2025 թվականի հունվարին, ԱՄՆ վեց խոշոր բանկերի օրինակին հետևելով, աշխարհի խոշորագույն ֆինանսական խումբը՝
BlackRock-ը, նույնպես դուրս եկավ Net Zero Climate Alliance-ից։
Ամենաուժեղ կենտրոնական բանկը՝ Ֆեդերալ պահուստային համակարգը, կամ կարճ՝ ՖԵԴ-ը, դուրս եկավ «Գրին Ֆայնանս Նեթվորք»-ից։
Միևնույն ժամանակ նորընտիր ԱՄՆ նախագահ Թրամփը հայտարարեց, որ կրկին ամբողջությամբ կկենտրոնանա հանածո վառելիքների վրա։
«Մենք կբորենք, փոքրիկ, կբորենք»
Կտրուկ եղանակային երևույթների ֆոնին շատ երիտասարդներ միանում են կլիմայական շարժումներին, ինչպիսիք
են Fridays for Future-ը և Extinction Rebellion-ը։
Մեծ ներդրողների հետքաշվելը ձեզ համար անպայման պետք է զգացվի որպես դեմքին հարված։
Ընթացիկ իրադարձությունները ավելի լավ հասկանալու համար եկեք նախ նայենք կլիմայի պաշտպանության շարժումների ի հայտ գալուն։
1. Կլիմայական շարժման ի հայտ գալը
2006 թվականին ամերիկացի քաղաքական գործիչ և ձեռնարկատեր Ալ Գորը առաջին անգամ համաշխարհային հանրության
առջև ներկայացրեց իր ֆիլմը՝ «Անհարմար ճշմարտություն»։
Սա նկարագրում է մարդածին գլոբալ տաքացման պատճառած աղետալի սցենար։
Գորը միլիոնատեր է և ծառայել է Միացյալ Նահանգների 45-րդ փոխնախագահի պաշտոնում Բիլ Քլինթոնի նախագահության օրոք։
Ալ Գորը կանխատեսել է 2008 թվականի հուլիսին. «Մեր ներկայիս ընթացքը ամբողջությամբ անկայուն է»:
Գիտնականները ամբողջ աշխարհում ասում են, որ մեզ մոտ կարող է մնացած լինել տասը տարուց պակաս ժամանակ, որի ընթացքում դեռ
հնարավորություն ունենք իրականացնել արմատական փոփոխություններ՝ կանխելու կլիմայական ճգնաժամի աղետալի հետևանքները։
Եվ պատասխանատվություն ստանձնելու միակ ճանապարհը խնդրի արմատին՝ հանածո վառելիքների այրմանը դիմակայելն է։
Այդ պահից սկսած ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացավ CO2 արտանետումները որպես բոլոր չարիքների արմատ նվազեցնելու վրա։
Գորի հանրային հարաբերությունների վրա ծախսած գումարը, որպեսզի շահի հանրության աջակցությունը,
միայն 2009 թվականին գնահատվում է 300 միլիոն դոլար։
Մյուսների թվում Ալ Գորը հիմնեց կազմակերպություններ, որոնք պատրաստում էին կոչված «կլիմայական առաջնորդներ» ։
Սա հանգեցրեց «Ուրբաթներ ապագայի համար» և «Extinction Rebellion» շարժումների առաջացմանը։
Գրետա Թունբերգի, Լուիզա Նոյբաուերի և Ալեքսանդրիա Օկասիո-Կորտեզի նման կուռպիեր հատուկ խթանվեցին, և ստեղծվեց մեծ կլիմայական ցանց։
2. Նոր տեխնոլոգիաները որպես բիզնես մոդել գերհարուստների համար
Հանրային ընկալմամբ հենց Գրետա Թունբերգի նման ակտիվիստներն էին, որոնք լրատվամիջոցների համար արդյունավետ
բողոքներով ճնշում էին գործադրում քաղաքական գործիչների վրա։
Բայց արդյոք հանրային ընկալումը ճշմարիտ է՞
տարի առաջ, մինչ Գրետա Թունբերգի առաջին հանրային ելույթը, Համաշխարհային բանկն ու Համաշխարհային տնտեսական ֆորումը արդեն իսկ
սահմանում էին նոր «կլիմայական քաղաքականության» ուղղությունը։
Կլիմայական բողոքների սկսվելուց տարիներ առաջ ֆինանսական հսկաները նույնպես սկսեցին ներդրումներ կատարել ապագա ներդրումային ֆոնդերում՝
հաճախ անարժեք «կլիմայական ընկերություններում» և արտադրական հզորությունների ընդլայնմանը հարյուրավոր միլիարդներ ուղղելով։
Սա նրանց թույլ տվեց դիրքավորվել որպես շուկայի առաջատարներ և պատրաստ լինել մեծ գործարքների համար։
Անսպասելիորեն, 2018 թվականի օգոստոսին Գրետայի առաջին լրատվամիջոցների ուշադրությանն արժանացած դպրոցական գործադուլի
ելույթից քիչ անց քաղաքական գործիչները սկսեցին ձեռնարկել քայլեր։
Օրինակ՝ 2018 թ. հոկտեմբերի 17-ին ԵՄ նախագահ Ժունկերն ստորագրեց փոխըմբռնման հուշագիր Breakthrough Energy
Europe-ի հետ, որը մաքուր էներգիայի ներդրումային ֆոնդ է։ Սկզբնական կապիտալը՝ 100 միլիոն եվրո։
Այդպիսով, գերհարուստ անդամ ընկերություններին պետք է տրվի ԵՄ ֆինանսավորման առավել արտոնյալ մուտք։
Բիլ Գեյթսը Breakthrough Energy ներդրումային հիմնադրամի հիմնադիրն է։
Անդամների թվում են գերհարուստ անհատներ, ինչպիսիք են Facebook-ի Մարկ Ցուկերբերգը, հեջ-ֆոնդերի հսկա Tiger Management-ի
Ջուլիան Ռոբերտսոնը, Carlyle Group-ի հիմնադիր Դեյվիդ Ռուբենշտեյնը, Ջորջ Սորոսը, Alibaba-ի Ջեք Ման և այլք։
«Կլիմայական տեխնոլոգիաների» շուկան ԵՄ-ի կողմից անընդմեջ ընդլայնվել է։
2019 թվականի փետրվարին Ժունկերն առաջարկեց, որ 2022–2027 թվականներին ԵՄ բյուջեի յուրաքանչյուր
չորրորդ եվրոն հատկացվի կլիմայի փոփոխության մեղմմանը։
Թվում է, որ քաղաքական գործիչները իրենց օրենսդրությամբ ճանապարհ են հարթել խոշոր խաղացողների
«կլիմայական տեխնոլոգիաների» բարձր շահութաբեր շուկայի համար։
Այս ընկերությունները երկու անգամ ավելի մեծ հնարավորություն ունեին հաջողության հասնելու։ Նրանք կարողացան օգտվել ԵՄ սուբսիդիաներից
և իրենց արտադրանքի նկատմամբ առկա բարձր պահանջարկից։
ԵՄ-ն մեծ ճնշում է գործադրում երկրների վրա՝ այս պահանջը բավարարելու համար, քանի որ քամու էներգիան, արևային
էներգիան և էլեկտրական շարժունակությունը ագրեսիվորեն խթանվում են։
«Էկոլոգիական հետք» կամ «ածխածնի հետք» հասկացությունները արտացոլում են այն փաստը, որ CO₂-ն այժմ դարձել է ամեն ինչի չափանիշը։
Պարզ ասած՝ «CO2»-ը դարձել է բաժնետոմսային շուկաներում մի տեսակ նոր արժույթ։
Սկզբից ի վեր ուշադրությունը ամբողջությամբ կենտրոնացած էր CO2-ի կրճատման վրա՝ որպես
գրեթե բոլոր եղանակային խնդիրների միակ պատճառի։
Չկա փոթորիկ առանց նույն վերնագրերի:
Կլիմայի փոփոխությունն է մեղավորը! Մենք պետք է նվազեցնենք CO2 արտանետումները!
Կասկածելի է այն, որ իսկապես ավերիչ ջրհեղեղների և հրդեհների համար այլ պատճառներ անգամ մոտավորապես չեն դիտարկվում։
Ավելի վատն այն է, որ գիտական համայնքի ձայներն ու փորձագետները, որոնք կասկածի տակ են դնում հանրային
պատմությունը, չեն ստանում լրատվամիջոցների ուշադրություն։
Օրինակ, կան անթիվ արտոնագրեր, որոնք ցույց են տալիս, թե որքան հեշտությամբ կարելի է այսօր ստեղծել եղանակային աղետներ։
Շրջակա միջավայրի ոչնչացումը, օրինակ՝ շահութաբեր հումքի արդյունահանման նպատակով անտառների հատումը կամ քամու
կայանների ընդլայնումը, նույնպես հազվադեպ է քննարկվում։
Միակողմանի կենտրոնացումը «կլիմայի փոփոխության» վրա, որը առաջանում է բացառապես CO2-ի պատճառով, գրեթե ամբողջությամբ
անտեսում է լուրջ շրջակա միջավայրի վնասներն ու ավերողներին։
Կլիմայի փոփոխությունն ու շրջակա միջավայրի ոչնչացումը անընդունելի կերպով հավասարեցվում են։
Վերադառնալ քաղաքականությանը. Դոկտոր Օտտմար Էդենհոֆերը նույնպես հաստատում է, որ կլիմայական քաղաքականությունը երբեք չի եղել շրջակա
միջավայրի պաշտպանության մասին, այլ կոշտ տնտեսական շահերի մասին։
Նա Պոտսդամի կլիմայական ազդեցության հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրենն ու գլխավոր տնտեսագետն է։
Պետք է հստակ նշվի, որ մենք փաստացի վերաբաշխում ենք աշխարհի հարստությունը կլիմայական քաղաքականության միջոցով։
Մենք պետք է ազատվենք այն պատրանքից, որ միջազգային կլիմայական քաղաքականությունը բնապահպանական քաղաքականություն է։
Սա գրեթե ոչ մի առնչություն չունի շրջակա միջավայրի քաղաքականության հետ, ինչպիսիք են անտառների հատումը կամ օզոնային անցքը։
Իմ ժամանակավոր եզրակացությունն է:
Այսպիսով, մինչ մեգակորպորացիաներն ու մեգաբիլիոնատերերը պաշտոնապես աջակցում են ավելի մեծ կայունությանը և
«կլիմային», նրանք միևնույն ժամանակ հսկայական շահույթ են ստանում։
3. Կլիմայական դաշինքներից զանգվածային արտագաղթ
Հիմա մենք վերադառնում ենք հենց սկզբին՝ BlackRock and Co.-ի՝ Կլիմայական դաշինքից դուրս գալուն։
Սա առաջ է բերում հարցը՝ ինչո՞ւ հիմա ամենախոշոր ներդրողները հեռանում են «կանաչ
տեխնոլոգիաներից» և դիմում են միջուկային էներգիային։
ԵՎ ինչո՞ւ է ԱՄՆ նախագահ Թրամփը նորից ուզում ամբողջությամբ հենվել հանածո վառելիքների վրա?
Դրանք հանկարծ շրջակա միջավայրի մասին այլևս չեն հոգ տա՞մ։ Կամ երբևէ հոգ չեն տվել՞
Ֆինանսական փորձագետ և վերլուծաբան Էռնստ Վոլֆը ներկայացնում է շատ հասկանալի պատճառ։
. «Նոր մեծ օրակարգը կապված է արհեստական բանականության հետ։»
Եվ հետաքրքիր է, որ այս տարվա Համաշխարհային տնտեսական ֆորումը, Դավոսում կայացած հանդիպումը, ունի «Խելացի
դարաշրջանում համագործակցություն» կարգախոսը, ուստի ամեն ինչ վերաբերում է արհեստական բանականությանը։
Վերջին շրջանում արհեստական բանականության մասին բազմիցս է խոսվել, հատկապես այստեղ՝ Շվեյցարիայում,
Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի բոլոր զեկույցներում։
Եվ այն միշտ ներկայացվում է ոչ թե որպես սպառնալիք, այլ որպես նոր աշխատատեղեր ստեղծող, այնպես որ մենք բոլորս
ընդհանրապես չենք պետք է անհանգստանանք։ Իրականում հակառակն է։
"Այսպիսով, իշխանության մեջ գտնվողները, բնականաբար, մեծ հետաքրքրություն ունեն արհեստական բանականության զարգացմանը
առաջ մղելու մեջ, քանի որ դրանից կարելի է շատ գումար վաստակել։
Նաև հետաքրքիր է նշել, որ ԲլեքՌոքը նոր է դուրս եկել ՄԱԿ-ի «Net Zero» նախաձեռնությունից։
Դա այն պատճառով է, որ ուշադրությունը այլևս կլիմայի փոփոխության վրա չէ, այլ միջուկային էներգիայի վրա։
Քանի որ միջուկային էլեկտրակայանները հնարավոր չէ արագ կառուցել, դրանց շահագործման պատրաստ լինելու համար կպահանջվեն
մի քանի տարի՝ հնարավոր է շատ տարիներ, ուստի այս պահին մենք ստիպված ենք ապավինել հանածո վառելիքներին։
Եվ եթե դուք հենվեք նրանց վրա, ապա չեք կարող հետևել կլիմայական օրակարգին։
Հետաքրքիր է նկատել, որ նրանցից ոչ մեկը երբեք չի ասել, որ CO2 հարկը պետք է չեղարկվի։
Այսպիսով նրանք շարունակելու են անսահմանափակ հարստանալ, և, իհարկե, կտեսնենք, որ Համաշխարհային տնտեսական ֆորումը ինչ-որ
կերպ գաղափարական աջակցություն է ցուցաբերում ամբողջ գործընթացին։
4. Արհեստական բանականության էներգիայի սպառումը և դրա կայունությունը
արհեստական բանականության ընկերություններում արհեստական բանականության կայունությունը թեժ քննարկման առարկա է։
2024 թվականի նոյեմբերի 26-ին Ալ Գորի կայքում հրապարակվեց քննարկման ամփոփագիրը։
Ըստ մեկ գնահատման՝ OpenAI-ի GPT-4-ը ուսուցման համար պահանջել է 50 գիգավատ-ժամ (GWh) էլեկտրաէներգիա՝
մոտավորապես համապատասխանելով փոքր քաղաքի տարեկան սպառմանը։
Քանի որ արհեստական բանականության մոդելները շարունակում են բարելավվել, դրանց համար
անհրաժեշտ են ավելի ու ավելի մեծ տվյալների կենտրոններ։
Ցուկերբերգը ասել է, որ մեկ տվյալների կենտրոն շահագործելու համար կարող է անհրաժեշտ լինել ամբողջ էլեկտրակայանը։
Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը (ՄԷԳ) կանխատեսում է, որ 2022-ից 2026 թվականներին էներգիայի պահանջարկը գրեթե կրկնապատկվի։
Այնուամենայնիվ, կան նաև շատ ավելի խիստ կանխատեսումներ։
Եզրակացությունը նույնպես շատ լուսավորիչ է:
"Անկեղծ ասած, մենք համարում ենք, որ ամպային մատակարարը շատ քիչ հավանական է դանդաղեցնի իր տվյալների
կենտրոնների ընդլայնումը՝ կլիմայական նպատակներին հասնելու համար։"
Վերջիվերջո նրանք կարծում են, որ գտնվում են «թվային աստված» ստեղծելու մրցավազքում, ուստի նրանց համար բավարար արագ չկառուցելու
ռիսկը շատ ավելի մեծ է, քան չափազանց շատ կառուցելու ռիսկը։
Իշխանության մեջ գտնվողների կողմից այլընտրանքային էներգիաներից հրաժարվելու և կուրսի փոփոխության պատճառը հետևյալն է:
Կանաչ էներգիան բավարար չէ համաշխարհային թվային ցանցի և արհեստական բանականության ընդլայնման համար։
Եկեք կրկին ամփոփենք:
1. Սկզբից մարդիկ վախեցան միակողմանի CO2 կլիմայական ահազանգից։
PR ընկերությունները, որոնք ներկայացնում են հարուստ կորպորատիվ լոբբիստների, ինչպիսիք են Ալ Գորը, խթանում են
լրատվամիջոցներում հմուտ կուռքերին, ինչպիսիք են Գրետա Թունբերգը։
Կլիմայական շարժումը ծառայում է որպես քաղաքական գործիչների խոսափող։
2. Քաղաքական գործիչները աննախադեպ արագությամբ օրենքներ են ընդունում CO2 արտանետումները նվազեցնելու համար, ինչը
ստեղծում է պաշտոնական «կանաչ տեխնոլոգիաների» հսկայական շուկա։
Հաղթողները՝ մեգակորպորացիաներ, որոնք դեռ շատ ավելի վաղ «համընկնող» կերպով միլիարդավորներ էին ներդրել հենց այդ տեխնոլոգիաներում։
Նրանք կրկնակի շահողներ են՝ իրենց արտադրանքներով գումար վաստակում են և հարկային միջոցներից սուբսիդիաներ ստանում։
3. Մեծ խաղացողների կեղծ կայունությունը պարզ է դառնում, երբ խոսքը գնում է նրանց «սիրելի
նախագծերի» մասին, ինչպիսիք են արհեստական բանականությունը։
Այնտեղ նշանակություն չունի, որ էներգետիկ պահանջարկը և հաճախ հիշատակվող CO2 արտանետումները անչափ աճում են։
Եկեք մոռանանք հողի մաքրման, հազվագյուտ հողային հանքերի կողմից ջրատարների և հողի աղտոտման և այլն
հետևանքով առաջացած մյուս շրջակա միջավայրի վնասները։
Թվային հեղափոխությունը վտանգելուց խուսափելու համար ցանկացած միջոց արդարացված է։
Կլիմայական դաշինքներ՞ Միայն այնքան ժամանակ, քանի դեռ դրանք ծառայում են ֆինանսական շարկերի շահերին։
4. Ուստի ակնհայտ է, որ ամենաազդեցիկ շրջանակները երբեք իսկապես չեն հոգացել շրջակա միջավայրի պաշտպանության մասին։
Թվային ֆինանսական համակարգի նպատակը «թվային աստված» ստեղծելն է։
Մարդկանց ուշադրությունը շեղվում է կողմնակի հարցերով, օրինակ՝ թե ատոմային էներգիան, հանածո վառելիքները, թե վերականգնվող
էներգիայի աղբյուրները որն է ավելի լավ «կլիմայի» պահպանման համար։
Այնուամենայնիվ, բանավեճը պարզապես անտեսում է ռեսուրսների անբավարարվող հիմնական սպառողներին։
Մեր եզրակացությունն է՝ «կլիմայական շարժումը» փակուղու է բախվում և քաղաքական գործիչների ու խոշոր ֆինանսական կորպորացիաների
կողմից բացառապես իրենց շահերի համար շահագործվում է։
Երբ մարդիկ իրենց ուշադրությունը կենտրոնացնեն Երկրի շահագործման իրական մեղավորների վրա, սա կլինի
վճռական քայլ դեպի իսկական բնապահպանության պաշտպանություն։
Մի՛ թույլ տվեք, որ ձեզ այլևս շահագործեն։ Խնդրում ենք՝ տեղեկացրեք ձեզ առանց կույր կետերի։