինքնասկեպությամբ, դիտավորյալ
ենթարկվում է գենդերային մեկնաբանության իշխանությանը։
Մեր ժամանակի երեխաները ենթարկվում են ներթափանցման։ Մանկապարտեզից սկսած՝ նրանց խրախուսում են կասկածի տակ դնել իրենց սեռը։
Դպրոցական դասերում սեռահասունացման ամբողջովին բնական զարգացման գործընթացը դիտավորյալ սխալ մեկնաբանվում է՝ ասելով, որ
մարդը կարող է ծնվել սխալ մարմնում և որ այլ սեռ ընտրելը խնդիր չէ։
Սա ուղղակի ծառայում է գենդերային իդեոլոգիային և WPATH-ին։
Ընտանիքների փլուզումն ու քայքայումը հաճախ առաջացնում են լրացուցիչ տառապանքներ։
Փոխարենը, որպեսզի համբերությամբ և հանգիստ սպասեն, մինչև երիտասարդ սերունդը հասնի զարգացման ավարտին, WPATH-ի անդամները
անպատասխանատու կերպով առաջ են մղում վիրաբուժական միջամտությունը որպես միակ բուժման տարբերակ, նույնիսկ
անչափահասների և ծանր հոգեկան խանգարումներ ունեցողների համար։
Նույն կերպ, ինչպես Ֆրիմենն ու նրա գործընկերները այն ժամանակ պնդում էին, որ լոբոտոմիան
հոգեբուժարաններում գտնվող աղքատ, դժբախտ հոգիների միակ հույսն էր։
Այն ժամանակ, ինչպես հիմա՝ անդառնալի խեղացում։
Եզրակացություն 1967 թվականին, երբ նրա վերջին հիվանդը մահացավ ուղեղային արյունահոսությունից, Վալթեր Ֆրիմենը, որը
անարգանքի էր ենթարկվել, զրկվեց իր հիվանդանոցային լիցենզիայից։
Նա իր մնացած օրերը անցկացրեց ԱՄՆ-ով ճանապարհորդելով, գտնելով իր հիվանդներին և նրանց ընտանիքներին և փնտրելով ապացույցներ,
որ իր սիրելի ընթացակարգը օգնել է նրանց, այլ ոչ թե վնասել։
Ֆրիմենը ինքն իրեն դիտարկում էր որպես ծանր հոգեկան հիվանդների «փրկիչ» և հավատում էր, որ հուսահատներին հույս է տալիս։
Իր կարիերայի գագաթնակետին նա երբեք չէր կարող պատկերացնել, որ իր հրաշքով բուժումը մի օր կհալածվի և կհամարվի սարսափելի արարք։
Նույնը վերաբերում է WPATH-ին և նրա անդամներին։
Քաղաքացիական իրավունքների հերոսներ լինելու և ճնշվածների համար պայքարելու գաղափարով ոգեշնչված՝ նրանք իրենց տեսնում
են որպես բժշկության նորարարներ, որոնք անհրաժեշտ բժշկական օգնություն են ցուցաբերում կարիքավոր հիվանդներին։
Այնուամենայնիվ, մենք հավատում ենք, որ առողջ սեռական օրգանների վիրաբուժական ոչնչացումը պատմության մեջ կմնա որպես
լոբոտոմիայից ոչ պակաս, նույնիսկ ավելի մեծ չափի հանցագործություն։ Եվ այդ կոտորակիչները չպետք է խուսափեն իրենց արդար պատժից։