WEBVTT

00:00.640 --> 00:06.291
Ka Pherekhong 2025, e latela mehlala ea libanka tse tšeletseng
tse kholo ka ho fetisisa tsa US, BlackRock, k'hamphani e

00:06.291 --> 00:11.839
kholo ka ho fetisisa lefatšeng ea litšebeletso tsa
lichelete, le eona e ile ea ikhula ho Net Zero Climate Alliance.

00:11.839 --> 00:18.719
Banka e matla ka ho fetisisa e bohareng, Federal Reserve,
kapa ka bokhutšoanyane FED, e tlohile ho Green Finance Network.

00:18.719 --> 00:22.911
Ka nako e tšoanang, Mopresidente e mocha oa US,
Trump, o ile a phatlalatsa hore o tla boela a

00:22.911 --> 00:25.800
tsepamisa maikutlo ka ho feletseng ho mafura a fosili.

00:25.800 --> 00:31.719
"Re tla cheka, cheka, cheka!"

00:31.719 --> 00:36.922
Ka lebaka la maemo a leholimo a feteletseng, batjha
ba bangata ba nka karolo mekgatlong ya tlelaemete e

00:36.922 --> 00:39.640
jwalo ka Fridays for Future le Extinction Rebellion.

00:39.640 --> 00:44.280
Ho ikhula ha batsetedi ba baholo ho lokela ho
ikutlwahatsa jwalo ka tebeko sefahlehong ho wena.

00:44.280 --> 00:53.119
Hore re utlwisise ditaba tsa jwale hamolemo, ha re qale pele ka
ho sheba ditšimoloho tsa mekhatlo ya tshireletso ya tlelaemete.

00:53.119 --> 00:56.960
1. Ho hlaha ha mokgatlo wa tlelaemete

00:56.960 --> 01:02.878
Ka 2006, ralipolotiki le rakhoebo oa Moamerika
Al Gore o ile a qala ho tobana le sechaba sa

01:02.878 --> 01:06.439
lefatše ka filimi ea hae An Inconvenient Truth.

01:06.439 --> 01:11.439
Sena se bontša ketsahalo e tšosang ea timetso e
bakoang ke ho futhumala ha lefatše ho bakoang ke batho.

01:11.439 --> 01:15.213
Gore ke morui ea ruileng ka libilione mme o
sebelitse e le Motlatsi oa Mopresidente oa bo 45 oa

01:15.213 --> 01:17.760
United States tlas'a Mopresidente Bill Clinton.

01:17.760 --> 01:21.845
Ka Phupu 2008, Al Gore o ile a bolela esale
pele: "Tsela eo re tsamaeang ka eona hona

01:21.845 --> 01:24.200
joale ha e na ho tšehetsa ka ho feletseng."

01:24.200 --> 01:30.110
Borasaense lefatšeng ka bophara ba re bolella hore re ka 'na ra
ba le lilemo tse ka tlase ho leshome tse setseng moo re

01:30.110 --> 01:36.480
ntseng re na le monyetla oa ho tlisa liphetoho tse kholo ho
thibela litlamorao tse kotsi tsa tlokotsi ea tlelaemete.

01:36.480 --> 01:41.048
Mme tsela e le nngwe feela ya ho nka
boikarabelo ke ho sebetsana le bothata motheong wa

01:41.048 --> 01:44.200
bona, e leng ho tjheswa ha mafura a fosili.

01:44.200 --> 01:49.680
Ho tloha ka nako eo, tlhokomelo eohle e bile ho
fokotsa mesi ea CO2 e le motso oa bobe bohle.

01:49.680 --> 01:56.879
Litsenyehelo tsa PR tsa Gore tsa ho hohela sechaba li
hakanngoa ho $300 milione bakeng sa selemo sa 2009 feela.

01:56.879 --> 02:02.680
Har'a tse ling, Al Gore o thehile mekhatlo e neng e
koetlisa seo ho thoeng ke "baetapele ba tsa tlelaemete" .

02:02.680 --> 02:07.680
Sena se ile sa baka mekhatlo e kang
Fridays for Future le Extinction Rebellion.

02:07.680 --> 02:13.039
Batho ba tšoantšisoang joalo ka Greta Thunberg, Luisa
Neubauer le Alexandria Ocasio-Cortez ba ile ba phahamisoa ka ho

02:13.039 --> 02:17.560
khetheha 'me ho thehoa marang-rang a maholo a tsa tlelaemete.

02:17.560 --> 02:23.159
2. Theknoloji tse ncha e le mokhoa oa
khoebo bakeng sa barui ba fetisisang

02:23.159 --> 02:28.291
Maikutlong a sechaba, e ne e le hantle baitseki ba kang
Greta Thunberg ba ileng ba beha kgatello ho boradipolotiki ka

02:28.291 --> 02:31.280
boipelaetso bo sebedisang mecha ya phatlalatso ka katleho.

02:31.280 --> 02:34.639
Empa na pono ena ea sechaba e nepahetse?

02:34.639 --> 02:38.973
Dilemo tse pele ho ponahalo ya pele ya Greta Thunberg
phatlalatsa, Banka ya Lefatshe le WEF di ne di se di ntse

02:38.973 --> 02:41.560
di rala tsela bakeng sa "leano le letjha la tlelaemete".

02:41.560 --> 02:47.185
Lilemo pele ditlhōlōtso tsa tlelaemete di qala, dinatla tsa
ditjhelete le tsona di ile tsa qala ho tsetela dibilione tse

02:47.185 --> 02:51.263
makgolo mefuteng ya matsete a kamoso ho
"dikhamphani tsa tlelaemete" tseo hangata di se

02:51.263 --> 02:53.759
nang boleng, le ho atolosa bokgoni ba tlhahiso.

02:53.759 --> 02:58.000
Sena se ile sa ba thusa ho itlhomamisa e le
baetapele ba mmaraka le ho itokisetsa litumellano tse kholo.

02:58.000 --> 03:03.584
Ka mokhoa o makatsang, nakoana ka mor'a ponahalo ea pele ea
Greta e atlehileng mecheng ea litaba ea seteraeke sa sekolo

03:03.584 --> 03:06.560
ka Phato 2018, bo-ralipolotiki ba ile ba qala ho nka khato.

03:06.560 --> 03:13.590
Ka mohlala, ka la 17 Mphalane 2018, Mopresidente oa EU oa nako
eo, Juncker, o ile a saena tumellano ea kutloisiso le

03:13.590 --> 03:20.719
Breakthrough Energy Europe, e leng letlole la matsete
bakeng sa matla a hloekileng. Chelete ea qalo: €100 milione.

03:20.719 --> 03:27.120
Ka hona, lik'hamphani tseo e leng litho tse ruileng haholo li
lokela ho fuoa phihlello e khethehileng ho lichelete tsa EU.

03:27.120 --> 03:31.520
Bill Gates ke mothehi wa letlole
la matsete la Breakthrough Energy.

03:31.520 --> 03:37.391
Ditho di kenyeletsa batho ba ruileng haholo jwalo ka Mark
Zuckerberg wa Facebook, Julian Robertson wa k'hamphani e

03:37.391 --> 03:44.520
kgolo ya matsete ya Tiger Management, David Rubenstein, mothei
wa Carlyle Group, George Soros, Jack Ma wa Alibaba le ba bang.

03:44.520 --> 03:48.360
Mmaraka oa "theknoloji ea tlelaemete"
o ntse o atolositsoe khafetsa ke EU.

03:48.360 --> 03:53.874
Ka Hlakola 2019, Juncker o ile a etsa tlhahiso ya hore euro e
nngwe le e nngwe ya bone ho tswa tekanyetsong

03:53.874 --> 03:59.400
ya EU e sebedisetswe ho fokotsa ditlamorao tsa
phetoho ya tlelaemete pakeng tsa 2022 le 2027.

03:59.400 --> 04:04.964
Ho bonahala eka boradipolotiki ba bulele tsela
'maraka o nang le phaello e kholo bakeng sa "theknoloji ea

04:04.964 --> 04:07.800
tlelaemete" ea libapali tse kholo ka melao ea bona.

04:07.800 --> 04:13.281
Lik'hamphani tsena li ne li na le monyetla o menahaneng
habeli oa katleho. Li ile tsa khona ho rua molemo lithuso tsa

04:13.281 --> 04:16.319
lichelete tsa EU le tlhokahalo e kholo ea lihlahisoa tsa tsona.

04:16.319 --> 04:23.321
EU e beha khatello e matla haholo ho dinaha hore di fihlelle
tlhoko ena hobane mahlale a kang matla a moya, matla a letsatsi

04:23.321 --> 04:26.920
le dipalangwang tsa motlakase a ntse a kgothalletswa ka matla.

04:26.920 --> 04:32.733
Mantsoe a kang "mohato oa tikoloho" kapa
"mohato oa khabone" a bontša taba ea hore CO2

04:32.733 --> 04:35.920
joale e fetohile tekanyo ea lintho tsohle.

04:35.920 --> 04:42.360
Ka bokhutšoanyane, "CO2" e fetohile
mofuta o mocha oa chelete mebarakeng ea liabo.

04:42.360 --> 04:46.911
Ho tloha qalong, tlhokomelo e ne e le feela
hodima ho fokotsa CO2 e neng e nkoa e le eona

04:46.911 --> 04:50.040
sesosa se le seng sa mathata a mangata a leholimo.

04:50.040 --> 04:52.959
Ha ho sefefo se se nang lihlooho tsa litaba tse tšoanang:

04:52.959 --> 04:56.639
Phetolo ea tlelaemete ke eona
molato! Re tlameha ho fokotsa mesi ea CO2!

04:56.639 --> 05:01.660
Se etsang hore motho a be le pelaelo ke hore
mabaka a mang ha a nahanoe le hanyenyane mabapi

05:01.660 --> 05:04.879
le likhohola le mello e senyang ka ho fetisisa.

05:04.879 --> 05:10.130
Ho hobe le ho feta, mantswe a tswang ho setjhaba sa mahlale
le ditsebi tse belaellang pale e ananngwang ke setjhaba ha a

05:10.130 --> 05:13.240
na monyetla wa ho fumana phatlalatso mecheng ya phatlalatso.

05:13.240 --> 05:17.355
Ka mohlala, ho na le li-patent tse se nang
palo tse senolang kamoo likoluoa tsa boemo ba

05:17.355 --> 05:19.879
leholimo li ka etsoang habonolo matsatsing ana.

05:19.879 --> 05:24.552
Tshenyo ya tikoloho, jwalo ka ho rengwa ha meru bakeng
sa ho ntsha thepa e tala e nang le phaello kapa

05:24.552 --> 05:27.920
katoloso ya dipolasi tsa diphephe, le yona ha e buehe hangata.

05:27.920 --> 05:33.443
Ho tsepamisa maikutlo ka lehlakore le le leng ho "phetoho ea
tlelaemete" e bakoang feela ke CO2, ho batla ho iphapanyetsa

05:33.443 --> 05:37.000
ka ho feletseng ts'enyo e matla ea tikoloho le bafani ba eona.

05:37.000 --> 05:42.480
Phetoho ea tlelaemete le timetso ea tikoloho
li ntse li bapisoa ka tsela e sa amoheleheng.

05:42.480 --> 05:47.503
Ho khutlela dipolotiking: Dr Ottmar Edenhofer o boetse o tiisa
hore leano la tlelaemete ha le eso ka le ba

05:47.503 --> 05:51.959
mabapi le tshireletso ya tikoloho, empa e le
mabapi le dithahasello tse thata tsa moruo.

05:51.959 --> 05:56.560
Ke Motsamaisi le Setsebi se ka Sehloohong sa Moruo sa
Setsi sa Potsdam sa Dipatlisiso tsa Tshusumetso ya Tlelaemete:

05:56.560 --> 06:02.040
"...ho lokela ho hlakiswa hore re abela maruo a
lefatshe bocha ka katleho ka leano la tlelaemete.

06:02.040 --> 06:07.399
Re tlameha ho itokolla khopolong ea hore leano
la machaba la tlelaemete ke leano la tikoloho.

06:07.399 --> 06:13.839
Sena ha se amane ho hang le leano la tikoloho, le
mathata a kang ho rengoa ha meru kapa lesoba la ozone.

06:13.839 --> 06:15.240
Qeto ea ka ea nakoana:

06:15.240 --> 06:21.780
Kahoo ha lik'hamphani tse kholo-kholo le bo-bilione ba baholo ba
buella ka molao boitšoaro bo tsitsitseng le "boemo ba leholimo,"

06:21.780 --> 06:27.519
ka nako e tšoanang ba ntse ba etsa phaello e khōlō-khōlō.

06:27.519 --> 06:32.000
3. Phallo e kholo ho tswa
mekgatlong ya tshebedisano ya tlelaemete

06:32.000 --> 06:38.160
Jwale re kgutlela qalong – BlackRock le ba bang
ba tloha Mokgatlong wa Tshebedisano wa Tlelaemete.

06:38.160 --> 06:42.888
Sena se hlahisa potso: HOBANENG batseteli ba
baholo ka ho fetisisa hona joale ba itokolla ho

06:42.888 --> 06:45.959
"theknoloji e tala" mme ba retelehela matleng a nyutlelie?

06:45.959 --> 06:51.120
Mme ke hobaneng ha Mopresidente wa Amerika, Trump, a batla
ho itshetleha hape ka ho feletseng hodima mafura a fosili?

06:51.120 --> 06:56.000
Na ka tshoganyetso ha ba sa tsotella
tikoloho? Kapa ha ho mohla ba kileng ba tsotella?

06:56.000 --> 07:02.279
Setsebi sa lichelete le mohlahlobi Ernst
Wolff o fana ka lebaka le utlwahalang haholo.

07:02.279 --> 07:06.839
"Agenda e ncha e kholo e amana le bohlale ba maiketsetso."

07:06.839 --> 07:14.220
Mme hoa thahasellisa, hobane Foramo ya Moruo ya Lefatshe ya
selemo sena, kopano e tshwaretsweng Davos, e na le

07:14.220 --> 07:21.839
moono o reng "Tshebedisano-mmoho Mehleng ya Bohlale",
kahoo taba eohle e mabapi le bohlale ba maiketsetso.

07:21.839 --> 07:25.682
Mme bohlale ba maiketsetso bo se bo boletsoe
kgafetsa haufinyane tjena, haholoholo mona Switzerland,

07:25.682 --> 07:28.000
ditlalehong tsohle tsa Foramo ya Moruo ya Lefatshe.

07:28.000 --> 07:33.693
Mme kamehla e hlaloswa e se ntho e tshosang, empa e le hore
e theha mesebetsi e metjha, kahoo bohle ha re a lokela ho

07:33.693 --> 07:37.160
tshwenyeha ho hang. Nnete e fapaneng ka ho felletseng ke hore.

07:37.160 --> 07:42.408
Kahoo, ehlile, ba pusong ba na le thahasello e
kholo ea ho tsoela pele ka bohlale ba maiketsetso

07:42.408 --> 07:45.720
hobane ho na le chelete e ngata e ka etsoang ka hona.

07:45.720 --> 07:53.720
Hape hoa thahasellisa ho hlokomela hore BlackRock e sa
tsoa ikhula morerong oa Net Zero ho Machaba a Kopaneng.

07:53.720 --> 07:59.680
Ke hobane tsepamiso ha e sa le phetohong ea
tlelaemete, empa e mabapi le matla a nyutlelie.

07:59.680 --> 08:05.238
Mme kaha diteishene tsa motlakase wa nyutlelie di ke ke tsa hahwa
kapele, ho tla nka dilemo tse mmalwa – mohlomong

08:05.238 --> 08:10.839
dilemo tse ngata – pele di loketse ho sebediswa, ka hoo
re tlameha ho itshetleha ka mafura a fosili ha jwale.

08:10.839 --> 08:13.680
Mme haeba o itshetlehile ho tsona, o ke
ke wa kgomarela lenaneo la tlelaemete.

08:13.680 --> 08:18.680
Ho a kgahla ho hlokomela hore ha ho le ya mong wa bona
ya kileng a re lekgetho la CO2 le lokela ho fediswa.

08:18.680 --> 08:24.232
Kahoo ba tla tswela pele ho iphumantsa ka ho sa
laoleheng, mme ehlile re tla bona hore WEF ka tsela e itseng e

08:24.232 --> 08:28.120
fana ka tshehetso ya maikutlo bakeng sa taba ena kaofela.

08:28.120 --> 08:34.279
4. Tšebeliso ea matla bakeng sa
bohlale ba maiketsetso le botsitso ba eona

08:34.279 --> 08:40.120
Ka hare ho lik'hamphani tsa bohlale ba maiketsetso, botsitso
ba bohlale ba maiketsetso ke taba e tsosang khang e matla.

08:40.120 --> 08:49.519
Ka la 26 Pulungoana 2024, ho ile ha phatlalatswa
pampiri e akaretsang puisano webosaeteng ya Al Gore.

08:49.519 --> 08:55.971
Ho latela khakanyo e 'ngoe, GPT-4 ea OpenAI e hloka lihora
tse 50 tsa gigawatt (GWh) tsa motlakase bakeng sa koetliso –

08:55.971 --> 08:59.480
e batlang e lekana le tšebeliso ea selemo ea toropo e nyane.

08:59.480 --> 09:03.799
Ha mehlala ea AI e ntse e ntlafala, e
hloka litsi tsa data tse kholo le ho feta.

09:03.799 --> 09:09.519
Zuckerberg o boletse hore seteishene sa motlakase se feletseng
se ka hlokeha ho tsamaisa setsi se le seng sa polokelo ya data.

09:09.519 --> 09:18.480
Mokgatlo wa Matjhaba wa Matla (IEA) o lebelletse hore
tlhoko ya matla e batle e imenne habedi pakeng tsa 2022 le 2026.

09:18.480 --> 09:22.120
Leha ho le jwalo, ho na le bolepi bo bong bo bohloko le ho feta.

09:22.120 --> 09:24.919
Qetello le eona e khantsa haholo:

09:24.919 --> 09:28.978
Ha re bua 'nete, re nahana hore ha ho na monyetla o moholo oa
hore mofani oa litšebeletso tsa maru a ka

09:28.978 --> 09:33.440
liehisa katoloso ea litsi tsa hae tsa polokelo ea
data e le hore a fihlele lipheo tsa tlelaemete.

09:33.440 --> 09:41.153
Etsoe, ba lumela hore ba le peisong ea ho qapa "molimo oa
dijithale" – ka hona, ho bona, kotsi ea ho se haha ka

09:41.153 --> 09:46.879
potlako e lekaneng e feta hole kotsi ea ho haha ho feta tekano.

09:46.879 --> 09:51.919
Lebaka la phetoho ea tsela ke hore ba pusong ba
furalla mehloli e meng ea matla, 'me lebaka ke lena:

09:51.919 --> 09:59.120
Matla a botala ha a lekane bakeng sa katoloso ea
marang-rang a dijithale a lefats'e le bohlale ba maiketsetso.

09:59.120 --> 10:01.159
Ha re akaretseng hape:

10:01.159 --> 10:05.061
1. Ho tloha qalong, batho ba ne ba
tšositsoe ke temoso e sekametseng ka

10:05.061 --> 10:07.919
lehlakoreng le le leng ea CO2 mabapi le tlelaemete.

10:07.919 --> 10:12.747
Lik'hamphani tsa likamano tsa sechaba tse emetseng batšehetsi
ba likhoebo ba ruileng ba kang Al Gore li phahamisa marabele a

10:12.747 --> 10:15.559
tsebang ho sebetsana le mecha ea litaba a kang Greta Thunberg.

10:15.559 --> 10:20.519
Mokgatlo wa tlelaemete o sebeletsa
e le molomo wa batho dipolotiking.

10:20.519 --> 10:26.519
2. Boradipolotiki ba fetisa melao ka lebelo le sa
tloaelehang ho fokotsa mesi ea CO2, ba theha 'maraka

10:26.519 --> 10:30.159
o moholo bakeng sa "theknoloji e tala" ea semmuso.

10:30.159 --> 10:35.451
Bahlodi: dikoporasi tse kgolo haholo tse neng
di se di tsetetse ka 'ho iketsahalla' dibilione

10:35.451 --> 10:38.360
hantle ho dithekenoloji tseo, kgale pele ho moo.

10:38.360 --> 10:43.303
Ba rua ka matsoho a mabedi: ba etsa tjhelete ka
dihlahiswa tsa bona mme hape ba fumana dithuso

10:43.303 --> 10:47.120
tsa ditjhelete tse tswang letloleng la lekgetho.

10:47.120 --> 10:53.237
3. Botsitso bo iketsisoang ba libapali tse
kholo bo hlaka ha ho tluoa mererong ea bona eo ba e

10:53.237 --> 10:56.679
ratang haholo, joalo ka bohlale ba maiketsetso.

10:56.679 --> 11:01.514
Mona, ha ho na taba hore ditlhoko tsa matla
le mesi ya CO2 e atisang ho buuwa ka yona

11:01.514 --> 11:04.360
di a eketseha ka tsela e sa lekanyetsweng.

11:04.360 --> 11:10.274
A re lebale ka tšenyo e nngwe ya tikoloho e
bakwang ke ho hlwekisa naha, tshilafalo ya metsi

11:10.274 --> 11:13.399
le mobu ke merafo ya mobu o sa tlwaelehang, jj.

11:13.399 --> 11:17.639
Mekgwa yohle e hlokehang e a lokafatswa e le
hore ho se senngwe phetohelo ya dijithale.

11:17.639 --> 11:23.840
Mekgatlo ya tshebedisano ya tlelaemete? Feela ha e
sebeletsa dithahasello tsa dinokwane tsa ditjhelete.

11:23.840 --> 11:29.089
4. Ka hona, ho hlakile hore mekhatlo e nang le
tšusumetso e kholo ka ho fetisisa ha e e-s'o

11:29.089 --> 11:31.559
ka e hlile e tsotella ts'ireletso ea tikoloho.

11:31.559 --> 11:36.799
Sepheo sa tsamaiso e rarahaneng ea lichelete
tsa dijithale ke ho theha "molimo oa dijithale".

11:36.799 --> 11:42.021
Batho baa khelosoa ke litaba tse ka thoko, tse kang hore na
motlakase oa nyutlelie, mafura a fosile kapa

11:42.021 --> 11:46.399
mehloli ea matla e ka nchafatsoang li
molemo bakeng sa ho baballa "boemo ba leholimo".

11:46.399 --> 11:54.600
Leha ho le jwalo, basebedisi ba ka sehloohong ba sa
kgotsofaleng ba mehlodi ba hlokomolohuwa feela dipuisanong.

11:54.600 --> 12:01.409
Qeto ea rona: "Mokhatlo oa tlelaemete" ha o fete kae kapa kae
ebile o sebelisoa hampe ke boralipolotiki le likoporasi tse kholo

12:01.409 --> 12:06.279
ka ho fetisisa tsa lichelete molemong oa lithahasello tsa bona.

12:06.279 --> 12:11.516
Hang ha batho ba shebana le ba molato ba sebele ba ka
morao ho ts'ebeliso e mpe ea Lefatše, sena e tla ba

12:11.516 --> 12:15.200
mohato o matla o lebisang tšireletsong ea 'nete ea tikoloho.

12:15.200 --> 12:20.200
Hore o se hlole o hlekefelwa, ka kopo itsebise ka botlalo!
