2025 оны нэгдүгээр сард АНУ-ын хамгийн том зургаан банкны жишгээр дэлхийн хамгийн том санхүүгийн
групп BlackRock ч Net Zero Climate Alliance-аас гарчээ.
Хамгийн хүчирхэг төв банк болох Холбооны нөөцийн систем буюу товчоор ФРС нь "Ногоон санхүүгийн сүлжээ"-ээс гарлаа.
Үүний зэрэгцээ шинэ АНУ-ын Ерөнхийлөгч Трамп дахин бүх анхаарлаа чулуужсан түлшэнд төвлөрүүлэхээ зарлалаа.
"Бид өрөмдөнө, хүүхээ, өрөмдөнө."
Хэт хүчтэй цаг уурын үзэгдлүүдийн улмаас олон залуучууд «Fridays for Future» болон «Extinction
Rebellion» зэрэг уур амьсгалын хөдөлгөөнүүдэд нэгдэж байна.
Томоохон хөрөнгө оруулагчдын татан гаргалт танд нүүр рүү цохисон мэт санагдах ёстой.
Одоогийн үйл явдлыг илүү сайн ойлгохын тулд эхлээд уур амьсгалыг хамгаалах хөдөлгөөнүүдийн үүсэлтийг авч үзье.
1. Уур амьсгалын хөдөлгөөний үүсэл
2006 онд Америкийн улс төрч, бизнесмэн Ал Гор "An Inconvenient Truth" киноныхоо тусламжтайгаар
дэлхийн олон нийтэд анх удаа хандан, асуудлыг тавьсан.
Энэ нь хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй дэлхийн дулааралтай холбоотой сүйрлийн нөхцөл байдлыг дүрсэлж байна.
Горе нь хэдэн сая долларын хөрөнгөтэй хүн бөгөөд Ерөнхийлөгч Билл Клинтоны үед АНУ-ын 45 дахь дэд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байв.
Ал Гор 2008 оны долдугаар сард таамагласан: "Манай одоогийн замнал бүрэн тогтворгүй байна."
Дэлхий даяар эрдэмтэд бидэнд уур амьсгалын хямралын сүйрлийн үр дагаврыг зогсоохын тулд эрс өөрчлөлт хийх боломжтой
арван жилээс бага хугацаа үлдсэн байж магадгүй гэж хэлж байна.
Мөн хариуцлага хүлээх цорын ганц арга бол асуудлыг үндсээр нь шийдэх, өөрөөр хэлбэл
фоссил түлшийг шатаах явдлыг зогсоох явдал юм.
Тэр цагаас хойш бүх анхаарал бүх муугийн үндэс гэж үзэгддэг CO2 ялгарлыг бууруулахад төвлөрсөн.
Гор ард олонтой эвлэрэхийн тулд зөвхөн 2009 онд зарцуулсан PR зардлыг нь 300 сая ам.доллар гэж тооцоолж байна.
Бусадтай хамт Ал Гор "уур амьсгалын удирдагчид" гэж нэрлэгддэг хүмүүсийг сургадаг байгууллагуудыг байгуулсан .
Үүний үр дүнд «Fridays for Future» болон «Extinction Rebellion» зэрэг хөдөлгөөнүүд үүсэв.
Грета Тунберг, Луиза Нойбауэр, Александриа Окасио-Кортез зэрэг шүтээнүүдийг онцлон
сурталчилж, томоохон уур амьсгалын сүлжээг байгуулсан.
2. Супер баян хүмүүст зориулсан бизнесийн загвар болгон шинэ технологиуд
Олон нийтийн дунд яг л Грета Тунберг шиг идэвхтнүүд хэвлэл мэдээллийн үр дүнтэй эсэргүүцлийн арга
хэмжээгээр улс төрчдөд дарамт үзүүлсэн гэж үздэг.
Гэхдээ олон нийтийн энэ ойлголт үнэн зөв үү?
Грета Тунбергийн анхны олон нийтийн өмнө гарснаас жилийн өмнө Дэлхийн банк болон Дэлхийн эдийн засгийн форум аль хэдийн
шинэ "уур амьсгалын бодлого"-ын чиг хандлагыг тодорхойлж байв.
Цаг уурын эсэргүүцлийн жагсаал эхлэхээс хэдэн жилийн өмнө санхүүгийн аварга компаниуд ирээдүйн хөрөнгө оруулалтын сангуудад,
ихэвчлэн үнэ цэнэгүй "цаг уурын компаниуд"-д хэдэн зуун тэрбумыг хөрөнгө оруулж, үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаа тэлж эхэлсэн.
Энэ нь тэдэнд зах зээлийн тэргүүлэгч болж, томоохон хэлцлүүдэд өөрсдийгөө байршуулах боломж олгосон.
Гайхмаар нь, 2018 оны наймдугаар сард Гретагийн анхны, хэвлэл мэдээллийн хувьд үр дүнтэй сургуулийн ажил хаялт дээр
гарснаас хойш удалгүй улс төрчид арга хэмжээ авч эхэлсэн.
Жишээлбэл, 2018 оны 10 дугаар сарын 17-нд тухайн үеийн Европын Холбооны Ерөнхийлөгч Юнкер цэвэр эрчим хүчний хөрөнгө
оруулалтын сан болох Breakthrough Energy Europe-тай ойлголцлын санамж бичигт гарын үсэг зурсан. Эхлэх хөрөнгө: 100 сая евро.
Иймээс супер баян гишүүн компаниудад Европын холбооны санхүүжилтэд давуу эрхийн хүртээмж олгох ёстой.
Билл Гейтс бол Breakthrough Energy хөрөнгө оруулалтын сангийн үүсгэн байгуулагч юм.
Гишүүдэд Facebook-ийн Марк Цукерберг, хэдж сангийн аварга Tiger Management-ийн Жулиан Робертсон, Carlyle Group-ийн
үүсгэн байгуулагч Дэвид Рубенстейн, Жорж Сорос, Alibaba-гийн Жэк Ма болон бусад супер баян хүмүүс багтдаг.
Уур амьсгалын технологийн зах зээлийг Европын Холбоо тасралтгүй өргөжүүлсээр ирсэн.
2019 оны хоёрдугаар сард Жункер 2022–2027 онд Европын холбооны төсвийн дөрөв дэх евро бүрийг уур амьсгалын
өөрчлөлтөөс сэргийлэхэд зарцуулах саналыг дэвшүүлсэн.
Улс төрчид хууль тогтоомжоороо гол тоглогчдын "уур амьсгалын технологи" зах зээлийг
өндөр ашигтай болгох замыг нээж өгсөн бололтой.
Эдгээр компаниуд амжилтанд хүрэх магадлал нь хоёр дахин өндөр байсан. Тэд Европын холбооны татаас болон бүтээгдэхүүнүүдийнхээ
өндөр эрэлтээс ашиг хүртэх боломжтой байсан.
Европын Холбоо салхин эрчим хүч, нарны эрчим хүч, цахим хөдөлгөөн зэрэг технологиудыг эрчимтэй сурталчилж байгаа тул улс орнуудад
энэ шаардлагыг биелүүлэхийн тулд асар их дарамт үзүүлж байна.
«Экологийн хөлийн мөр» эсвэл «нүүрстөрөгчийн хөлийн мөр» гэх мэт нэр томьёо CO₂ нь одоо
бүхний хэмжүүр болсон гэдгийг харуулж байна.
Энгийнээр хэлэхэд, "CO2" нь хөрөнгийн биржүүд дээр шинэ төрлийн валют болжээ.
Эхнээсээ анхаарал нь бараг бүх цаг агаарын асуудлын цорын ганц шалтгаан гэж үзэгддэг CO2-ыг бууруулахад бүрэн төвлөрсөн.
Ижил гарчиггүй шуурга гэж үгүй:
Цаг уурын өөрчлөлт буруутай! Бид CO2 ялгарлыг бууруулах ёстой!
Хүнийг эргэлзээтэй болгодог нь үнэхээр сүйрлийн хэмжээний үер, гал түймэрийн шалтгааныг бусад
хүчин зүйлсээр огтхон ч авч үзэхгүй байгаа явдал юм.
Илүү ноцтой нь, шинжлэх ухааны олон нийтийн дуу хоолой болон олон нийтийн өгүүлэмжийг эргэлзэж буй мэргэжилтнүүдэд
хэвлэл мэдээллийн сувгаар мэдээлэл цацах ямар ч боломж байхгүй.
Жишээлбэл, өнөө үед цаг агаарын гамшгийг хэрхэн амархан үүсгэж болохыг харуулсан тоо томшгүй олон патент байдаг.
Ашигтай түүхий эд олборлох зорилгоор ой модыг тайрах эсвэл салхин цахилгаан станцуудыг өргөтгөх
зэрэг байгаль орчны сүйтгэл нь мөн ховорхон яригддаг.
Зөвхөн CO₂-оор үүсдэг "уур амьсгалын өөрчлөлт"-д нэг талыг барьсан анхаарал нь ноцтой байгаль орчны
хохирол, сүйтгэгчдийг бараг бүрэн үл тоомсорлодог.
Цаг уурын өөрчлөлт болон байгаль орчны сүйтгэлийг хүлээн зөвшөөршгүй байдлаар тэнцүүлж байна.
Улс төр рүү буцах: Доктор Оттмар Эденхофер бас дэлхийн уур амьсгалын бодлого хэзээ ч байгаль орчныг
хамгаалах тухай байгаагүй, харин хатуу эдийн засгийн ашиг сонирхолд чиглэсэн гэдгийг баталж байна.
Тэр нь Потсдамын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөллийн судалгааны институтын захирал бөгөөд ахлах эдийн засагч юм:
"...бид уур амьсгалын бодлогоор дамжуулан дэлхийн баялгийг үр дүнтэйгээр дахин хуваарилж байгаагаа тодорхой зааж өгөх ёстой."
Бид олон улсын уур амьсгалын бодлого нь байгаль орчны бодлого мөн гэсэн төөрөгдлөөсөө ангижирч үзмээр байна.
Энэ нь ой модны усталт эсвэл озоны нүх зэрэг байгаль орчны бодлоготой бараг ямар ч хамаагүй.
Миний түр дүгнэлт:
Иймээс томоохон корпорациуд болон тэрбумтнууд албан ёсоор илүү тогтвортой байдал болон "уур амьсгалын
төлөө" дуугардаг ч зэрэгцэн асар их ашиг олж байна.
3. Уур амьсгалын эвсэлүүдээс олноор гарах
Одоо бид яг эхнээсээ эхэлнэ – Блэкрөк болон түншүүдийн Уур амьсгалын эвсэлээс гарах тухай.
Энэ нь дараах асуултыг төрүүлж байна: ЯАГААД хамгийн том хөрөнгө оруулагчид одоо "ногоон технологи"-оос
зайгаа барьж, цөмийн эрчим хүч рүү ханддаг болсон бэ?
Мөн яагаад АНУ-ын Ерөнхийлөгч Трамп дахин бүрэн хэмжээгээр чулуужсан түлшэнд найдахыг хүсэж байна вэ?
Тэд гэнэт байгаль орчинд санаа зовохоо больчихсон юм болов уу? Эсвэл хэзээ ч санаа зовж байгаагүй юм болов уу?
Санхүүгийн мэргэжилтэн, шинжээч Эрнст Вольф маш ойлгомжтой шалтгааныг тайлбарлаж байна.
"Шинэ гол хөтөлбөр нь хиймэл оюун ухаантай холбоотой."
Мөн энэ нь сонирхолтой, учир нь энэ жилийн Дэлхийн эдийн засгийн форум, Давос дахь хурал нь "Ухаалаг эринд хамтын
ажиллагаа" уриатай бөгөөд бүх зүйл хиймэл оюун ухааны тухай юм.
Сүүлийн үед ялангуяа энд Швейцарьт Дэлхийн эдийн засгийн форумын бүх тайланд хиймэл оюун ухааныг олонтаа дурдсан.
Мөн үүнийг үргэлж аюул заналхийлэлгүй гэж тайлбарладаг, харин шинэ ажлын байр бий болгодог гэж үздэг тул бид бүгд огт
санаа зовох шаардлагагүй. Гэвч үнэндээ яг эсрэгээр нь болдог.
Тэгэхээр мэдээж эрх мэдэлтэй хүмүүс хиймэл оюун ухааныг урагшлуулж хөгжүүлэхэд ихээхэн сонирхолтой
байдаг, учир нь үүнээс их хэмжээний мөнгө олох боломжтой.
Мөн сонирхолтой нь, Блэкрөк саяхан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Net Zero санаачилгаас гарсан байна.
Учир нь анхаарал уур амьсгалын өөрчлөлтөд бус, харин цөмийн эрчим хүч рүү шилжсэн.
Мөн цөмийн цахилгаан станцуудыг хурдан барьж чадахгүй тул ашиглалтад ороход хэдэн жил, магадгүй олон жил шаардагдана,
тиймээс одоогоор бид фоссил түлшэнд найдах хэрэгтэй.
Хэрвээ та тэдэнд найдаж байгаа бол уур амьсгалын хөтөлбөрт баримталж чадахгүй.
Сонирхолтой нь, тэдгээрийн хэн нь ч CO2 татварыг цуцлах ёстой гэж хэзээ ч хэлж байгаагүй.
Тэгэхээр тэд ямар ч хязгааргүйгээр өөрсдийгөө баяжуулахыг үргэлжлүүлэх бөгөөд бид мэдээж Дэлхийн эдийн засгийн форум энэ
бүхэнд яаж ч юм идеологийн дэмжлэг үзүүлж байгааг харах болно.
4. Хиймэл оюун ухааны эрчим хүчний хэрэглээ ба тогтвортой байдал
Хиймэл оюун ухааны компаниудын дунд хиймэл оюун ухааны тогтвортой байдал нь ширүүн маргаан дагуулж байна.
2024 оны 11-р сарын 26-нд хэлэлцүүлгийн хураангуйг агуулсан өгүүлэл Ал Горын вэбсайт дээр нийтлэгдсэн.
Нэг тооцооллын дагуу OpenAI-ийн GPT-4 сургахад 50 гигаватт-цаг (GWh) цахилгаан эрчим хүч шаардлагатай
байсан нь жижиг хотын жилийн хэрэглээтэй бараг тэнцдэг.
Хиймэл оюун ухааны загварууд улам сайжирсаар байгаа тул тэдгээр нь улам бүр том дата төвүүд шаарддаг.
Зукерберг ганц дата төвийг ажиллуулахад бүхэл нэг цахилгаан станц шаардлагатай байж магадгүй гэж хэлсэн.
Олон Улсын Эрчим Хүчний Агентлаг (ОУЭА) 2022 оноос 2026 он хүртэл эрчим хүчний эрэлт бараг хоёр дахин өснө гэж таамаглаж байна.
Гэсэн хэдий ч илүү ширүүн таамаглалууд ч бий.
Дүгнэлт нь бас маш гэгээрүүлэм:
"Шударгаар хэлэхэд, бид үүлэн үйлчилгээ үзүүлэгч нь уур амьсгалын зорилтуудаа биелүүлэхийн тулд дата төвүүдийнхээ
өргөтгөлийг удаашруулах нь бараг боломжгүй гэж үзэж байна."
Юутай ч тэд өөрсдийгөө "дижитал бурхан" зохион бүтээх уралдаанд орсон гэж үздэг тул тэдний хувьд хангалттай хурдан бүтээхгүй
байх эрсдэл нь хэт их бүтээх эрсдлээс хамаагүй илүү байдаг.
Иймээс эрх баригчид альтернатив эрчим хүчнээс нүүр буцах болсон шалтгаан нь:
Ногоон эрчим хүч нь дэлхийн дижитал сүлжээг өргөжүүлэх болон хиймэл оюун ухаанд хангалтгүй.
Дахин нэг удаа дүгнэцгээе:
1. Эхнээсээ хүмүүс нэг талыг барьсан CO2-ийн уур амьсгалын дохиогоор айдаст автсан.
Ал Гор зэрэг баян корпорацийн лоббичдыг төлөөлдөг PR фирмүүд Грета Тунберг шиг хэвлэл
мэдээллийн тал дээр чадвартай шүтээнүүдийг сурталчилдаг.
Цаг уурын хөдөлгөөн нь улс төрийн хүмүүсийн амны хөтөл болдог.
2. Улс төрчид CO2 ялгарлыг бууруулах хуулийг ер бусын хурдтайгаар баталж, албан ёсны "ногоон
технологи" зах зээлийг асар том болгож байна.
Ялагчид: яг тэр технологиудад олон тэрбумыг "санамсаргүй" байдлаар өмнө нь хөрөнгө оруулсан мегакорпорациуд.
Тэд хоёр дахин хожиж байна: бүтээгдэхүүнээрээ мөнгө олж, бас татварын сангаас татаас авдаг.
3. Томоохон тоглогчдын хуурамч тогтвортой байдал нь хиймэл оюун ухаан зэрэг тэдний "дуртай төслүүд"-ийн хүрээнд тодорхой болдог.
Тэнд эрчим хүчний хэрэглээ болон ихэвчлэн дурдагддаг CO2 ялгаруулалт хэмжээлшгүйгээр өсөж байгаа нь огт хамаагүй.
Газрын цэвэрлэгээ, ховор металлын уурхайнуудаас үүдсэн усны зам, хөрсний бохирдол зэрэг бусад байгаль орчны хохирлыг мартъя.
Дижитал хувьсгалыг эрсдэлд оруулахгүйн тулд шаардлагатай бүх арга хэмжээг авах ёстой.
Цаг уурын эвсэлүүд үү? Зөвхөн санхүүгийн акулуудын ашиг сонирхлыг хангаж байвал л оршин тогтноно.
4. Иймээс хамгийн нөлөө бүхий хүрээлэлүүд байгаль орчныг хамгаалахад хэзээ ч
үнэхээр санаа тавьж байгаагүй нь илэрхий байна.
Дижитал санхүүгийн цогцолборын зорилго нь "дижитал бурхан" бий болгох явдал юм.
Хүмүүсийн анхаарлыг цөмийн эрчим хүч, чулуужсан түлш эсвэл сэргээгдэх эрчим хүч аль нь "уур амьсгалыг" хамгаалахад
илүү дээр вэ гэх мэт хажуугийн асуудлууд сарниулж байна.
Гэсэн хэдий ч энэ маргаан нөөцийг хэзээ ч цадахгүй гол хэрэглэгчдийг зүгээр л үл тоомсорлодог.
Манай дүгнэлт: "уур амьсгалын хөдөлгөөн" гацалд орж, улс төрчид болон хамгийн том санхүүгийн корпорацууд зөвхөн
өөрсдийн ашиг сонирхлын үүднээс буруугаар ашиглаж байна.
Хүмүүс Дэлхийг ашиглаж мөлжиж буй жинхэнэ буруутнуудын араас анхаарлаа хандуулахад энэ нь жинхэнэ
байгаль орчныг хамгаалах чиглэлд шийдвэрлэх алхам болно.
Цаашид мөлжигдэхгүйн тулд, ямар ч хөндлөн хараатай саадгүйгээр өөрийгөө мэдээллээр хангаарай!