WEBVTT 00:00.000 --> 00:03.216 Temoso: Ditshwantsho tse ding di kanna tsa se lokele ba pelo e bonolo. 00:06.453 --> 00:12.056 Jwalokaha ho se ho boletsoe lenaneong mabapi le ditokomane tsa WPATH tse dutlileng, mekgatlo eohle ya bongaka e 00:12.056 --> 00:18.476 phathahane ka ho bua ditho tsa botona kapa botshehadi ho batho ba phelang ka seo ho thoeng ke 'gender dysphoria'. 00:18.476 --> 00:25.054 Batho bana ba ne ba sa phutholoha 'meleng oa bona 'me hangata ba ne ba tšoeroe ke mathata a kelello – ke kamoo lingaka le baalafi 00:25.054 --> 00:28.696 ba WPATH ba e hlalosang kateng ho latela boiphihlelo ba bona. 00:28.696 --> 00:35.540 Mme ka potlako, ba "tshehetsa" bakudi ba bona ka ho ba etella pele mefuteng e fapaneng ya karo ya phetolo ya bong, ho kenyeletsa 00:35.540 --> 00:42.630 ho etsa ditho tsa thobalano ka ho bopa , ho tlosa popelo , le "karo ya hodimo," ke hore, ho tlosa matswele a basadi . 00:42.630 --> 00:49.006 Empa na mekhoa e matla hakana e hlile e na le molemo ebile e sebetsa bakeng sa batho ba tšoeroeng ke mafu a kelello? 00:49.006 --> 00:55.540 Kapa na ho na le lebaka la ho tshwenyeha ka matla? A re ithuteng ho tswa mehlaleng ya nako e fetileng: 00:55.540 --> 00:57.643 Ka nalane ea lobotomy 00:57.643 --> 01:03.272 Bohareng ba lekholo la bo20 la dilemo, lefatshe la bongaka le ne le dumela ka bophara hore lobotomy e ne e le phekolo e sebetsang 01:03.272 --> 01:06.210 ka ho fetisisa le e nang le botho bakeng sa mafu a kelello. 01:06.210 --> 01:11.918 Ka mokhoa o tloaelehileng, ho phunya lesoba hloohong ka mahlakoreng a mabeli, ebe ho kenngoa sesebelisoa se se nang 01:11.918 --> 01:18.570 ntlha e bohale 'me se sebelisoa ho etsa motsamao oa ho sotheha o sebopeho sa selikalikoe, se senyang karolo e kholo ea boko. 01:18.570 --> 01:24.303 Mokhoa o mong o kenyelletsa ho kenya sesebelisoa sa ho buoa ka sekoti sa leihlo ho kena bokong ka har'a 01:24.303 --> 01:29.936 karolo e tšesaane e arolang leihlo le boko, le ho se tsamaisa ka sebopeho se kobehileng. 01:29.936 --> 01:34.270 Davison le Neale ba qotsitswe ke Heiko Schöning bukeng ya hae ya Game Over. 01:34.270 --> 01:41.193 Ka 1941, koranta ea New York Times e hlalositse kamoo, ho bakuli ba entsoeng lobotomy, "matshwenyeho, maikutlo a ho hloriswa, 01:41.193 --> 01:47.729 mehopolo ya ho ipolaea, mehopolo e sa tloheleng, ho se kgone ho etsa qeto le kgatello ya maikutlo di ntshuwang hlooong 01:47.729 --> 01:51.584 ka sekotlolo" ka lebaka la ho buuwa hlooho ho hona ho ntjha. 01:51.584 --> 01:54.863 Bohale ba ho sehilwa ka bofafali ha ho a ka ha buuwa ka bona. 01:54.863 --> 01:59.899 Mabapi le "(...) lobotomy qalong e ile ea etsa hore batho litsing tsa mafu a kelello ba khobile matšoafo (...)", Schöning o 01:59.899 --> 02:05.120 tsoela pele, a qotsa se qalong se ileng sa etsa hore ts'ebetso ena e sehlōhō e shebahale eka ke pheko ea mohlolo. 02:05.120 --> 02:10.114 Ho sa tsotellehe likotsi tse totobetseng le litla-morao tse senyang, sechaba sa bongaka se ile sa amohela kapele mokhoa oa 02:10.114 --> 02:14.372 lobotomy e le phekolo bakeng sa mefuta e fapaneng ea mafu a kelello, ho kenyeletsa khatello ea maikutlo, 02:14.372 --> 02:18.656 lefu la ho qeneheloa ke mehopolo le liketso tse itseng, lefu la seipepole, le schizophrenia. 02:18.656 --> 02:22.732 Malobotomisi, ke hore, lingaka tse neng li etsa ts'ebetso ena, ha lia ka tsa nyatsoa, empa li 02:22.732 --> 02:25.303 ne li na le botumo bo phahameng har'a ba bangata. 02:25.303 --> 02:32.583 Antonio Moniz, moqapi oa lobotomy, o ile a fuoa Moputso oa Nobel ka 1949 bakeng sa tlatsetso ea hae ho tsa bongaka. 02:32.583 --> 02:37.925 Walter Freeman le James Watts, ba ileng ba etsa hore mokhoa ona o tsebahale haholo United States, ba ile ba amoheloa ka mofuthu 02:37.925 --> 02:42.468 likopanong tsa selemo le selemo tsa Mokhatlo oa Bongaka oa Amerika (AMA) , moo ba faneng ka tlhahisoleseling 02:42.468 --> 02:45.613 mabapi le mekhoa ea bona ea ho senya boko ka lipontšo. 02:45.613 --> 02:48.646 Ho latela Peter Breggin, Freeman o qotsitsoe a re: 02:48.646 --> 02:55.595 "Karo ea kelello e fihlella katleho ea eona ka ho pshatla monahano, ho fifatsa maikutlo, ho senya monahano o sa 02:55.595 --> 02:59.883 tšoareheng, le ho etsa motho ea kang roboto, ea ka laoloang." 02:59.883 --> 03:04.012 Kaha ka nako eo ho ne ho nkuoa e le ho se tsotelle melao ea boitšoaro ho nyatsa lingaka-'moho, koranta e 03:04.012 --> 03:08.796 hlomphuoang ea New England Journal of Medicine e ile ea fana ka bopaki ba mahlale bo tšehetsang mokhoa ona: 03:08.796 --> 03:12.597 E phatlalalitse sengolwa se neng se bolela hore ts'ebetso e ne e thehilwe "(...) hodima 03:12.597 --> 03:15.570 ditemoso tse tiileng tsa tlhaho ya mmele". 03:15.570 --> 03:18.583 Bobatli ba litabeng le bona bo phethile karolo ea bohlokoa. 03:18.583 --> 03:23.325 Lilemong tse hlano tse latelang, lobotomy e ne e atisa ho buuoa ka eona lingoliloeng tse tsebahalang 03:23.325 --> 03:27.056 tsa US tse kang Reader's Digest, Time le Newsweek. 03:27.056 --> 03:32.950 Tlaleho ka kakaretso e ne e le ntle mme e fokolitse bohlokoa ba sebopeho sa botho se sehlōhō sa ts'ebetso eo. 03:32.950 --> 03:38.149 Ha ho leha e le se seng sa mekhatlo e meholo ea bongaka ea Amerika, ho kenyeletsoa Mokhatlo oa Amerika oa Bongaka 03:38.149 --> 03:44.256 ba Kelello (APA) le Mokhatlo oa Bongaka oa Amerika (AMA), se neng se buile ka molao khahlanong le mokhoa ona. 03:44.256 --> 03:50.223 Bakuli ba felloeng ke tšepo le malapa a bona ba ile ba kopa ho etsetsoa li-lobotomy kamora ho bala lingoloa tsena. 03:50.223 --> 03:55.205 Maemo litsing tsa phekolo ea kelello ka nako eo a ne a le mabe haholo, 'me mekhoa e meng ea phekolo e kang phekolo ea 03:55.205 --> 04:01.143 koma ka insulin le phekolo ea ho otla ka motlakase oa boko le tsona di ne di le sehloho mme hangata di na le dikgoka. 04:01.143 --> 04:05.770 Sena se ile sa baka bofofu bo matla le bo ka boomo mabapi le botho bo sehlōhō ba lobotomy 04:05.770 --> 04:08.923 le litla-morao tsa eona tse amanang le eona. 04:08.923 --> 04:14.944 Mokhoa ona hangata o beha bakuli boemong ba "botjha bo bakilweng ke karo". 04:14.944 --> 04:20.596 Freeman o qapile "transorbital lobotomy," moo sesebediswa sa ho buoa se tshwanang le leiso la leqhoa se neng se 04:20.596 --> 04:24.196 kokotela ka sekoti sa leihlo la mokudi ho kena bokong. 04:24.196 --> 04:29.884 O ne a nka kalafo ya hae e atlehile ha bakudi ba hae ba ka tswa setsing mme ba hlokomelwa lapeng "boemong bo 04:29.884 --> 04:34.083 tshwanang le ba motho ya holofetseng wa lapeng kapa seruiwa". 04:34.083 --> 04:40.079 O ne a boetse a kgodisehile hore ha ts'ebetso e etswa kapele, diphetho di ba betere, mme a buella hore ho buuwa 04:40.079 --> 04:46.076 ho nkuwe e le kgetho ya pele ya phekolo bakeng sa batho ba nang le malwetse a kelello a bobebe feela. 04:46.076 --> 04:51.138 Leha ho le jwalo, tekanyetso e belaetsang ya katleho ha e a ka ya phethahala: bakudi ba bang ba ile ba sala ba holofetse 04:51.138 --> 04:54.164 ka ho sa feleng mme hoo e ka bang 15% ba ile ba hlokahala. 04:54.164 --> 04:58.560 Bakuli ba Freeman ba nang le lehlohonolo ba ile ba khona ho phela maphelo a batlang a ikemetse le ho nka 04:58.560 --> 05:03.563 mesebetsi e sa hlokeng bokgoni bo boholo, empa boholo ba bona ba ne ba se na lehlohonolo le kalo. 05:03.563 --> 05:08.242 Ba bangata ba ile ba senyeheloa ke mohopolo oa bona oa nako e telele 'me ba sokola le mesebetsing e bonolo ka ho 05:08.242 --> 05:11.836 fetisisa. Ba bangata ba ile ba sala ba holofetse bophelo bohle. 05:11.836 --> 05:18.526 Tlolo ea molao e mpe ka ho fetisisa ea Freeman e bile hore o ile a etsa li-lobotomy tsa transorbital ho bana, ba 19 05:18.526 --> 05:25.016 kaofela, 'me tse 11 tsa bona li ile tsa hlalosoa khatisong ea 1950 ea buka ea hae ea Psychosurgery. 05:25.016 --> 05:28.104 Ngoana e monnyane o ne a na le lilemo tse 'ne feela. Ba babeli ho bana ba 11 ba ile ba 05:28.104 --> 05:31.840 hlokahala ka lebaka la ho tsoa mali bokong. 05:31.840 --> 05:37.374 E bile feela ha New York Times e phatlalatsa tlalehong ea eona hore "lingaka tse buoang joale ha li na letho leo li le 05:37.374 --> 05:44.203 tšoenyehang ka buo ea boko ho feta ka ho tlosa appendice" moo khanyetso e matla khahlanong le mokhoa ona e qalileng ho ipopa. 05:44.203 --> 05:48.261 Bakuli ba litsing tsa mafu a kelello, ba qalong ba ile ba khuts'a, "(...) eaba ba ba 05:48.261 --> 05:51.996 buthuntu, ba se na tjantjello 'me ba hlokahala" . 05:51.996 --> 05:57.937 Qetellong bahlahlobisisi ba ile ba supa litla-morao tse mpe tseo bakuli ba bangata ba bileng le tsona, ba hlahisa matšoenyeho 05:57.937 --> 06:03.022 mabapi le litekanyetso tse sebelisoang ho lekanya katleho, mme ba qosa lingaka tse buoang ka ho etsa mekhoa 06:03.022 --> 06:06.956 ena ntle le tlhahlobo ea kelello e etelletsoeng pele. 06:06.956 --> 06:12.176 Leha ho le jwalo, tlhokeho ya mekgwa e meng e nang le botho ya phekolo – kapa ho se tsotelle ho hoholo ka sehloho sa 06:12.176 --> 06:19.960 mokgwa oo – e ile ya qobella dingaka tsa malwetse a kelello le malapa ho nka mehato e jwalo ya ho felloa ke tshepo. 06:19.960 --> 06:26.616 E bile feela ka ho qapoa ha moriana oa chlorpromazine lilemong tsa bo-1950 ho bakileng phokotseho e kholo ea lobotomy. 06:26.616 --> 06:32.360 Bukeng ea hae, Heiko Schöning o bile a bua ka ts'enyo ea botho ka 'ice pick'. 06:32.360 --> 06:40.832 Ho latela Schöning, batho ba ka bang 35,000 ba ile ba senngoa 'meleng ka lobotomy naheng ea USA pakeng tsa 1936 le 1978. 06:40.832 --> 06:44.390 Lefats'eng ka bophara, palo ea bahlaseluoa e hakanyetsoa ho ka ba milione o le mong. 06:44.390 --> 06:49.419 Mme e ne e se ntho e sa tlwaelehang hore mekgwa e jwalo e sebediswe ho roba kganyetso, ebang ke ditjhankaneng 06:49.419 --> 06:54.800 kapa kgahlanong le ho se mamele molao ha setjhaba, ke hore, bahlahlobisisi ba tsamaiso e neng e le teng. 06:54.800 --> 06:59.796 Ntle le tšebeliso ea eona ho phekola batho ba nang le mafu a kelello, ho bile le boikitlaetso ho tloha qalong ba 06:59.796 --> 07:02.890 ho rarolla mathata a sechaba ka mekhoa ea ho buoa bokong. 07:02.890 --> 07:08.130 Ke mona moo tšebeliso ea 'nete ea karo ea kelello bakeng sa botlokotsebe bo hlophisehileng e qalang. 07:08.130 --> 07:13.430 Tshimolohong ya lekgolo la bo20 la dilemo, ngaka ya Mofora e ne e se e ntse e sisintse ho amoha basebetsi ba merafong 07:13.430 --> 07:17.003 takatso ya ho ngala mosebetsi ka ho ba buola bokong (...). 07:17.003 --> 07:23.030 Ntle le mokhoa oa ice pick (...), joale ho na le mekhoa e fapaneng ea liopareishene tsa kelello tse tsoetseng pele haholoanyane. 07:23.030 --> 07:27.090 (…) Ntshetsopele ena e ntse e sebetswa le ho sebediswa lefatsheng ka bophara le kajeno. 07:27.090 --> 07:32.236 Mekgwa yohle e na le ntho e le nngwe eo e tshwanang ka yona: e senya dikarolo tsa boko ka ho sa feleng. 07:32.236 --> 07:36.865 Leha ho se ho pakiloe hore ha e na thuso bakeng sa merero ea phekolo ea mafu a kelello, ho 07:36.865 --> 07:40.343 buoa ha boko ho ntse ho nkoa ka tlhompho e kholo. 07:40.343 --> 07:43.463 Boemo ba hajoale ba ho buuoa ha litho tsa thobalano 07:43.463 --> 07:48.190 Taba feela ea hore mekhatlo ea bongaka e phatlalalitse mokhoa oa Freeman oa botlokotsebe e le o nepahetseng ka 07:48.190 --> 07:53.190 saense e bontša boemo bo phahameng ka ho fetisisa ba bohlasoa ba botlokotsebe le matla a botlokotsebe. 07:53.190 --> 07:59.148 Nalane ea mekhoa ena e sehlōhō ea ho buoa e tsejoang ka hore ke lobotomy e ne e lokela ho ba mohlala o tšosang, o 07:59.148 --> 08:02.396 se nang botho, ho lefapha la bongaka. Empa hole le hoo! 08:02.396 --> 08:06.103 Feela kamora lilemo tse ka bang 70, koluoa e 'ngoe e atamela. 08:06.103 --> 08:11.978 Ngaka e 'ngoe ea kelello ea California e bolella basebetsi-'moho le eona sethaleng sa WPATH ka "matla a makatsang a pholiso" a ho 08:11.978 --> 08:16.805 buuoa ho tlosoa litho tsa botona bakeng sa bakuli ba hae ba kulang kelellong, bao ka hona ba ileng ba beoa 08:16.805 --> 08:21.816 "tseleng ea ho fola maikutlong" 'me ho nahanoa hore ba ile ba phela ka thabo ka ho sa feleng. 08:21.816 --> 08:28.648 Jwaloka bo-ngaka ba ho buola bokong ba pele ho bona, dingaka tsa ho buola tsa bong tsa WPATH di qoba tlhokahalo ya boitshwaro ya 08:28.648 --> 08:36.416 hore mokgwa wa ho buola o lokela ho pakoa o bolokehile ebile o na le molemo pele o ka kenngwa tshebetsong ya bongaka ka kakaretso. 08:36.416 --> 08:42.309 Liphuputso tse fokolang tsa nako e telele tse teng mabapi le ho buuoa ha litho tsa botona kapa botšehali li bontša mathata a 08:42.309 --> 08:49.010 maholo tšebetsong ea sechabeng, sekhahla se phahameng sa mafu a kelello ka mor'a moo, le kotsi e eketsehileng ea ho ipolaea. 08:49.010 --> 08:55.678 Leha ho le joalo, mekhatlo eona eo ea pele, ke hore, mekhatlo e kang APA le AMA , e ntse e buella ho khaoloa ha 08:55.678 --> 09:01.470 litokotsi tsa bana ba banyenyane le batho ba baholo ba kulang kelellong ke lingaka tse buoang tsa WPATH. 09:01.470 --> 09:06.932 Makhosong ka bobeli a nalaneng, boholo ba bahlaseluoa ke bana ba banyenyane kapa ba nang le bokuli ba 09:06.932 --> 09:12.790 kelello, kapa ka bobeli, 'me mekhoa eo e entsoeng e fella ka ho senyeha ho sa feleng le bokooa. 09:12.790 --> 09:18.221 Maemong a molemo ka ho fetisisa, bakuli ba banna ba entseng karo ea ho tsosolosa botšehali (vaginoplasty) ba sala le 09:18.221 --> 09:24.556 sekoti se tlamehang ho atolosoa bophelo bohle ba bona, hammoho le tšebetso ea bona ea thobalano e fokotsehileng haholo. 09:24.556 --> 09:32.352 Ba hlokang lehlohonolo ba ba le mathata a tebileng a kang matheka a tletseng mali, mathata a ho rota le li-fistula. 09:32.352 --> 09:37.156 Ritchie Herron, monna ea felisitseng phetoho ea bong ea hae, ea ileng a etsetsoa karo ea ho fetola bong ho ba oa mosali 09:37.156 --> 09:42.590 nakong ea bothata bo tebileng ba bophelo bo botle ba kelello, o hlalosa bophelo ba hae ka mor'a karo e le toro e mpe e phelang. 09:42.590 --> 09:48.501 "Motho a ke ke a phela ka seriti tjena," ho boletse lehlatsipa la lilemo tse 32 la tlōlo ea molao ea bongaka ea 09:48.501 --> 09:54.676 kajeno, le hōlang bohloko bo sa feleng, ho hlobaela le mathata a tsamaiso ea ho ntša metsi. 09:54.676 --> 09:59.296 Papiso ea lobotomy le karo ea litho tsa botona kapa botšehali 09:59.296 --> 10:05.534 Leha bakuli ba bangata ba hlorisoa ke mathata a tebileng mme ba ba le mathata a maholo kelellong le likamanong, ba buelloa 10:05.534 --> 10:12.676 ka leshano phatlalatsa le ho bolelloa hore ba khotsofetse ka liphetho tsa karo ea bona ea litho tsa botona kapa botšehali. 10:12.676 --> 10:19.497 Ha ho bapisoa, malapa a mangata pele a ne a leboha Dr. Freeman ka tieo ka ho thusa beng ka 'ona, leha ho na le 10:19.497 --> 10:23.712 litlamorao tse kholo tse bohloko tse bakiloeng ke karo. 10:23.712 --> 10:29.468 Ka nako eo le hona jwale, ho supa tekanyo e itseng ya ho ithetsa, kapa, jwalo ka ha bafuputsi ba Madache ba 10:29.468 --> 10:33.248 tshaba, "thabo e sothehileng ke mehopolo ya ditakatso". 10:33.248 --> 10:38.767 Malapa a lumeletseng hore moratuoa oa bona a etsetsoe lobotomy, ka tlhaho a na le lebaka la ho 10:38.767 --> 10:42.556 khomarela tumelo ea hore e ne e le qeto e nepahetseng. 10:42.556 --> 10:48.636 Ka ho etsa jwalo, matshwao a hlakileng a hore sena e ne e se nnete a iphapanyeditswe ka boomo. 10:48.636 --> 10:53.099 Bacha ba bangata kapa batsoali ba bona, hammoho le batho ba baholo ba amehileng, ba ka 'na 10:53.099 --> 10:56.256 ba tobana le ntoa e tšoanang ea ka hare kajeno. 10:56.256 --> 11:01.699 Bopaki bohle bo teng bo tsoang pele ho "phatlalatso e feteletseng ea tsa bong" e e-ba le lipolotiki haholo bo fana ka 11:01.699 --> 11:07.236 maikutlo a hore bongata ba bana ba banyenyane ba amohela bong ba bona kamora ho fihla lilemong tsa botjha. 11:07.236 --> 11:13.416 Ka bomalimabe, leha ho le jwalo, kgolo ya tlhaho ya batjha e thehilwe motheong wa setjhaba o robehileng. 11:13.416 --> 11:19.715 Hobane patlisiso ea tlhaho ka ho feletseng ea boitsebiso ba motho, e tsamaeang le ho se khotsofale le ho 11:19.715 --> 11:24.136 ipelaela, e beoa ka boomo tlas'a bolaoli ba tlhaloso ea bong. 11:24.136 --> 11:27.967 Bana ba mehleng ena ba ntse ba kenellwa ka bokguts'oane. Ho tloha sekolong sa bana ba banyenyane ho 11:27.967 --> 11:30.473 ya pele, ba kgothalletswa ho belaella bong ba bona. 11:30.473 --> 11:36.123 Thutong ea sekolo, ts'ebetso ea tlhaho ka ho feletseng ea khōlo ea botho e hlalosoa ka boomo ka tsela e fosahetseng. E 11:36.123 --> 11:42.236 leng hore motho a ka 'na a be a tsoaletsoe 'meleng o fosahetseng le hore ho khetha bong bo fapaneng ha se bothata. 11:42.236 --> 11:46.216 Sena se sebeletsa morero oa khopolo-taba ea bong le WPATH. 11:46.216 --> 11:51.022 Ho putlama le tshenyo ya malapa hangata ho baka mahlomola a eketsehileng. 11:51.022 --> 11:58.066 Ho e-na le ho emela ka mamello le khutso moloko o mocha ho fihlela qetellong ea khōlo ea bona, litho tsa WPATH li buella ka 11:58.066 --> 12:03.187 bohlasoa ho kenella ka ho buoa e le eona feela khetho ea phekolo, esita le bakeng sa bana ba 12:03.187 --> 12:06.673 banyenyane le ba nang le bokuli bo tebileng ba kelello. 12:06.673 --> 12:11.375 Jwaloka ha Freeman le basebetsimmoho le yena ba ne ba bolela mehleng eo hore lobotomy e ne e le tshepo e 12:11.375 --> 12:16.023 le nngwe feela bakeng sa meya e futsanehileng, e sa thabang e neng e le ditsing tsa kelello. 12:16.023 --> 12:20.596 Kale le jwale: ho kgaolwa ho sa lokisweng! 12:20.596 --> 12:25.837 Qetello Ka mora hore mokudi wa hae wa ho qetela a shwe ka tshwaetso ya methapo ya boko ka 1967, Walter 12:25.837 --> 12:31.030 Freeman, ya neng a ile a theolwa seriti, laesense ya hae ya sepetlele e ile ya hlakolwa. 12:31.030 --> 12:37.055 O qetile matsatsi a hae a setseng a ntse a eta ho pholletsa le United States, a batla bakuli ba hae le malapa a 12:37.055 --> 12:43.163 bona, a batlisisa bopaki ba hore mokhoa oo a o ratang haholo o ne o ba thusitse ho e-na le ho ba lematsa. 12:43.163 --> 12:49.850 Freeman o ne a ipona e le "mopholosi" wa ba kulang kelellong haholo mme a dumela hore o ne a fa ba se nang tshepo tshepo. 12:49.850 --> 12:55.298 Nakong eo a neng a le sehlohlolong sa mosebetsi oa hae, o ne a ke ke a nahana le ka mohla hore pholiso ea hae e makatsang e 12:55.298 --> 12:58.543 tla ka letsatsi le leng nyatsoa le ho nkoa e le tlhekefetso. 12:58.543 --> 13:02.209 Ho jwalo le ka WPATH le ditho tsa yona. 13:02.209 --> 13:08.491 Ba susumelitsoe ke mohopolo oa ho ba bahale ba litokelo tsa botho ba loanelang ba hateletseng, ba ipona e le 13:08.491 --> 13:14.510 baqapi tsa tsa bongaka, ba fana ka tlhokomelo ea bongaka e hlokahalang ho bakuli ba hlokang. 13:14.510 --> 13:21.380 Leha ho le jwalo, re dumela hore tshenyo ya karo ya ditho tsa botona tse phetseng hantle e tla kena nalaneng e le tlolo ya molao 13:21.380 --> 13:28.250 ya boholo bo lekanang kapa bo boholo le ho feta ba lobotomy. Mme dihoete ha di a lokela ho phonyoha kotlo ya tsona e loketseng!