1
00:00:00,000 --> 00:00:00,640


2
00:00:00,640 --> 00:00:07,992
NgoJanuwari 2025, kulandela izibhanki eziyisithupha
ezinkulu e-US, iBlackRock, iqembu lezezimali elikhulu kunawo

3
00:00:07,992 --> 00:00:11,839
wonke emhlabeni, nayo yaphuma eNet Zero Climate Alliance.

4
00:00:11,839 --> 00:00:18,719
Ibhange eliphakathi elinamandla kakhulu, i-Federal Reserve,
noma i-FED ngokufingqiwe, lashiya i-Green Finance Network.

5
00:00:18,719 --> 00:00:25,800
Ngasikhathi sinye, uMongameli omusha wase-US, uTrump, wamemezela
ukuthi uzophinde agxile ngokuphelele kumafutha afosili.

6
00:00:25,800 --> 00:00:31,719
"Sizogaya, sithandwa, sigaye."

7
00:00:31,719 --> 00:00:36,761
Ngenxa yezimo zezulu ezimbi kakhulu, intsha eminingi
ibamba iqhaza emizameni yokulwa nokuguquka kwesimo

8
00:00:36,761 --> 00:00:39,640
sezulu efana neFridays for Future neExtinction Rebellion.

9
00:00:39,640 --> 00:00:44,280
Ukukhipha kwabatshalizimali abakhulu kumele
kuzwakale sengathi kuwumshayo ebusweni kuwe.

10
00:00:44,280 --> 00:00:53,119
Ukuze siqonde kangcono izenzakalo zamanje, ake siqale
sibheke imvelaphi yezinyakazo zokuvikela isimo sezulu.

11
00:00:53,119 --> 00:00:56,960
1. Ukuvela komzamo wokulwa nezimo zezulu

12
00:00:56,960 --> 00:01:02,946
Ngo-2006, umpolitiki nosomabhizinisi waseMelika
u-Al Gore wabhekana okokuqala nomphakathi womhlaba

13
00:01:02,946 --> 00:01:06,439
wonke ngefilimu yakhe ethi An Inconvenient Truth.

14
00:01:06,439 --> 00:01:11,439
Lokhu kukhombisa isimo sokubhujiswa
esibangelwa ukufudumala komhlaba okubangelwa abantu.

15
00:01:11,439 --> 00:01:15,048
UGore ungumuntu ocebile onezigidi eziningi wamadola
futhi wasebenza njengomsekeli kamengameli wama-45

16
00:01:15,048 --> 00:01:17,760
wase-United States ngaphansi kukamongameli uBill Clinton.

17
00:01:17,760 --> 00:01:24,200
U-Al Gore wabikezela ngoJulayi 2008: "Indlela
esihamba ngayo njengamanje ayinakusimama nhlobo."

18
00:01:24,200 --> 00:01:29,954
Ososayensi emhlabeni wonke basitshela ukuthi kungenzeka
siseneminyaka engaphansi kweyishumi esisaleleyo lapho

19
00:01:29,954 --> 00:01:36,480
sisenezikhathi zokwenza izinguquko ezinkulu ukuze
sivimbele imiphumela emibi kakhulu yenhlekelele yesimo sezulu.

20
00:01:36,480 --> 00:01:41,051
Futhi indlela eyodwa kuphela yokuthatha umthwalo
wemfanelo wukubhekana nenkinga kusukela emthonjeni

21
00:01:41,051 --> 00:01:44,200
wayo, okungukuthi ukutshiswa kwamafutha e-fossil.

22
00:01:44,200 --> 00:01:49,680
Kusukela lapho, yonke imizamo yagxila ekunciphiseni
ukukhishwa kwe-CO2 njengesisekelo sazo zonke izinto ezimbi.

23
00:01:49,680 --> 00:01:53,498
Izindleko zikaGore zokuphathwa kwabezindaba
zokuzuza ukwesekwa yizakhamuzi

24
00:01:53,498 --> 00:01:56,879
zilinganiselwa ku-$300 million ngonyaka ka-2009 kuphela.

25
00:01:56,879 --> 00:02:02,680
Phakathi kwabanye, u-Al Gore wasungula izinhlangano
ezazifundisa abantu ababizwa ngokuthi "abaholi bemvelo" .

26
00:02:02,680 --> 00:02:07,680
Lokhu kwaholela emizameni efana neFridays
for Future kanye neExtinction Rebellion.

27
00:02:07,680 --> 00:02:12,527
Abalingiswa abafana noGreta Thunberg, uLuisa Neubauer
noAlexandria Ocasio-Cortez bagqugquzelwa

28
00:02:12,527 --> 00:02:17,560
ngokukhethekile futhi kwakhiwa inethiwekhi enkulu yezimo zezulu.

29
00:02:17,560 --> 00:02:23,159
2. Ubuchwepheshe obusha
njengemodeli yebhizinisi yabacebile kakhulu

30
00:02:23,159 --> 00:02:27,743
Embonweni womphakathi, kwakuyizishoshovu ezifana
noGreta Thunberg ezabeka ingcindezi kubaphathi

31
00:02:27,743 --> 00:02:31,280
bezepolitiki ngemibhikisho esebenza kahle emithonjeni yezindaba.

32
00:02:31,280 --> 00:02:34,639
Kodwa ingabe lo mbono womphakathi ulungile?

33
00:02:34,639 --> 00:02:38,749
eminyakeni ngaphambi kokuba uGreta Thunberg avele
esidlangalaleni okokuqala, iBhange Lomhlaba neWEF

34
00:02:38,749 --> 00:02:41,560
zazivele zibeka indlela yenqubomgomo entsha yezimo zezulu.

35
00:02:41,560 --> 00:02:47,091
Eminyakeni ngaphambi kokuba kuqale imibhikisho ngesimo sezulu,
izinkampani ezinkulu zezimali zaqala ukutshala amakhulu

36
00:02:47,091 --> 00:02:51,263
ezigidigidi emalini ezimali zokutshala
zangomuso ezinkampanini zesimo sezulu ezingavamile

37
00:02:51,263 --> 00:02:53,759
ukuba nenzuzo, futhi zanda amakhono okukhiqiza.

38
00:02:53,759 --> 00:02:58,000
Lokhu kwabavumela ukuthi bazibeke njengabaholi
bemakethe futhi bahlale belungele izivumelwano ezinkulu.

39
00:02:58,000 --> 00:03:03,703
Ngokumangazayo, maduzane nje ngemva kokuvela kukaGreta kokuqala
ekushikashikeni esikoleni okwaba nomthelela emithonjeni yezindaba

40
00:03:03,703 --> 00:03:06,560
ngo-Agasti 2018, abezepolitiki baqala ukuthatha izinyathelo.

41
00:03:06,560 --> 00:03:13,442
Isibonelo, ngomhlaka 17 Okthoba 2018, uMongameli we-EU ngaleso
sikhathi, uJuncker, wasayina isivumelwano sokuvumelana

42
00:03:13,442 --> 00:03:20,719
nefondi yotshalomali wamandla ahlanzekile i-Breakthrough
Energy Europe. Iphakethe lokuqala: izigidi eziyi-100 zama-euro.

43
00:03:20,719 --> 00:03:27,120
Ngakho-ke, izinkampani ezingamalungu ezicebile kakhulu kufanele
zinikezwe ukufinyelela okukhethekile emalini yomnyombo we-EU.

44
00:03:27,120 --> 00:03:31,520
UBill Gates ungumsunguli wefondi
yotshalomali i-Breakthrough Energy.

45
00:03:31,520 --> 00:03:37,700
Amalungu ahlanganisa abantu abacebile kakhulu abafana noMark
Zuckerberg waseFacebook, uJulian Robertson osebenza ku-hedge

46
00:03:37,700 --> 00:03:44,520
fund enkulu iTiger Management, uDavid Rubenstein umsunguli
weCarlyle Group, uGeorge Soros, uJack Ma waseAlibaba nabanye.

47
00:03:44,520 --> 00:03:48,360
Imakethe yobuchwepheshe besimo sezulu
iye yanwetshwa ngokuqhubekayo yi-EU.

48
00:03:48,360 --> 00:03:55,304
NgoFebhuwari 2019, uJuncker waphakamisa ukuthi yonke i-euro
yesine ebhajethini le-EU isetshenziselwe ukunciphisa umthelela

49
00:03:55,304 --> 00:03:59,400
wokuguquka kwesimo sezulu phakathi konyaka ka-2022 no-2027.

50
00:03:59,400 --> 00:04:04,154
Kubonakala sengathi abezepolitiki bavule
indlela emakethe engenisa inzuzo enkulu

51
00:04:04,154 --> 00:04:07,800
yezobuchwepheshe zezulu zabadlali abakhulu ngomthetho wabo.

52
00:04:07,800 --> 00:04:13,413
Lezi zinkampani zazine amathuba okuphumelela
aphindwe kabili. Zikwazile ukuzuza ezibonelelweni

53
00:04:13,413 --> 00:04:16,319
ze-EU nasekufunweni okukhulu kwemikhiqizo yazo.

54
00:04:16,319 --> 00:04:23,177
I-EU ibeka ingcindezi enkulu emazweni ukuze ahlangabezane
nale mfuno, ngoba ubuchwepheshe obufana namandla omoya,

55
00:04:23,177 --> 00:04:26,920
amandla elanga kanye nokuhamba kagesi bukhuthazwa ngamandla.

56
00:04:26,920 --> 00:04:32,711
Amagama afana nesigaba "umkhondo wemvelo"
noma "umkhondo wekhabhoni" abonisa ukuthi i-CO2

57
00:04:32,711 --> 00:04:35,920
manje isibe yisilinganiso sazo zonke izinto.

58
00:04:35,920 --> 00:04:42,360
Ngamafuphi, i-CO2 isibe uhlobo
lwemali entsha ezimakethe zezabelo.

59
00:04:42,360 --> 00:04:50,040
Kusukela ekuqaleni, ukugxila kwakugxile ngokuphelele ekunciphiseni
i-CO2 njengimbangela eyodwa yazo cishe zonke izinkinga zezulu.

60
00:04:50,040 --> 00:04:52,959
Ayikho isiphepho ngaphandle kwezihloko ezifanayo:

61
00:04:52,959 --> 00:04:56,639
Uguquko lwemvelo luyisizathu!
Kufanele sinciphise ukukhishwa kwe-CO2!

62
00:04:56,639 --> 00:05:04,879
Okwenza umuntu abe nokungabaza wukuthi azicatshangelwa nezinye
izimbangela zalezi zikhukhula nemililo ezibhubhisayo ngempela.

63
00:05:04,879 --> 00:05:10,025
Okubi nakakhulu, amazwi omphakathi wezesayensi
nochwepheshe abaphikisa indaba yomphakathi

64
00:05:10,025 --> 00:05:13,240
awanalo ithuba lokuthola ukumbozwa yabezindaba.

65
00:05:13,240 --> 00:05:19,879
Isibonelo, kunezimpatente ezingabaleki eziveza ukuthi
izinhlekelele zezulu zingadalwa kalula kanjani namuhla.

66
00:05:19,879 --> 00:05:24,649
Ukwonakala kwemvelo, njengokuhlinzwa kwamahlathi
ngenhloso yokuthola izinto ezingavuthiwe ezizuzisayo noma

67
00:05:24,649 --> 00:05:27,920
ukwandiswa kwezifama zomoya, nakho kuvame ukungaxoxwa ngakho.

68
00:05:27,920 --> 00:05:33,428
Ukugxila ngakolunye uhlangothi ekushintsheni
kwesimo sezulu okubangelwa yi-CO2 kuphela cishe kunakiwe

69
00:05:33,428 --> 00:05:37,000
ngokuphelele umonakalo omkhulu wemvelo nababhubhisi.

70
00:05:37,000 --> 00:05:42,480
Ukuguquka kwesimo sezulu nokubhujiswa
kwemvelo kuyalinganiswa ngendlela engamukelekile.

71
00:05:42,480 --> 00:05:48,708
Sibuyele kwezombusazwe: UDkt Ottmar Edenhofer uphinde aqinisekise
ukuthi inqubomgomo yesimo sezulu ayikaze ibe ngokuvikela

72
00:05:48,708 --> 00:05:51,959
imvelo, kodwa igezela izintshisekelo eziqinile zezomnotho.

73
00:05:51,959 --> 00:05:56,560
Ungumqondisi nomqondisi omkhulu wezomnotho
ePotsdam Institute for Climate Impact Research:

74
00:05:56,560 --> 00:06:02,040
Kufanele kucace ukuthi empeleni siyabuyisela
ngokusebenzayo ingcebo yomhlaba ngenqubomgomo yesimo sezulu.

75
00:06:02,040 --> 00:06:07,399
Kufanele sizisuse kithi umbono wamanga wokuthi inqubomgomo
yamazwe ngamazwe yezimo zezulu iyinqubomgomo yemvelo.

76
00:06:07,399 --> 00:06:13,839
Lokhu cishe akunanto yakwenza nenqubomgomo yemvelo,
nezinkinga ezifana nokuhlakazwa kwehlathi noma imbobo ye-ozoni.

77
00:06:13,839 --> 00:06:15,240
Isiphetho sami sesikhashana:

78
00:06:15,240 --> 00:06:20,122
Ngakho-ke, ngenkathi izinkampani ezinkulu kakhulu nabacebile
abanamabhiliyoni bamakhulu bemali besekela

79
00:06:20,122 --> 00:06:27,519
ngokusemthethweni ukusimama okukhulu kanye nezimo
zezulu, ngasikhathi sinye benza inzuzo enkulu.

80
00:06:27,519 --> 00:06:32,000
3. Ukuphunyuka okukhulu ekuhlanganyeleni kwezimo zezulu

81
00:06:32,000 --> 00:06:38,160
Manje sibuyela ekuqaleni kakhulu –
i-BlackRock ne-Co. kushiya i-Climate Alliance.

82
00:06:38,160 --> 00:06:42,518
Lokhu kuvusa umbuzo: Kungani
abatshalizimali abakhulu manje bezihlukanisa

83
00:06:42,518 --> 00:06:45,959
nobuchwepheshe obuluhlaza futhi begxila emandleni enuzi?

84
00:06:45,959 --> 00:06:51,120
Futhi kungani uMongameli wase-US uTrump efuna
ukuthembela ngokuphelele emafutheni e-fossil futhi?

85
00:06:51,120 --> 00:06:56,000
Ingabe ngokuzumayo abasakhathaleli
ngemvelo? Noma abakaze bakhathalele?

86
00:06:56,000 --> 00:07:02,279
Ingcweti kwezezimali nomhlaziyi u-Ernst
Wolff unikeza isizathu esiqondakala kalula.

87
00:07:02,279 --> 00:07:06,839
"Ihlelo elikhulu elisha lihambisana nobuhlakani bokwenziwa."

88
00:07:06,839 --> 00:07:16,697
Futhi kuyathakazelisa, ngoba iForamu Yomnotho Yomhlaba Wonke yalo
nyaka, umhlangano eDavos, inomgomo othi "Ubambiswano Esikhathini

89
00:07:16,697 --> 00:07:21,839
Sobuhlakani", ngakho konke kumayelana nobuhlakani bokwenziwa.

90
00:07:21,839 --> 00:07:25,733
Futhi ubuhlakani bokwenziwa sekushiwo
kaningi muva nje, ikakhulukazi lapha eSwitzerland,

91
00:07:25,733 --> 00:07:28,000
kuwo wonke imibiko ye-World Economic Forum.

92
00:07:28,000 --> 00:07:34,015
Futhi kuhlala kuchazwa njengokungesabi, kodwa kunalokho
kudala imisebenzi emisha, ngakho-ke asidingi ukukhathazeka

93
00:07:34,015 --> 00:07:37,160
sonke. Kodwa-ke, empeleni kuyiphikiso ngokuphelele.

94
00:07:37,160 --> 00:07:42,383
Ngakho-ke, vele, labo abasemandleni
banentshisekelo enkulu yokuqhubekela phambili nobuhlakani

95
00:07:42,383 --> 00:07:45,720
bokwenziwa ngoba kunemali eningi engatholakala kuyo.

96
00:07:45,720 --> 00:07:50,883
Kuyathakazelisa futhi ukuqaphela ukuthi
i-BlackRock isanda kukhupha ukuzibandakanya kwayo ehlelweni

97
00:07:50,883 --> 00:07:53,720
le-Net Zero eZinhlanganweni Zezizwe Ezihlangene.

98
00:07:53,720 --> 00:07:59,680
Lokho kungenxa yokuthi ukugxila akusekho ekushintsheni
kwesimo sezulu, kodwa sekusezinkingeni zamandla enuzi.

99
00:07:59,680 --> 00:08:05,189
Futhi njengoba izitshalo zamandla enuzi zingakhiwa ngokushesha,
kuzothatha iminyaka embalwa – mhlawumbe iminyaka

100
00:08:05,189 --> 00:08:10,839
eminingi – ngaphambi kokuba zilungele ukusetshenziswa,
ngakho okwamanje kumele sithembele kumafutha e-fossil.

101
00:08:10,839 --> 00:08:13,680
Futhi uma uthembele kubo, awukwazi
ukulandela uhlelo lwezimo zezulu.

102
00:08:13,680 --> 00:08:18,680
Kuyathakazelisa ukuqaphela ukuthi akekho
kulabo owake wathi intela ye-CO2 kufanele isuswe.

103
00:08:18,680 --> 00:08:24,087
Ngakho-ke bazoqhubeka bezicebisa ngaphandle
kwemikhawulo, futhi siyobona ukuthi i-WEF ngandlela

104
00:08:24,087 --> 00:08:28,120
thile inikeza ukweseka ngokwezimiso kulo lonke lokhu.

105
00:08:28,120 --> 00:08:34,279
4. Ukudla kwamandla kobuhlakani bokwenziwa nokuzinza kwaso

106
00:08:34,279 --> 00:08:40,120
Ngaphakathi kwezinkampani ze-AI, ukuzinza
kobuhlakani bokwenziwa kuyindaba ephikisanayo kakhulu.

107
00:08:40,120 --> 00:08:49,519
Ngo-26 Novemba 2024, kwashicilelwa iphepha
elifingqa ingxoxo kuwebhusayithi ka-Al Gore.

108
00:08:49,519 --> 00:08:55,777
Ngokwesilinganiso esisodwa, i-GPT-4 ye-OpenAI yadinga
amahora angu-50 gigawatt (GWh) kagesi ukuze iqeqeshwe –

109
00:08:55,777 --> 00:08:59,480
cishe kufana nokusetshenziswa konyaka kwedolobhana elincane.

110
00:08:59,480 --> 00:09:03,799
Njengoba amamodeli e-AI eqhubeka
nokuthuthuka, adinga izikhungo zedatha ezinkulu kakhulu.

111
00:09:03,799 --> 00:09:09,519
uZuckerberg wathi kungadingeka isiteshi samandla
sonke ukuze kusebenze isikhungo sedatha esisodwa.

112
00:09:09,519 --> 00:09:18,480
I-International Energy Agency (IEA) ilindele ukuthi isidingo
samandla sibe cishe siphindeke kabili phakathi kuka-2022 no-2026.

113
00:09:18,480 --> 00:09:22,120
Nokho, kukhona nezibikezelo ezibuhlungu kakhulu.

114
00:09:22,120 --> 00:09:24,919
Isiphetho siphinde sibe nokukhanyisa kakhulu:

115
00:09:24,919 --> 00:09:30,063
"Ukuthi ngempela, sicabanga ukuthi akunakwenzeka kakhulu
ukuthi umhlinzeki wefu anciphise ukunwetshwa kwezikhungo

116
00:09:30,063 --> 00:09:33,440
zakhe zedatha ukuze ahlangabezane nezinhloso zezimo sezulu."

117
00:09:33,440 --> 00:09:41,932
Phela bakholelwa ukuthi basebancintiswaneni yokudala "unkulunkulu
wedijithali" – ngakho-ke kubo ingozi yokungakhi ngokushesha

118
00:09:41,932 --> 00:09:46,879
ngokwanele idlula kakhulu ingozi yokwakha ngokweqile.

119
00:09:46,879 --> 00:09:51,919
Isizathu sokushintsha kwenqubo kwabaphathi, besuka
ekusebenziseni ezinye izindlela zamandla, yilokhu:

120
00:09:51,919 --> 00:09:59,120
Amandla aluhlaza awanele ekwandiseni inethiwekhi
yedijithali yomhlaba wonke nobuhlakani bokwenziwa.

121
00:09:59,120 --> 00:10:01,159
Masifingqe futhi:

122
00:10:01,159 --> 00:10:07,919
1. Kusukela ekuqaleni, abantu babesaba ngenxa
yesexwayiso sezulu se-CO2 esiseceleni elilodwa.

123
00:10:07,919 --> 00:10:12,790
Izinkampani ze-PR ezimela abalobi bezinkampani
abacebile abafana no-Al Gore zikhuthaza izithandwa

124
00:10:12,790 --> 00:10:15,559
ezinolwazi lwezindaba ezifana noGreta Thunberg.

125
00:10:15,559 --> 00:10:20,519
Umbutho wokulwa nezinguquko zezulu
usebenza njengomlomo wabantu kwezombusazwe.

126
00:10:20,519 --> 00:10:26,435
2. Abaphathi bezepolitiki badlulisela imithetho yokunciphisa
ukukhishwa kwe-CO2 ngesivinini esingajwayelekile, bedala

127
00:10:26,435 --> 00:10:30,159
imakethe enkulu yezobuchwepheshe eziluhlaza ezisemthethweni.

128
00:10:30,159 --> 00:10:35,527
Abawinile: izinkampani ezinkulu kakhulu
ezazisele zitshale ngokungahleliwe izigidigidi kulezo

129
00:10:35,527 --> 00:10:38,360
zobuchwepheshe ngqo kudala ngaphambi kwalokho.

130
00:10:38,360 --> 00:10:47,120
Bayawina kabili: benza imali ngemikhiqizo yabo
futhi bathola izibonelelo ezivela emalini yentela.

131
00:10:47,120 --> 00:10:53,233
3. Ukuzinza okwenziwayo kwabadlali abakhulu
kuba sobala uma kuziwa emaphrojekthini abo

132
00:10:53,233 --> 00:10:56,679
abawathandayo afana nobuhlakani bokwenziwa.

133
00:10:56,679 --> 00:11:04,360
Lapho, akubalulekile ukuthi isidingo samandla kanye nokukhishwa
kwe-CO2 okuvame ukukhuluma ngakho kuyanda ngokungenakulinganiswa.

134
00:11:04,360 --> 00:11:09,760
Ake sikhohlwe olunye umonakalo wemvelo obangelwa
ukusikwa komhlaba, ukungcoliswa kwemifula

135
00:11:09,760 --> 00:11:13,399
nomhlabathi yizigodi zemigodi yomhlabathi enqabileyo, njll.

136
00:11:13,399 --> 00:11:17,639
Noma yiziphi izindlela ezidingekayo ziyamukeleka
ukuze kungabeki engcupheni inguquko yedijithali.

137
00:11:17,639 --> 00:11:23,840
Izinhlangano zezimo zezulu? Kuphela uma
zisebenzela izintshisekelo zamashaka ezimali.

138
00:11:23,840 --> 00:11:31,559
4. Ngakho-ke kuyabonakala ukuthi amaqembu anethonya
kakhulu awazange ngempela akhathazeke ngokuvikelwa kwemvelo.

139
00:11:31,559 --> 00:11:36,799
Inhloso yohlelo lwezezimali
lwedijithali ukudala "unkulunkulu wedijithali".

140
00:11:36,799 --> 00:11:42,756
Abantu bayaphazamiseka yizindaba ezingabalulekile,
njengokuthi amandla enuzi, amafutha e-fossil noma

141
00:11:42,756 --> 00:11:46,399
amandla avuselelekayo angcono ekulondolozeni 'isimo sezulu'.

142
00:11:46,399 --> 00:11:54,600
Nokho, le ngxoxo inganaki nje
abathengi abakhulu bezinsiza abangagcini.

143
00:11:54,600 --> 00:12:01,127
Isiphetho sethu: 'Umkhankaso wezimo zezulu' usondela
ekupheleni okungenalutho futhi usetshenziswa kabi abezepolitiki

144
00:12:01,127 --> 00:12:06,279
nezinkampani zezimali ezinkulu kakhulu ukuze kuzuze bona kuphela.

145
00:12:06,279 --> 00:12:11,570
Uma abantu begxila ukunaka kwabo kubasolwa bangempela
abangemuva kokusetshenziswa ngokweqile komhlaba, lokhu

146
00:12:11,570 --> 00:12:15,200
kuzoba isinyathelo esinqunayo sokuvikelwa kwemvelo ngempela.

147
00:12:15,200 --> 00:12:20,200
Ukuze ungaphinde usebenziswe kabi, sicela
uzazise ngaphandle kokubekwa izithiyo zokubona!

