Olrik Hopfmann-Poller, siz Turingiýada ýel turbinalary temasy boýunça raýatlaryň başlangyçlarynyň başlygy.
Olar demonstrasiýalarda çykyş edýänler, aragatnaşyk gurýanlar, öňdebaryjylardyr.
Kla.TV-e hoş geldiňiz.
Hawa, men şu ýerde bolmagymy we bu möhüm temany ara alyp maslahatlaşmak mümkinçiligine eýe bolmagymy begenýärin.
Hawa, siz bu mowzuga hakykatdanam nähili düşünip galdyňyz?
Bu barada pikirňiz näme? Siziň tankytçy garaýşyňyz nireden gelip çykýar?
Köp ýyl ozal men ýerli raýatlaryň başlangyjy tarapyndan guralan maglumat çäresine gatnaşyp, bu meseläniň
üstünde öz garaýşymy täzeden gözden geçirmeli boldum.
Meniň üçin bu öňler planetanyň serişdelerini akylly we tygşytly ulanmak üçin degişli ekologiýa babatda gowy mowzukdy.
Men şol wagtlar howplar ýa-da olaryň täsirleri barada hiç zat bilmeýärdim, ýöne soňky ýyllarda toplanan baý maglumatlar
we hünär bilimleri netijesinde bu örän uly derejede üýtgedi.
Bu babatda surat düýbünden üýtgedi.
Geliň, siziň tankyt nokatlaryňyza seredeliň.
Ony gysgaça aňsatlyk bilen jemläp bolýar.
Şeýle atlandyrylýan energiýa geçişi, adamlara munuň hemmesini akylly, ekologiýa taýdan amatly we ykdysady taýdan durnukly
usulda durmuşa geçirmek boljakdygyny aňladýan aç-açan ýalandyr.
Adamlar bilmeýän köp tankyt nokatlary bar.
Şol ýerde esasan ykdysady täsiri göz öňünde tutup bolar.
Ýel turbinalary ýel energiýasyndan elektrik öndürmek, ony saklamak we raýatlara hem senagata elýeterli etmek üçin niýetlenendir.
Pikir prinsipi boýunça gowy, ýöne durmuşa geçirişi ýaramaz, sebäbi bu elektrik energiýasyny uly göwrümde saklamak mümkin däl.
Bu, mysal üçin şu ýerde görüp bilşimiz ýaly, dünýäde iň ýokary elektrik energiýasy
bahalarynyň birine eýe bolmagymyza sebäp boldy:
Bahalar babatda biz liderler.
Bu ykdysadyýete howp salýar we raýatlara, adamlara we maşgalalara uly ýük salýar.
We bizde öň gizlin bolup, diňe soňky wagtlarda ýüze çykan howp bar, mysal üçin, elektrik
üznügi ýa-da woltazlyk pese gaçmagy ýaly howplar.
Federal edara hem ol ýerde raýatlary habardar etdi, sebäbi bu energiýa geçişiniň nädogry durmuşa geçirilmegi elektrik
torlaryna uly ýük salýar we bu torlaryň çökmegine getirip biler.
Bu bolsa, elbetde, takmynan ähli sebitlerde elektrik energiýasy bilen üpjün edilmegi zerur we
isleýän jemgyýet üçin düýbünden betbagtçylykdyr.
Bu gurnamalar, bu uly ýel turbinalary tebigatda duran mähirli gahrymanlara meňzeýär,
wagtal-wagtal öwrülip, adamlara diňe peýda getirýär.
Şeýdip görkezilýär. Emma hakykatda şeýle däl.
Bu senagat desgasy häzirki wagtda biotoplarda, tokaýlarda we köplenç suw gorag zolagynda köp ýerlerde gurulýar.
Bu zawod işledilende howplar bar.
Mysal üçin, bu şemal turbiniň pichoňlaryna birikdirilen materiallaryň sürtülmesi bolup biler, ol
daşky gurşaw täsirleri sebäpli mikropartikularyň daşky gurşawa çykarylmagyna sebäp bolýar.
Bu saglyga, tebigy durmuşdaky haýwanlara we elbetde adamlara uly töwekgelçilik döredip biler, sebäbi bu
mikropartikülalar bedene zäherli täsir ýetirip biler.
Bu barlaglar meniň özüm tarapyndan geçirilmändir; tersine, olar döwlet häkimiýetleri tarapyndan geçirildi.
Başga-da, Fraunhofer Instituty we Federal Daşky Gurşaw Agentligi bu meseleleri nygtamak mejbur boldular.
Germaniýada bu PFAS bilen hapalanan takmynan 1 500 ýer bar; käbir ýerlerde ýerasty suw içilmeýär ýa-da
suw meýdanlarda ulanylmazdan ozal süzülmeli bolýar.
Bu örän howply.
Şonuň üçin Ýewropa Bileleşigi tarapyndan degişli barlaglar alnyp barylýar, biz soňra şolara gaýdyp geleris.
Okeý, bu örän howply eşidilýär. Emma suratda seredeniňde, bu ýerde diňe örän az mukdary sürtülip gidýär ýaly görünýär.
Kineýa gysgaça göz aýlap geçeliňmi?
Hawa, bu köp zady düşündirer.
Kinafilmi ýodalyň.
We soňra rotor pichoçlarynyň ýörite aýratynlygy bar.
Rotor pichoğlary epoksi rezin bilen GRP-GFC kompozit materiallardan, şol sanda bisfenol A we PFAS uzak dowamly himiki
maddalary, ýagny ýokary zäherli materiallary öz içine alýar; olar turbinleriň iş wagtynda diňe uly aşynyş döredmän,
eýsem şemsiýet pudagynyň özüniň hem ykrar edişi ýaly beýleki köp zyýanly täsirleri hem döredýär.
Emma mesele diňe ýüzden aýrylýan mikropartikülarda we daş-töweregindäki meýdanlara we oba hojalyk ýerlerine berk
baglanyp, indi aýryp bolmaýan hemişelik himiki maddalarda däl, eýsem ýel energiýasy pudagy hem muny tassyklap,
"hawa, Her ýyl rotorlaryň ýüzünde kenar meseleleri sebäpli uly ýitgiler bolýar, ýöne olar abatlanýar.
Olar hem abatlanmaly, sebäbi ýüzü näçe gaty gysgajak bolsa, şonça-da ýel turbini has gür bolýar.
Rotor kanatlary ses çykarmagyň esasy çeşmesi bolany üçin.
Rotor pichoň ýüzüniň ykdysady öndürijiligi hem gatylyk sebäpli azalýar.
Şonuň üçin dürli çaklamalara görä, ösümlik ýüzüniň aşynyp, gaty gysylýanlygy sebäpli ýyllyk
elektrik öndürijiligi 1, 2 ýa-da 3 göterim az bolýar.
Şonuň üçin olary yzygiderli abatlamak zerurdyr, bu bolsa ýüzlerde ýüze çykýan geýilme we zeperlenme derejesiniň bardygyny tassyklap
durýar; bolmasa, olary abatlamaga hiç hili zerurlyk bolmazdy.
Bu aşyrylan material meselesi barada pikir alşyp bilersiňiz, ýöne Germaniýanyň Bundestagynyň Ylym Hyzmatynyň 2020-nji ýyldaky
hasabatynda Fraunhofer-iň 30 metr uzynlykdaky rotor pyçaklary boýunça geçirilen barlaglara esaslanyp, şolaryň 10 metrik
böleginde uly möçberde aşyrylan material ýüze çykýandygy we netijede her bir ýel turbinasy üçin
ýylda 45 kg aşyrylan material bolýandygy bellenýär.
Şeýlelikde, häzirki wagtda 30 metr uzynlykdaky rotor pyçaklarymyz ýok; häzirki wagtda azyndan 80 metr uzynlykdaky
rotor pyçaklarymyz bar – we olar 100 metre tarap ilerleýär!
Şonuň üçin diňe häzirki wagtda standart bolan 80 metr uzynlykdaky rotor pyçaklaryny kabul etsek, howa şertlerine, agressiýa we
aşylyşma duçar bolýan uzynlygynyň takmynan 40 metr bolandygyny, Ylym Hyzmaty we Fraunhofer
tarapyndan çaklanan 10 metr däldigini göz öňünde tutmaly.
Bu, onuň ýyllyk 45 kg däldigini, eýsem her ýyl her bir ýel turbinasyna 45 × 4 = 180 kg bolýandygyny aňladýar.
Eger 180 kg-y 25 ýyllyk iş möhletine köpeltseňiz, her bir ýel turbinasyndan daşky gurşawa 2–3 tonna mikropartikül
we hemişelik himiki maddalaryň boşadylýandygyny görersiňiz.
Ilkibaşda bu operator üçin mesele däl, sebäbi ol ýüzüni we rotorlaryny her ýyl abatlap biler.
Emma daşky gurşaw, aýratyn-da iýmit önümçiligi üçin ulanylýan oba hojalyk ýerleri, mikropartikülalar we uzak dowamly himiki
maddalaryň yzygiderli hapalanmagy netijesinde tebigy taýdan ejir çekýär; 20 ýa-da 25 ýyldan soň bu ýerler oba
hojalyk iýmit önümçiligi üçin ulanylmajak ýagdaýda bolar.
Daýhanlar üçin bu az ýa-da köp derejede mülkiýeti eýelemek bilen deňdir.
Şonuň üçin eşidenlerimize görä, biz diňe birnäçe gram däl-de, birnäçe tonna barada gürleşýäris.
Hawa, sürtünmeden gelip biljek mümkin bolan hapalanma barada pikir etmek aladalandyryjy.
Bu diňe saglyk üçin howp däl, eýsem adamlar üçin eşidilmeýän infrasese degişli stres hem bar.
Bu infrasese insan gulagy bilen eşidilmeýändigi üçin gaty howplydyr.
Emma yzygiderli duçar bolmak – dam-dam akyp duran suw damjasy ýaly – duýgur adamlarda
nerw we ýürek-damar ulgamlaryna stres döredýär.
Şol manyda adamlar ukydan mahrum edilýärler.
Bu ýagdaýyň ýürek myşsasyna hem basyş salýandygyny görkezýän barlaglar bar.
Bu Maintsdaky Alman Uniwersitetinde esaslandyryldy.
Bu ýagdaýa duýgur reaksiýa bildirýän adamlar bar; olar diňe ukyny ýitirmek bilen çäklenmän, eýsem bu
desgalaryň gurlan ýerinden göçmäge mejbur bolup bilerler.
Häzire çenli uly boşluğa garamazdan?
Hawa. Bu ösümlikler häzir takmynan 300 metr beýik.
Olar şu belentlikde gurlýar, sebäbi kenardaky gowy ýerler eýýäm alnypdyr.
Şonuň üçin olar ýokardan aşak gurmaly.
Şonuň üçin şol ýere ýaýradylan infrasowt sesini birnäçe mil aralykda duýup bolýar.
Ol ýerde hökümet tarapyndan kesgitlenen iň az aralyklar örän kiçi.
Eger şol ýerde diňe bir däl-de, adam bedenine güýçli täsir edýän birnäçe ösümlik bar bolsa, adamlar agyr
derejede ejir çekip bilerler, netijede olaryň ýaşaýyş hiliniň gowulygy ýitip, tersine keselleýärler.
BUND ýaly guramalar bar, olar munuň hemmesini goramagy öz üstüne aldylar.
Men sitata alýaryn: BUND-a görä, ýel energiýasy ormanlarymyza, guşlarymyza ýa-da umuman
saglyga ýa-da tebigata esasy howp salmaýar.
Hawa, adamlar BUND-iň tebigaty we daşky gurşawy goramak ugrunda çykyş edýän gurama hökmünde bu
ýerde bir gowy iş etmek isleýändigine ynanýarlar.
Emma ol häzir şony etmeýär.
Bu birleşigiň websaýtynda görüp bolşy ýaly, ol hatda ýel turbinalary kompaniýalary bilen hem hyzmatdaşlyk edýär.
Mazmun babatynda şemsiýe guramalary bilen hyzmatdaşlyk bar diýlip aýdylýar, bu bolsa açyk
bähbitler çaknyşmasydyr we meniň pikirimçe garaşsyz däl.
Bu gyzykly. Şeýlelik bilen, şemal turbinalary bilen ýagdaýyň nähili bolandygy barada biraz düşünjemiz bar, adam pikir edýärdi,
häkimiýetler munuň bilen eýýäm habarly bolup, çäre görmeli.
Ähli häkimiýetler bilen tejribäňiz nähili?
Hawa, adam şeýle pikir eder: döwlet edarasy raýatlarynyň bähbitlerini nazara alyp, saglyga we daşky gurşawa
zyýan ýetmezligi üçin öňüni alyş ýörelgesini ulanar.
Emma ol etmeýär.
Tejribelerimiz aşakdaky ýaly boldy:
Biz bu ygtyýarlylyklara, bu ýagdaýda daşky gurşawy goraýan edara we etrap häkimligine, ýel turbinalaryny gurmakdan öň
beýanatlary, hünärmen pikirlerini we inkär edip bolmajak faktlary öz içine alýan uly möçberde maglumat berdik.
We häkimler hiç hili reaksiýa görkezmediler, hiç zat etmediler.
Men muny düýbünden kabul ederliksiz hasaplaýaryn, sebäbi konstitusiýa laýyklyk hem döwlet
häkimiýetleri üçin iň ýokary ileri tutulýan meseledir.
Mundan başga-da, zawod operatorynyň öz zawodynyň hiç hili zyýan ýetirmeýändigini subut etmeli.
Etrap häkimliginiň tabyn edarasy hökmünde daşky gurşaw edarasy has uly zyýanlaryň öňüni almak üçin
aladalanmaga sebäp bolýan we howp döredýän meseleleri derňemeli.
Emma ol etmeýär.
Şonuň üçin biz ol ýerdäki jemi dört edarä köp sanly e-poçta iberdik. Jogap bolmady.
Jogap bolmady.
We biziň ýagdaýymyzda, bu ýel turbinalary ilki bölekler boýunça tassyklanyldy we gurluşyk rugsady berildi.
Bu bolsa, elbetde, kanuny taýdan kabul edilmejek we düýbünden kabul edilmejekdir.
Şeýlelikde, eger häkimiýetler we syýasatçylar, hem-de gördügimiz ýaly metbugat hem bu tehnologiýany geçirmäge
synanyşýan bolsa, onda näme üçin diýen sorag ýüze çykýar.
Hawa, biz hem özümize şony soradyk.
Bu çemeleşmäni belki-de bir söz bilen beýan edip bolar – ideologiýa.
Meniň üçin bu durmuşa geçirilip bolmajak ýaşyl ideologiýa.
Çünki energiýa geçişi näme aňladýar?
Biz planetanyň serişdelerini ulanmak isleýäris.
Biz muny, aýdalyň, adamlaryň bähbidine dogry ulanmak isleýäris, şonda käbir adamlar ondan
peýda görer we daşky gurşaw, aýdalyň, zyýan çekmez.
Bu işi amala aşyrmak üçin synanyşýan ýollarynyň biri müňlerçe ýel turbinalaryny gurnamakdyr,
emma olar islenýän maksada ýetip bilmeýärler.
Bu arassa syýasy ideologiýa, ýöne amalda işleýänok.
Elbetde, bu bir sorag: syýasatçylar näme üçin şeýle hereket edýärler?
Näme üçin ony bes etmersiňiz?
Näme üçin faktlary nazara almaýarys we akylly pikirlemeýäris?
Bu meniň üçin sorag döredýär: bu ýagdaýda syýasatçylar ýeterlik derejede ukyply dälmi?
Sen muny islemeýärsiňmi?
Olar şonça baglymylar, şonuň üçin oňa garşy çäre görmegi islemeýärlermi?
Galan dünýä Germaniýanyň aýratyn ýoluny yzarlaýanok bolsa, näme üçin bu meseläni geçirmek üçin ähli tagallalar edilýär?
Şonuň üçin men bir böleginde garaşly syýasy gatlagyň biziň watanymyza, ýurdumyza alada etmeýändigini we şol
manada bize zyýan ýetirýändigini çaklamaly bolýaryn.
Raýatlaryň başlangyjyňyzda üýtgeşiklik girizmegi isleýän adamlaryň amaly ädimler ädip
biljekdigi barada eýýäm belli bir tejribe gazandyňyz.
Biziň bilen bu barada gürrüň beriň.
Biz on ýyldan bäri bu delilik bilen göreşýäris.
We üstünlikleriň bir bölegi hem birlik we beýleki raýat başlangyçlaryndaky
täsirlenen adamlar bilen aragatnaşyk gurmakdyr.
Adamlaryň bilelikde bolmagy, hiç kimin ýeke göreşmezligi we tejribelerini, faktlaryny, maglumat materiallaryny, hünärmen
pikirlerini, hukuk maslahatlaryny we ş.m. paýlaşmagy möhümdir.
Şeýle hem ýerinde adam güýji bilen biri-birini goldamak.
Elbetde, bu gatnaşyjylaryň tarapyndan uly mukdarda iş, uly mukdarda wagt we uly ygrarlylyk talap edýär.
We eger-de siz muny birnäçe ýyl bäri edip gelseňiz, onda men näme barada gürleýändigimi bilýärin.
Biz ol ýerde eýýäm gaty köp zady gazandyk.
Biz gazetleri we flýerleri çap etdik.
Biz protestleri guradyk, beýanatlar ýazdık we petisiýalaryň taslamasyny taýýarladyk.
Biz Erfurt ştat parlamentiňe geldik.
Syýasatçylar biziň üçin möhüm aragatnaşykdyr, şonuň üçin olar bizi diňlemeli we bizde olar bilen gowy gatnaşyklarymyz bar.
Emma tutuş Germaniýa üçin esasy maksat syýasy kararlary kabul edýänlere şonça basyş etmek bolmaly,
konsentirlenen çäreler Bundestagde reaksiýa döretmeli.
Çünki karar şol ýerde kabul edilýär.
Bundestagdan gelip çykan we her bir federal ştata täsir edýän bir hukuk ýagdaýymyz bar.
Diňe zyýan gören adamlaryň koalisiýasy şol ýerde üstünlik gazanyp biler.
Ýalňyz açyk oba ýerinde gaty ýalňyz duýulýar.
Men muny hemişe Orta asyrlaryň oba goşunlary bilen deňeşdirýärin.
Olary bir ýere jemläňizde, olar güýçli boldular.
Bir çemeleşme, elbetde, ilki bilen güýçleri birleşdirmek, bu meselä yzygiderli we durnukly işlemegi dowam
etdirmek, dynç almamak we syýasatçylara munuň ahyrydygyny, mundan öňe gitmejekdigini aýtmak bolup biler.
Biz ýuwaşlamarys.
Biz bu meseläni yzarlaýmagy dowam etdireris.
We biz hemişe seni ýakyndan gözegçilikde saklararys, hemişe näme edýäniňi üns bilen synlararys.
We biz üýtgeşme bolýança ony talap etmegi dowam etdireris.
Çünki ol ýerde howp örän uly. Bu belli.
We biz özümize, maşgalamyza we ýurdumyza jogapkärçiligimiz bar.
Şonuň üçin hiç wagt ýüz öwürmeýäris; bu ýerde ahyryna çenli göreşýäris.
Biz raýatlaryň başlangyçlarynyň takmynan her ýerde döräp başlaýandygyny gördük.
Diňe ýel energiýasy barada.
Bu täze başlanan raýat inisiatiwalaryna nähili maslahat berip bilersiňiz?
Men indi iň möhüm zady, ýagny tor aragatnaşyklaryny gurnamak barada aýtdym.
Bu, elbetde, raýatlaryň başlangyçlarynyň biziň bilen habarlaşmagyna hoş geldi diýmekdir.
Biz şol ýerde ýol görkezmäge çalyşýarys, bize eýýäm bolup geçen we biz eýýäm başdan geçiren zatlarda kömek etmek üçin.
Çünki günüň ahyrynda hukuk ýagdaýy çylşyrymly bolandygy üçin belli bir tejribe zerurdyr.
Ol soňky hökümet tarapyndan, esasan-da Ýaşyl daşky gurşaw ministrligi bilen baglanyşykly ýagdaýda has-da agyrlaşdy.
We adamlar näme etmelidiklerini takyk bilmekleri üçin şol ýerde görkezme bermek örän möhümdir.
Sebitleýin sebitde ýa-da sebitara
Şonuň üçin bizde Turingiýanyň ähli künjeginden gelen raýatlaryň başlangyçlarynyň birleşigi bar.
Biz muny häzirki wagtda köp sanly beýleki raýat başlangyçlary bilen bilelikde amala aşyrýarys.
Elbetde, munuň ösmegini dowam etdirilmeli we hökmanydyr.
Şu maksat bilen, biz ähli maglumatlaryň ýygnalyp biljek we her bir raýat başlangyjynyň zerur
maglumatlara elýeterli bolup biljek portaly döretdik.
Elbetde, şahsy aragatnaşyk örän möhümdir.
Adamlar biri-birini goldamagyň möhüm bolandygy üçin.
Onuň golaýmy ýa-da uzakmy bolmagy indi ähmiýetli däl.
Möhüm zat şundan ybaratdyr: hemmämiz biri-birimizi goldaýarys, şonda syýasatda ünsümize çekilýäris.
Hawa, örän gowy. Siz häzir şahsy aragatnaşygy sanawyňyzyň iň ýokary ornyna goýduňyz.
We siz başlangyç gepleşigimizde ýakyn geljekde gönüden-göni syýasata gönükdirilmedik uly bir
kampaniýa gurnajakdygyňyzy hem belläp geçdiňiz.
Emma bize bu kampaniýa barada biraz has köp gürrüň beriň.
Biz kampaniýa arkaly degişli, tutuş ýurt boýunça üns döretmäge çalyşýarys.
Bu gysga wagtda gaty maglumat beriji bir broşýurda ýüze çykar.
Men öňem ýel turbinalarynyň döredýän howplaryny belläp geçdim.
Şonuň üçin geljekde biz köp sanly beýleki raýat başlangyçlary bilen hyzmatdaşlykda işleşeris, Turingiýanyň ähli
raýatlaryna azyndan müň gezek maglumat bereris we has köp bilmek isleýän raýatlar üçin aragatnaşyk nokady bolarys.
Bu broşýura kampaniýasynyň yzysüre, degişli prezentasiýalar we faktiki taýdan berk esaslanan maglumatlar bilen meseläni
raýatlara täzeden düşündirip biljek köp sanly maglumat çäreleri guralar, şonda olar ahyrynda ýagdaýyň farkyna bararlar.
We soň, elbetde, protestleri birleşdirýän raýatlar ýa-da biz raýat başlangyçlary hökmünde syýasatda has-da uly
agram alýarys we mesele gündelik tertibiniň iň ýokary derejesine çykarylýar, sebäbi ol örän möhümdir.
Saglyk şu günlerde diňe energiýa howpsuzlygy däl, iň möhüm zatdyr.
Saglygyňyzy ýitiren wagtyňyz, durmuşyňyz ejir çekýär. Bu bolsa ýakymly wariant däl.
Hawa. Siz häzir bilime doly üns berdiňiz, ýagny heniz bu barada habarsyz bolan täsirlenen raýatlary habardar etmek.
We meniň soňky soragym: bu maglumat häzir kimiňe berilip bilner?
Häzir kim şeýle maglumata açyk?
Bu ýerde daýhanlar aýratyn möhümdir, sebäbi ýel turbinalary köplenç degişli önümleriň ösdürilýän meýdanlarynda gurlýar.
Bu, elbetde, tokaý we tebigatda haýwanlaryň abadançylygynyň bähbitlerini hem nazara
almalydygy tokaý edaralaryny hem öz içine alýar.
Hem-de her zatdan öň, içimlik suwy boýunça jogapkär bolan suw gorag edaralary we suw
üpjünçiligi kompaniýalary hem möhüm rol oýnaýarlar.
Çünki eger şol ýerde howp-hatarlar ýüze çyksa – men öňde gysgaça şol howp-hatarlary nygtadym – bu örän agyr zäherlenme howpuna
getirip biler, bu bolsa hemmämiziň saglygyna täsir edip biler.
Men öňem belläp geçdim, Germaniýada PFAS bilen hapalanan 1 500-den gowrak ýer bar.
Şonuň üçin hem özüňe we saglygyň üçin bu ygtyýarlyklary ýa-da bu kompaniýalary soraga çekmek, olardan sorag soramak, olary habardar
etmek we adamlara, tebigata we haýwanlara täsir edip biljek, howply bolup biljek zatlaryň bardygyny görkezmek borjudyr.
Soňra degişli maglumat berilmeli.
Meniň maslahatym hemişe munuň hemmesini bir ýere jemläp, syýasatçylara bilelikde
hödürlemekdir, şeýdip aýtsak, biz bir ses bilen gürleşeris.
Gowy, bu düşnükli opsiýalar we teklip edilen ädimler üçin köp sag boluň.
Biz munuň üstüni hökmän Kla.TV-de bereris we mümkin boldugyça goldarys. Çuňňur sag boluň.
Goldawyňyz üçin sag boluň. Umid edýärin, köp adamlar häzir munuň örän möhüm mesele bolup durýandygyny we hemmeleriň
munuň bilen alada etmelidigini düşünýärler. Çuňňur sag boluň.
Eger-de bu tehnologiýanyň ähli ýaramaz täsirlerine garamazdan näme üçin öňe sürülmegini bilmek
isleseňiz, aşakdaky programmany synlamagy maslahat berýäris.