1
00:00:00,000 --> 00:00:03,216
Кисәтү: Кайбер рәсемнәр ашказаны
какшаган кешеләргә яраксыз булырга мөмкин.

2
00:00:06,453 --> 00:00:11,344
Программада инде әйтелгәнчә, агып чыккан WPATH (Дөнья
профессиональ трансҗендер сәламәтлеге ассоциациясе) документлары

3
00:00:11,344 --> 00:00:15,323
турында бөтен медицина оешмалары үз-үзләрен «гендер
дисфориясе» дип аталган авыру белән интегүче

4
00:00:15,323 --> 00:00:18,476
кешеләргә җенси органнарны хирургик үзгәртү белән мәшгуль.

5
00:00:18,476 --> 00:00:23,798
Бу кешеләр үз тәннәрендә уңайсызлык хисе кичерәләр һәм еш кына
психологик проблемалардан интегәләр – WPATH

6
00:00:23,798 --> 00:00:28,696
табиблары һәм терапевтлары үзләренең
практик тәҗрибәсенә нигезләнеп шулай тасвирлыйлар.

7
00:00:28,696 --> 00:00:35,430
Һәм алар шунда ук үз пациентларын төрле җенес алмаштыру
операцияләре аша «яклап» торалар, шул исәптән җенси

8
00:00:35,430 --> 00:00:42,630
органнарны ясалма рәвештә булдыру , матканы алу
һәм «топ-хирургия», ягъни хатын-кыз күкрәкләрен алу .

9
00:00:42,630 --> 00:00:49,006
Ләкин мондый чыннан да кискен чаралар психик авырулардан
интегүче кешеләр өчен чынлап та файдалы һәм нәтиҗәлеме?

10
00:00:49,006 --> 00:00:55,540
Яисә җитди борчылу өчен сәбәп бармы? Үткән мисаллардан өйрәник:

11
00:00:55,540 --> 00:00:57,643
Лоботомия тарихы

12
00:00:57,643 --> 00:01:03,007
XX гасыр урталарында медицина дөньясы
лоботомияне психик авыруларны дәвалауда иң

13
00:01:03,007 --> 00:01:06,210
нәтиҗәле һәм гуманлы ысул дип киң ышанган.

14
00:01:06,210 --> 00:01:14,818
Гадәти ысул белән башның ике ягында да тишек тишәләр, аннары
очсыз корал кертеп, аны дуга формасында борып хәрәкәтләндерәләр,

15
00:01:14,818 --> 00:01:18,570
шуның белән күп күләмдә мие матдәсен җимерәләр.

16
00:01:18,570 --> 00:01:25,342
Тагын бер ысул күз алмасын мие белән аерып торган нечкә
структура аша хирургик җайланманы күз чокыры аша мигә

17
00:01:25,342 --> 00:01:29,936
кертүне һәм аны дуга формасында хәрәкәтләндерүне үз эченә ала.

18
00:01:29,936 --> 00:01:34,270
Дейвисон һәм Нил Хайко Шёнингның
«Game Over» китабында цитаталанган.

19
00:01:34,270 --> 00:01:41,881
1941 елда «Нью-Йорк Таймс» лоботомия үткән пациентларда «(...)
борчылулар, куылу комплекслары, үз-үзеңә кул салу теләкләре,

20
00:01:41,881 --> 00:01:47,698
обсессив уйлар, карар кабул итә алмау һәм нерв
киеренкелеге чын мәгънәсендә пычак белән баштан

21
00:01:47,698 --> 00:01:51,584
кисеп алына, бу яңа ми операциясе аркасында» дип язды.

22
00:01:51,584 --> 00:01:54,863
Хирургик ампутациянең явызлыгы телгә алынмады.

23
00:01:54,863 --> 00:02:01,193
«(...) лоботомия башта психиатрия учреждениеләрендәге кешеләрне
тындыра иде (...)», — дип дәвам итә Шёнинг, башта бу кырыс

24
00:02:01,193 --> 00:02:05,120
операцияне могҗизалы дәвалау кебек күрендергән сүзләрне китереп.

25
00:02:05,120 --> 00:02:11,960
Ачык куркынычларга һәм җимергеч ян тәэсирләргә карамастан,
медицина даирәсе лоботомияне депрессия, обсессив-компульсив

26
00:02:11,960 --> 00:02:18,656
бозылу, эпилепсия һәм шизофрения кебек төрле психик
бозылуларны дәвалау ысулы буларак тиз арада кабул итте.

27
00:02:18,656 --> 00:02:25,303
Лоботомистлар, ягъни бу операцияне башкарган табиблар,
кимсетмәлмәделәр, ә күпләр арасында зур абруйга ия булдылар.

28
00:02:25,303 --> 00:02:32,583
Лоботомияне уйлап табучы Антониу Мониш медицинага
керткән өлеше өчен 1949 елда Нобель премиясенә лаек булды.

29
00:02:32,583 --> 00:02:38,876
АКШта бу ысулны популярлаштырган Уолтер Фриман һәм Джеймс Уоттс
Америка Медицина Ассоциациясенең (AMA) еллык җыелышларында җылы

30
00:02:38,876 --> 00:02:45,613
каршы алындылар, анда алар үзләренең мие боза торган процедуралары
турында мәгълүматны күргәзмәләр аша тәкъдим иттеләр.

31
00:02:45,613 --> 00:02:48,646
Питер Бреггин сүзләренә караганда, Фриман болай дигән:

32
00:02:48,646 --> 00:02:55,866
"Психохирургия уңышка ирешә: ул хыялый фикерләүне
җимерә, хисләрне томалый, абстракт фикерләүне юк итә һәм

33
00:02:55,866 --> 00:02:59,883
робот кебек, контрольдә тотыла торган шәхес тудыра."

34
00:02:59,883 --> 00:03:05,511
Чөнки шул вакытта хезмәттәш табибларны тәнкыйть итү
әхлакка каршы саналганга күрә, абруйлы «New England Journal

35
00:03:05,511 --> 00:03:08,796
of Medicine» журналы бу процедурага фәнни нигез бирде:

36
00:03:08,796 --> 00:03:15,570
Ул операциянең "(...) ныклы физиологик
күзәтүләргә нигезләнгән" дип белдергән мәкалә бастырды.

37
00:03:15,570 --> 00:03:18,583
Таблоид матбугаты да хәлиткеч роль уйнады.

38
00:03:18,583 --> 00:03:27,056
Киләсе биш ел эчендә лоботомия АКШның Reader's Digest,
Time һәм Newsweek кебек популяр басмаларында еш яктыртылды.

39
00:03:27,056 --> 00:03:32,950
Хәбәр итү гомумән уңай булды һәм
процедураның варвар чынбарлыгын йомшартты.

40
00:03:32,950 --> 00:03:40,080
Америка психиатрия ассоциациясе (APA) һәм Америка медицина
ассоциациясе (AMA) кебек төп американ медицина ассоциацияләренең

41
00:03:40,080 --> 00:03:44,256
берсе дә бу процедурага рәсми рәвештә каршы чыкмаган.

42
00:03:44,256 --> 00:03:50,223
Өметсезләнгән пациентлар һәм аларның гаиләләре бу
мәкаләләрне укыганнан соң лоботомия үткәрүне сорадылар.

43
00:03:50,223 --> 00:03:56,565
Ул вакытта психиатрия учреждениеләрендәге шартлар аяныч
иде, һәм инсулин кома терапиясе һәм электроконвульсив

44
00:03:56,565 --> 00:04:01,143
терапия шулай ук кырыс һәм еш кына көч куллануга корылган иде.

45
00:04:01,143 --> 00:04:08,923
Бу лоботомиянең һәм аның белән бәйле ян тәэсирләрнең варвар
табигатенә карата ныклы, ниятле күрмәмешкә салышуга китерде.

46
00:04:08,923 --> 00:04:14,944
Бу процедура еш кына пациентларны «хирургик
юл белән тудырылган балачак» хәленә сала.

47
00:04:14,944 --> 00:04:20,234
Фриман «трансорбитал лоботомия»не уйлап тапты,
анда боз пычагына охшаган хирургик корал

48
00:04:20,234 --> 00:04:24,196
пациентның күз алмасы аша мие эченә кагып кертелде.

49
00:04:24,196 --> 00:04:29,657
Ул үз дәвалауын уңышлы дип санады, әгәр аның
пациентлары учреждениедән чыгып, өйдә «өй

50
00:04:29,657 --> 00:04:34,083
инвалиды яки йорт хайваны дәрәҗәсендә» карала алсалар.

51
00:04:34,083 --> 00:04:39,939
Ул шулай ук ышанган иде, процедураны мөмкин кадәр иртәрәк
үткәргән саен нәтиҗә яхшырак булачак, һәм җиңел

52
00:04:39,939 --> 00:04:46,076
психик авырулары булган кешеләр өчен операцияне
беренче дәвалау ысулы итеп карарга кирәк дип яклаган.

53
00:04:46,076 --> 00:04:54,164
Ләкин уңышның шик тудырырлык үлчәме тормышка ашмады: кайбер
пациентлар даими инвалид булып калды, һәм якынча 15% вафат булды.

54
00:04:54,164 --> 00:04:59,771
Фриманның иң бәхетле пациентлары шактый бәйсез тормыш
алып барырга һәм түбән квалификацияле эшләргә урнашырга

55
00:04:59,771 --> 00:05:03,563
өлгерделәр, ләкин күпчелеге мондый бәхеткә ирешә алмады.

56
00:05:03,563 --> 00:05:08,237
Күпләрнең озак вакытлы хәтере зыян күрде һәм
хәтта иң гади бурычларны да үтәү аларга авыр

57
00:05:08,237 --> 00:05:11,836
булды. Күпчелек кеше гомерлек инвалид булып калды.

58
00:05:11,836 --> 00:05:19,933
Фриманның иң аяныч җинаяте шул булды: ул балаларга
транс-орбитал лоботомияләр ясады, барлыгы 19 балада, шуларның

59
00:05:19,933 --> 00:05:25,016
11е 1950 елда чыккан «Психохирургия» китабында тасвирланган.

60
00:05:25,016 --> 00:05:31,840
Иң кечкенә бала бары дүрт яшь кенә иде. 11
баладан икесе мидәге кан агудан вафат булды.

61
00:05:31,840 --> 00:05:39,403
Нью-Йорк Таймс үз хәбәрендә «хирурглар хәзер мие операциясе
турында аппендицитны алу кебек үк аз борчыла» дип язгач

62
00:05:39,403 --> 00:05:44,203
кына, бу процедурага карата җитди каршылык барлыкка килде.

63
00:05:44,203 --> 00:05:48,503
Психиатрия учреждениеләрендәге пациентлар,
башта тынычланганнар, "(...) аннары акыл ягыннан

64
00:05:48,503 --> 00:05:51,996
томаланган, апатиягә бирелгән һәм үлгәннәр" .

65
00:05:51,996 --> 00:05:58,121
Критиклар ниһаять күп пациентларда күзәтелгән җитди ян
тәэсирләргә игътибар иттеләр, уңышны үлчәү

66
00:05:58,121 --> 00:06:06,956
критерийларына борчылу белдерделәр һәм хирургларны алдан
психиатрия тикшерүе үткәрмичә операцияләр ясауда гаепләделәр.

67
00:06:06,956 --> 00:06:13,990
Ләкин кешелекле дәвалау альтернативалары булмавы – яки дөресрәге,
ысулның явызлыгын тупас игътибарсыз калдыруы – психиатрларны

68
00:06:13,990 --> 00:06:19,960
һәм гаиләләрне мондый өметсез чараларга барырга мәҗбүр итте.

69
00:06:19,960 --> 00:06:26,616
Хлорпромазин даруының 1950 елларда уйлап
табылуы гына лоботомиянең кинәт кимүенә сәбәп булды.

70
00:06:26,616 --> 00:06:32,360
Үз китабында Хайко Шёнинг хәтта боз
пычагы белән шәхесне юк итү турында сөйләде.

71
00:06:32,360 --> 00:06:40,832
Шёнинг әйтүенчә, 1936–1978 елларда АКШта якынча
35 000 кеше лоботомия нәтиҗәсендә җәфаланган.

72
00:06:40,832 --> 00:06:44,390
Дөнья күләмендә корбаннар саны
якынча бер миллионга якын дип бәяләнә.

73
00:06:44,390 --> 00:06:50,893
Һәм мондый алымнар каршылыкны сындыру өчен, төрмәләрдә
дә, гражданлык буйсынмаучылыгына каршы, ягъни гамәлдәге

74
00:06:50,893 --> 00:06:54,800
системаны тәнкыйть итүчеләргә каршы да еш кулланыла иде.

75
00:06:54,800 --> 00:06:59,712
Психик бозылулары булган кешеләрне дәвалауда
кулланылуына өстәп, баш мие операцияләре ярдәмендә социаль

76
00:06:59,712 --> 00:07:02,890
проблемаларны чишүгә башлангычтан ук омтылышлар булган.

77
00:07:02,890 --> 00:07:08,130
Менә монда оешкан җинаятьчелек өчен
психохирургиянең чын кулланылышы башлана.

78
00:07:08,130 --> 00:07:17,003
XX гасыр башында бер британ табибы шахтерларның эш ташлау
теләген мие хирургиясе аша бетерүне тәкъдим иткән иде (...).

79
00:07:17,003 --> 00:07:23,030
Мурлы пычак ысулына өстәп (...) хәзер күптөрле
камилләштерелгән психохирургик процедуралар бар.

80
00:07:23,030 --> 00:07:27,090
(…) Бу үсешләр бүген дә эшләнә һәм бөтен дөньяда кулланыла.

81
00:07:27,090 --> 00:07:32,236
Барлык ысулларның да уртак бер үзенчәлеге бар:
алар миенең кайбер өлешләрен даими рәвештә юк итәләр.

82
00:07:32,236 --> 00:07:40,343
Психохирургия социаль терапия максатлары өчен хәзер инде
файдасыз булуы исбатланса да, һаман да бик популяр булып кала.

83
00:07:40,343 --> 00:07:43,463
Гениталь хирургиянең хәзерге хәле

84
00:07:43,463 --> 00:07:49,511
Медицина ассоциацияләре Фриманның варвар ысулын фәнни
яктан дөрес дип игълан итүләре үзе үк иң югары дәрәҗәдәге

85
00:07:49,511 --> 00:07:53,190
җинаятьчел саксызлыкны һәм җинаятьчел энергияне күрсәтә.

86
00:07:53,190 --> 00:07:58,759
Лоботомия дип аталган бу кырыс хирургик
процедуралар тарихы медицина дөньясына кешелексез,

87
00:07:58,759 --> 00:08:02,396
кисәтүче мисал булырга тиеш иде. Ләкин моңа бик ерак!

88
00:08:02,396 --> 00:08:06,103
Тик якынча 70 ел узгач кына тагын бер бәла яна.

89
00:08:06,103 --> 00:08:13,467
Калифорниядәге бер терапевт WPATH форумында психик авырулары
булган пациентлары өчен хирургик кастрациянең «гаҗәеп дәвалау

90
00:08:13,467 --> 00:08:21,816
көче» турында хезмәттәшләренә сөйли, аларны шулай итеп «эмоциональ
тернәлү юлына» куйган һәм, мөгаен, мәңге бәхетле яшәгәннәр.

91
00:08:21,816 --> 00:08:28,628
WPATH җенес хирурглары, алардан элек булган лоботомистлар кебек,
хирургик процедураның гомуми медицина

92
00:08:28,628 --> 00:08:36,416
практикасына кертелгәнче аның куркынычсыз һәм файдалы
булуын исбатлау дигән әхлакый таләпне урап узалар.

93
00:08:36,416 --> 00:08:42,274
Җенси органнарны хирургик үзгәртү буенча булган берничә озак
вакытлы тикшеренү социаль функцияләрдә

94
00:08:42,274 --> 00:08:49,010
сизелерлек бозылулар, соңрак психик авыруларның югары
ешлыгы һәм суицид куркынычының артуын күрсәтә.

95
00:08:49,010 --> 00:08:53,252
Шулай да элеккеге кебек үк оешмалар, ягъни APA (Америка
психиатрия ассоциациясе – АКШтагы иң мөһим психиатрия

96
00:08:53,252 --> 00:08:57,786
ассоциациясе) һәм AMA (Америка медицина ассоциациясе һәм табиблар
белән медицина студентлары өчен лобби төркеме), WPATH

97
00:08:57,786 --> 00:09:01,470
хирурглары тарафыннан кәм яшьтәгеләрнең һәм психик
авырулы өлкәннәрнең җенси әгъзаларын кисүне яклап чыга.

98
00:09:01,470 --> 00:09:06,994
Ике тарихи скандалда да зыян күрүчеләрнең күпчелеге яисә өлкән
яшькә җитмәгән, яисә психик авыру, яисә икесе дә,

99
00:09:06,994 --> 00:09:12,790
һәм үткәрелгән операцияләр нәтиҗәсендә аларда даими
җимереклек һәм мөмкинлекләре чикләнү барлыкка килә.

100
00:09:12,790 --> 00:09:19,539
Иң яхшы очракта вагинаны хирургик реконструкцияләү
(вагинопластика) үткән ир-ат пациентларда гомер буе

101
00:09:19,539 --> 00:09:24,556
киңәйтергә тиешле бушлык һәм җенси функциянең кискен кимүе кала.

102
00:09:24,556 --> 00:09:28,982
Азрак бәхетле кешеләр кан белән тулыланган
таз сөякләре, зәр чыгаруда авырлыклар һәм

103
00:09:28,982 --> 00:09:32,352
фистулалар кебек җитди катлаулар кичерәләр.

104
00:09:32,352 --> 00:09:38,681
Ритчи Херрон, психик сәламәтлек кризисы вакытында
вагинопластика үткән һәм трансгендерлыктан кире әйләнгән

105
00:09:38,681 --> 00:09:42,590
ир-ат, операциядән соңгы тормышын тере кошмар дип тасвирлый.

106
00:09:42,590 --> 00:09:50,074
«Мондый хәлдә кеше абруй белән яши алмый», диде бүгенге медицина
җинаятенең 32 яшьлек корбаны, ул даими авырту, сизү сәләтенең

107
00:09:50,074 --> 00:09:54,676
кимүе һәм зәр чыгару системасы бозылулары белән интегә.

108
00:09:54,676 --> 00:09:59,296
Лоботомия һәм җенси органнар хирургиясе чагыштыруы

109
00:09:59,296 --> 00:10:05,785
Күп кенә пациентлар катлаулар белән интегә һәм зур психологик һәм
мөнәсәбәт авырлыкларын кичерә, әмма җәмәгатьчелек

110
00:10:05,785 --> 00:10:12,676
алдында аларга ялган сөйләп, җенси органнарын операция
нәтиҗәләре белән канәгать булулары турында әйтәләр.

111
00:10:12,676 --> 00:10:19,337
Чагыштырганда, күп кенә гаиләләр элек операция китергән
зур җимергеч нәтиҗәләргә карамастан, туганнарына ярдәм

112
00:10:19,337 --> 00:10:23,712
иткән өчен доктор Фриманга чын күңелдән рәхмәтле булганнар.

113
00:10:23,712 --> 00:10:28,985
Ул чакта да, хәзерге кебек үк, ул билгеле бер
дәрәҗәдә үз-үзеңне алдауны күрсәтә, яки,

114
00:10:28,985 --> 00:10:33,248
Нидерланд галимнәре куркуынча, «теләккә корылган бәхет».

115
00:10:33,248 --> 00:10:42,556
Яраткан кешеләренең лоботомиясенә ризалык биргән гаиләләр,
әлбәттә, бу карар дөрес булган дигән ышануга ябышырга омтылалар.

116
00:10:42,556 --> 00:10:48,636
Шулай эшләгәндә, бу шулай түгеллеген
күрсәткән ачык билгеләр махсус игътибарсыз калдырыла.

117
00:10:48,636 --> 00:10:52,945
Бүген күп кенә яшүсмерләр яки аларның
ата-аналары, шулай ук моның йогынтысын кичергән

118
00:10:52,945 --> 00:10:56,256
өлкәннәр охшаш эчке көрәш белән очрашырга мөмкин.

119
00:10:56,256 --> 00:11:02,567
«Гендер хайпы» сәясиләшкәнчеге барлык мөмкин
булган дәлилләр күрсәтә ки, яшүсмерләрнең

120
00:11:02,567 --> 00:11:07,236
күпчелеге җенси үсеш чорыннан соң үз җенесен кабул итә.

121
00:11:07,236 --> 00:11:13,416
Кызганычка каршы, яшьләрнең табигый үсеше
җимерелгән социаль нигезгә нигезләнгән.

122
00:11:13,416 --> 00:11:19,964
Тулысынча табигый булган үз-үзеңнең шәхесен эзләү,
канәгатьсезлек һәм үз-үзеңә шикләнү белән бергә,

123
00:11:19,964 --> 00:11:24,136
ниятләп гендер интерпретациясе вәкаләтенә тапшырыла.

124
00:11:24,136 --> 00:11:30,473
Безнең заман балалары сеңдерелә. Балалар
бакчасыннан башлап, аларны үз җенесләренә шикләнергә өндиләр.

125
00:11:30,473 --> 00:11:36,494
Мәктәп дәресләрендә җенси үсешнең тулысынча табигый процессы
ниятләп ялгыш аңлатыла. Ягъни, кеше ялгыш

126
00:11:36,494 --> 00:11:42,236
тән белән туган дип санау һәм башка җенес
сайлау проблема түгел дигән фикер җиткерелә.

127
00:11:42,236 --> 00:11:46,216
Бу турыдан-туры гендер идеологиясе һәм WPATH файдасына эшли.

128
00:11:46,216 --> 00:11:51,022
Гаиләләрнең таркалуы һәм
җимерелүе еш кына өстәмә газаплар тудыра.

129
00:11:51,022 --> 00:11:58,981
Яшь буын үсеше тәмамланыр дип сабыр һәм тыныч көтеп тору урынына,
WPATH әгъзалары җавапсыз рәвештә бердәнбер дәвалау ысулы

130
00:11:58,981 --> 00:12:06,673
итеп хирургик операция ясауны яклап чыга, хәтта өлкән яше
җитмәгәннәр һәм җитди психик авырулары булганнар өчен дә.

131
00:12:06,673 --> 00:12:12,590
Ул вакытта Фриман һәм аның хезмәттәшләре
психиатрия учреждениеләрендәге ярлы, бәхетсез җаннар

132
00:12:12,590 --> 00:12:16,023
өчен лоботомияне бердәнбер өмет дип әйткәннәр.

133
00:12:16,023 --> 00:12:20,596
Ул чакта да хәзерге кебек: төзәтеп булмаслык җәрәхәт!

134
00:12:20,596 --> 00:12:26,675
Йомгак 1967 елда соңгы пациенты мидәге кан
агудан вафат булгач, абруе төшкән Уолтер

135
00:12:26,675 --> 00:12:31,030
Фриманның хастаханә лицензиясе гамәлдән чыгарылды.

136
00:12:31,030 --> 00:12:37,277
Ул калган көннәрен АКШ буйлап сәяхәт итеп үткәрде, пациентларын
һәм аларның гаиләләрен эзләп тапты һәм

137
00:12:37,277 --> 00:12:43,163
яраткан процедурасының аларга зыян китерү
урынына ярдәм итүен дәлилләүче дәлилләр эзләде.

138
00:12:43,163 --> 00:12:49,850
Фриман үзен җитди психик авыруларның «коткаручысы»
дип санады һәм өметсезләргә өмет бирүенә ышанды.

139
00:12:49,850 --> 00:12:55,265
Карьерасының иң югары ноктасында ул могҗизалы
терелүенең бер көнне мыскылланыр һәм явыз гамәл дип

140
00:12:55,265 --> 00:12:58,543
санарлар дип һич тә күз алдына китерә алмас иде.

141
00:12:58,543 --> 00:13:02,209
Шул ук WPATHка һәм аның әгъзаларына да кагыла.

142
00:13:02,209 --> 00:13:08,139
Басым астында калганнарга яклау өчен граждан хокуклары геройлары
булу идеясеннән илһамланып, алар үзләрен

143
00:13:08,139 --> 00:13:14,510
медицина өлкәсендә пионерлар дип саныйлар һәм мохтаҗ
пациентларга кирәкле медицина ярдәме күрсәтәләр.

144
00:13:14,510 --> 00:13:21,444
Ләкин без сау-сәламәт җенси әгъзаларны хирургик юл белән юк итү
лоботомиядән дә зуррак яки шул ук дәрәҗәдәге

145
00:13:21,444 --> 00:13:28,250
җинаять булып тарихка керер, дип саныйбыз. Һәм бу
кансыз үтерүчеләр гадел җәзасыннан качып котылмасыннар!