Viðvörun: Sumar myndir kunna að henta ekki þeim sem hafa viðkvæman maga.
Eins og áður hefur komið fram í þættinum um leka WPATH-skjalanna eru heilu læknafélögin upptekin af kynfæraaðgerðum
á fólki sem þjáist af svokallaðri kynvitundaróeiningu.
Þessir einstaklingar myndu finna fyrir óþægindum í líkama sínum og þjást oft af sálrænum vandamálum – svona lýsa WPATH-læknar
og meðferðaraðilar þessu út frá hagnýrri reynslu sinni.
Og tafarlaust "styðja" þau sjúklinga sína í gegnum ýmsar kynleiðréttingaraðgerðir, þar á meðal gervilega myndun kynfæra ,
brottnám legs og "top surgery", þ.e. brottnám kvenabrjóstanna .
En eru slíkar bókstaflega róttækar íhlutanir í raun gagnlegar og árangursríkar fyrir fólk sem þjáist af geðsjúkdómum?
Eða er ástæða til alvarlegra áhyggna? Lærum af fyrri dæmum:
Um sögu lobótómiu
Um miðja 20. öld trúðu margir í læknisfræðinni að lobotómía væri árangursríkasta og mannúðlegasta meðferðin við geðsjúkdómum.
Með hefðbundinni aðferð er borið gat í höfuðið á báðum hliðum, síðan er stungulaust tæki sett inn og notað
til að framkvæma bogadreginn snúningshreyfingu sem eyðileggur verulegt magn heilavefs.
Önnur aðferð felur í sér að stinga skurðtæki í gegnum augnholuna inn í heilann í gegnum þunnu vefjalagið sem skilur
augað frá heilanum, og færa það í bogadreginni hreyfingu.
Davison og Neale eru vitnaðir af Heiko Schöning í bók hans Game Over.
Árið 1941 lýsti New York Times því hvernig, hjá sjúklingum sem gengust undir lobótómíu, "áhyggjur, ofsóknarkennd,
sjálfsvígshneigðir, þráhyggjur, óákvörðun og taugaóstyrkur eru bókstaflega skornir úr
huganum með hnífi" þökk sé nýrri heilaaðgerð.
Grimmd skurðaðgerðarinnar var ekki nefnd.
"Fyrir (…) gerði heilastunga fólk í geðdeildum upphaflega rólegra (…)", heldur Schöning áfram og vitnar í það sem
upphaflega gaf þessari grimmu aðgerð yfirbragð kraftaverka.
Þrátt fyrir augljósan hættu og eyðileggjandi aukaverkanir tók læknasamfélagið fljótt upp framkvæmd lobótómíu sem
meðferð við ýmsum geðröskunum, þar á meðal þunglyndi, áráttu- og þráhyggjuröskun, flogaveiki og geðklofa.
Lóbótómistar, þ.e. læknar sem framkvæmdu þessa aðgerð, voru ekki niðurlægðir, heldur nutu þeir mikils álits meðal margra.
Antonio Moniz, uppfinningamaður lobótómíu, hlaut Nóbelsverðlaunin árið 1949 fyrir framlag sitt til læknisfræði.
Walter Freeman og James Watts, sem gerðu aðgerðina vinsæla í Bandaríkjunum, voru hlýlega móttektir á ársfundum
American Medical Association (AMA) , þar sem þeir veittu upplýsingar um heilaskaðandi aðgerðir sínar í sýningum.
Samkvæmt Peter Breggin er haft eftir Freeman að hann hafi sagt:
"Sálskurðaðgerð nær árangri með því að brjóta ímyndunaraflið, deyfa tilfinningar, eyðileggja abstrakt
hugsun og skapa vélmennalegan, stýranlegan einstakling."
Þar sem talið var ósiðlegt á þeim tíma að gagnrýna læknafélaga sína, veitti virta New England
Journal of Medicine þessari aðferð vísindalega réttmæti:
Það birti grein þar sem fram kom að aðgerðin byggðist "(...) á traustum lífeðlisfræðilegum athugunum".
Skemmtiblöðin léku einnig úrslitahlutverk.
Á næstu fimm árum var lobótómía oft fjallað um í vinsælum bandarískum tímaritum eins og Reader's Digest, Time og Newsweek.
Fréttaskýringarnar voru almennt jákvæðar og gerðu lítið úr barbaríska veruleika aðgerðarinnar.
Engin af helstu bandarísku læknisfræðingasamtökunum, þar á meðal American Psychiatric Association (APA) og American Medical
Association (AMA) , höfðu opinberlega tjáð sig gegn aðgerðinni.
örvæntingarfullir sjúklingar og fjölskyldur þeirra báðu um lobótómíur eftir að hafa lesið þessar greinar.
Ástandið á geðdeildum á þeim tíma var ámælisvert, og aðrar meðferðar­aðferðir, svo sem insúlínkomameðferð og
raflostmeðferð voru einnig harðar og oft ofbeldisfullar.
Þetta leiddi til sterkrar, viljandi blindu gagnvart barbaríska eðli lobótómíu og tengdum aukaverkunum hennar.
Aðgerðin setti sjúklinga oft í ástand sem kallað var "skurðaðgerðarkynntur barnsaldur".
Freeman fann upp "transorbitala lobótómíu", þar sem skurðtæki sem minnti á ísmeðul var
hamrað inn í heila sjúklingsins gegnum augnholuna.
Hann taldi meðferð sína árangursríka ef sjúklingar hans gátu yfirgefið stofnunina og fengið
umönnun heima "á stigi heimilisöngulings eða gæludýrs".
Hann var einnig sannfærður um að því fyrr sem aðgerðin væri framkvæmd, því betri yrði árangurinn, og bar
fyrir sig að hún ætti að vera fyrsta meðferðarvalkostur fyrir fólk með aðeins vægar geðsjúkdóma.
Hins vegar reyndist hið vafasama árangursmælikvarði ekki: sumir sjúklingar urðu varanlega fatlaðir og um 15% dóu.
Hamingjusamlegustu sjúklingar Freemans tókst að lifa nokkuð sjálfstæðu lífi og taka að sér
lágfærni störf, en flestir voru ekki svo heppnir.
Margir urðu fyrir skemmdum á langtíma minni sínu og áttu í erfiðleikum með jafnvel
einföldustu verkefnin. Nokkrir urðu fatlaðir alla ævi.
Alvarlegasta glæpur Freeman var að hann framkvæmdi transorbítal lóbótómíur á börnum, samtals 19, þar af voru
11 lýstar í útgáfu bókar hans Psychosurgery frá 1950.
Yngsta barnið var aðeins fjögurra ára gamalt. Tveir af ellefu börnum dóu úr heilablóðföllum.
Það var ekki fyrr en New York Times sagði í umfjöllun sinni að "aðgerðalæknar hafa nú jafn litlar áhyggjur af
aðgerðum á heilanum og af að fjarlægja blindtarma" að alvarleg andstaða við aðgerðina fór að myndast.
Fyrir sjúklingana á geðdeildum, sem í upphafi urðu rólegri, "(...) urðu síðan daufari, áhugaleysari og dóu" .
Gagnrýnendur bentu loks á alvarlegar aukaverkanir sem margir sjúklingar urðu fyrir, lýstu áhyggjum af þeim viðmiðum
sem notuð voru til að mæla árangur og sökuðu skurðlækna um að framkvæma aðgerðirnar án fyrri geðlæknislegrar mats.
Hins vegar leiddi skortur á mannúðlegum meðferðarvalkostum – eða réttara sagt blindri vanrækslu á grimmd
aðferðarinnar – til þess að geðlæknar og fjölskyldur gripu þrátt fyrir allt til slíkra örvæntingarfullra aðgerða.
Það var ekki fyrr en á fimmta áratugnum að uppfinning lyfsins klórprómazíns leiddi til
skyndilegs samdráttar í framkvæmd lobótómíu.
Í bók sinni fór Heiko Schöning jafnvel svo langt að tala um eyðileggingu persónuleika með ísskrúfjárni.
Samkvæmt Schöning voru um 35.000 manns skemmdir með lobótómíu í Bandaríkjunum á árunum 1936 til 1978.
Á heimsvísu er talið að fjöldi fórnarlamba sé um eina milljón.
Og það var ekki óalgengt að slík aðferðir væru notaðar til að brjóta niður mótspyrnu, hvort sem var í fangelsum eða
gegn borgaralegri óhlýðni, þ.e. gagnrýnendum ríkjandi kerfis.
Auk þess að nota hana til að meðhöndla fólk með geðsjúkdóma, hafa frá upphafi verið gerð tilraun til
að leysa félagsleg vandamál með heilaskurðaðgerðum.
Hér hefst raunveruleg notkun sálskurðlækninga í skipulagðri glæpastarfsemi.
Í upphafi tuttugustu aldar hafði breskur læknir þegar lagt til að fjarlægja vilja
námuverkamanna til verkfalls með heilaaðgerð (...).
Auk ísspónaraðferðarinnar (...), eru nú til ýmsar fínni geðskurðaðgerðir.
(…) Þessar þróanir eru enn í vinnslu og eru enn í notkun um allan heim í dag.
Allar aðferðir eiga eitt sameiginlegt: þær eyðileggja varanlega hluta heilans.
Sálskurðlækningar eru enn mjög vinsælar, þrátt fyrir að nú sé sannað að þær séu gagnslausar í félagsmeðferðarlegum tilgangi.
Núverandi ástand kynfæraaðgerða
Einungis sú staðreynd að læknasamtök lýstu aðferð Freeman sem vísindalega gildri sýnir hæsta stig
glæpsamlegs gáleysis og glæpsamlegrar orkunnar.
Sagan af þessum grimmilegu skurðaðgerðum sem kallast lobótómía hefði átt að vera ómanúðlegt
viðvörunardæmi fyrir læknisfræðina. En langt frá því!
Eftir aðeins um 70 ár er önnur hörmung yfirvofandi.
Kalifornískur sálfræðingur segir samstarfsfólki sínu á WPATH-vettvangi frá hinni "undraverðu lækningamátt"
skurðaðgerðarfráhvarfs fyrir geðsjúka skjólstæðinga sína, sem þannig voru settir "á veginn til tilfinningalegrar
bata" og lifðu sennilega hamingjusamlega að eilífu.
WPATH-kynskiptingarskurðlæknar, líkt og lobótómistarnir á undan þeim, sniðganga siðferðislega kröfu um að
skurðaðgerð sé sönnuð örugg og gagnleg áður en hún er tekin upp í almennri læknisþjónustu.
Fáar langtíma rannsóknir á kynfæraaðgerðum sem til eru sýna verulega skerðingu á félagslegri virkni, háa tíðni
geðrænna kvilla eftir aðgerð og aukna sjálfsvígshættu.
Engu að síður standa sömu samtökin og áður, þ.e. samtök eins og APA og AMA , fyrir kynfæraskurð á börnum og
geðveikum fullorðnum framkvæmdan af skurðlæknum WPATH.
Í báðum sögulegu skandalum eru flestir þolendur annaðhvort ólögráða eða geðsjúkir, eða bæði, og aðgerðirnar sem
framkvæmdar voru valda varanlegum afmyndunum og fötlun.
Í besta falli eru karlkyns sjúklingar sem hafa gengist undir skurðaðgerð til endurbyggingar leggöngs
(vaginoplasty) eftir með holrúm sem þarf að víkka út alla ævi, auk þess sem kynstarfsemin skerðist verulega.
Þeir sem eru minna heppnir þjást af alvarlegum fylgikvillum, svo sem blóðfylltum grindarbeinum, þvagleka og fistlum.
Ritchie Herron, karlmaður sem hætti kynleiðréttingu og gekkst undir leggöngaskurðaðgerð í geðheilbrigðiskreppu,
lýsir lífi sínu eftir aðgerðina sem lifandi martröð.
"Þú getur ekki lifað með reisn svona," sagði 32 ára fórnarlamb læknisglæps dagsins, sem þjáist
af stöðugum sársauka, doða og þvagfærasjúkdómum.
Samanburður á lobótómíu og kynfæraaðgerð
Þó að margir sjúklingar þjást af fylgikvillum og upplifi veruleg sálræn og tengslaleg erfiðleika, er þeim
opinberlega logið fyrir og þeim sagt að þeir séu ánægðir með niðurstöður kynfæraaðgerðar sinnar.
Til samanburðar voru fjölmargar fjölskyldur áður einlæglega þakklátar Dr. Freeman fyrir að hjálpa ættingjum sínum, þrátt
fyrir gífurlegar og eyðileggjandi afleiðingar aðgerðarinnar.
Þá eins og nú bendir það til ákveðins sjálfssvika eða, eins og hollenskir vísindamenn
óttast, "hamingju sem óskahyggja hefur afmyndað".
Fjölskyldur sem hafa samþykkt lobótómíu á ástvin sínum eiga eðlilega hvatningu til að halda
fast við þá trú að það hafi verið rétt ákvörðun.
Með því að gera það eru augljós merki um að svo hafi ekki verið viljandi hunsuð.
Margir unglingar eða foreldrar þeirra, sem og fullorðnir sem eiga í hlut, kunna að
standa frammi fyrir svipaðri innri baráttu í dag.
Öll tiltæk gögn frá tímum fyrir "kynhypið" urðu mjög pólitísk benda til þess að meirihluti
ólögráða sættist við kyn sitt eftir kynþroska.
Því miður byggist náttúruleg þroskun ungs fólks á eyðilögðu félagslegu grunnvori.
Því að hin algjörlega náttúrulega leit að eigin sjálfsmynd, sem fylgir óánægju og sjálfsefa,
er viljandi undirorpin kynskýrslutúlkunarvaldi.
Börn samtímans eru smygluð. Frá leikskóla og síðar eru þau hvött til að efast um kyn sitt.
Í skólanámi er algerlega eðlileg þroskaferli kynþroska vísvitandi misskilt. Þ.e. að maður hafi verið fæddur í
röngum líkama og að það sé ekkert mál að velja sér annað kyn.
Þetta spilar beint í hendur kynjafræði og WPATH.
Rof og eyðilegging fjölskyldna veldur oft auknum þjáningum.
Í stað þess að bíða þolinmóður og rólega eftir að yngri kynslóðin nái lokum þroska síns, mæla meðlimir WPATH ábyrgðarlaust
með skurðaðgerðum sem einu meðferðarvalkosti, jafnvel fyrir ólögráða og þá sem glíma við alvarlega geðsjúkdóma.
Mikið eins og Freeman og samstarfsmenn hans héldu þá fram að lobótómía væri eina vonin fyrir
fátæku, óhamingjusömu sálirnar í geðsjúkrahúsum.
Þá sem nú: óafturkræf skemmd!
Ályktun Eftir að síðasti sjúklingur hans lést úr heilablóðfalli árið 1967 var sjúkrahúsleyfi Walter
Freeman, sem hafði fallið í ófrægi, afturkallað.
Hann eyddi restinni af dögum sínum í að ferðast um Bandaríkin, leita uppi sjúklinga sína og fjölskyldur þeirra
og leita að sönnunargögnum um að ástkæra aðgerð hans hefði hjálpað þeim frekar en skaðað þá.
Freeman sá sjálfan sig sem "björgunarmann" alvarlega geðveika fólks og trúði að hann væri að gefa von hinum vonlausu.
Á hápunkti ferils síns hefði hann aldrei getað ímyndað sér að hinni kraftaverkalegu lækningu
hans yrði einn dagur lastuð og talin hryllingur.
Sama gildir um WPATH og meðlimi þess.
Innblásið af hugmyndinni um að vera borgaralegra réttindahetjur sem berjast fyrir kúgaða, sjá þeir sig sem
brautryðjendur í læknisfræði og veita sjúklingum sem þurfa nauðsynlega læknisaðstoð.
Hins vegar teljum við að skurðaðgerð sem eyðileggur heilbrigð kynfæri muni síðar verða skráð í sögunni sem glæpur
jafns mikils eða jafnvel enn meiri en lobótómía. Og slátrararnir mega ekki komast undan sanngjörnu refsingu sinni!