WEBVTT

00:00.640 --> 00:07.945
NgoJanyuwari 2025, kulandela iibhanki ezintandathu
ezinkulu zase-US, iBlackRock, elona qela likhulu lezemali

00:07.945 --> 00:11.839
ehlabathini, nayo irhoxile kwiNet Zero Climate Alliance.

00:11.839 --> 00:18.719
Eyona bhanki iphambili enamandla, iFederal Reserve, okanye
iFED ngokufutshane, iphume kwiGreen Financial System Network.

00:18.719 --> 00:25.800
Kwangaxeshanye, uMongameli omtsha waseMelika uTrump ubhengeze
ukuba uza kuphinda agxile ngokupheleleyo kwizibaso zefosili.

00:25.800 --> 00:31.719
"Siza komba, somphefumlo, komba."

00:31.719 --> 00:36.619
Ngenxa yeemeko zemozulu ezigqithisileyo, ulutsha
oluninzi luyabandakanyeka kwiintshukumo zemozulu

00:36.619 --> 00:39.640
ezifana neFridays for Future kunye neExtinction Rebellion.

00:39.640 --> 00:44.280
Ukujikiswa kwabatyali-mali abakhulu kumele ukuba
kuyakuvakalelwa njengokuphosa ngesandla ebusweni.

00:44.280 --> 00:53.119
Ukuze siqonde ngcono iziganeko zangoku, masiqale
sijonge iimvelaphi zemikhankaso yokukhusela imozulu.

00:53.119 --> 00:56.960
1. Ukuvela kwentshukumo yemozulu

00:56.960 --> 01:02.358
Ngo-2006, usopolitiki nosomashishini
waseMelika u-Al Gore waqala ukujongana noluntu

01:02.358 --> 01:06.439
lwehlabathi ngefilimu yakhe ethi An Inconvenient Truth.

01:06.439 --> 01:11.439
Oku kuyibonakalisa imeko yentlekele ebangelwe
kukufudumala kwehlabathi okubangelwe ngabantu.

01:11.439 --> 01:17.760
UGore ungusozigidi-gidi kwaye wakhonza njengoSekela-Mongameli
wama-45 wase-United States phantsi koMongameli uBill Clinton.

01:17.760 --> 01:24.200
U-Al Gore waphrofeta ngoJulayi 2008:
"Indlela esikuyo ngoku ayinakuxhaswa kwaphela."

01:24.200 --> 01:30.377
Izazinzulu kwihlabathi jikelele zisixelela ukuba kusenokwenzeka
ukuba kusele kuthi iminyaka engaphantsi kweshumi apho

01:30.377 --> 01:36.480
sisene nethuba lokuzenza utshintsho olukhulu ukuze
kuthintelwe iziphumo eziyintlekele zengxaki yemozulu.

01:36.480 --> 01:44.200
Kwaye ekuphela kwendlela yokuthatha uxanduva kukujongana
nengxaki kwingcambu yayo, kanye ekutshisweni kwezibaso zefosili.

01:44.200 --> 01:49.680
Ukusukela ngoko, yonke ingqwalasela yaba ekunciphiseni
ukukhutshwa kwe-CO2 njengengcambu yako konke okubi.

01:49.680 --> 01:56.879
Iindleko zikaGore zokwazisa uluntu ukuze azithandise
ziqikelelwa kwi-$300 yezigidi ngonyaka ka-2009 kuphela.

01:56.879 --> 02:02.680
Phakathi kwabanye, u-Al Gore waseka imibutho
eyayiqeqesha abantu ababizwa ngokuba "ziinkokeli zemozulu" .

02:02.680 --> 02:07.680
Oku ke kwabangela ukuvela kwemibutho efana
neFridays for Future kunye neExtinction Rebellion.

02:07.680 --> 02:12.696
Iinkokeli ezifana noGreta Thunberg, uLuisa Neubauer
kunye noAlexandria Ocasio-Cortez zaxhaswa

02:12.696 --> 02:17.560
ngokukodwa kwaye kwasekwa uthungelwano olukhulu lwemozulu.

02:17.560 --> 02:23.159
2. Iitekhnoloji ezintsha njengemodeli
yeshishini yabantu abazizityebi kakhulu

02:23.159 --> 02:28.004
Kwimbono yoluntu, yayingabo kanye
amatshantliziyo afana noGreta Thunberg abafake uxinzelelo

02:28.004 --> 02:31.280
kwezopolitiko ngemibhiyozo enefuthe kumajelo eendaba.

02:31.280 --> 02:34.639
Kodwa ingaba olu luvo lukawonke-wonke luyinyani?

02:34.639 --> 02:38.768
Kwiminyaka engama- phambi kokuba uGreta Thunberg avelele
esidlangalaleni okokuqala, iWorld Bank kunye neWEF

02:38.768 --> 02:41.560
zazisele zibeka isicwangciso 'somgaqo-nkqubo omtsha wemozulu'.

02:41.560 --> 02:47.247
Kwiminyaka phambi kokuba kuqale uqhanqalazo lwemozulu, iinkampani
ezinkulu zemali zaqala ukutyala amakhulu eebhiliyoni

02:47.247 --> 02:51.440
kwiingxowa-mali zotyalo-mali lwexesha
elizayo kwiinkampani zemozulu ezazidla ngokungabi

02:51.440 --> 02:53.759
nexabiso, kwaye zandisa amandla okuvelisa.

02:53.759 --> 02:58.000
Oku kwabenza bakwazi ukuzimisela njengeenkokeli
zemarike kwaye balungele izivumelwano ezikhulu.

02:58.000 --> 03:03.600
Okumangalisayo kukuba, kungekudala emva kokuvela kukaGreta
okokuqala kwintlekele yezikolo eyaba nefuthe kumajelo eendaba

03:03.600 --> 03:06.560
ngo-Agasti 2018, oosopolitiki baqala ukuthatha amanyathelo.

03:06.560 --> 03:13.774
Umzekelo, ngomhla we-17 ku-Okthobha 2018, owayesakuba
nguMongameli we-EU uJuncker watyikitya isivumelwano sokuvumelana

03:13.774 --> 03:20.719
neBreakthrough Energy Europe, ingxowa-mali yotyalo-mali
kumandla acocekileyo. Imali yokuqala: i-€100 yezigidi.

03:20.719 --> 03:27.120
Ngoko ke, iinkampani ezingamalungu ezityebileyo kakhulu kufuneka
zinikwe ukufikelela okukhethekileyo kwinkxaso-mali ye-EU.

03:27.120 --> 03:31.520
UBill Gates ngumseki weqonga lotyalo-mali iBreakthrough Energy.

03:31.520 --> 03:38.139
Amalungu aquka abantu abazizityebi ezigqithisileyo abanjengoMark
Zuckerberg weFacebook, uJulian Robertson weTiger

03:38.139 --> 03:44.520
Management, uDavid Rubenstein, umseki weCarlyle
Group, uGeorge Soros, uJack Ma weAlibaba nabanye.

03:44.520 --> 03:48.360
Imakethi 'yeteknoloji yemozulu' iye yandiswa ngokuthe chu yi-EU.

03:48.360 --> 03:55.040
NgoFebruwari ka-2019, uJuncker wacebisa ukuba yonke i-euro
yesine evela kwisabelomali se-EU isetyenziselwe ukunciphisa

03:55.040 --> 03:59.400
iziphumo zotshintsho lwemozulu phakathi konyaka ka-2022 no-2027.

03:59.400 --> 04:04.576
Kubonakala ngathi oosopolitiki, ngomthetho
wabo, bavule indlela kwimarike enengeniso

04:04.576 --> 04:07.800
enkulu ye-"teknoloji zemozulu" yabadlali abakhulu.

04:07.800 --> 04:12.932
Ezi nkampani bezinethuba lokuphumelela eliphindwe
kabini. Zikwazile ukuxhamla kwinkxaso-mali

04:12.932 --> 04:16.319
yomanyano lwaseYurophu nakwimfuno ephezulu yeemveliso zazo.

04:16.319 --> 04:22.968
I-EU icinezela kakhulu amazwe ukuba ahlangabezane nale
mfuno kuba iitekhnoloji ezifana namandla omoya,

04:22.968 --> 04:26.920
amandla elanga kunye ne-e-mobility ziyakhuthazwa ngamandla.

04:26.920 --> 04:32.596
Amagama afana 'nesinyathelo seziko' okanye
'isinyathelo sekhabhoni' abonakalisa into yokuba i-CO2

04:32.596 --> 04:35.920
ngoku isuke yaba ngumlinganiselo wazo zonke izinto.

04:35.920 --> 04:42.360
Ukuyibeka lula, i-"CO2" iye yaba
luhlobo lwemali entsha kwiimarike zezabelo.

04:42.360 --> 04:50.040
Ukususela ekuqaleni, ingqwalasela ibiphelele ekunciphiseni
i-CO2 njengoyena nobangela waphantse onke iingxaki zemozulu.

04:50.040 --> 04:52.959
Akukho dubulo ngaphandle kweentloko-ndaba ezifanayo:

04:52.959 --> 04:56.639
Utshintsho lwemozulu luyityala!
Kufuneka sinciphise ukukhutshwa kwe-CO2!

04:56.639 --> 05:01.715
Okwenza umntu abe neentandabuzo kukuba akukho
zizathu zingamnye neziqwalaselwayo kwaphela malunga

05:01.715 --> 05:04.879
nezikhukula nemililo ezitshabalalisa ngokwenene.

05:04.879 --> 05:09.817
Okubi nangakumbi, amazwi avela kuluntu
lwezenzululwazi kunye neengcali eziphikisa ibali elixoxwa

05:09.817 --> 05:13.240
luluntu awanalo ithuba lokufumana udumo kumajelo eendaba.

05:13.240 --> 05:19.879
Umzekelo, zininzi kakhulu iipatenti ezityhila indlela
ekulula ngayo ukudala iintlekele zemozulu kule mihla.

05:19.879 --> 05:24.694
Utshabalaliso lwendalo, olufana nokutshiswa kwamahlathi
ukuze kufunyanwe izinto zokurhweba ezingenisa imali

05:24.694 --> 05:27.920
okanye ukwandiswa kweefama zomoya, nalo aludla ngokuthethwa.

05:27.920 --> 05:33.301
Ukugxila kwicala elinye 'kutshintsho lwemozulu'
okubangelwa yi-CO2 yodwa, kuphantse kwalutya ngokupheleleyo

05:33.301 --> 05:37.000
umonakalo omkhulu wokusingqongileyo kunye nabatshabalalisi.

05:37.000 --> 05:42.480
Utshintsho lwemozulu nokonakaliswa
kwendalo kuthelekiswa ngendlela engamkelekanga.

05:42.480 --> 05:47.299
Sibuyele kwezopolitiko: UGqr Ottmar Edenhofer ukwangqina ukuba
umgaqo-nkqubo wemozulu awukaze ube

05:47.299 --> 05:51.959
malunga nokukhuselwa kokusingqongileyo, kodwa
ube malunga neminqweno eqatha yezoqoqosho.

05:51.959 --> 05:56.560
UnguMlawuli kunye neNgcali yezoQoqosho eyiNtloko
kwiZiko lasePotsdam loPhando ngeempembelelo zeMozulu:

05:56.560 --> 06:02.040
"...kufuneka kuchazwe ngokucacileyo ukuba ngokwenene
siyayabalula ubutyebi behlabathi ngomgaqo-nkqubo wemozulu."

06:02.040 --> 06:07.399
Kufuneka sizikhulule kwinkohliso yokuba umgaqo-nkqubo
wamazwe ngamazwe wemozulu ngumgaqo-nkqubo wokusingqongileyo.

06:07.399 --> 06:10.515
Oku akunanto ingako yokwenza nomgaqo-nkqubo
wokusingqongileyo, ngeengxaki ezifana

06:10.515 --> 06:13.839
nokutshiswa kwamahlathi okanye umngxuma we-ozone.

06:13.839 --> 06:15.240
Isigqibo sam sexeshana:

06:15.240 --> 06:21.630
Ngoko ke, ngelixa iinkampani ezinkulu kakhulu kunye nabantu
abazizigidi-gidi ngokusesikweni bekhankasela ukuzinza okukhulu

06:21.630 --> 06:27.519
kunye 'nemozulu', ngaxeshanye benza inzuzo enkulu kakhulu.

06:27.519 --> 06:32.000
3. Ukuphuma okukhulu kwimanyano zemozulu

06:32.000 --> 06:38.160
Ngoku sibuyela ekuqaleni kanye – ukurhoxa
kwe-BlackRock and Co. kwi-Climate Alliance.

06:38.160 --> 06:42.551
Oku kuphakamisa umbuzo: KUTHENI
abatyali-mali abakhulu ngoku bezikhwebula

06:42.551 --> 06:45.959
kwi-"teknoloji eziluhlaza" bejikela kumandla enyukliya?

06:45.959 --> 06:51.120
Kwaye KUTHENI uMongameli waseMelika uTrump efuna
ukuxhomekeka kwakhona ngokupheleleyo kwizibaso zefosili?

06:51.120 --> 06:56.000
Ngaba ngequbuliso abasakhathali
ngokusingqongileyo? Okanye abazange bakhathale?

06:56.000 --> 07:02.279
Ingcali yezemali nomhlalutyi u-Ernst
Wolff unika isizathu esivakalayo kakhulu.

07:02.279 --> 07:06.839
"I-ajenda entsha ephambili inento
yokwenza nobukrelekrele bokwenziwa."

07:06.839 --> 07:14.513
Kwaye kuyathakazelisa, kuba iForam yezoQoqosho yeHlabathi yalo
nyaka, intlanganiso eseDavos, inomxholo othi

07:14.513 --> 07:21.839
"Intsebenziswano kwiXesha lobukrelekrele", ngoko
yonke into imalunga nobukrelekrele bokwenziwa.

07:21.839 --> 07:25.494
Kwaye ubukrelekrele bokwenziwa buye baxoxwa ngalo
ngokuphindaphindiweyo kutshanje, ingakumbi apha

07:25.494 --> 07:28.000
eSwitzerland, kuzo zonke iingxelo zeWorld Economic Forum.

07:28.000 --> 07:32.709
Kwaye kuhlala kuchazwa njengento engoyikisi, kodwa endaweni yoko
kudala imisebenzi emitsha, ngoko ke

07:32.709 --> 07:37.160
asifanelanga sonke sikhathazeke. Kanti
yinyaniso ukuba yinto echasene nqwa naloo nto.

07:37.160 --> 07:45.720
Ngoko ke, ewe, abo basemagunyeni banomdla omkhulu wokuphucula
ubukrelekrele bokwenziwa kuba kuninzi imali enokwenziwa ngayo.

07:45.720 --> 07:53.720
Kwakhona kuyathakazelisa ukuqaphela ukuba iBlackRock
isandula ukurhoxa kwiphulo leNet Zero kwiZizwe eziManyeneyo.

07:53.720 --> 07:59.680
Kungenxa yokuba ingqwalasela ayisekho
kutshintsho lwemozulu, kodwa ikumandla enyukliya.

07:59.680 --> 08:05.094
Kwaye ngenxa yokuba izikhululo zombane zenukliya zingenakwakhiwa
ngokukhawuleza, kuthatha iminyaka eliqela – mhlawumbi

08:05.094 --> 08:10.839
iminyaka emininzi – phambi kokuba zilungele ukusetyenziswa,
ngoko ke kufuneka sixhomekeke kwizibaso zefosili okwangoku.

08:10.839 --> 08:13.680
Kwaye ukuba uxhomekeke kuzo,
awunakukwazi ukunamathela kwi-ajenda yemozulu.

08:13.680 --> 08:18.680
Kuyathakazelisa ukuqaphela ukuba akukho namnye
kubo owakha wathi irhafu ye-CO2 kufuneka irhoxiswe.

08:18.680 --> 08:24.256
Ngoko ke baza kuqhubeka bezityebisa ngaphandle
komda, kwaye ke siza kubona ukuba i-WEF ngandlela

08:24.256 --> 08:28.120
ithile inika inkxaso yengcinga kuyo yonke le nto.

08:28.120 --> 08:34.279
4. Ukusetyenziswa kwamandla
kubukrelekrele bokwenziwa nokuzinza kwabo

08:34.279 --> 08:40.120
Ngaphakathi kwiinkampani ze-AI, uzinzo
lobukrelekrele obuyingenzelwano luyingxoxo eshushu.

08:40.120 --> 08:49.519
Ngo-26 Novemba 2024, kwapapashwa iphepha
elishwankathela ingxoxo kwiwebhusayithi ka-Al Gore.

08:49.519 --> 08:55.668
Ngokwesilinganiso esinye, i-GPT-4 ye-OpenAI ifune i-50
gigawatt hours (GWh) zombane ukuze iqeqeshwe – malunga

08:55.668 --> 08:59.480
nokulingana nokusetyenziswa kombane wonyaka wesixeko esincinci.

08:59.480 --> 09:03.799
Njengoko iimodeli ze-AI ziqhubeka nokuphucuka,
zifuna amaziko edatha amakhulu ngakumbi nangakumbi.

09:03.799 --> 09:09.519
U-Zuckerberg uthe isikhululo samandla sonke
singafuneka ukuze kuqhutywe iziko ledatha elinye.

09:09.519 --> 09:14.779
I-Arhente yamaNgingi aMazwe ngokuMaleko
yaMandla (IEA) ilindele ukuba imfuno yamandla

09:14.779 --> 09:18.480
iphantse iphindeke kabini phakathi kuka-2022 no-2026.

09:18.480 --> 09:22.120
Nangona kunjalo, kukwakho neengqikelelo ezimandundu kakhulu.

09:22.120 --> 09:24.919
Isiphelo sikwakhanyisela kakhulu:

09:24.919 --> 09:30.200
Ukuthetha inyani, asiboni ngamehlo okwenzeka ukuba
umboneleli we-cloud angalibazisa ukwandiswa kweziko

09:30.200 --> 09:33.440
lakhe ledatha ukuze afikelele kwiinjongo zemozulu.

09:33.440 --> 09:41.706
Kaloku, bakholelwa ukuba bakhuphiswano lokuyila "uthixo
wedijithali" – kwaye ke ngoko, kubo, umngcipheko wokungakhawulezi

09:41.706 --> 09:46.879
ekwakheni uyadlula kakhulu umngcipheko wokwakha kakhulu.

09:46.879 --> 09:51.919
Isizathu sokutshintsha kwenkqubo kwabo
baselulawulweni, besuka kwimithombo yamandla enye, ke yile:

09:51.919 --> 09:59.120
Amandla aluhlaza awonelanga kulwandiso lwenethiwekhi
yedijithali yehlabathi kunye nobukrelekrele bokwenziwa.

09:59.120 --> 10:01.159
Masishwankathele kwakhona:

10:01.159 --> 10:07.919
1. Ukususela ekuqaleni, abantu babesoyika ngenxa
yesilumkiso semozulu se-CO2 esithatha icala elinye.

10:07.919 --> 10:12.464
Iifemu ze-PR ezimela abalobi abazizityebi
beenkampani abanjengo-Al Gore zikhuthaza oosaziwayo

10:12.464 --> 10:15.559
abakrelekrele kumajelo eendaba abanjengoGreta Thunberg.

10:15.559 --> 10:20.519
Intshukumo yemozulu isebenza
njengesithethi sabantu kwezopolitiko.

10:20.519 --> 10:26.410
2. Oosopolitiki bamisa imithetho yokunciphisa
ukukhutshwa kwe-CO2 ngesantya esingaqhelekanga, nto leyo edala

10:26.410 --> 10:30.159
imakethi enkulu ye-"green technologies" ezisemthethweni.

10:30.159 --> 10:35.019
Abaphumeleleyo: ziinkampani ezinkulu kakhulu
ezazisele "ngamabona-ndenzile" zityale

10:35.019 --> 10:38.360
izibhiliyoni kanye kwezo teknoloji kudala ngaphambili.

10:38.360 --> 10:47.120
Baphumelela kabini: benza imali ngeemveliso zabo kwaye
baphinde bafumane inkxaso-mali evela kwingxowa yerhafu.

10:47.120 --> 10:52.877
3. Uzinzo olubonwayo lwabadlali abakhulu
luyacaca xa kufikwa kwi "iprojekthi zabo

10:52.877 --> 10:56.679
ezithandwayo" ezifana nobukrelekrele bokwenziwa.

10:56.679 --> 11:04.360
Apho, akukhathaliseki nokuba iimfuno zamandla kunye nokukhutshwa
kwe-CO2 ekusoloko kukhankanywa kuyenyuka ngokungenakulinganiswa.

11:04.360 --> 11:09.857
Masilibale ngomnye umonakalo wokusingqongileyo
obangelwa kukuhlanjwa komhlaba, ukungcoliswa

11:09.857 --> 11:13.399
kwemilambo nomhlaba ziimayini ze-rare earth, njalo njalo.

11:13.399 --> 11:17.639
Nayiphi na indlela efunekayo iyavunyelwa ukuze
kungabekiwa esichengeni inguquko yedijithali.

11:17.639 --> 11:23.840
Imanyano yemozulu? Kuphela xa
zisebenzela iimfuno zeenkunzi zemali.

11:23.840 --> 11:28.580
4. Kungoko kucacile ukuba amaqela
aneempembelelo ezinkulu akazange abonakalise

11:28.580 --> 11:31.559
inkxalabo yokwenene ngokukhuselwa kokusingqongileyo.

11:31.559 --> 11:36.799
Injongo yale nkqubo yezemali
yedijithali kukudala "uthixo wedijithali".

11:36.799 --> 11:43.070
Abantu bayaphazanyiswa yimiba esecaleni, enjengokuba
ingaba amandla enyukliya, amafutha efosili okanye

11:43.070 --> 11:46.399
amandla ahlaziyekayo ngcono ekulondolozeni "imozulu".

11:46.399 --> 11:54.600
Noko ke, abona basebenzisi baphambili bezibonelelo
abangagqibelekiyo bayatyeshelwa nje kule ngxoxo mpikiswano.

11:54.600 --> 12:01.149
Isigqibo sethu: 'Intshukumo yemozulu' ayisi ndawo kwaye
isetyenziswa kabi ngabezopolitiko neenkampani zezimali

12:01.149 --> 12:06.279
ezinkulu kakhulu ngenjongo nje kuphela yezinto ezibaxabisayo.

12:06.279 --> 12:09.963
Xa abantu bejolise ingqwalasela yabo kubo abangempela
abangonontsaka bokuxhatshazwa kweMhlaba

12:09.963 --> 12:15.200
ngokugqithisileyo, eli iya kuba linyathelo elingumgqibo
elisingise ekukhuselweni kokwenene kwendalo esingqongileyo.

12:15.200 --> 12:20.200
Ukuze ungabuye uxhatshazwe, zazi ngokupheleleyo!
