2025-жылдын январь айында АКШнын алты ири банкынан кийин дүйнөнүн эң ири каржылык тобу
BlackRock да Net Zero Климат Альянсынан чыгып кетти.
Эң күчтүү борбордук банк, Федералдык резерв системасы же кыскача ФРС, «Жашыл каржы тармагынан» чыгып кетти.
Ошол эле учурда АКШнын жаңы президенти Трамп кайрадан толугу менен ископаемдик отундарга көңүл бурарын жарыялады.
"Биз казып алабыз, жаным, казып алабыз."
Климаттын кескин көрүнүштөрүн эске алып, көптөгөн жаштар «Fridays for Future» жана «Extinction
Rebellion» сыяктуу климаттык кыймылдарга аралашып жатышат.
Ири инвесторлордун чыгып кетиши сиз үчүн бетке чапкан сыяктуу сезилиши керек.
Учурдагы окуяларды жакшыраак түшүнүү үчүн, алды менен климатты коргоо кыймылдарынын пайда болушуна көз чаптыралы.
1. Климат кыймылынын пайда болушу
2006-жылы америкалык саясатчы жана ишкер Ал Гор «Ыңгайсыз чындык» аттуу фильм аркылуу биринчи
жолу дүйнөлүк коомчулуктун алдында маселе көтөрдү.
Бул адамзаттын жаратылышынан келип чыккан глобалдык жылуулук натыйжасында пайда болгон апокалиптикалык сценарийди сүрөттөйт.
Гор — миллионерлердин бири жана АКШ президенти Билл Клинтондун тушунда 45-вице-президент болуп кызмат кылган.
Ал Гор 2008-жылдын июль айында болжогон: «Биздин учурдагы курсубуз толугу менен туруктуу эмес.»
Дүйнө жүзүндөгү илимпоздор бизге климаттык кризистин катастрофалык кесепеттерин алдын алуу үчүн кескин өзгөрүүлөрдү киргизүүгө
мүмкүнчүлүгүбүз он жылдан азыраак убакыт калганын айтышууда.
Жана жоопкерчиликти өзүнө алуунун жалгыз жолу – көйгөйдү түп-тамырынан чечүү, башкача
айтканда, ископаемдик отундарды күйгүзүүнү токтотуу.
Ошондон тартып бардык көңүл CO2 бөлүнүүлөрүн азайтууга, аны бардык жамандыктын тамыры катары караганга бурулду.
Горенин коомчулукту өзүнө тартып алуу үчүн 2009-жылга гана кеткен PR чыгымдары болжол менен 300 миллион долларды түзөт.
Башкалардын арасында, Ал Гор «климат лидерлери» деп аталган адамдарды окуткан уюмдарды негиздеген .
Бул андан соң «Fridays for Future» жана «Extinction Rebellion» сыяктуу кыймылдардын пайда болушуна түрткү болду.
Грета Тунберг, Луиза Нойбауэр жана Александрия Окасио-Кортес сыяктуу кумирлер атайын
илгерилетilip, ири климаттык тармак түзүлдү.
2. Супербайлар үчүн бизнес-модель катары жаңы технологиялар
Коомчулуктун көз карашында, так ушундай Грена Тунберг сыяктуу активисттер медиада натыйжалуу өткөрүлгөн
нааразылык акциялары аркылуу саясатчыларга басым көрсөтүшкөн.
Бирок бул коомдук кабылдоо такпы?
Грета Тунбергдин алгачкы коомдук чыгышынан жыл мурун Дүйнөлүк банк жана Дүйнөлүк экономикалык форум (WEF)
жаңы «климат саясаты» үчүн багытты аныктап коюшкан эле.
Климаттык нааразылыктар башталганга бир нече жыл мурда каржылык алптар да келечектеги инвестициялык фонддорго, көп учурда
баалуулугу жок «климаттык компанияларга» жүздөгөн миллиарддаган доллар салып, өндүрүш кубаттуулуктарын кеңейтүүгө киришишкен.
Бул аларга рыноктун лидери катары өзүн орнотууга жана ири келишимдерге даярданууга мүмкүндүк берди.
Таң калыштуусу, 2018-жылдын август айында Гретанын медиада кеңири чагылдырылган мектептеги биринчи иш
таштоосунан көп узабай эле, саясатчылар чара көрө башташты.
Мисалы, 2018-жылдын 17-октябрында ошол кездеги ЕСтин президенти Юнкер таза энергияга инвестициялык фонд болгон
Breakthrough Energy Europe менен түшүнүшүү меморандумуна кол койгон. Баштапкы капитал: 100 миллион евро.
Ошондуктан супербай мүчө компанияларга Европа Биримдигинин каржылоосуна артыкчылыктуу мүмкүнчүлүк берилиши керек.
Билл Гейтс — Breakthrough Energy инвестициялык фондунун негиздөөчүсү.
Мүчөлөргө Facebook компаниясынын Марк Цукербергдей супербай адамдар, хедж-фонд гиганты Tiger Management компаниясынын Джулиан
Робертсон, Carlyle Group компаниясынын негиздөөчүсү Дэвид Рубенстейн, Джордж Сорос,
Alibaba компаниясынын Жэк Ма жана башкалар кирет.
Климат технологияларынын рыногу Европа Биримдиги тарабынан туруктуу түрдө кеңейтилди.
2019-жылдын февраль айында Жункер 2022–2027-жылдары ЕСтин бюджетинен ар бир төрт евронун бирин
климаттын өзгөрүүсүн азайтууга жумшоону сунуштаган.
Көрүнүп тургандай, саясатчылар өз мыйзамдары аркылуу ири оюнчулардын «климат технологиялары» базары
үчүн өтө кирешелүү мүмкүнчүлүктөрдү ачып беришти.
Бул компаниялардын ийгиликке жетишүү мүмкүнчүлүгү эки эсе жогору болду. Алар Европа Биримдигинин субсидияларынан жана өз
продукцияларына болгон жогорку суроо-талаптан пайдалана алышты.
Евробиримдик өлкөлөргө бул талапты аткарууга катуу басым жасап жатат, анткени шамал энергиясы, күн
энергиясы жана электр кыймылдуулук сыяктуу технологиялар агрессивдүү түрдө илгерилетүүдө.
«Экологиялык изи» же «көмүртек изи» сыяктуу терминдер CO2 эми бардык нерсенин өлчөмү болуп калганын чагылдырат.
Жөнөкөй айтканда, «CO2» фондулук биржаларда жаңы валюта сыяктуу болуп калды.
Башынан эле көңүл толугу менен дээрлик бардык аба ырайы көйгөйлөрүнүн жалгыз себеби катары CO2ду азайтууга бурулган.
Ошол эле баш сөздөрсүз бороон болбойт:
Климаттын өзгөрүүсү күнөөлүү! Биз CO2 бөлүнүштөрүн азайтышыбыз керек!
Шектүү кылган нерсе – чындап эле кыйратуучу суу ташкындары менен өрттөр үчүн башка себептерди бир дагы алыстан карап көрбөшү.
Андан да жаманы, илимий коомчулуктун жана коомдук баяндамага шек келтирген адистердин
үнү медиада чагылдырылууга мүмкүнчүлүгү жок.
Мисалы, азыркы күндө аба ырайынын кырсыктарын канчалык оңой жаратууга болорун көрсөтүп турган сансыз патенттер бар.
Кирешелүү чийки заттарды алуу үчүн токойлорду кыюу же шамал электр станцияларын кеңейтүү
сыяктуу экологиялык бузулуулар да сейрек талкууланат.
CO2 гана себеп болгон «климаттын өзгөрүүсүнө» бир тараптуу көңүл буруу олуттуу экологиялык зыяндарды
жана жок кылуучуларды дээрлик толугу менен эске албайт.
Климаттын өзгөрүүсү менен айлана-чөйрөнүн бузулушу кабыл алынгыс түрдө бирдей көрүлүүдө.
Саясатка кайра кайтып: доктор Оттмар Эденхофер климат саясаты эч качан айлана-чөйрөнү коргоо жөнүндө болбогонун, тескерисинче
катаал экономикалык кызыкчылыктар жөнүндө болгонун да тастыктайт.
Ал Потсдам климаттын таасирин изилдөө институтунун директору жана башкы экономисти:
...ачык айтылышы керек, биз климат саясаты аркылуу дүйнөлүк байлыкты натыйжалуу кайра бөлүштүрүп жатабыз.
Биз эл аралык климат саясаты экологиялык саясат экени тууралуу иллюзиядан арылышыбыз керек.
Бул дээрлик эч кандай тиешеси жок айлана-чөйрөнү коргоо саясатына, мисалы токойлордун
кыйралышы же озон тешиги сыяктуу көйгөйлөргө.
Менин убактылуу жыйынтыгым:
Ошентип, мегакорпорациялар менен мега-миллиардерлер расмий түрдө туруктуулукту жана «климатты» жактап
жатышса да, ошол эле учурда чоң киреше табышууда.
3. Климаттык альянстардан массалык чыгып кетүү
Эми биз эң башына кайтып келебиз – BlackRock жана Co. компанияларынын Климат альянсынан чыгышы.
Бул суроону жаратат: Эмне үчүн эң ири инвесторлор азыр «жашыл технологиялардан» алыстап, ядролук энергияга кайрылып жатышат?
Жана эмнеге АКШ президенти Трамп кайрадан толугу менен ископаемдик отундарга таянып калгысы келет?
Алар бир заматта айлана-чөйрөгө кайдыгер болуп калыштыбы? Же алар эч качан кайдыгер болушкан эмеспи?
Каржылык адис жана аналитик Эрнст Вольф абдан түшүнүктүү себепти келтирет.
"Жаңы ири күн тартиби жасалма интеллектке байланыштуу."
Бул кызыктуу, анткени быйылкы Дүйнөлүк экономикалык форум, Давосто өтүп жаткан жыйын, «Акылдуу доордогу кызматташтык»
деген ураан менен өтүүдө, демек баары жасалма интеллект жөнүндө.
Жана жасалма интеллект жакында кайра-кайра, өзгөчө бул жерде, Швейцарияда, Дүйнөлүк
экономикалык форумдун бардык отчетторунда айтылып келет.
Ал ар дайым коркунучтуу эмес, тескерисинче жаңы жумуш орундарын түзөт деп сүрөттөлөт, ошондуктан биз баарыбыз эч тынчсызданбай
эле койсо болот. Бирок чындыгында абал так тескери.
"Ошондуктан бийликтегилер, табигый түрдө, жасалма интеллектти өнүктүрүүгө чоң кызыгуу
көрсөтүшөт, анткени андан көп акча табууга болот."
Ошондой эле белгилей кетүүчү жагдай, BlackRock жакында Бириккен Улуттар Уюмунун Net Zero демилгесинен чыгып кетти.
Бул анткени көңүл эми климаттын өзгөрүүсүнө эмес, ядролук энергияга бурулду.
Жана ядролук электр станцияларын тез курууга болбогондуктан, аларды пайдаланууга даярдоо бир нече жыл –
балким көп жыл – талап кылынат, ошондуктан азырынча биз ископаемое отунга таянышыбыз керек.
Эгер аларга таянсаң, климаттык күн тартибине карманып кала албайсың.
Кызыгы, алардын эч бири CO2 салыгын жоюу керек деп айткан эмес.
Ошентип, алар чектөөсүз байып беришет, жана биз, албетте, Дүйнөлүк экономикалык форум (WEF) бул нерсенин баарына
кандайдыр бир идеологиялык колдоо көрсөтүп жатканын көрөбүз.
4. Жасалма интеллект үчүн энергия керектөө жана анын туруктуулугу
ЖИ компанияларында жасалма интеллекттин туруктуулугу кызуу талкуунун темасы болуп жатат.
2024-жылдын 26-ноябрында талкуунун кыскача мазмунун камтыган макала Эл Гордун веб-сайтында жарыяланды.
Бир баага караганда, OpenAIдин GPT-4 окутуу үчүн 50 гигаватт-саат (ГВт·саат) электр энергиясын талап кылган – бул
болжол менен чакан шаардын жылдык керектөөсүнө барабар.
[…] ЖИ моделдери өркүндөп бараткан сайын, аларга бара-бара чоңураак маалымат борборлору керек болууда.
Цукерберг бир гана маалымат борборун иштетүү үчүн бүтүндөй электр станциясы керек болушу мүмкүн экенин айтты.
Эл аралык энергетика агенттиги (IEA) 2022-жылдан 2026-жылга чейин энергияга болгон суроо-талап дээрлик эки эсеге өсөт деп күтөт.
Бирок андан да кыйла катаал болжолдор да бар.
Жыйынтык да абдан түшүндүрмө:
"Чындыгында, биз булут провайдери климаттык максаттарга жетүү үчүн маалымат борборлорунун кеңейишин
жайлатат дегенге өтө эле аз ыктымал деп эсептейбиз."
Айтор, алар «санариптик кудайды» ойлоп табуу жарышында экенине ишенишет – ошондуктан алар үчүн жетиштүү ылдам кура албай калуу
тобокелдиги ашыкча куруп салуу тобокелдигинен алда канча оор.
Ошондуктан бийликтегилердин альтернативдүү энергия булактарынан баш тартуусунун себеби төмөнкүдөй:
Жашыл энергия глобалды санариптик тармакты кеңейтүү жана жасалма интеллект үчүн жетишсиз.
Келгиле дагы бир жолу кыскача жыйынтыктап көрөлү:
1. Башынан эле адамдар бир тараптуу CO2 климаттык тревогасынан коркушту.
Ал Гор сыяктуу бай корпоративдик лоббисттерди өкүлдөгөн PR-фирмалар Грета Тунберг сыяктуу
медиада мыкты чыгыш кылган кумирлерди илгерилетишет.
Климат кыймылы саясаттагы элдин үнү болуп саналат.
2. Саясатчылар CO2 эмиссиясын азайтууга багытталган мыйзамдарды абдан ылдам кабыл алып жатышат, бул
расмий «жашыл технологиялар» үчүн чоң базарды түзүүдө.
Жеңүүчүлөр: ал мурда эле так ошол технологияларга миллиарддаган доллар «кокустан» инвестиция салып койгон мегакорпорациялар.
Алар эки жолу утушат: алар өз продукциялары менен акча табашат жана салык органдарынан субсидия алышат.
3. Эң ири оюнчулардын жасалма туруктуулугу алардын «сүйүктүү долбоорлору», мисалы жасалма
интеллект, тууралуу сөз болгондо ачык көрүнөт.
Ал жерде энергияга болгон муктаждыктар жана көп айтылып жүргөн CO2 эмиссиялары өлчөнгүс деңгээлде өсүп жатканы маанилүү эмес.
Жерди тазалоодон, сейрек кездешүүчү металл кендеринин сууларды жана топуракты булганышынан
келип чыккан башка экологиялык зыяндарды унуталы.
Санариптик революцияны коркунучка салбоо үчүн зарыл болгон бардык ыкмалар акталат.
Климаттык альянстарбы? Алар каржылык акулалардын кызыкчылыктарына кызмат кылганда гана.
4. Ошондуктан эң таасирдүү чөйрөлөр чындыгында эч качан айлана-чөйрөнү коргоого чындап кам көрүшкөн эмес.
Санариптик каржы комплексинин максаты — «санариптик кудайды» жаратуу.
Адамдардын көңүлү климатты сактоо үчүн ядролук энергетика, ископаемдик отундар же кайра жаралуучу энергиялар
кайсысы жакшы деген сыяктуу кошумча маселелерге бурулуп жатат.
Бирок талкууда ресурстардын тойгус негизги керектөөчүлөрү жөн гана эске алынбай жатат.
Биздин жыйынтык: «Климат кыймылы» тупикке кептелип, саясатчылар менен ири каржылык корпорациялар тарабынан өз
кызыкчылыктары үчүн гана кыянаттык менен пайдаланылууда.
Адамдар Жерди ашыкча пайдалануунун чыныгы күнөөкөрлөрүнө көңүл бурушса, бул чыныгы
экологиялык коргоону камсыз кылууга чечүүчү кадам болот.
Андан ары пайдаланылып калбоо үчүн, эч кандай чектөөсүз маалымат алыңыз!