WEBVTT 00:00.640 --> 00:07.959 Nan mwa janvye 2025, apre sis pi gwo bank ameriken yo, BlackRock, pi gwo gwoup finansye nan mond lan, 00:07.959 --> 00:11.839 te retire kò l tou nan Net Zero Climate Alliance la. 00:11.839 --> 00:18.719 Bank santral ki pi pwisan an, Rezèv Federal la, oswa FED pou kout, kite Rezo Finans Vèt la. 00:18.719 --> 00:25.800 An menm tan, nouvo Prezidan Etazini an, Trump, te anonse ke li t ap ankò konsantre nèt sou konbistib fosil. 00:25.800 --> 00:31.719 "N ap fè twou, bebe, n ap fè twou." 00:31.719 --> 00:36.891 Fas ak fenomèn meteyo ekstrèm yo, anpil jèn ap patisipe nan mouvman pou klima tankou 00:36.891 --> 00:39.640 Fridays for Future ak Extinction Rebellion. 00:39.640 --> 00:44.280 Retirè gwo envestisè yo dwe santi tankou yon kout men nan figi ou. 00:44.280 --> 00:53.119 Pou nou pi byen konprann evènman aktyèl yo, ann premye gade orijin mouvman pou pwoteksyon klima yo. 00:53.119 --> 00:56.960 1. Parèt mouvman klima a 00:56.960 --> 01:06.439 Nan lane 2006, politisyen ak antreprenè Ameriken Al Gore te premye konfwonte piblik mondyal la ak fim li An Inconvenient Truth. 01:06.439 --> 01:11.439 Sa pentire yon senaryo apokaliptik ki koze pa rechofman global ki fèt pa moun. 01:11.439 --> 01:17.760 Gore se yon miltimilyonè e li te sèvi kòm 45yèm Vis Prezidan Etazini anba Prezidan Bill Clinton. 01:17.760 --> 01:24.200 Al Gore te prevwa nan Jiyè 2008: "Kou aktyèl nou an konplètman pa dirab." 01:24.200 --> 01:31.779 Syantis atravè lemond di nou ke nou ka gen mwens pase dis ane ki rete kote nou toujou gen opòtinite pou pote 01:31.779 --> 01:36.480 gwo chanjman pou anpeche efè katastwofik kriz klimatik la. 01:36.480 --> 01:44.200 E sèl fason pou pran responsablite se atake pwoblèm nan nan rasin li, sètadi boule konbistib fosil yo. 01:44.200 --> 01:49.680 Depi lè sa a, tout atansyon te sou diminye emisyon CO2 kòm rasin tout mechanste. 01:49.680 --> 01:56.879 Yo estime depans PR Gore pou l te eseye genyen piblik la te rive 300 milyon dola pou ane 2009 la sèlman. 01:56.879 --> 02:02.680 Pami lòt moun, Al Gore te fonde òganizasyon ki te fòme sa yo rele "lidè klima" . 02:02.680 --> 02:07.680 Sa a te mennen nan mouvman tankou Fridays for Future ak Extinction Rebellion. 02:07.680 --> 02:12.635 Yo te espesyalman ankouraje idòl tankou Greta Thunberg, Luisa Neubauer ak Alexandria 02:12.635 --> 02:17.560 Ocasio-Cortez, epi yo te etabli yon gwo rezo klimatik. 02:17.560 --> 02:23.159 2. Nouvo teknoloji kòm yon modèl biznis pou moun ki super-rich 02:23.159 --> 02:28.306 Nan pèsepsyon piblik la, se te aktivis tankou Greta Thunberg ki te mete presyon sou politisyen 02:28.306 --> 02:31.280 yo atravè pwotestasyon ki efikas nan medya yo. 02:31.280 --> 02:34.639 Men èske pèsepsyon piblik sa a egzak? 02:34.639 --> 02:41.560 ane anvan premye aparisyon piblik Greta Thunberg, Bank Mondyal la ak WEF la te deja ap trase kous pou yon nouvo "politik klima". 02:41.560 --> 02:47.533 Plizyè ane anvan pwotestasyon sou klima yo te kòmanse, gwo konpayi finansye yo te kòmanse envesti plizyè santèn 02:47.533 --> 02:53.759 milya nan fon envestisman pou lavni nan konpayi klima ki souvan pa vo anyen epi ogmante kapasite pwodiksyon yo. 02:53.759 --> 02:58.000 Sa te pèmèt yo etabli tèt yo kòm lidè nan mache a epi rete pare pou gwo kontra. 02:58.000 --> 03:03.561 Se etonan, byento apre premye aparisyon efikas Greta nan medya pandan grèv lekòl li an nan mwa 03:03.561 --> 03:06.560 Out 2018, politisyen yo te kòmanse pran aksyon. 03:06.560 --> 03:13.991 Pa egzanp, 17 oktòb 2018, Prezidan Inyon Ewopeyen an nan epòk la, Juncker, te siyen yon memorandòm konpreyansyon 03:13.991 --> 03:20.719 ak Breakthrough Energy Europe, yon fon envestisman pou enèji pwòp. Kapital kòmansman: €100 milyon. 03:20.719 --> 03:27.120 Konpayi manm ki sipè-rich yo ta dwe konsa resevwa aksè preferansyèl a finansman Inyon Ewopeyen an. 03:27.120 --> 03:31.520 Bill Gates se fondatè fon envestisman Breakthrough Energy. 03:31.520 --> 03:37.469 Manm yo enkli moun ki super-rich tankou Mark Zuckerberg ki soti nan Facebook, Julian Robertson ki soti nan jeyan fon 03:37.469 --> 03:44.520 spéculatif Tiger Management, David Rubenstein, fondatè Carlyle Group, George Soros, Jack Ma ki soti nan Alibaba ak lòt moun. 03:44.520 --> 03:48.360 Mache pou "teknoloji klima" a te elaji san rete pa Inyon Ewopeyen an. 03:48.360 --> 03:55.100 Nan mwa fevriye 2019, Juncker te pwopoze pou depanse chak katriyèm ewo nan bidjè Inyon Ewopeyèn 03:55.100 --> 03:59.400 nan pou konbat chanjman klimatik ant 2022 ak 2027. 03:59.400 --> 04:07.800 Sanble politisyen yo fin pave chemen pou yon mache ki trè pwofitab pou "teknoloji klima" gwo aktè yo atravè lejislasyon yo. 04:07.800 --> 04:13.162 Konpayi sa yo te gen de fwa plis chans pou reyisi. Yo te kapab benefisye de sibvansyon 04:13.162 --> 04:16.319 Inyon Ewopeyen an ak de gwo demann pou pwodwi yo. 04:16.319 --> 04:23.255 Inyon Ewopeyèn nan ap mete gwo presyon sou peyi yo pou yo satisfè demann sa a, pandan y ap fè pwomosyon agresif 04:23.255 --> 04:26.920 pou teknoloji tankou enèji van, enèji solè ak e-mobilite. 04:26.920 --> 04:35.920 Tèm tankou "anprent ekolojik" oswa "anprent kabòn" reflete lefèt ke CO2 kounye a vin tounen mezi tout bagay. 04:35.920 --> 04:42.360 Pou di li senp, "CO2" vin tounen yon nouvo kalite lajan sou mache bousye yo. 04:42.360 --> 04:50.040 Depi nan kòmansman, tout atansyon te sou diminye CO2 kòm sèl koz prèske tout pwoblèm meteyo. 04:50.040 --> 04:52.959 Pa gen tanpèt san menm tit yo: 04:52.959 --> 04:56.639 Se chanjman klimatik ki responsab! Nou dwe diminye emisyon CO2! 04:56.639 --> 05:04.879 Sa ki fè moun sispèk se ke yo pa menm konsidere lòt kòz yo ditou pou inondasyon ak dife ki vrèman devastatè yo. 05:04.879 --> 05:10.119 Pi mal toujou, vwa kominote syantifik la ak ekspè ki poze kesyon sou naratif piblik la 05:10.119 --> 05:13.240 pa gen okenn chans pou jwenn kouvèti medya. 05:13.240 --> 05:19.879 Pa egzanp, genyen patant san konte ki revele kijan dezas meteyo ka kreye fasilman jodi a. 05:19.879 --> 05:24.735 Detriyasyon anviwònman an, tankou deforèstasyon pou ekstraksyon matyè premyè ki rapòte pwofi oswa 05:24.735 --> 05:27.920 ekspansyon ferm van yo, se yon sijè yo raman diskite. 05:27.920 --> 05:33.400 Yon konsantrasyon yon sèl bò sou "chanjman klimatik" ki koze sèlman pa CO2 prèske konplètman 05:33.400 --> 05:37.000 neglije gwo domaj anviwònmantal ak destriktè yo. 05:37.000 --> 05:42.480 Yo ap mete chanjman klimatik ak destriksyon anviwònman sou menm nivo nan yon fason ki pa akseptab. 05:42.480 --> 05:48.618 Retounen nan politik: Dr Ottmar Edenhofer konfime tou ke politik klima pa t janm sou pwoteksyon 05:48.618 --> 05:51.959 anviwònman an, men pito sou enterè ekonomik di. 05:51.959 --> 05:56.560 Li se Direktè ak Ekonomis an Chèf Enstiti Potsdam pou Rechèch sou Enpak Klima a: 05:56.560 --> 06:02.040 ...fòk li di klè ke n ap redistribiye richès mondyal la efektivman atravè politik klimatik. 06:02.040 --> 06:07.399 Nou dwe debarase tèt nou de ilizyon ke politik entènasyonal sou klima se politik anviwònman. 06:07.399 --> 06:13.839 Sa a prèske pa gen anyen pou wè ak politik anviwònman, ak pwoblèm tankou deforèstasyon oswa twou ozòn nan. 06:13.839 --> 06:15.240 Konklizyon pwovizwa mwen: 06:15.240 --> 06:21.488 Kidonk, pandan mega-korporasyon ak mega-milyadè yo ofisyèlman ap defann plis dirabilite 06:21.488 --> 06:27.519 ak "klimat la", yo menm tan ap fè gwo pwofi. 06:27.519 --> 06:32.000 3. Gwo egzòd soti nan alyans klimatik yo 06:32.000 --> 06:38.160 Kounye a nou retounen nan kòmansman an – BlackRock ak konpayi yo kite Climate Alliance. 06:38.160 --> 06:45.959 Sa soulve kesyon an: POUKISA pi gwo envestisè yo kounye a ap pran distans ak "teknoloji vèt" yo epi ap vire sou enèji nikleyè? 06:45.959 --> 06:51.120 E POUKISA Prezidan Etazini Trump vle depann nèt sou konbistib fosil ankò? 06:51.120 --> 06:56.000 Èske yo toudenkou pa pran swen anviwònman an ankò? Oswa èske yo pa janm pran swen li? 06:56.000 --> 07:02.279 Ekspè finansye ak analis Ernst Wolff bay yon rezon ki trè plisib. 07:02.279 --> 07:06.839 "Nouvo gwo ajanda a gen pou wè ak entèlijans atifisyèl." 07:06.839 --> 07:16.828 Epi li enteresan, paske Forum Ekonomik Mondyal ane sa a, reyinyon nan Davos, gen deviz "Koperasyon nan Laj Entèlijan", 07:16.828 --> 07:21.839 kidonk tout bagay konsantre sou entèlijans atifisyèl. 07:21.839 --> 07:25.689 Epi entèlijans atifisyèl te mansyone plizyè fwa dènyèman, espesyalman isit la nan Swis, 07:25.689 --> 07:28.000 nan tout rapò sou Fowòm Ekonomik Mondyal la. 07:28.000 --> 07:33.729 E yo toujou dekri l kòm yon bagay ki pa menasan, men pito kòm yon bagay k ap kreye nouvo djòb, konsa nou 07:33.729 --> 07:37.160 tout pa bezwen enkyete. Se egzakteman lekontrè ki vre. 07:37.160 --> 07:42.567 Kidonk, natirèlman, moun ki gen pouvwa yo gen yon gwo enterè pou pouse entèlijans atifisyèl 07:42.567 --> 07:45.720 pi devan paske gen anpil lajan pou fè avèk li. 07:45.720 --> 07:53.720 Li enteresan tou pou nou note ke BlackRock fèk retire kò l nan inisyativ Net Zero nan Nasyonzini. 07:53.720 --> 07:59.680 Se paske konsantrasyon an pa sou chanjman klimatik ankò, men sou enèji nikleyè. 07:59.680 --> 08:06.465 Epi kòm plant nikleyè yo pa ka bati rapidman, sa ap pran plizyè ane – petèt anpil ane – anvan yo pare pou 08:06.465 --> 08:10.839 itilize, kidonk pou kounye a nou dwe konte sou konbistib fosil. 08:10.839 --> 08:13.680 E si ou konte sou yo, ou pap kapab kenbe ajanda klima a. 08:13.680 --> 08:18.680 Li enteresan pou remake ke okenn nan yo pa t janm di ke taks CO2 la ta dwe elimine. 08:18.680 --> 08:24.278 Kidonk, y ap kontinye anrichi tèt yo san okenn restriksyon, e nou pral, natirèlman, wè ke WEF la, yon 08:24.278 --> 08:28.120 jan kanmenm, bay sipò ideyolojik pou tout bagay la. 08:28.120 --> 08:34.279 4. Konsomasyon enèji pou entèlijans atifisyèl ak dirabilite li 08:34.279 --> 08:40.120 Nan konpayi entèlijans atifisyèl yo, dirabilite entèlijans atifisyèl la se sijè yon gwo deba. 08:40.120 --> 08:49.519 Nan dat 26 novanm 2024, yo te pibliye yon dokiman ki rezime diskisyon an sou sitwèb Al Gore a. 08:49.519 --> 08:55.866 "Dapre yon estimasyon, GPT-4 OpenAI a te mande 50 gigawatt-è (GWh) elektrisite pou fòmasyon – 08:55.866 --> 08:59.480 apeprè ekivalan ak konsomasyon anyèl yon ti vil." 08:59.480 --> 09:03.799 Pandan modèl entèlijans atifisyèl yo ap kontinye amelyore, yo bezwen sant done ki pi gwo toujou. 09:03.799 --> 09:09.519 Zuckerberg te di ke yon estasyon elektrik antye ta ka nesesè pou fè mache yon sèl sant done. 09:09.519 --> 09:18.480 Ajans Entènasyonal Enèji (AIE) prevwa demann enèji a pral prèske double ant 2022 ak 2026. 09:18.480 --> 09:22.120 Sepandan, genyen tou previzyon ki pi drastik lontan. 09:22.120 --> 09:24.919 Konklizyon an tou trè eklere: 09:24.919 --> 09:29.960 "Pou nou onèt, nou panse li prèske enposib ke yon founisè nwaj ta ralanti ekspansyon 09:29.960 --> 09:33.440 sant done li yo pou satisfè objektif klima yo." 09:33.440 --> 09:41.344 Apre tout, yo kwè yo nan yon kous pou envante yon "dye dijital" – e konsa, pou yo, risk pou 09:41.344 --> 09:46.879 pa bati ase vit depase anpil risk pou bati twòp. 09:46.879 --> 09:51.919 Rezon ki fè moun ki gen pouvwa yo chanje direksyon pou yo kite enèji altènatif yo se: 09:51.919 --> 09:59.120 Enèji vèt pa ase pou ekspansyon yon rezo dijital mondyal ak entèlijans atifisyèl. 09:59.120 --> 10:01.159 Ann rezime ankò: 10:01.159 --> 10:07.919 1. Depi nan kòmansman, moun te pè akòz alèt klima CO2 ki te gen yon sèl pèspektiv. 10:07.919 --> 10:15.559 Fim PR k ap reprezante lobis korporativ rich tankou Al Gore pwomouvwa idòl ki konn jere medya tankou Greta Thunberg. 10:15.559 --> 10:20.519 Mouvman klimatik la sèvi kòm yon bouch pou pèp la nan politik. 10:20.519 --> 10:26.409 2. Politikyen yo ap adopte lwa pou diminye emisyon CO2 nan yon rit etranjman rapid, sa ki 10:26.409 --> 10:30.159 kreye yon gwo mache pou teknoloji vèt ofisyèl. 10:30.159 --> 10:38.360 Gayan yo: mega-kòporasyon ki te deja "pa aza" envesti plizyè milya nan menm teknoloji sa yo byen anvan. 10:38.360 --> 10:47.120 Yo se gayan doub: yo fè lajan ak pwodwi yo epi yo resevwa sibvansyon tou soti nan kès taks la. 10:47.120 --> 10:56.679 3. Fason yo pretann pi gwo aktè yo dirab vin klè lè li rive nan "pwojè pi renmen" yo tankou entèlijans atifisyèl. 10:56.679 --> 11:04.360 La, sa pa gen pwoblèm ke bezwen enèji yo ak emisyon CO2 yo souvan mansyone ap ogmante san mezi. 11:04.360 --> 11:13.399 Ann bliye lòt domaj anviwònmantal ki koze pa netwayaj tè, kontaminasyon kouran dlo ak tè pa min tè ra, elatriye. 11:13.399 --> 11:17.639 Nenpòt mwayen nesesè jistifye pou pa mete an danje yon revolisyon dijital. 11:17.639 --> 11:23.840 Alyans klimatik? Sèlman si yo sèvi enterè reken finansye yo. 11:23.840 --> 11:31.559 4. Se poutèt sa li klè ke sèk ki pi enfliyan yo pa t janm vrèman konsène ak pwoteksyon anviwònman an. 11:31.559 --> 11:36.799 Objektif konplèks finansye dijital la se kreye yon "dye dijital". 11:36.799 --> 11:42.830 Moun yo ap distrè pa sijè segondè, tankou si se enèji nikleyè, konbistib fosil oswa 11:42.830 --> 11:46.399 enèji renouvlab ki pi bon pou prezève "klima" a. 11:46.399 --> 11:54.600 Sepandan, deba a senpleman inyore konsomatè prensipal resous yo ki pa janm satisfè. 11:54.600 --> 12:01.140 Konklizyon nou: "mouvman klima a" ap rive nan yon bout san sòti epi politisyen ak pi gwo kòporasyon 12:01.140 --> 12:06.279 finansye yo ap mal itilize l sèlman pou pwòp enterè yo. 12:06.279 --> 12:11.718 Yon fwa moun yo konsantre atansyon yo sou vrè koupab ki dèyè eksplwatasyon Latè a, sa pral 12:11.718 --> 12:15.200 yon etap desizif pou pwoteksyon anviwònman an. 12:15.200 --> 12:20.200 Pou w pa kite yo eksplwate w ankò, tanpri enfòme tèt ou san okenn barikad!