WEBVTT

00:00.000 --> 00:03.216
Кисәтү: Кайбер рәсемнәр ашказаны
какшаган кешеләргә яраксыз булырга мөмкин.

00:06.453 --> 00:11.344
Программада инде әйтелгәнчә, агып чыккан WPATH (Дөнья
профессиональ трансҗендер сәламәтлеге ассоциациясе) документлары

00:11.344 --> 00:15.323
турында бөтен медицина оешмалары үз-үзләрен «гендер
дисфориясе» дип аталган авыру белән интегүче

00:15.323 --> 00:18.476
кешеләргә җенси органнарны хирургик үзгәртү белән мәшгуль.

00:18.476 --> 00:23.798
Бу кешеләр үз тәннәрендә уңайсызлык хисе кичерәләр һәм еш кына
психологик проблемалардан интегәләр – WPATH

00:23.798 --> 00:28.696
табиблары һәм терапевтлары үзләренең
практик тәҗрибәсенә нигезләнеп шулай тасвирлыйлар.

00:28.696 --> 00:35.430
Һәм алар шунда ук үз пациентларын төрле җенес алмаштыру
операцияләре аша «яклап» торалар, шул исәптән җенси

00:35.430 --> 00:42.630
органнарны ясалма рәвештә булдыру , матканы алу
һәм «топ-хирургия», ягъни хатын-кыз күкрәкләрен алу .

00:42.630 --> 00:49.006
Ләкин мондый чыннан да кискен чаралар психик авырулардан
интегүче кешеләр өчен чынлап та файдалы һәм нәтиҗәлеме?

00:49.006 --> 00:55.540
Яисә җитди борчылу өчен сәбәп бармы? Үткән мисаллардан өйрәник:

00:55.540 --> 00:57.643
Лоботомия тарихы

00:57.643 --> 01:03.007
XX гасыр урталарында медицина дөньясы
лоботомияне психик авыруларны дәвалауда иң

01:03.007 --> 01:06.210
нәтиҗәле һәм гуманлы ысул дип киң ышанган.

01:06.210 --> 01:14.818
Гадәти ысул белән башның ике ягында да тишек тишәләр, аннары
очсыз корал кертеп, аны дуга формасында борып хәрәкәтләндерәләр,

01:14.818 --> 01:18.570
шуның белән күп күләмдә мие матдәсен җимерәләр.

01:18.570 --> 01:25.342
Тагын бер ысул күз алмасын мие белән аерып торган нечкә
структура аша хирургик җайланманы күз чокыры аша мигә

01:25.342 --> 01:29.936
кертүне һәм аны дуга формасында хәрәкәтләндерүне үз эченә ала.

01:29.936 --> 01:34.270
Дейвисон һәм Нил Хайко Шёнингның
«Game Over» китабында цитаталанган.

01:34.270 --> 01:41.881
1941 елда «Нью-Йорк Таймс» лоботомия үткән пациентларда «(...)
борчылулар, куылу комплекслары, үз-үзеңә кул салу теләкләре,

01:41.881 --> 01:47.698
обсессив уйлар, карар кабул итә алмау һәм нерв
киеренкелеге чын мәгънәсендә пычак белән баштан

01:47.698 --> 01:51.584
кисеп алына, бу яңа ми операциясе аркасында» дип язды.

01:51.584 --> 01:54.863
Хирургик ампутациянең явызлыгы телгә алынмады.

01:54.863 --> 02:01.193
«(...) лоботомия башта психиатрия учреждениеләрендәге кешеләрне
тындыра иде (...)», — дип дәвам итә Шёнинг, башта бу кырыс

02:01.193 --> 02:05.120
операцияне могҗизалы дәвалау кебек күрендергән сүзләрне китереп.

02:05.120 --> 02:11.960
Ачык куркынычларга һәм җимергеч ян тәэсирләргә карамастан,
медицина даирәсе лоботомияне депрессия, обсессив-компульсив

02:11.960 --> 02:18.656
бозылу, эпилепсия һәм шизофрения кебек төрле психик
бозылуларны дәвалау ысулы буларак тиз арада кабул итте.

02:18.656 --> 02:25.303
Лоботомистлар, ягъни бу операцияне башкарган табиблар,
кимсетмәлмәделәр, ә күпләр арасында зур абруйга ия булдылар.

02:25.303 --> 02:32.583
Лоботомияне уйлап табучы Антониу Мониш медицинага
керткән өлеше өчен 1949 елда Нобель премиясенә лаек булды.

02:32.583 --> 02:38.876
АКШта бу ысулны популярлаштырган Уолтер Фриман һәм Джеймс Уоттс
Америка Медицина Ассоциациясенең (AMA) еллык җыелышларында җылы

02:38.876 --> 02:45.613
каршы алындылар, анда алар үзләренең мие боза торган процедуралары
турында мәгълүматны күргәзмәләр аша тәкъдим иттеләр.

02:45.613 --> 02:48.646
Питер Бреггин сүзләренә караганда, Фриман болай дигән:

02:48.646 --> 02:55.866
"Психохирургия уңышка ирешә: ул хыялый фикерләүне
җимерә, хисләрне томалый, абстракт фикерләүне юк итә һәм

02:55.866 --> 02:59.883
робот кебек, контрольдә тотыла торган шәхес тудыра."

02:59.883 --> 03:05.511
Чөнки шул вакытта хезмәттәш табибларны тәнкыйть итү
әхлакка каршы саналганга күрә, абруйлы «New England Journal

03:05.511 --> 03:08.796
of Medicine» журналы бу процедурага фәнни нигез бирде:

03:08.796 --> 03:15.570
Ул операциянең "(...) ныклы физиологик
күзәтүләргә нигезләнгән" дип белдергән мәкалә бастырды.

03:15.570 --> 03:18.583
Таблоид матбугаты да хәлиткеч роль уйнады.

03:18.583 --> 03:27.056
Киләсе биш ел эчендә лоботомия АКШның Reader's Digest,
Time һәм Newsweek кебек популяр басмаларында еш яктыртылды.

03:27.056 --> 03:32.950
Хәбәр итү гомумән уңай булды һәм
процедураның варвар чынбарлыгын йомшартты.

03:32.950 --> 03:40.080
Америка психиатрия ассоциациясе (APA) һәм Америка медицина
ассоциациясе (AMA) кебек төп американ медицина ассоциацияләренең

03:40.080 --> 03:44.256
берсе дә бу процедурага рәсми рәвештә каршы чыкмаган.

03:44.256 --> 03:50.223
Өметсезләнгән пациентлар һәм аларның гаиләләре бу
мәкаләләрне укыганнан соң лоботомия үткәрүне сорадылар.

03:50.223 --> 03:56.565
Ул вакытта психиатрия учреждениеләрендәге шартлар аяныч
иде, һәм инсулин кома терапиясе һәм электроконвульсив

03:56.565 --> 04:01.143
терапия шулай ук кырыс һәм еш кына көч куллануга корылган иде.

04:01.143 --> 04:08.923
Бу лоботомиянең һәм аның белән бәйле ян тәэсирләрнең варвар
табигатенә карата ныклы, ниятле күрмәмешкә салышуга китерде.

04:08.923 --> 04:14.944
Бу процедура еш кына пациентларны «хирургик
юл белән тудырылган балачак» хәленә сала.

04:14.944 --> 04:20.234
Фриман «трансорбитал лоботомия»не уйлап тапты,
анда боз пычагына охшаган хирургик корал

04:20.234 --> 04:24.196
пациентның күз алмасы аша мие эченә кагып кертелде.

04:24.196 --> 04:29.657
Ул үз дәвалауын уңышлы дип санады, әгәр аның
пациентлары учреждениедән чыгып, өйдә «өй

04:29.657 --> 04:34.083
инвалиды яки йорт хайваны дәрәҗәсендә» карала алсалар.

04:34.083 --> 04:39.939
Ул шулай ук ышанган иде, процедураны мөмкин кадәр иртәрәк
үткәргән саен нәтиҗә яхшырак булачак, һәм җиңел

04:39.939 --> 04:46.076
психик авырулары булган кешеләр өчен операцияне
беренче дәвалау ысулы итеп карарга кирәк дип яклаган.

04:46.076 --> 04:54.164
Ләкин уңышның шик тудырырлык үлчәме тормышка ашмады: кайбер
пациентлар даими инвалид булып калды, һәм якынча 15% вафат булды.

04:54.164 --> 04:59.771
Фриманның иң бәхетле пациентлары шактый бәйсез тормыш
алып барырга һәм түбән квалификацияле эшләргә урнашырга

04:59.771 --> 05:03.563
өлгерделәр, ләкин күпчелеге мондый бәхеткә ирешә алмады.

05:03.563 --> 05:08.237
Күпләрнең озак вакытлы хәтере зыян күрде һәм
хәтта иң гади бурычларны да үтәү аларга авыр

05:08.237 --> 05:11.836
булды. Күпчелек кеше гомерлек инвалид булып калды.

05:11.836 --> 05:19.933
Фриманның иң аяныч җинаяте шул булды: ул балаларга
транс-орбитал лоботомияләр ясады, барлыгы 19 балада, шуларның

05:19.933 --> 05:25.016
11е 1950 елда чыккан «Психохирургия» китабында тасвирланган.

05:25.016 --> 05:31.840
Иң кечкенә бала бары дүрт яшь кенә иде. 11
баладан икесе мидәге кан агудан вафат булды.

05:31.840 --> 05:39.403
Нью-Йорк Таймс үз хәбәрендә «хирурглар хәзер мие операциясе
турында аппендицитны алу кебек үк аз борчыла» дип язгач

05:39.403 --> 05:44.203
кына, бу процедурага карата җитди каршылык барлыкка килде.

05:44.203 --> 05:48.503
Психиатрия учреждениеләрендәге пациентлар,
башта тынычланганнар, "(...) аннары акыл ягыннан

05:48.503 --> 05:51.996
томаланган, апатиягә бирелгән һәм үлгәннәр" .

05:51.996 --> 05:58.121
Критиклар ниһаять күп пациентларда күзәтелгән җитди ян
тәэсирләргә игътибар иттеләр, уңышны үлчәү

05:58.121 --> 06:06.956
критерийларына борчылу белдерделәр һәм хирургларны алдан
психиатрия тикшерүе үткәрмичә операцияләр ясауда гаепләделәр.

06:06.956 --> 06:13.990
Ләкин кешелекле дәвалау альтернативалары булмавы – яки дөресрәге,
ысулның явызлыгын тупас игътибарсыз калдыруы – психиатрларны

06:13.990 --> 06:19.960
һәм гаиләләрне мондый өметсез чараларга барырга мәҗбүр итте.

06:19.960 --> 06:26.616
Хлорпромазин даруының 1950 елларда уйлап
табылуы гына лоботомиянең кинәт кимүенә сәбәп булды.

06:26.616 --> 06:32.360
Үз китабында Хайко Шёнинг хәтта боз
пычагы белән шәхесне юк итү турында сөйләде.

06:32.360 --> 06:40.832
Шёнинг әйтүенчә, 1936–1978 елларда АКШта якынча
35 000 кеше лоботомия нәтиҗәсендә җәфаланган.

06:40.832 --> 06:44.390
Дөнья күләмендә корбаннар саны
якынча бер миллионга якын дип бәяләнә.

06:44.390 --> 06:50.893
Һәм мондый алымнар каршылыкны сындыру өчен, төрмәләрдә
дә, гражданлык буйсынмаучылыгына каршы, ягъни гамәлдәге

06:50.893 --> 06:54.800
системаны тәнкыйть итүчеләргә каршы да еш кулланыла иде.

06:54.800 --> 06:59.712
Психик бозылулары булган кешеләрне дәвалауда
кулланылуына өстәп, баш мие операцияләре ярдәмендә социаль

06:59.712 --> 07:02.890
проблемаларны чишүгә башлангычтан ук омтылышлар булган.

07:02.890 --> 07:08.130
Менә монда оешкан җинаятьчелек өчен
психохирургиянең чын кулланылышы башлана.

07:08.130 --> 07:17.003
XX гасыр башында бер британ табибы шахтерларның эш ташлау
теләген мие хирургиясе аша бетерүне тәкъдим иткән иде (...).

07:17.003 --> 07:23.030
Мурлы пычак ысулына өстәп (...) хәзер күптөрле
камилләштерелгән психохирургик процедуралар бар.

07:23.030 --> 07:27.090
(…) Бу үсешләр бүген дә эшләнә һәм бөтен дөньяда кулланыла.

07:27.090 --> 07:32.236
Барлык ысулларның да уртак бер үзенчәлеге бар:
алар миенең кайбер өлешләрен даими рәвештә юк итәләр.

07:32.236 --> 07:40.343
Психохирургия социаль терапия максатлары өчен хәзер инде
файдасыз булуы исбатланса да, һаман да бик популяр булып кала.

07:40.343 --> 07:43.463
Гениталь хирургиянең хәзерге хәле

07:43.463 --> 07:49.511
Медицина ассоциацияләре Фриманның варвар ысулын фәнни
яктан дөрес дип игълан итүләре үзе үк иң югары дәрәҗәдәге

07:49.511 --> 07:53.190
җинаятьчел саксызлыкны һәм җинаятьчел энергияне күрсәтә.

07:53.190 --> 07:58.759
Лоботомия дип аталган бу кырыс хирургик
процедуралар тарихы медицина дөньясына кешелексез,

07:58.759 --> 08:02.396
кисәтүче мисал булырга тиеш иде. Ләкин моңа бик ерак!

08:02.396 --> 08:06.103
Тик якынча 70 ел узгач кына тагын бер бәла яна.

08:06.103 --> 08:13.467
Калифорниядәге бер терапевт WPATH форумында психик авырулары
булган пациентлары өчен хирургик кастрациянең «гаҗәеп дәвалау

08:13.467 --> 08:21.816
көче» турында хезмәттәшләренә сөйли, аларны шулай итеп «эмоциональ
тернәлү юлына» куйган һәм, мөгаен, мәңге бәхетле яшәгәннәр.

08:21.816 --> 08:28.628
WPATH җенес хирурглары, алардан элек булган лоботомистлар кебек,
хирургик процедураның гомуми медицина

08:28.628 --> 08:36.416
практикасына кертелгәнче аның куркынычсыз һәм файдалы
булуын исбатлау дигән әхлакый таләпне урап узалар.

08:36.416 --> 08:42.274
Җенси органнарны хирургик үзгәртү буенча булган берничә озак
вакытлы тикшеренү социаль функцияләрдә

08:42.274 --> 08:49.010
сизелерлек бозылулар, соңрак психик авыруларның югары
ешлыгы һәм суицид куркынычының артуын күрсәтә.

08:49.010 --> 08:53.252
Шулай да элеккеге кебек үк оешмалар, ягъни APA (Америка
психиатрия ассоциациясе – АКШтагы иң мөһим психиатрия

08:53.252 --> 08:57.786
ассоциациясе) һәм AMA (Америка медицина ассоциациясе һәм табиблар
белән медицина студентлары өчен лобби төркеме), WPATH

08:57.786 --> 09:01.470
хирурглары тарафыннан кәм яшьтәгеләрнең һәм психик
авырулы өлкәннәрнең җенси әгъзаларын кисүне яклап чыга.

09:01.470 --> 09:06.994
Ике тарихи скандалда да зыян күрүчеләрнең күпчелеге яисә өлкән
яшькә җитмәгән, яисә психик авыру, яисә икесе дә,

09:06.994 --> 09:12.790
һәм үткәрелгән операцияләр нәтиҗәсендә аларда даими
җимереклек һәм мөмкинлекләре чикләнү барлыкка килә.

09:12.790 --> 09:19.539
Иң яхшы очракта вагинаны хирургик реконструкцияләү
(вагинопластика) үткән ир-ат пациентларда гомер буе

09:19.539 --> 09:24.556
киңәйтергә тиешле бушлык һәм җенси функциянең кискен кимүе кала.

09:24.556 --> 09:28.982
Азрак бәхетле кешеләр кан белән тулыланган
таз сөякләре, зәр чыгаруда авырлыклар һәм

09:28.982 --> 09:32.352
фистулалар кебек җитди катлаулар кичерәләр.

09:32.352 --> 09:38.681
Ритчи Херрон, психик сәламәтлек кризисы вакытында
вагинопластика үткән һәм трансгендерлыктан кире әйләнгән

09:38.681 --> 09:42.590
ир-ат, операциядән соңгы тормышын тере кошмар дип тасвирлый.

09:42.590 --> 09:50.074
«Мондый хәлдә кеше абруй белән яши алмый», диде бүгенге медицина
җинаятенең 32 яшьлек корбаны, ул даими авырту, сизү сәләтенең

09:50.074 --> 09:54.676
кимүе һәм зәр чыгару системасы бозылулары белән интегә.

09:54.676 --> 09:59.296
Лоботомия һәм җенси органнар хирургиясе чагыштыруы

09:59.296 --> 10:05.785
Күп кенә пациентлар катлаулар белән интегә һәм зур психологик һәм
мөнәсәбәт авырлыкларын кичерә, әмма җәмәгатьчелек

10:05.785 --> 10:12.676
алдында аларга ялган сөйләп, җенси органнарын операция
нәтиҗәләре белән канәгать булулары турында әйтәләр.

10:12.676 --> 10:19.337
Чагыштырганда, күп кенә гаиләләр элек операция китергән
зур җимергеч нәтиҗәләргә карамастан, туганнарына ярдәм

10:19.337 --> 10:23.712
иткән өчен доктор Фриманга чын күңелдән рәхмәтле булганнар.

10:23.712 --> 10:28.985
Ул чакта да, хәзерге кебек үк, ул билгеле бер
дәрәҗәдә үз-үзеңне алдауны күрсәтә, яки,

10:28.985 --> 10:33.248
Нидерланд галимнәре куркуынча, «теләккә корылган бәхет».

10:33.248 --> 10:42.556
Яраткан кешеләренең лоботомиясенә ризалык биргән гаиләләр,
әлбәттә, бу карар дөрес булган дигән ышануга ябышырга омтылалар.

10:42.556 --> 10:48.636
Шулай эшләгәндә, бу шулай түгеллеген
күрсәткән ачык билгеләр махсус игътибарсыз калдырыла.

10:48.636 --> 10:52.945
Бүген күп кенә яшүсмерләр яки аларның
ата-аналары, шулай ук моның йогынтысын кичергән

10:52.945 --> 10:56.256
өлкәннәр охшаш эчке көрәш белән очрашырга мөмкин.

10:56.256 --> 11:02.567
«Гендер хайпы» сәясиләшкәнчеге барлык мөмкин
булган дәлилләр күрсәтә ки, яшүсмерләрнең

11:02.567 --> 11:07.236
күпчелеге җенси үсеш чорыннан соң үз җенесен кабул итә.

11:07.236 --> 11:13.416
Кызганычка каршы, яшьләрнең табигый үсеше
җимерелгән социаль нигезгә нигезләнгән.

11:13.416 --> 11:19.964
Тулысынча табигый булган үз-үзеңнең шәхесен эзләү,
канәгатьсезлек һәм үз-үзеңә шикләнү белән бергә,

11:19.964 --> 11:24.136
ниятләп гендер интерпретациясе вәкаләтенә тапшырыла.

11:24.136 --> 11:30.473
Безнең заман балалары сеңдерелә. Балалар
бакчасыннан башлап, аларны үз җенесләренә шикләнергә өндиләр.

11:30.473 --> 11:36.494
Мәктәп дәресләрендә җенси үсешнең тулысынча табигый процессы
ниятләп ялгыш аңлатыла. Ягъни, кеше ялгыш

11:36.494 --> 11:42.236
тән белән туган дип санау һәм башка җенес
сайлау проблема түгел дигән фикер җиткерелә.

11:42.236 --> 11:46.216
Бу турыдан-туры гендер идеологиясе һәм WPATH файдасына эшли.

11:46.216 --> 11:51.022
Гаиләләрнең таркалуы һәм
җимерелүе еш кына өстәмә газаплар тудыра.

11:51.022 --> 11:58.981
Яшь буын үсеше тәмамланыр дип сабыр һәм тыныч көтеп тору урынына,
WPATH әгъзалары җавапсыз рәвештә бердәнбер дәвалау ысулы

11:58.981 --> 12:06.673
итеп хирургик операция ясауны яклап чыга, хәтта өлкән яше
җитмәгәннәр һәм җитди психик авырулары булганнар өчен дә.

12:06.673 --> 12:12.590
Ул вакытта Фриман һәм аның хезмәттәшләре
психиатрия учреждениеләрендәге ярлы, бәхетсез җаннар

12:12.590 --> 12:16.023
өчен лоботомияне бердәнбер өмет дип әйткәннәр.

12:16.023 --> 12:20.596
Ул чакта да хәзерге кебек: төзәтеп булмаслык җәрәхәт!

12:20.596 --> 12:26.675
Йомгак 1967 елда соңгы пациенты мидәге кан
агудан вафат булгач, абруе төшкән Уолтер

12:26.675 --> 12:31.030
Фриманның хастаханә лицензиясе гамәлдән чыгарылды.

12:31.030 --> 12:37.277
Ул калган көннәрен АКШ буйлап сәяхәт итеп үткәрде, пациентларын
һәм аларның гаиләләрен эзләп тапты һәм

12:37.277 --> 12:43.163
яраткан процедурасының аларга зыян китерү
урынына ярдәм итүен дәлилләүче дәлилләр эзләде.

12:43.163 --> 12:49.850
Фриман үзен җитди психик авыруларның «коткаручысы»
дип санады һәм өметсезләргә өмет бирүенә ышанды.

12:49.850 --> 12:55.265
Карьерасының иң югары ноктасында ул могҗизалы
терелүенең бер көнне мыскылланыр һәм явыз гамәл дип

12:55.265 --> 12:58.543
санарлар дип һич тә күз алдына китерә алмас иде.

12:58.543 --> 13:02.209
Шул ук WPATHка һәм аның әгъзаларына да кагыла.

13:02.209 --> 13:08.139
Басым астында калганнарга яклау өчен граждан хокуклары геройлары
булу идеясеннән илһамланып, алар үзләрен

13:08.139 --> 13:14.510
медицина өлкәсендә пионерлар дип саныйлар һәм мохтаҗ
пациентларга кирәкле медицина ярдәме күрсәтәләр.

13:14.510 --> 13:21.444
Ләкин без сау-сәламәт җенси әгъзаларны хирургик юл белән юк итү
лоботомиядән дә зуррак яки шул ук дәрәҗәдәге

13:21.444 --> 13:28.250
җинаять булып тарихка керер, дип саныйбыз. Һәм бу
кансыз үтерүчеләр гадел җәзасыннан качып котылмасыннар!