WEBVTT

00:00.640 --> 00:07.992
NgoJanuwari 2025, kulandela izibhanki eziyisithupha
ezinkulu e-US, iBlackRock, iqembu lezezimali elikhulu kunawo

00:07.992 --> 00:11.839
wonke emhlabeni, nayo yaphuma eNet Zero Climate Alliance.

00:11.839 --> 00:18.719
Ibhange eliphakathi elinamandla kakhulu, i-Federal Reserve,
noma i-FED ngokufingqiwe, lashiya i-Green Finance Network.

00:18.719 --> 00:25.800
Ngasikhathi sinye, uMongameli omusha wase-US, uTrump, wamemezela
ukuthi uzophinde agxile ngokuphelele kumafutha afosili.

00:25.800 --> 00:31.719
"Sizogaya, sithandwa, sigaye."

00:31.719 --> 00:36.761
Ngenxa yezimo zezulu ezimbi kakhulu, intsha eminingi
ibamba iqhaza emizameni yokulwa nokuguquka kwesimo

00:36.761 --> 00:39.640
sezulu efana neFridays for Future neExtinction Rebellion.

00:39.640 --> 00:44.280
Ukukhipha kwabatshalizimali abakhulu kumele
kuzwakale sengathi kuwumshayo ebusweni kuwe.

00:44.280 --> 00:53.119
Ukuze siqonde kangcono izenzakalo zamanje, ake siqale
sibheke imvelaphi yezinyakazo zokuvikela isimo sezulu.

00:53.119 --> 00:56.960
1. Ukuvela komzamo wokulwa nezimo zezulu

00:56.960 --> 01:02.946
Ngo-2006, umpolitiki nosomabhizinisi waseMelika
u-Al Gore wabhekana okokuqala nomphakathi womhlaba

01:02.946 --> 01:06.439
wonke ngefilimu yakhe ethi An Inconvenient Truth.

01:06.439 --> 01:11.439
Lokhu kukhombisa isimo sokubhujiswa
esibangelwa ukufudumala komhlaba okubangelwa abantu.

01:11.439 --> 01:15.048
UGore ungumuntu ocebile onezigidi eziningi wamadola
futhi wasebenza njengomsekeli kamengameli wama-45

01:15.048 --> 01:17.760
wase-United States ngaphansi kukamongameli uBill Clinton.

01:17.760 --> 01:24.200
U-Al Gore wabikezela ngoJulayi 2008: "Indlela
esihamba ngayo njengamanje ayinakusimama nhlobo."

01:24.200 --> 01:29.954
Ososayensi emhlabeni wonke basitshela ukuthi kungenzeka
siseneminyaka engaphansi kweyishumi esisaleleyo lapho

01:29.954 --> 01:36.480
sisenezikhathi zokwenza izinguquko ezinkulu ukuze
sivimbele imiphumela emibi kakhulu yenhlekelele yesimo sezulu.

01:36.480 --> 01:41.051
Futhi indlela eyodwa kuphela yokuthatha umthwalo
wemfanelo wukubhekana nenkinga kusukela emthonjeni

01:41.051 --> 01:44.200
wayo, okungukuthi ukutshiswa kwamafutha e-fossil.

01:44.200 --> 01:49.680
Kusukela lapho, yonke imizamo yagxila ekunciphiseni
ukukhishwa kwe-CO2 njengesisekelo sazo zonke izinto ezimbi.

01:49.680 --> 01:53.498
Izindleko zikaGore zokuphathwa kwabezindaba
zokuzuza ukwesekwa yizakhamuzi

01:53.498 --> 01:56.879
zilinganiselwa ku-$300 million ngonyaka ka-2009 kuphela.

01:56.879 --> 02:02.680
Phakathi kwabanye, u-Al Gore wasungula izinhlangano
ezazifundisa abantu ababizwa ngokuthi "abaholi bemvelo" .

02:02.680 --> 02:07.680
Lokhu kwaholela emizameni efana neFridays
for Future kanye neExtinction Rebellion.

02:07.680 --> 02:12.527
Abalingiswa abafana noGreta Thunberg, uLuisa Neubauer
noAlexandria Ocasio-Cortez bagqugquzelwa

02:12.527 --> 02:17.560
ngokukhethekile futhi kwakhiwa inethiwekhi enkulu yezimo zezulu.

02:17.560 --> 02:23.159
2. Ubuchwepheshe obusha
njengemodeli yebhizinisi yabacebile kakhulu

02:23.159 --> 02:27.743
Embonweni womphakathi, kwakuyizishoshovu ezifana
noGreta Thunberg ezabeka ingcindezi kubaphathi

02:27.743 --> 02:31.280
bezepolitiki ngemibhikisho esebenza kahle emithonjeni yezindaba.

02:31.280 --> 02:34.639
Kodwa ingabe lo mbono womphakathi ulungile?

02:34.639 --> 02:38.749
eminyakeni ngaphambi kokuba uGreta Thunberg avele
esidlangalaleni okokuqala, iBhange Lomhlaba neWEF

02:38.749 --> 02:41.560
zazivele zibeka indlela yenqubomgomo entsha yezimo zezulu.

02:41.560 --> 02:47.091
Eminyakeni ngaphambi kokuba kuqale imibhikisho ngesimo sezulu,
izinkampani ezinkulu zezimali zaqala ukutshala amakhulu

02:47.091 --> 02:51.263
ezigidigidi emalini ezimali zokutshala
zangomuso ezinkampanini zesimo sezulu ezingavamile

02:51.263 --> 02:53.759
ukuba nenzuzo, futhi zanda amakhono okukhiqiza.

02:53.759 --> 02:58.000
Lokhu kwabavumela ukuthi bazibeke njengabaholi
bemakethe futhi bahlale belungele izivumelwano ezinkulu.

02:58.000 --> 03:03.703
Ngokumangazayo, maduzane nje ngemva kokuvela kukaGreta kokuqala
ekushikashikeni esikoleni okwaba nomthelela emithonjeni yezindaba

03:03.703 --> 03:06.560
ngo-Agasti 2018, abezepolitiki baqala ukuthatha izinyathelo.

03:06.560 --> 03:13.442
Isibonelo, ngomhlaka 17 Okthoba 2018, uMongameli we-EU ngaleso
sikhathi, uJuncker, wasayina isivumelwano sokuvumelana

03:13.442 --> 03:20.719
nefondi yotshalomali wamandla ahlanzekile i-Breakthrough
Energy Europe. Iphakethe lokuqala: izigidi eziyi-100 zama-euro.

03:20.719 --> 03:27.120
Ngakho-ke, izinkampani ezingamalungu ezicebile kakhulu kufanele
zinikezwe ukufinyelela okukhethekile emalini yomnyombo we-EU.

03:27.120 --> 03:31.520
UBill Gates ungumsunguli wefondi
yotshalomali i-Breakthrough Energy.

03:31.520 --> 03:37.700
Amalungu ahlanganisa abantu abacebile kakhulu abafana noMark
Zuckerberg waseFacebook, uJulian Robertson osebenza ku-hedge

03:37.700 --> 03:44.520
fund enkulu iTiger Management, uDavid Rubenstein umsunguli
weCarlyle Group, uGeorge Soros, uJack Ma waseAlibaba nabanye.

03:44.520 --> 03:48.360
Imakethe yobuchwepheshe besimo sezulu
iye yanwetshwa ngokuqhubekayo yi-EU.

03:48.360 --> 03:55.304
NgoFebhuwari 2019, uJuncker waphakamisa ukuthi yonke i-euro
yesine ebhajethini le-EU isetshenziselwe ukunciphisa umthelela

03:55.304 --> 03:59.400
wokuguquka kwesimo sezulu phakathi konyaka ka-2022 no-2027.

03:59.400 --> 04:04.154
Kubonakala sengathi abezepolitiki bavule
indlela emakethe engenisa inzuzo enkulu

04:04.154 --> 04:07.800
yezobuchwepheshe zezulu zabadlali abakhulu ngomthetho wabo.

04:07.800 --> 04:13.413
Lezi zinkampani zazine amathuba okuphumelela
aphindwe kabili. Zikwazile ukuzuza ezibonelelweni

04:13.413 --> 04:16.319
ze-EU nasekufunweni okukhulu kwemikhiqizo yazo.

04:16.319 --> 04:23.177
I-EU ibeka ingcindezi enkulu emazweni ukuze ahlangabezane
nale mfuno, ngoba ubuchwepheshe obufana namandla omoya,

04:23.177 --> 04:26.920
amandla elanga kanye nokuhamba kagesi bukhuthazwa ngamandla.

04:26.920 --> 04:32.711
Amagama afana nesigaba "umkhondo wemvelo"
noma "umkhondo wekhabhoni" abonisa ukuthi i-CO2

04:32.711 --> 04:35.920
manje isibe yisilinganiso sazo zonke izinto.

04:35.920 --> 04:42.360
Ngamafuphi, i-CO2 isibe uhlobo
lwemali entsha ezimakethe zezabelo.

04:42.360 --> 04:50.040
Kusukela ekuqaleni, ukugxila kwakugxile ngokuphelele ekunciphiseni
i-CO2 njengimbangela eyodwa yazo cishe zonke izinkinga zezulu.

04:50.040 --> 04:52.959
Ayikho isiphepho ngaphandle kwezihloko ezifanayo:

04:52.959 --> 04:56.639
Uguquko lwemvelo luyisizathu!
Kufanele sinciphise ukukhishwa kwe-CO2!

04:56.639 --> 05:04.879
Okwenza umuntu abe nokungabaza wukuthi azicatshangelwa nezinye
izimbangela zalezi zikhukhula nemililo ezibhubhisayo ngempela.

05:04.879 --> 05:10.025
Okubi nakakhulu, amazwi omphakathi wezesayensi
nochwepheshe abaphikisa indaba yomphakathi

05:10.025 --> 05:13.240
awanalo ithuba lokuthola ukumbozwa yabezindaba.

05:13.240 --> 05:19.879
Isibonelo, kunezimpatente ezingabaleki eziveza ukuthi
izinhlekelele zezulu zingadalwa kalula kanjani namuhla.

05:19.879 --> 05:24.649
Ukwonakala kwemvelo, njengokuhlinzwa kwamahlathi
ngenhloso yokuthola izinto ezingavuthiwe ezizuzisayo noma

05:24.649 --> 05:27.920
ukwandiswa kwezifama zomoya, nakho kuvame ukungaxoxwa ngakho.

05:27.920 --> 05:33.428
Ukugxila ngakolunye uhlangothi ekushintsheni
kwesimo sezulu okubangelwa yi-CO2 kuphela cishe kunakiwe

05:33.428 --> 05:37.000
ngokuphelele umonakalo omkhulu wemvelo nababhubhisi.

05:37.000 --> 05:42.480
Ukuguquka kwesimo sezulu nokubhujiswa
kwemvelo kuyalinganiswa ngendlela engamukelekile.

05:42.480 --> 05:48.708
Sibuyele kwezombusazwe: UDkt Ottmar Edenhofer uphinde aqinisekise
ukuthi inqubomgomo yesimo sezulu ayikaze ibe ngokuvikela

05:48.708 --> 05:51.959
imvelo, kodwa igezela izintshisekelo eziqinile zezomnotho.

05:51.959 --> 05:56.560
Ungumqondisi nomqondisi omkhulu wezomnotho
ePotsdam Institute for Climate Impact Research:

05:56.560 --> 06:02.040
Kufanele kucace ukuthi empeleni siyabuyisela
ngokusebenzayo ingcebo yomhlaba ngenqubomgomo yesimo sezulu.

06:02.040 --> 06:07.399
Kufanele sizisuse kithi umbono wamanga wokuthi inqubomgomo
yamazwe ngamazwe yezimo zezulu iyinqubomgomo yemvelo.

06:07.399 --> 06:13.839
Lokhu cishe akunanto yakwenza nenqubomgomo yemvelo,
nezinkinga ezifana nokuhlakazwa kwehlathi noma imbobo ye-ozoni.

06:13.839 --> 06:15.240
Isiphetho sami sesikhashana:

06:15.240 --> 06:20.122
Ngakho-ke, ngenkathi izinkampani ezinkulu kakhulu nabacebile
abanamabhiliyoni bamakhulu bemali besekela

06:20.122 --> 06:27.519
ngokusemthethweni ukusimama okukhulu kanye nezimo
zezulu, ngasikhathi sinye benza inzuzo enkulu.

06:27.519 --> 06:32.000
3. Ukuphunyuka okukhulu ekuhlanganyeleni kwezimo zezulu

06:32.000 --> 06:38.160
Manje sibuyela ekuqaleni kakhulu –
i-BlackRock ne-Co. kushiya i-Climate Alliance.

06:38.160 --> 06:42.518
Lokhu kuvusa umbuzo: Kungani
abatshalizimali abakhulu manje bezihlukanisa

06:42.518 --> 06:45.959
nobuchwepheshe obuluhlaza futhi begxila emandleni enuzi?

06:45.959 --> 06:51.120
Futhi kungani uMongameli wase-US uTrump efuna
ukuthembela ngokuphelele emafutheni e-fossil futhi?

06:51.120 --> 06:56.000
Ingabe ngokuzumayo abasakhathaleli
ngemvelo? Noma abakaze bakhathalele?

06:56.000 --> 07:02.279
Ingcweti kwezezimali nomhlaziyi u-Ernst
Wolff unikeza isizathu esiqondakala kalula.

07:02.279 --> 07:06.839
"Ihlelo elikhulu elisha lihambisana nobuhlakani bokwenziwa."

07:06.839 --> 07:16.697
Futhi kuyathakazelisa, ngoba iForamu Yomnotho Yomhlaba Wonke yalo
nyaka, umhlangano eDavos, inomgomo othi "Ubambiswano Esikhathini

07:16.697 --> 07:21.839
Sobuhlakani", ngakho konke kumayelana nobuhlakani bokwenziwa.

07:21.839 --> 07:25.733
Futhi ubuhlakani bokwenziwa sekushiwo
kaningi muva nje, ikakhulukazi lapha eSwitzerland,

07:25.733 --> 07:28.000
kuwo wonke imibiko ye-World Economic Forum.

07:28.000 --> 07:34.015
Futhi kuhlala kuchazwa njengokungesabi, kodwa kunalokho
kudala imisebenzi emisha, ngakho-ke asidingi ukukhathazeka

07:34.015 --> 07:37.160
sonke. Kodwa-ke, empeleni kuyiphikiso ngokuphelele.

07:37.160 --> 07:42.383
Ngakho-ke, vele, labo abasemandleni
banentshisekelo enkulu yokuqhubekela phambili nobuhlakani

07:42.383 --> 07:45.720
bokwenziwa ngoba kunemali eningi engatholakala kuyo.

07:45.720 --> 07:50.883
Kuyathakazelisa futhi ukuqaphela ukuthi
i-BlackRock isanda kukhupha ukuzibandakanya kwayo ehlelweni

07:50.883 --> 07:53.720
le-Net Zero eZinhlanganweni Zezizwe Ezihlangene.

07:53.720 --> 07:59.680
Lokho kungenxa yokuthi ukugxila akusekho ekushintsheni
kwesimo sezulu, kodwa sekusezinkingeni zamandla enuzi.

07:59.680 --> 08:05.189
Futhi njengoba izitshalo zamandla enuzi zingakhiwa ngokushesha,
kuzothatha iminyaka embalwa – mhlawumbe iminyaka

08:05.189 --> 08:10.839
eminingi – ngaphambi kokuba zilungele ukusetshenziswa,
ngakho okwamanje kumele sithembele kumafutha e-fossil.

08:10.839 --> 08:13.680
Futhi uma uthembele kubo, awukwazi
ukulandela uhlelo lwezimo zezulu.

08:13.680 --> 08:18.680
Kuyathakazelisa ukuqaphela ukuthi akekho
kulabo owake wathi intela ye-CO2 kufanele isuswe.

08:18.680 --> 08:24.087
Ngakho-ke bazoqhubeka bezicebisa ngaphandle
kwemikhawulo, futhi siyobona ukuthi i-WEF ngandlela

08:24.087 --> 08:28.120
thile inikeza ukweseka ngokwezimiso kulo lonke lokhu.

08:28.120 --> 08:34.279
4. Ukudla kwamandla kobuhlakani bokwenziwa nokuzinza kwaso

08:34.279 --> 08:40.120
Ngaphakathi kwezinkampani ze-AI, ukuzinza
kobuhlakani bokwenziwa kuyindaba ephikisanayo kakhulu.

08:40.120 --> 08:49.519
Ngo-26 Novemba 2024, kwashicilelwa iphepha
elifingqa ingxoxo kuwebhusayithi ka-Al Gore.

08:49.519 --> 08:55.777
Ngokwesilinganiso esisodwa, i-GPT-4 ye-OpenAI yadinga
amahora angu-50 gigawatt (GWh) kagesi ukuze iqeqeshwe –

08:55.777 --> 08:59.480
cishe kufana nokusetshenziswa konyaka kwedolobhana elincane.

08:59.480 --> 09:03.799
Njengoba amamodeli e-AI eqhubeka
nokuthuthuka, adinga izikhungo zedatha ezinkulu kakhulu.

09:03.799 --> 09:09.519
uZuckerberg wathi kungadingeka isiteshi samandla
sonke ukuze kusebenze isikhungo sedatha esisodwa.

09:09.519 --> 09:18.480
I-International Energy Agency (IEA) ilindele ukuthi isidingo
samandla sibe cishe siphindeke kabili phakathi kuka-2022 no-2026.

09:18.480 --> 09:22.120
Nokho, kukhona nezibikezelo ezibuhlungu kakhulu.

09:22.120 --> 09:24.919
Isiphetho siphinde sibe nokukhanyisa kakhulu:

09:24.919 --> 09:30.063
"Ukuthi ngempela, sicabanga ukuthi akunakwenzeka kakhulu
ukuthi umhlinzeki wefu anciphise ukunwetshwa kwezikhungo

09:30.063 --> 09:33.440
zakhe zedatha ukuze ahlangabezane nezinhloso zezimo sezulu."

09:33.440 --> 09:41.932
Phela bakholelwa ukuthi basebancintiswaneni yokudala "unkulunkulu
wedijithali" – ngakho-ke kubo ingozi yokungakhi ngokushesha

09:41.932 --> 09:46.879
ngokwanele idlula kakhulu ingozi yokwakha ngokweqile.

09:46.879 --> 09:51.919
Isizathu sokushintsha kwenqubo kwabaphathi, besuka
ekusebenziseni ezinye izindlela zamandla, yilokhu:

09:51.919 --> 09:59.120
Amandla aluhlaza awanele ekwandiseni inethiwekhi
yedijithali yomhlaba wonke nobuhlakani bokwenziwa.

09:59.120 --> 10:01.159
Masifingqe futhi:

10:01.159 --> 10:07.919
1. Kusukela ekuqaleni, abantu babesaba ngenxa
yesexwayiso sezulu se-CO2 esiseceleni elilodwa.

10:07.919 --> 10:12.790
Izinkampani ze-PR ezimela abalobi bezinkampani
abacebile abafana no-Al Gore zikhuthaza izithandwa

10:12.790 --> 10:15.559
ezinolwazi lwezindaba ezifana noGreta Thunberg.

10:15.559 --> 10:20.519
Umbutho wokulwa nezinguquko zezulu
usebenza njengomlomo wabantu kwezombusazwe.

10:20.519 --> 10:26.435
2. Abaphathi bezepolitiki badlulisela imithetho yokunciphisa
ukukhishwa kwe-CO2 ngesivinini esingajwayelekile, bedala

10:26.435 --> 10:30.159
imakethe enkulu yezobuchwepheshe eziluhlaza ezisemthethweni.

10:30.159 --> 10:35.527
Abawinile: izinkampani ezinkulu kakhulu
ezazisele zitshale ngokungahleliwe izigidigidi kulezo

10:35.527 --> 10:38.360
zobuchwepheshe ngqo kudala ngaphambi kwalokho.

10:38.360 --> 10:47.120
Bayawina kabili: benza imali ngemikhiqizo yabo
futhi bathola izibonelelo ezivela emalini yentela.

10:47.120 --> 10:53.233
3. Ukuzinza okwenziwayo kwabadlali abakhulu
kuba sobala uma kuziwa emaphrojekthini abo

10:53.233 --> 10:56.679
abawathandayo afana nobuhlakani bokwenziwa.

10:56.679 --> 11:04.360
Lapho, akubalulekile ukuthi isidingo samandla kanye nokukhishwa
kwe-CO2 okuvame ukukhuluma ngakho kuyanda ngokungenakulinganiswa.

11:04.360 --> 11:09.760
Ake sikhohlwe olunye umonakalo wemvelo obangelwa
ukusikwa komhlaba, ukungcoliswa kwemifula

11:09.760 --> 11:13.399
nomhlabathi yizigodi zemigodi yomhlabathi enqabileyo, njll.

11:13.399 --> 11:17.639
Noma yiziphi izindlela ezidingekayo ziyamukeleka
ukuze kungabeki engcupheni inguquko yedijithali.

11:17.639 --> 11:23.840
Izinhlangano zezimo zezulu? Kuphela uma
zisebenzela izintshisekelo zamashaka ezimali.

11:23.840 --> 11:31.559
4. Ngakho-ke kuyabonakala ukuthi amaqembu anethonya
kakhulu awazange ngempela akhathazeke ngokuvikelwa kwemvelo.

11:31.559 --> 11:36.799
Inhloso yohlelo lwezezimali
lwedijithali ukudala "unkulunkulu wedijithali".

11:36.799 --> 11:42.756
Abantu bayaphazamiseka yizindaba ezingabalulekile,
njengokuthi amandla enuzi, amafutha e-fossil noma

11:42.756 --> 11:46.399
amandla avuselelekayo angcono ekulondolozeni 'isimo sezulu'.

11:46.399 --> 11:54.600
Nokho, le ngxoxo inganaki nje
abathengi abakhulu bezinsiza abangagcini.

11:54.600 --> 12:01.127
Isiphetho sethu: 'Umkhankaso wezimo zezulu' usondela
ekupheleni okungenalutho futhi usetshenziswa kabi abezepolitiki

12:01.127 --> 12:06.279
nezinkampani zezimali ezinkulu kakhulu ukuze kuzuze bona kuphela.

12:06.279 --> 12:11.570
Uma abantu begxila ukunaka kwabo kubasolwa bangempela
abangemuva kokusetshenziswa ngokweqile komhlaba, lokhu

12:11.570 --> 12:15.200
kuzoba isinyathelo esinqunayo sokuvikelwa kwemvelo ngempela.

12:15.200 --> 12:20.200
Ukuze ungaphinde usebenziswe kabi, sicela
uzazise ngaphandle kokubekwa izithiyo zokubona!
