Na sanza ya yambo 2025, nsima ya ba banques motoba ya minene ya Amerika, BlackRock, groupe ya finance ya monene koleka
na mokili mobimba, elongwe mpe na Net Zero Climate Alliance.
Banki monene ya makasi koleka, Federal Reserve, to na mokuse FED, elongwe na Green Finance Network.
Na tango yango moko, Président ya sika ya Amerika, Trump, asakolaki ete akozongela lisusu kotya
makanisi na ye nyonso na makala, petrole mpe gaz.
Tokobeta, bebe, tokobeta.
Na ntina ya makambo ya mopɛpɛ ya makasi, bilenge ebele bazali kokɔta na mangomba ya botɛmɛli mpo na klima
lokola Fridays for Future mpe Extinction Rebellion.
Kolongwa ya ba investisseurs ya minene esengeli ezala lokola libaku na elongi mpo na bino.
Mpo na kososola malamu makambo ya lelo, tótalela liboso ndenge bituluku ya kobatela klima ebimaki.
1. Bobimi ya mouvement ya climat
Na mobu 2006, politicien mpe entrepreneur ya Amerika Al Gore amonisaki bato ya mokili mobimba mpo na
mbala ya liboso filme na ye "An Inconvenient Truth".
Oyo ezali komonisa esika ya nsomo oyo ekoya mpo na bobebisi ya mokili oyo bato moko babimisi.
Gore azali multimillionaire mpe asalaki lokola Vice-Président ya 45 ya Etats-Unis na nse ya Président Bill Clinton.
Al Gore alobaki na sanza ya nsambo 2008: "Nzela oyo tozali kolanda sikoyo ekoki kokoba te."
Bato ya siansi na mokili mobimba bayebisi biso ete tokoki kozala na mbula na nse ya zomi oyo etikali, na kati na yango
tokoki naino kozwa libaku ya kosala mbongwana ya monene mpo na kopekisa makama ya nsomo ya crise ya climat.
Mpe nzela se moko ya komizwela mokumba ezali ya kolongola likambo na mosisa na yango,
elingi koloba kotumba biloko ya mafuta ya mabele.
Banda wana, likebi nyonso etalaki kaka kokitisa bopanzani ya CO2 lokola ebandeli ya mabe nyonso.
Bafandi bakanisi ete mbongo oyo Gore abimisaki mpo na kosala publisite mpo na kolonga makanisi ya
bato ezalaki dolare milio 300 kaka mpo na mobu 2009.
Na kati ya misusu, Al Gore asalaki ba organisations oyo eteyaki bato oyo babengami "bakambi ya climat" .
Yango nde ebimisaki mangomba lokola Fridays for Future mpe Extinction Rebellion.
Ba idoles lokola Greta Thunberg, Luisa Neubauer mpe Alexandria Ocasio-Cortez bapesamaki lokumu mingi
mpenza mpe réseau moko monene ya climat esalemaki.
2. Ba technologies ya sika lokola lolenge ya mombongo mpo na bato oyo bazali na bozwi koleka.
Na makanisi ya bato mingi, ezalaki mpenza bato ya bitumba lokola Greta Thunberg nde batiaki politicien-s
pression na nzela ya botomboki oyo ebendaki likebi ya media.
Kasi, makanisi oyo ya bato ezali ya solo?
Mibu liboso ete Greta Thunberg abima na miso ya bato mpo na mbala ya liboso, Banki ya Mokili mpe WEF bazalaki
déjà kobongisa nzela mpo na "politiki ya sika ya climat".
Mibu mingi liboso ete botɛmɛli mpo na klima ebanda, ba géants ya misolo babandaki kotia ba nkama ya bamiliare na ba fonds ya
investissement ya lobi, na ba "compagnies ya klima" oyo mbala mingi ezangaki motuya, mpe na kokolisa makoki ya kobimisa biloko.
Yango epesaki bango nzela ya kokoma bakambi ya zando mpe komitiya na esika ya malamu mpo na kozwa ba contrats ya minene.
Na kokamwa, mwa moke sima ya elakiseli ya liboso ya Greta oyo eyebanaki mingi na media na grève na ye ya kelasi na
sanza ya mwambe 2018, bato ya politiki babandaki kosala likambo.
Na ndakisa, na mokolo ya 17 sanza ya zomi 2018, Mokonzi ya Lisanga ya Mpoto na ntango wana, Juncker, atyaki sinyatire na
mokanda ya boyokani na fond ya investissement mpo na énergie ya pɛto, Breakthrough Energy Europe.
Paké ya ebandeli: bamilio nkama moko ya ba euros.
Na yango, esengeli kopesa na ba kompani oyo ezali na bomengo koleka nzela ya liboso mpo na kozwa misolo ya Lisanga ya Mpoto.
Bill Gates azali mobandisi ya caisse ya investissement Breakthrough Energy.
Ba membres na yango ezali bato ya bozwi monene lokola Mark Zuckerberg ya Facebook, Julian Robertson ya kompani monene ya
placement ya mbongo Tiger Management, David Rubenstein, mobandisi ya Carlyle Group, George Soros, Jack Ma ya Alibaba mpe basusu.
Zando ya "teknoloji ya klima" ekomaki monene malembe malembe na nzela ya Lisanga ya Mpoto.
Na sanza ya mibale 2019, Juncker apesaki likanisi ya kobimisa euro moko na kati ya minei ya budget ya Lisanga ya Mpoto mpo na
kokitisa makama ya mbongwana ya klima, kati na mobu 2022 na 2027.
Emonani ete bato ya politiki, na nzela ya mibeko na bango, bafungoli nzela mpo na zando oyo ezali na matomba
mingi mpo na "ba technologies ya climat" ya bato ya minene.
Ba kompani oyo bazalaki na likoki ya kolonga mbala mibale. Bakokaki kozwa matomba na lisungi ya mbongo ya
Lisanga ya Mpoto mpe na bosengi monene ya biloko na bango.
Union Européenne ezali kotia pression makasi na bikolo mpo bákokisa esɛngɔ oyo, mpamba te bazali
kolendisa na makasi ba technologies lokola énergie ya mopɛpɛ, énergie ya moi mpe e-mobilité.
Maloba lokola "bilembo ya ekoloji" to "bilembo ya carbone" emonisaka ete CO2 ekomi sikoyo elembo ya biloko nyonso.
Na mokuse, "CO2" ekomi lokola mbongo ya sika na ba marchés boursiers.
Banda na ebandeli, likebi ezalaki kaka na kokitisa CO2 lokola ntina moko ya pene na mikakatano nyonso ya klima.
Mbula ya makasi ezangi te mitó ya makambo ya ndenge moko:
Mbongwana ya klima nde ntina! Tosengeli kokitisa bopanzani ya CO2!
Oyo ezali kotinda moto na ntembe ezali ete bazali ata kokanisa te bantina mosusu mpo na
mpela mpe mɔ́tɔ oyo ezali kobebisa makasi mpenza.
Mpe likambo ya mabe koleka, bato ya siansi mpe bato ya mayele oyo batunaka masolo oyo bapanzi-nsango
balobelaka, bazwaka ata libaku moko te ya komonana na media.
Na ndakisa, ezali na ba brevets ebele oyo emonisaka ndenge nini ezalaka pete mpo na kosala makama ya mopɛpɛ na mikolo oyo.
Bobebisi ya zinga zinga, lokola kokata zamba mpo na kobimisa biloko ya motuya to mpe bokoli ya
ba fermes ya mopɛpɛ, elobelamaka mpe mingi te.
Kotalela kaka "mbongwana ya klima" oyo CO2 nde epesaka yango mobimba, ezali pene na
kobosana mabe ya monene mpe babebisi ya zinga zinga.
Kobongwana ya klima mpe kobebisama ya biloko ya mokili ezali kokokanisama na ndenge oyo endimami te.
Kozonga na politiki: Dr Ottmar Edenhofer andimi mpe ete politiki ya klima ezalaki ata mokolo moko te mpo na kobatela
environnema, kasi nde mpo na matomba ya makasi ya nkita.
Azali Mokambi mpe Moteyi-nkolo ya nkita ya Institut ya Potsdam mpo na Bolukiluki na likolo ya bopusi ya mbongwana ya klima:
...esengeli koloba polele ete tozali mpenza kokabola lisusu bozwi ya mokili mobimba na nzela ya politiki ya klima.
Tosengeli kolongola na makanisi na biso likanisi ya lokuta ete politiki ya mokili mobimba mpo
na klima ezali politiki ya kobatela zinga zinga.
Likambo oyo ezali pene na boyokani te na politiki ya kobatela biloko ya mokili, na
mikakatano lokola kokata zamba to libulu ya ozone.
Conclusion na ngai ya mwa ntango:
Bongo, na ntango oyo ba kompani ya minene mpenza mpe bato ya bamiliare bazali kosenga na nkombo ya Leta
ete bato bábatela mabele mpe "climat," na ngonga moko bazali mpe kosala matabisi ya minene.
3. Boleki ebele ya bikolo na masanga ya klima
Sikawa tozongi na ebandeli mpenza – kolongwa ya BlackRock na baninga na ye na Lisanga ya Climat.
Yango etomboli motuna: PONA NINI ba investisseurs ya minene sikoyo bazali komitiya mosika na "ba
technologies vertes" mpe bazali komitika na nguya ya nucléaire?
Mpe PONA NINI Prezida ya Amerika Trump alingi kozongela lisusu kotyela mafuta ya mabele motema mobimba?
Boye na mbala moko bakomi komibanzabanza te mpo na environnement? To banda kala bazalaki komibanzabanza te?
Moto ya mayele na makambo ya mbongo mpe motali makambo, Ernst Wolff, apesi ntina oyo ezali pete mpo na kokanga ntina.
"Programɛ monene ya sika etali mayele ya kosala."
Mpe ezali likambo ya kosepelisa, po Forum Économique Mondial ya mobu oyo, likita na Davos, ezali na motó ya likambo "Bósalisi na
Eleko ya Bwania", yango wana ezali nyonso etali bwania ya kosala.
Mpe mayele ya kosala (intelligence artificielle) balobelaki yango mbala na mbala na mikolo oyo, mingi mpenza awa na
Suisse, na ba rapports nionso ya Forum Économique Mondial.
Mpe balobaka ntango nyonso ete ezali likambo ya kobangisa te, kasi nde ete ezali kofungola misala ya sika,
yango wana biso nyonso tosengeli komitungisa ata moke te. Kasi ezali nde mpenza ekeseni na yango.
Bongo, solo, bato ya bokonzi bazali na mposa makasi ya kotinda makambo liboso na mayele ya kosala (intelligence artificielle)
mpo ete mbongo ebele ezali ya kozwa na kati na yango.
Eza mpe likambo ya kosepelisa koyeba ete BlackRock auti kaka kolongwa na mwango Net Zero na Nations Unies.
Yango ezali mpo ete likebi ezali lisusu te na mbongwana ya klima, kasi na nguya ya nikleyere.
Mpe lokola ba centrales nucléaires etongamaka noki te, ekosenga bambula ebele – mbala mosusu ata bambula mingi –
liboso ete esalela, yango wana esengeli mpo na sikoyo tósalela naino ba combustibles fossiles.
Mpe soki otieli bango motema, okoki te kolanda programɛ ya climat.
Eza likambo ya kosepelisa komona ete moko te na bango alobaki ata mokolo moko ete mpako ya CO2 esengeli kolongolama.
Bongo bakokoba komikumisa kozanga ndelo, mpe ya solo, tokomona ndenge WEF, na lolenge moko, epesaka
lisungi ya makanisi mpo na likambo yango mobimba.
4. Bosaleli ya nguya mpo na mayele ya kosala mpe bokobi na yango
Na kati ya ba kompanyi ya AI, bokasi ya intelligence artificielle ezali likambo ya debat ya makasi.
Na mokolo ya 26 sanza ya zomi na moko 2024, mokanda moko oyo ezali kolobela na mokuse masolo
esalemaki ebimisamaki na site internet ya Al Gore.
Kolanda na motango moko, GPT-4 ya OpenAI esengelaki na 50 gigawatt-heure (GWh) ya kura mpo na koyekola – oyo
ekokani pene na kura oyo engumba moke esalelaka na mobu mobimba.
Ndenge ba modèles ya AI ezali kokoba kokoma malamu, esengaka ba centres de données oyo ezali se kokoma minene koleka.
Zuckerberg alobaki ete ekoki kosenga centrale électrique mobimba mpo na kosala centre de données moko.
Agence Internationale de l'Énergie (AIE) elingi kokanisa ete bosenga ya énergie ekokoma
pene na mbala mibale kati na 2022 na 2026.
Kasi, ezali mpe na bamanyisi oyo eleki makasi.
Nsuka mpe ezali na pole mingi:
Mpo na koloba solo, tokanisi ete ezali na likoki moke mpenza ete mopesi ya ba services ya cloud akitisa lombango ya bokoli ya
ba centres de données na ye mpo na kokokisa mikano ya climat.
Na suka ya nyonso, bango bakanisaka ete bazali na momekano ya kokela "nzambe ya numériki" – mpe na yango, mpo na bango,
likama ya kotonga te noki eleki mosika likama ya kotonga mingi.
Ntina oyo bato ya bokonzi babongoli makanisi mpe batiki kosalela ba énergies alternatives ezali boye:
Energie ya vert ekoki te mpo na bokoli ya réseau numérique ya mokili mobimba mpe ya intelligence artificielle.
Tózongela lisusu na mokuse:
1. Banda na ebandeli, bato babangaki na likebisi ya mopɛpɛ moko etali CO2 mpe klima.
Ba firmes ya PR oyo ezali komonisa ba lobbyistes ya minene ya ba entreprises lokola Al Gore, bazali kotombola ba
idoles oyo bayebi kosalela media malamu lokola Greta Thunberg.
Mouvement ya climat ezali lokola monoko ya bato na politiki.
2. Bato ya politiki bazali kobimisa mibeko mpo na kokitisa bopanzani ya CO2 na lombangu oyo emonanaka te, mpe yango ezali
kosala zando monene mpo na "ba technologies vertes" ya leta.
Balongi: ba kompani ya minene oyo, liboso mpenza, "na likama" esalaki investissement ya
ba milliards kaka na ba technologies wana.
Bazwi matomba mbala mibale: bazwaka mbongo na biloko na bango mpe lisusu bazwaka lisungi kouta na mbongo ya mpako.
3. Bokangami ya lokuta ya ba acteurs ya minene emonanaka polele ntango etali "ba projets na
bango ya bolingo" lokola intelligence artificielle.
Kuna, ezali na tina te ete bamposa ya énergie mpe ba émissions ya CO2 oyo balobelaka mingi ezali komata makasi mpenza.
Tóbosana mabe mosusu na zinga zinga oyo eutaka na kokata zamba, kobebisa mayi mpe mabele na ba
mines ya mabanga ya ntalo, mpe bongo na bongo.
Nzela nyonso esengeli ezali ya malamu mpo na kobatela révolution numérique.
Boyokani mpo na klima? Kaka soki ezali kosalisa matomba ya ba nkɔ́li ya misolo.
4. Yango wana, emonani polele ete bituluku oyo bizalaki na bopusi mingi, na solo, bizalaki ata mokolo
moko te komitungisa mpo na kobatela biloko ya mokili.
Mokano ya complexe financier numérique ezali ya kokela "nzambe numérique".
Bato bazali kobungisama na makambo ya pembeni, lokola koyeba soki nguya ya nikleyere, mafuta ya mabele to nguya ya sika
oyo ezongaka ezali malamu koleka mpo na kobatela "climat".
Kasi, débat yango etalelaka te bato oyo balyaka biloko ya mokili koleka mpe bazangi nsomo.
Conclusion na biso: Mouvement ya climat ezali kokoma na nzela ya suka mpe ezali kosalelama mabe na bato ya politiki mpe na ba
kompani ya minene ya mbongo kaka mpo na matomba na bango moko.
Soki bato batié makanisi na bango na bato ya solo oyo bazali na ngambo na ndenge ya kobebisa mabele koleka ndelo, yango
ekozala etamboli ya monene mpo na kobatela mabele na bosolo.
Mpo bákosa yo lisusu te, yeba makambo malamu kozanga kozipa miso!