1
00:00:00,000 --> 00:00:00,640


2
00:00:00,640 --> 00:00:07,959
Nan mwa janvye 2025, apre sis pi gwo bank ameriken
yo, BlackRock, pi gwo gwoup finansye nan mond lan,

3
00:00:07,959 --> 00:00:11,839
te retire kò l tou nan Net Zero Climate Alliance la.

4
00:00:11,839 --> 00:00:18,719
Bank santral ki pi pwisan an, Rezèv Federal
la, oswa FED pou kout, kite Rezo Finans Vèt la.

5
00:00:18,719 --> 00:00:25,800
An menm tan, nouvo Prezidan Etazini an, Trump, te
anonse ke li t ap ankò konsantre nèt sou konbistib fosil.

6
00:00:25,800 --> 00:00:31,719
"N ap fè twou, bebe, n ap fè twou."

7
00:00:31,719 --> 00:00:36,891
Fas ak fenomèn meteyo ekstrèm yo, anpil jèn
ap patisipe nan mouvman pou klima tankou

8
00:00:36,891 --> 00:00:39,640
Fridays for Future ak Extinction Rebellion.

9
00:00:39,640 --> 00:00:44,280
Retirè gwo envestisè yo dwe santi
tankou yon kout men nan figi ou.

10
00:00:44,280 --> 00:00:53,119
Pou nou pi byen konprann evènman aktyèl yo, ann
premye gade orijin mouvman pou pwoteksyon klima yo.

11
00:00:53,119 --> 00:00:56,960
1. Parèt mouvman klima a

12
00:00:56,960 --> 00:01:06,439
Nan lane 2006, politisyen ak antreprenè Ameriken Al Gore te premye
konfwonte piblik mondyal la ak fim li An Inconvenient Truth.

13
00:01:06,439 --> 00:01:11,439
Sa pentire yon senaryo apokaliptik ki
koze pa rechofman global ki fèt pa moun.

14
00:01:11,439 --> 00:01:17,760
Gore se yon miltimilyonè e li te sèvi kòm 45yèm
Vis Prezidan Etazini anba Prezidan Bill Clinton.

15
00:01:17,760 --> 00:01:24,200
Al Gore te prevwa nan Jiyè 2008: "Kou
aktyèl nou an konplètman pa dirab."

16
00:01:24,200 --> 00:01:31,779
Syantis atravè lemond di nou ke nou ka gen mwens pase
dis ane ki rete kote nou toujou gen opòtinite pou pote

17
00:01:31,779 --> 00:01:36,480
gwo chanjman pou anpeche efè katastwofik kriz klimatik la.

18
00:01:36,480 --> 00:01:44,200
E sèl fason pou pran responsablite se atake pwoblèm
nan nan rasin li, sètadi boule konbistib fosil yo.

19
00:01:44,200 --> 00:01:49,680
Depi lè sa a, tout atansyon te sou
diminye emisyon CO2 kòm rasin tout mechanste.

20
00:01:49,680 --> 00:01:56,879
Yo estime depans PR Gore pou l te eseye genyen
piblik la te rive 300 milyon dola pou ane 2009 la sèlman.

21
00:01:56,879 --> 00:02:02,680
Pami lòt moun, Al Gore te fonde
òganizasyon ki te fòme sa yo rele "lidè klima" .

22
00:02:02,680 --> 00:02:07,680
Sa a te mennen nan mouvman tankou
Fridays for Future ak Extinction Rebellion.

23
00:02:07,680 --> 00:02:12,635
Yo te espesyalman ankouraje idòl tankou Greta
Thunberg, Luisa Neubauer ak Alexandria

24
00:02:12,635 --> 00:02:17,560
Ocasio-Cortez, epi yo te etabli yon gwo rezo klimatik.

25
00:02:17,560 --> 00:02:23,159
2. Nouvo teknoloji kòm yon modèl biznis pou moun ki super-rich

26
00:02:23,159 --> 00:02:28,306
Nan pèsepsyon piblik la, se te aktivis tankou
Greta Thunberg ki te mete presyon sou politisyen

27
00:02:28,306 --> 00:02:31,280
yo atravè pwotestasyon ki efikas nan medya yo.

28
00:02:31,280 --> 00:02:34,639
Men èske pèsepsyon piblik sa a egzak?

29
00:02:34,639 --> 00:02:41,560
ane anvan premye aparisyon piblik Greta Thunberg, Bank Mondyal la
ak WEF la te deja ap trase kous pou yon nouvo "politik klima".

30
00:02:41,560 --> 00:02:47,533
Plizyè ane anvan pwotestasyon sou klima yo te kòmanse, gwo
konpayi finansye yo te kòmanse envesti plizyè santèn

31
00:02:47,533 --> 00:02:53,759
milya nan fon envestisman pou lavni nan konpayi klima ki
souvan pa vo anyen epi ogmante kapasite pwodiksyon yo.

32
00:02:53,759 --> 00:02:58,000
Sa te pèmèt yo etabli tèt yo kòm lidè
nan mache a epi rete pare pou gwo kontra.

33
00:02:58,000 --> 00:03:03,561
Se etonan, byento apre premye aparisyon efikas
Greta nan medya pandan grèv lekòl li an nan mwa

34
00:03:03,561 --> 00:03:06,560
Out 2018, politisyen yo te kòmanse pran aksyon.

35
00:03:06,560 --> 00:03:13,991
Pa egzanp, 17 oktòb 2018, Prezidan Inyon Ewopeyen an nan epòk la,
Juncker, te siyen yon memorandòm konpreyansyon

36
00:03:13,991 --> 00:03:20,719
ak Breakthrough Energy Europe, yon fon envestisman
pou enèji pwòp. Kapital kòmansman: €100 milyon.

37
00:03:20,719 --> 00:03:27,120
Konpayi manm ki sipè-rich yo ta dwe konsa resevwa
aksè preferansyèl a finansman Inyon Ewopeyen an.

38
00:03:27,120 --> 00:03:31,520
Bill Gates se fondatè fon envestisman Breakthrough Energy.

39
00:03:31,520 --> 00:03:37,469
Manm yo enkli moun ki super-rich tankou Mark Zuckerberg ki soti
nan Facebook, Julian Robertson ki soti nan jeyan fon

40
00:03:37,469 --> 00:03:44,520
spéculatif Tiger Management, David Rubenstein, fondatè Carlyle
Group, George Soros, Jack Ma ki soti nan Alibaba ak lòt moun.

41
00:03:44,520 --> 00:03:48,360
Mache pou "teknoloji klima" a te
elaji san rete pa Inyon Ewopeyen an.

42
00:03:48,360 --> 00:03:55,100
Nan mwa fevriye 2019, Juncker te pwopoze pou
depanse chak katriyèm ewo nan bidjè Inyon Ewopeyèn

43
00:03:55,100 --> 00:03:59,400
nan pou konbat chanjman klimatik ant 2022 ak 2027.

44
00:03:59,400 --> 00:04:07,800
Sanble politisyen yo fin pave chemen pou yon mache ki trè pwofitab
pou "teknoloji klima" gwo aktè yo atravè lejislasyon yo.

45
00:04:07,800 --> 00:04:13,162
Konpayi sa yo te gen de fwa plis chans pou
reyisi. Yo te kapab benefisye de sibvansyon

46
00:04:13,162 --> 00:04:16,319
Inyon Ewopeyen an ak de gwo demann pou pwodwi yo.

47
00:04:16,319 --> 00:04:23,255
Inyon Ewopeyèn nan ap mete gwo presyon sou peyi yo pou
yo satisfè demann sa a, pandan y ap fè pwomosyon agresif

48
00:04:23,255 --> 00:04:26,920
pou teknoloji tankou enèji van, enèji solè ak e-mobilite.

49
00:04:26,920 --> 00:04:35,920
Tèm tankou "anprent ekolojik" oswa "anprent kabòn"
reflete lefèt ke CO2 kounye a vin tounen mezi tout bagay.

50
00:04:35,920 --> 00:04:42,360
Pou di li senp, "CO2" vin tounen yon
nouvo kalite lajan sou mache bousye yo.

51
00:04:42,360 --> 00:04:50,040
Depi nan kòmansman, tout atansyon te sou
diminye CO2 kòm sèl koz prèske tout pwoblèm meteyo.

52
00:04:50,040 --> 00:04:52,959
Pa gen tanpèt san menm tit yo:

53
00:04:52,959 --> 00:04:56,639
Se chanjman klimatik ki responsab! Nou dwe diminye emisyon CO2!

54
00:04:56,639 --> 00:05:04,879
Sa ki fè moun sispèk se ke yo pa menm konsidere lòt kòz
yo ditou pou inondasyon ak dife ki vrèman devastatè yo.

55
00:05:04,879 --> 00:05:10,119
Pi mal toujou, vwa kominote syantifik la ak
ekspè ki poze kesyon sou naratif piblik la

56
00:05:10,119 --> 00:05:13,240
pa gen okenn chans pou jwenn kouvèti medya.

57
00:05:13,240 --> 00:05:19,879
Pa egzanp, genyen patant san konte ki revele
kijan dezas meteyo ka kreye fasilman jodi a.

58
00:05:19,879 --> 00:05:24,735
Detriyasyon anviwònman an, tankou deforèstasyon
pou ekstraksyon matyè premyè ki rapòte pwofi oswa

59
00:05:24,735 --> 00:05:27,920
ekspansyon ferm van yo, se yon sijè yo raman diskite.

60
00:05:27,920 --> 00:05:33,400
Yon konsantrasyon yon sèl bò sou "chanjman
klimatik" ki koze sèlman pa CO2 prèske konplètman

61
00:05:33,400 --> 00:05:37,000
neglije gwo domaj anviwònmantal ak destriktè yo.

62
00:05:37,000 --> 00:05:42,480
Yo ap mete chanjman klimatik ak destriksyon
anviwònman sou menm nivo nan yon fason ki pa akseptab.

63
00:05:42,480 --> 00:05:48,618
Retounen nan politik: Dr Ottmar Edenhofer
konfime tou ke politik klima pa t janm sou pwoteksyon

64
00:05:48,618 --> 00:05:51,959
anviwònman an, men pito sou enterè ekonomik di.

65
00:05:51,959 --> 00:05:56,560
Li se Direktè ak Ekonomis an Chèf
Enstiti Potsdam pou Rechèch sou Enpak Klima a:

66
00:05:56,560 --> 00:06:02,040
...fòk li di klè ke n ap redistribiye richès
mondyal la efektivman atravè politik klimatik.

67
00:06:02,040 --> 00:06:07,399
Nou dwe debarase tèt nou de ilizyon ke politik
entènasyonal sou klima se politik anviwònman.

68
00:06:07,399 --> 00:06:13,839
Sa a prèske pa gen anyen pou wè ak politik
anviwònman, ak pwoblèm tankou deforèstasyon oswa twou ozòn nan.

69
00:06:13,839 --> 00:06:15,240
Konklizyon pwovizwa mwen:

70
00:06:15,240 --> 00:06:21,488
Kidonk, pandan mega-korporasyon ak
mega-milyadè yo ofisyèlman ap defann plis dirabilite

71
00:06:21,488 --> 00:06:27,519
ak "klimat la", yo menm tan ap fè gwo pwofi.

72
00:06:27,519 --> 00:06:32,000
3. Gwo egzòd soti nan alyans klimatik yo

73
00:06:32,000 --> 00:06:38,160
Kounye a nou retounen nan kòmansman an –
BlackRock ak konpayi yo kite Climate Alliance.

74
00:06:38,160 --> 00:06:45,959
Sa soulve kesyon an: POUKISA pi gwo envestisè yo kounye a ap pran
distans ak "teknoloji vèt" yo epi ap vire sou enèji nikleyè?

75
00:06:45,959 --> 00:06:51,120
E POUKISA Prezidan Etazini Trump vle
depann nèt sou konbistib fosil ankò?

76
00:06:51,120 --> 00:06:56,000
Èske yo toudenkou pa pran swen anviwònman
an ankò? Oswa èske yo pa janm pran swen li?

77
00:06:56,000 --> 00:07:02,279
Ekspè finansye ak analis Ernst Wolff bay yon rezon ki trè plisib.

78
00:07:02,279 --> 00:07:06,839
"Nouvo gwo ajanda a gen pou wè ak entèlijans atifisyèl."

79
00:07:06,839 --> 00:07:16,828
Epi li enteresan, paske Forum Ekonomik Mondyal ane sa a,
reyinyon nan Davos, gen deviz "Koperasyon nan Laj Entèlijan",

80
00:07:16,828 --> 00:07:21,839
kidonk tout bagay konsantre sou entèlijans atifisyèl.

81
00:07:21,839 --> 00:07:25,689
Epi entèlijans atifisyèl te mansyone plizyè
fwa dènyèman, espesyalman isit la nan Swis,

82
00:07:25,689 --> 00:07:28,000
nan tout rapò sou Fowòm Ekonomik Mondyal la.

83
00:07:28,000 --> 00:07:33,729
E yo toujou dekri l kòm yon bagay ki pa menasan, men
pito kòm yon bagay k ap kreye nouvo djòb, konsa nou

84
00:07:33,729 --> 00:07:37,160
tout pa bezwen enkyete. Se egzakteman lekontrè ki vre.

85
00:07:37,160 --> 00:07:42,567
Kidonk, natirèlman, moun ki gen pouvwa yo gen
yon gwo enterè pou pouse entèlijans atifisyèl

86
00:07:42,567 --> 00:07:45,720
pi devan paske gen anpil lajan pou fè avèk li.

87
00:07:45,720 --> 00:07:53,720
Li enteresan tou pou nou note ke BlackRock fèk
retire kò l nan inisyativ Net Zero nan Nasyonzini.

88
00:07:53,720 --> 00:07:59,680
Se paske konsantrasyon an pa sou
chanjman klimatik ankò, men sou enèji nikleyè.

89
00:07:59,680 --> 00:08:06,465
Epi kòm plant nikleyè yo pa ka bati rapidman, sa ap pran
plizyè ane – petèt anpil ane – anvan yo pare pou

90
00:08:06,465 --> 00:08:10,839
itilize, kidonk pou kounye a nou dwe konte sou konbistib fosil.

91
00:08:10,839 --> 00:08:13,680
E si ou konte sou yo, ou pap kapab kenbe ajanda klima a.

92
00:08:13,680 --> 00:08:18,680
Li enteresan pou remake ke okenn nan yo pa
t janm di ke taks CO2 la ta dwe elimine.

93
00:08:18,680 --> 00:08:24,278
Kidonk, y ap kontinye anrichi tèt yo san okenn
restriksyon, e nou pral, natirèlman, wè ke WEF la, yon

94
00:08:24,278 --> 00:08:28,120
jan kanmenm, bay sipò ideyolojik pou tout bagay la.

95
00:08:28,120 --> 00:08:34,279
4. Konsomasyon enèji pou entèlijans atifisyèl ak dirabilite li

96
00:08:34,279 --> 00:08:40,120
Nan konpayi entèlijans atifisyèl yo, dirabilite
entèlijans atifisyèl la se sijè yon gwo deba.

97
00:08:40,120 --> 00:08:49,519
Nan dat 26 novanm 2024, yo te pibliye yon
dokiman ki rezime diskisyon an sou sitwèb Al Gore a.

98
00:08:49,519 --> 00:08:55,866
"Dapre yon estimasyon, GPT-4 OpenAI a te mande
50 gigawatt-è (GWh) elektrisite pou fòmasyon –

99
00:08:55,866 --> 00:08:59,480
apeprè ekivalan ak konsomasyon anyèl yon ti vil."

100
00:08:59,480 --> 00:09:03,799
Pandan modèl entèlijans atifisyèl yo ap kontinye
amelyore, yo bezwen sant done ki pi gwo toujou.

101
00:09:03,799 --> 00:09:09,519
Zuckerberg te di ke yon estasyon elektrik
antye ta ka nesesè pou fè mache yon sèl sant done.

102
00:09:09,519 --> 00:09:18,480
Ajans Entènasyonal Enèji (AIE) prevwa demann
enèji a pral prèske double ant 2022 ak 2026.

103
00:09:18,480 --> 00:09:22,120
Sepandan, genyen tou previzyon ki pi drastik lontan.

104
00:09:22,120 --> 00:09:24,919
Konklizyon an tou trè eklere:

105
00:09:24,919 --> 00:09:29,960
"Pou nou onèt, nou panse li prèske enposib
ke yon founisè nwaj ta ralanti ekspansyon

106
00:09:29,960 --> 00:09:33,440
sant done li yo pou satisfè objektif klima yo."

107
00:09:33,440 --> 00:09:41,344
Apre tout, yo kwè yo nan yon kous pou envante
yon "dye dijital" – e konsa, pou yo, risk pou

108
00:09:41,344 --> 00:09:46,879
pa bati ase vit depase anpil risk pou bati twòp.

109
00:09:46,879 --> 00:09:51,919
Rezon ki fè moun ki gen pouvwa yo chanje
direksyon pou yo kite enèji altènatif yo se:

110
00:09:51,919 --> 00:09:59,120
Enèji vèt pa ase pou ekspansyon yon rezo
dijital mondyal ak entèlijans atifisyèl.

111
00:09:59,120 --> 00:10:01,159
Ann rezime ankò:

112
00:10:01,159 --> 00:10:07,919
1. Depi nan kòmansman, moun te pè akòz
alèt klima CO2 ki te gen yon sèl pèspektiv.

113
00:10:07,919 --> 00:10:15,559
Fim PR k ap reprezante lobis korporativ rich tankou Al
Gore pwomouvwa idòl ki konn jere medya tankou Greta Thunberg.

114
00:10:15,559 --> 00:10:20,519
Mouvman klimatik la sèvi kòm yon bouch pou pèp la nan politik.

115
00:10:20,519 --> 00:10:26,409
2. Politikyen yo ap adopte lwa pou diminye
emisyon CO2 nan yon rit etranjman rapid, sa ki

116
00:10:26,409 --> 00:10:30,159
kreye yon gwo mache pou teknoloji vèt ofisyèl.

117
00:10:30,159 --> 00:10:38,360
Gayan yo: mega-kòporasyon ki te deja "pa aza"
envesti plizyè milya nan menm teknoloji sa yo byen anvan.

118
00:10:38,360 --> 00:10:47,120
Yo se gayan doub: yo fè lajan ak pwodwi yo epi
yo resevwa sibvansyon tou soti nan kès taks la.

119
00:10:47,120 --> 00:10:56,679
3. Fason yo pretann pi gwo aktè yo dirab vin klè lè li
rive nan "pwojè pi renmen" yo tankou entèlijans atifisyèl.

120
00:10:56,679 --> 00:11:04,360
La, sa pa gen pwoblèm ke bezwen enèji yo ak
emisyon CO2 yo souvan mansyone ap ogmante san mezi.

121
00:11:04,360 --> 00:11:13,399
Ann bliye lòt domaj anviwònmantal ki koze pa netwayaj
tè, kontaminasyon kouran dlo ak tè pa min tè ra, elatriye.

122
00:11:13,399 --> 00:11:17,639
Nenpòt mwayen nesesè jistifye pou pa
mete an danje yon revolisyon dijital.

123
00:11:17,639 --> 00:11:23,840
Alyans klimatik? Sèlman si yo sèvi enterè reken finansye yo.

124
00:11:23,840 --> 00:11:31,559
4. Se poutèt sa li klè ke sèk ki pi enfliyan yo pa
t janm vrèman konsène ak pwoteksyon anviwònman an.

125
00:11:31,559 --> 00:11:36,799
Objektif konplèks finansye dijital la se kreye yon "dye dijital".

126
00:11:36,799 --> 00:11:42,830
Moun yo ap distrè pa sijè segondè, tankou si
se enèji nikleyè, konbistib fosil oswa

127
00:11:42,830 --> 00:11:46,399
enèji renouvlab ki pi bon pou prezève "klima" a.

128
00:11:46,399 --> 00:11:54,600
Sepandan, deba a senpleman inyore
konsomatè prensipal resous yo ki pa janm satisfè.

129
00:11:54,600 --> 00:12:01,140
Konklizyon nou: "mouvman klima a" ap rive nan yon
bout san sòti epi politisyen ak pi gwo kòporasyon

130
00:12:01,140 --> 00:12:06,279
finansye yo ap mal itilize l sèlman pou pwòp enterè yo.

131
00:12:06,279 --> 00:12:11,718
Yon fwa moun yo konsantre atansyon yo sou vrè
koupab ki dèyè eksplwatasyon Latè a, sa pral

132
00:12:11,718 --> 00:12:15,200
yon etap desizif pou pwoteksyon anviwònman an.

133
00:12:15,200 --> 00:12:20,200
Pou w pa kite yo eksplwate w ankò,
tanpri enfòme tèt ou san okenn barikad!