Огоҳӣ: Баъзе тасвирҳо метавонанд барои онҳое, ки меъдаашон ҳассос аст, номувофиқ бошанд.
Чуноне ки аллакай дар барнома дар бораи ҳуҷҷатҳои фошшудаи WPATH (Ассотсиатсияи байналмилалии касбии тандурустии трансгендер) зикр
шуд, тамоми ассотсиатсияҳои тиббӣ машғули ҷарроҳии узвҳои таносуланд ба одамоне, ки аз он
чи «дисфорияи ҷинсӣ» ном дорад, ранҷ мекашанд.
Ин одамон дар баданҳои худ нороҳатӣ эҳсос мекунанд ва аксар вақт аз мушкилоти равонӣ ранҷ мекашанд – ин
тавр духтурон ва терапевтҳои WPATH бар асоси таҷрибаи амалӣашон инро тавсиф мекунанд.
Ва фавран онҳо беморони худро дар гузаштани як қатор ҷарроҳии ивазсозии ҷинс дастгирӣ мекунанд, аз ҷумла эҷоди
сунъии узвҳои ҷинсӣ , хориҷ кардани бачадон ва «ҷарроҳии болоӣ», яъне хориҷ кардани синаҳои занона .
Аммо оё чунин дахолатҳои воқеан шадид барои шахсоне, ки аз бемориҳои равонӣ ранҷ
мекашанд, воқеан судманд ва муассир ҳастанд?
Ё оё сабаби ҷиддӣ барои нигаронӣ вуҷуд дорад? Биёед аз мисолҳои гузашта омӯзем:
Дар бораи таърихи лоботомия
Дар миёнаҳои асри XX дар ҷаҳони тиббӣ васеъ боварӣ доштанд, ки лоботомия муассиртарин ва
инсондӯстонарин табобат барои бемориҳои равонӣ буд.
Бо усули анъанавӣ дар сар аз ҳар ду тараф сӯрохӣ мекоранд, сипас асбоби нотез ворид карда шуда, бо ҳаракати
печидаи камоншакл истифода мешавад, ки миқдори назарраси маводи мағзро вайрон мекунад.
Усули дигар дар бар мегирад ворид кардани дастгоҳи ҷарроҳӣ тавассути хонаи чашм ба мағз тавассути
сохтори тунуке, ки чашмро аз мағз ҷудо мекунад, ва инчунин ҳаракат додани он дар шакли камонӣ.
Дейвисон ва Нил дар китоби Ҳейко Шёнинг «Game Over» иқтибос шудаанд.
Дар соли 1941 нашрияи New York Times тавсиф кард, ки чӣ гуна дар беморони лоботомия «(...) нигарониҳо, комплекси таъқиб, тамоюлҳои
худкушӣ, обсессияҳо, номуайянӣ дар қабули қарор ва шиддати асабӣ) ба воситаи як амалиёти
нави мағзӣ аслан бо корд аз сар бурида мешаванд.»
Ҷаҳолат ва шадидияти ампутатсияи ҷарроҳӣ зикр нашуд.
«Барои (…) лоботомия аввалан беморон дар муассисаҳои равонӣ оромтар мешуданд (…)», идома медиҳад Шёнинг
ва иқтибос мекунад он чи аввалан ба ин амалиёти ваҳшиёна тасвири шифои мӯъҷизавӣ мебахшид.
Бо вуҷуди хатарҳои возеҳ ва таъсироти фоҷеабор, ҷомеаи тиббӣ зуд амалияи лоботомияро ҳамчун табобат барои як қатор
ихтилоли равонӣ, аз ҷумла депрессия, ихтилоли маҷбурӣ-компульсивӣ, эпилепсия ва шизофрения қабул кард.
Лоботомистҳо, яъне духтуроне, ки ин амалиётро анҷом медоданд, таҳқир намешуданд, балки дар миёни бисёриҳо обрӯи баланд доштанд.
Антониу Мониз, ихтироъгари лоботомия, дар соли 1949 барои саҳми худ дар тиб бо Ҷоизаи Нобел сарфароз гашт.
Уолтер Фримен ва Ҷеймс Уоттс, ки ин равандро дар Иёлоти Муттаҳида маъмул карданд, дар ҷаласаҳои солонаи Ассотсиатсияи тиббии Амрико
(AMA) бо гармӣ истиқбол шуданд, ки дар он ҷо онҳо тавассути намоишгоҳҳо дар бораи равандҳои вайронсозии мағз маълумот доданд.
Ба гуфтаи Питер Бреггин, аз Фримен иқтибос оварда шудааст:
"Психохирургия муваффақияти худро бо шикастани хаёлот, суст кардани эҳсосот, нест кардани тафаккури абстрактӣ ва эҷоди
шахсияти монанди робот, ки идорашаванда аст, ба даст меорад."
Азбаски дар он замон интиқод кардани ҳамкорони табиб ғайриахлоқӣ ҳисоб мешуд, маҷаллаи бонуфузи New
England Journal of Medicine ба ин раванд эътибори илмӣ дод:
Он мақолае нашр кард, ки дар он гуфта мешуд, ки амалиёт "(...) бар мушоҳидаҳои устувори физиологӣ" асос ёфтааст.
Матбуоти таблоидӣ низ нақши ҳалкунанда дошт.
Дар панҷ соли оянда лоботомия дар нашрияҳои маъруфи ИМА, ба монанди Reader's Digest, Time ва
Newsweek, борҳо мавриди баррасӣ қарор гирифт.
Гузоришҳо одатан мусбат буданд ва воқеияти ваҳшиёнаи ин равандро камранг нишон медоданд.
Ҳеҷ яке аз ассотсиатсияҳои асосии тиббии Амрико, аз ҷумла Ассотсиатсияи психиатрии Амрико (APA) ва Ассотсиатсияи тиббии
Амрико (AMA), расман зидди ин раванд изҳори назар накарда буданд.
Беморони ноумед ва оилаҳои онҳо пас аз хондани ин мақолаҳо лоботомияҳоро талаб карданд.
Шартҳо дар муассисаҳои равонпизишкӣ дар он замон хеле ногувор буданд ва усулҳои алтернативии табобат, ба
монанди терапияи кома бо инсулин ва электроконвульсивӣ терапия низ сахт ва аксаран хушунатомез буданд.
Ин боиси кӯрбинӣ ва бетарафӣ нисбати табиати ваҳшиёнаи лоботомия ва таъсироти тарафаш гардид.
Ин раванд аксар вақт беморонро ба ҳолати «кӯдакии ҷарроҳона эҷодшуда» меандозад.
Фримен «лоботомияи трансорбиталӣ»-ро ихтироъ кард, ки дар он асбоби ҷарроҳӣ, монанди чангаки ях,
тавассути хонаи чашм ба мағзи бемор кӯфта мешуд.
Ӯ табобати худро муваффақ мешумурд, агар беморонаш метавонистанд муассисаро тарк карда, дар хона «дар сатҳи
як маъюби хонагӣ ё як ҳайвони хонагӣ» нигоҳдорӣ шаванд.
Ӯ инчунин бовар дошт, ки ҳар қадар барвақттар ин раванд анҷом дода шавад, ҳамон қадар натиҷа беҳтар мешавад, ва ҷонибдорӣ
мекард, ки ин амалиёт ҳамчун аввалин варианти табобат барои шахсоне, ки танҳо бемориҳои сабуки равонӣ доранд, баррасӣ шавад.
Аммо меъёри шубҳаноки муваффақият амалӣ нашуд: баъзе беморон то охир маъюб монданд ва тақрибан 15% фавтиданд.
Хушбахттарин беморони Фримен тавонистанд ҳаёти нисбатан мустақил дошта бошанд ва ба корҳои каммаҳорат
машғул шаванд, аммо аксарият ин қадар хушбахт набуданд.
Бисёриҳо ба хотираи дарозмуддати худ зарар расониданд ва ҳатто бо оддитарин вазифаҳо мушкилӣ
мекашиданд. Чанд нафар то охири умр маъюб монданд.
Ҷинояти даҳшатноктарини Фриман ин буд, ки ӯ бар кӯдакон, дар маҷмӯъ 19 нафар, лоботомияи трансорбиталӣ
анҷом дод, ки аз ин миён 11 ҳолат дар нашри соли 1950-и китоби ӯ «Психохирургия» тавсиф шудаанд.
Кӯдаки хурдтарин ҳамагӣ чорсола буд. Ду нафар аз 11 фарзанд аз хунравии мағзи сар фавтиданд.
Танҳо вақте ки New York Times дар гузориши худ навишт, ки «ҷарроҳон ҳоло аз ҷарроҳии мағз ҳамон қадар
нигарон ҳастанд, ки аз хориҷ кардани аппендикс», мухолифати ҷиддӣ ба ин раванд шурӯъ ба пайдо шудан кард.
Барои беморони муассисаҳои равонпизишкӣ, ки аввал оромтар шуда буданд, "(...) сипас камфаҳмтар ва бепарво шуда, мурданд" .
Ниҳоят танқидгарон таъсири ҷиддии тарафиро, ки бисёре аз беморон эҳсос карда буданд, нишон доданд, дар бораи меъёрҳои
истифодашаванда барои чен кардани муваффақият изҳори нигаронӣ карданд ва ҷарроҳонро дар иҷрои ин
амалиётҳо бидуни арзёбии пешакии равонӣ айбдор карданд.
Аммо набудани алтернативаҳои инсондӯстона барои табобат – ё беҳтар гӯем, нодида гирифтани бераҳмии ин усул –
равоншиносон ва оилаҳоро маҷбур кард, ки бо вуҷуди ҳама чиз ба чунин чораҳои ноумедона даст зананд.
Танҳо ихтирои доруи хлорпромазин дар солҳои 1950-ум сабаби коҳиши ногаҳонии лоботомия шуд.
Дар китоби худ Ҳайко Шёнинг ҳатто то он дараҷа расид, ки дар бораи нестсозии шахсият бо чангаки ях сӯҳбат кунад.
Ба гуфтаи Шёнинг, дар ИМА дар давраи 1936 то 1978 тақрибан 35 000 нафар бо лоботомия маҷрӯҳ карда шуданд.
Дар саросари ҷаҳон шумораи қурбониён тақрибан як миллион нафар ҳисоб карда мешавад.
Ва истифодаи чунин усулҳо барои шикастани муқовимат, хоҳ дар зиндонҳо ва хоҳ алайҳи нофармонӣ шаҳрвандӣ,
яъне танқидгарони низоми ҳукмфармо, чандон нодир набуд.
Ғайр аз истифодаи он дар табобати шахсоне, ки бемориҳои равонӣ доранд, аз аввали кор кӯшишҳо барои ҳалли
мушкилоти иҷтимоӣ тавассути ҷарроҳии мағз сурат гирифтаанд.
Ин ҷоест, ки истифодаи воқеии психохирургия барои ҷинояти ташкилёфта оғоз меёбад.
Дар аввали асри XX як табиби бритониёӣ аллакай пешниҳод карда буд, ки бо роҳи ҷарроҳии мағз иродаи
коргарони маъдан ба эътирозро аз байн баранд (...).
Ғайр аз усули айс-пик (...), ҳоло як қатор усулҳои психохирургие, ки такмилёфтаанд, мавҷуданд.
(…) Ин рушдҳо то ҳол дар саросари ҷаҳон коркард шуда, истифода мешаванд.
Ҳамаи усулҳо як чизро муштарак доранд: онҳо қисмҳои мағзро ба таври доимӣ нобуд мекунанд.
Психохирургия бо вуҷуди исбот шудани бефоида буданаш барои мақсадҳои терапияи иҷтимоӣ то ҳол хеле маъмул боқӣ мемонад.
Ҳолати кунунии ҷарроҳии узвҳои таносул
Худи он ки ассотсиатсияҳои тиббӣ усули ваҳшиёнаи Фриманро аз ҷиҳати илмӣ эътиборнок эълон карданд, баландтарин
дараҷаи беэҳтиётии ҷиноятӣ ва нерӯи ҷиноятиро нишон медиҳад.
Таърихи ин амалиётҳои ҷарроҳии ваҳшиёна, ки бо номи лоботомия маъруфанд, бояд ба ҷаҳони тиб ҳамчун намунаи
ҳушдордиҳанда ва ғайриинсонӣ хизмат мекард. Аммо баръакс!
Танҳо тақрибан 70 сол пас, боз як фалокат наздик мешавад.
Як терапевти калифорниёӣ дар форуми WPATH ба ҳамкоронаш дар бораи «қудрати беназири шифобахш»-и кастратсияи ҷарроҳӣ барои беморони
рӯҳан бемораш нақл мекунад, ки бо ин роҳ онҳо «ба роҳи барқароршавии эҳсосӣ» гузошта шуданд
ва эҳтимолан то абад хушбахт зиндагӣ карданд.
Мисли лоботомистҳое, ки пеш аз онҳо буданд, ҷарроҳони ҷинсии WPATH талаботи ахлоқиро, ки амалиёти ҷарроҳӣ бояд
пеш аз ворид шудан ба амалияи умумии тиббӣ бехатар ва судманд буданаш исбот шавад, нодида мегиранд.
Чанд тадқиқоти дарозмуддат оид ба ҷарроҳии узвҳои ҷинсӣ нишон медиҳанд, ки дар фаъолияти иҷтимоӣ нуқсонҳои
ҷиддӣ, сатҳи баланди бемориҳои рӯҳӣ пас аз он ва хатари афзояндаи худкушӣ вуҷуд доранд.
Бо вуҷуди ин, ҳамон созмонҳое, ки қаблан буданд, яъне ассотсиатсияҳое мисли APA (Ассотсиатсияи психиатрии Амрико –
муҳимтарин ассотсиатсияи психиатрӣ дар ИМА) ва AMA (Ассотсиатсияи тиббии Амрико ва гурӯҳи лоббигарии табибон ва донишҷӯёни тиб),
ҷонибдори ампутатсияи ҷинсӣ кардани ноболиғон ва калонсолони гирифтори бемориҳои равонӣ аз ҷониби ҷарроҳони WPATH мебошанд.
Дар ҳарду скандали таърихӣ аксари қурбониён ё ноболиғанд ё беморони рӯҳӣ, ё ҳарду, ва амалиётҳои
анҷомёфта боиси деформатсияи доимӣ ва маъюбӣ мешаванд.
Дар беҳтарин ҳолат, беморони мард, ки ҷарроҳии барқарорсозии вагина (вагинопластика) гузаронидаанд, бо як холӣ
мемонанд, ки бояд то охири умр васеъ карда шавад, ва инчунин функсияи ҷинсии онҳо ба таври назаррас коҳиш меёбад.
Камбизоатон аз мураккабиҳои ҷиддӣ, ба монанди косахонаҳои пур аз хун, мушкилоти пешоб кардан ва фистулаҳо, ранҷ мекашанд.
Ритчи Ҳеррон, марде, ки аз табдили ҷинсӣ баргаштааст ва дар давраи буҳрони саломатии равонӣ вагинопластика гузаронидааст, ҳаёти
худро пас аз амалиёт ҳамчун як даҳшати зинда тавсиф мекунад.
«Шумо наметавонед бо ин гуна шаъну шараф зиндагӣ кунед», гуфт қурбонии 32-солаи ҷинояти тиббии имрӯза, ки аз
дардҳои доимӣ, беҳиссӣ ва ихтилоли роҳи пешоб ранҷ мебарад.
Муқоисаи лоботомия ва ҷарроҳии узвҳои таносул
Гарчанде ки бисёре аз беморон аз мураккабиҳо ранҷ мекашанд ва бо мушкилоти ҷиддии равонӣ ва муносибатӣ рӯбарӯ мешаванд,
ба онҳо дар назди омма дурӯғ мегӯянд ва мегӯянд, ки онҳо аз натиҷаҳои ҷарроҳии узвҳои таносули худ қаноатманданд.
Дар муқоиса, оилаҳои зиёде қаблан самимона ба доктор Фриман барои кӯмак ба хешовандонашон миннатдор буданд,
гарчанде ҷарроҳӣ оқибатҳои фалокатбори азим ба бор оварда буд.
Он замон ҳам, мисли ҳозир, ин нишон медиҳад, ки як дараҷаи худфиребӣ вуҷуд дорад ё, чунон ки муҳаққиқони голландиягӣ
метарсанд, «хушбахтие, ки аз фикрҳои орзуомез каҷшуда аст».
Оилаҳое, ки ба лоботомияи наздики худ розӣ шудаанд, табиатан ҳавас доранд, ки ба эътиқод ба дурустии ин қарор пойбанд бимонанд.
Бо ин амал нишонаҳои возеҳи он, ки ин ҳолат чунин набуд, бо ният нодида гирифта мешаванд.
Имрӯз бисёре аз наврасон ё волидони онҳо, инчунин калонсолони осебдида, метавонанд бо муборизаи дохилии шабеҳ рӯбарӯ шаванд.
Ҳамаи далелҳои мавҷуда аз замони пеш аз он ки «ҳаяҷони гендерӣ» хеле сиёсӣ шавад, нишон медиҳанд, ки аксари
ноболиғон пас аз балоғат бо ҷинси худ созгор мешаванд.
Мутаассифона, рушди табиии ҷавонон бар пояи пошхӯрдаи иҷтимоӣ асос ёфтааст.
Ҷустуҷӯи комилан табиии шахсияти худ, ки бо норозигӣ ва шубҳа нисбат ба худ ҳамроҳ аст,
қасдан ба ваколати тафсири гендерӣ вогузор мешавад.
Кӯдакони замони мо мавриди воридшавии пинҳонӣ қарор доранд. Аз боғчаи кӯдакон сар карда, онҳоро
ташвиқ мекунанд, ки дар бораи ҷинси худ савол кунанд.
Дар дарсҳои мактабӣ раванди комилан табиии рушди ҷинсӣ (пубертат) бо қасд нодуруст тафсир карда мешавад. Яъне,
гӯё касе дар бадани нодуруст таваллуд шудааст ва интихоби ҷинси дигар ҳеҷ мушкиле надорад.
Ин бевосита ба манфиати идеологияи гендерӣ ва WPATH хизмат мекунад.
Пошхӯрӣ ва вайроншавии оилаҳо аксар вақт боиси азоби иловагӣ мешаванд.
Ба ҷои он ки бо сабр ва оромӣ интизор шаванд, то насли ҷавон ба поёни рушди худ расад, аъзои WPATH бе масъулият ҷарроҳиро
ҳамчун ягона варианти табобатӣ таблиғ мекунанд, ҳатто барои ноболиғон ва онҳое, ки бемориҳои вазнини равонӣ доранд.
Мисли он ки Фримен ва ҳамкоронаш он замон иддао мекарданд, ки лоботомия ягона умеди рӯҳҳои
бечора ва норозӣ дар муассисаҳои равонӣ буд.
Он замон ва ҳоло: як осеби барнагардонӣ!
Хулоса Пас аз он ки бемори охирини ӯ соли 1967 аз хунравии мағз фавтид, Уолтер Фримен, ки ба беобрӯӣ
афтода буд, иҷозатномаи бемористонии ӯ бекор карда шуд.
Ӯ боқимондаи умрашро дар саросари Иёлоти Муттаҳида сафар карда, беморон ва оилаҳои онҳоро пайгирӣ намуда, ҷустуҷӯ мекард, ки
раванди дӯстдоштаи ӯ ба онҳо кумак карда, на зарар расонидааст.
Фриман худро «наҷотдиҳандаи» беморони вазнин рӯҳӣ мешумурд ва бовар дошт, ки ба ноумедон умед мебахшад.
Дар авҷи касби худ ӯ ҳеҷ гоҳ тасаввур намекард, ки шифоёбии мӯъҷизавии ӯ як рӯз мавриди
таҳқир қарор гирифта, онро як ваҳшиёна мешуморанд.
Ҳамин ба WPATH ва аъзои он низ дахл мекунад.
Илҳом гирифта аз идеяи қаҳрамонҳои ҳуқуқи шаҳрвандӣ будан ва мубориза барои ҳимояи зери фишор афтодагон,
онҳо худро пешсафони соҳаи тиб медонанд ва ба беморони ниёзманд ёрии тиббии зарурӣ мерасонанд.
Аммо мо бовар дорем, ки нобудсозии ҷарроҳии узвҳои солими ҷинсӣ дар таърих ҳамчун ҷинояти баробар ё ҳатто
бузургтар аз лоботомия сабт хоҳад шуд. Ва ин қатлкунандагон набояд аз ҷазои адолатноки худ гурезанд!