Jemleýin jogapkärçilik
Men şu gün jemleýin jezany gürrüňe alanymda, bu biziň belimizden sowuk titreme geçirýär.
Dolandyrylyp bolmaýan refleksler bize derrew habar berýär: kollektiw jezanyň meňzeş zady
häzirki döwürde mundan beýläk bolup bilmez.
Aýdyň jemgyýet hökmünde biz şübhesiz Orta asyrlaryň betbagtçylyklaryny artda galdyrdyk!
Has häzirki zaman pikirler bize 1930-njy we 1940-njy ýyllarda Milli Sosializm döwründe geçirilen
jemleýin jezanyň gorkunç sahnalaryny ýatladýar.
Ýa-da 1980-nji ýyllarda Ysraýyl hökümeti tarapyndan amala aşyrylan kollektiw jezalandyrma.
Ýa-da başgaça aýdylanda, 1950-nji ýyllarda Demirgazyk Koreýada Kim Il-Sungyň ýolbaşçylygynda geçirilen ruhy arassalaýyşlar.
Şonuň üçin näme üçin biz kollektiw jezany oýlap, akylymyzy ýüklemeli?
Belki-de neo-faşizme garşy ähli howpsuzlyk çäreleri bilen "Philipp Scheidemann işi" gaýtalanmazdy.
1933-nji ýylyň 13-nji iýulyndaky Gestapo ýaly bir guramanyň gaýtadan güýç bilen aýyplanýan adamyň
garyndaşlaryny bilelikde jogapkär etmäge ýa-da olary mejbur etmäge gaýdyp gelmegi akla sygmaýar.
Emma men sorayaryn: Siz hakykatdanam doly ynanýarsyňyzmy, biziň "trendy jemgyýetimiziň" indi kollektiw
jogapkärçilik bilen hiç hili baglanyşygy ýokdugyna?
Indi bolsa adamzat taryhynda öňki jemleýin jezalar, durmuşymyzyň ähli ugurlarynda şu gün çekmeli bolýan kynçylyklarymyz
bilen deňeşdirilende, diňe kiçijik bir zatdygyna üns bereliň.
Gyzgyndy ýagdaýda-da, köp adamlar näme bolup geçýändigini duýmazdan galýarlar.
Emma ilki bilen, men siziň adaty garaýşyňyzy, görme meýdanyňyzy biraz giňeltmeli, şonda siz 'Sippenhaft'
termini bilen diňe 1939-njy ýylyň noýabryndaky ýaly ýagdaýlary refleksli baglamazsynyz.
Sippenhaft diňe Gestapoň Adolf Hitler ýaly birine edilen we şowsuz bolan hüjümden soň, boýun alan
öldüriji Elseriň maşgalasyny derrew tussag etmegi däl.
Ýa-da 1945-nji ýylyň baharynda, Stauffenberg maşgalasynyň on iki agzasy we takmynan ýüz töweregi
tussag Buchenwald konsentrasiýa lagerinde jemlenipdi.
Şu gün biz 2002-nji ýylyň iýuly bilen baglanyşykly islendik gatnaşygy hem ret edýäris; şol döwürde Ysraýylyň iň ýokary
kazyýeti terror gümanlanylýanlaryň maşgalasynyň agzalaryny gaçyrmak we olary Günbatar Kenardan Gazze
Zolagyna adam kalkan hökmünde çykarmak üçin ýaşyl çyra berdi.
Ýok, häzir gürrüň edýän kollektiw jogapkärçiligiň postmodern wariantlary biziň doly bozulýan we jenaýat häsiýetli saglyk
we ykdysady ulgamymyza degişli maliýe jogapkärçiligimizden başlap, zyýanly ulanylýan maglumat ulgamlarymyza çenli giňelýär.
Olar her bir ylmy absurdlyk üçin, tebigata we daşky gurşawa garşy her bir gizlin terror hereketi
üçin biziň maliýe jogapkärçiligimizi öz içine alýar.
Elbetde, olar ähli gerek bolmadyk bürokrasiýany hem-de ähli medeni, ideologik we umumy bilim
babatyndaky akylsyzlygy hem öz içine alýarlar.
Hawa, biz hem syýasy örtükli sanawsyz gizlin jemgyýet we gizlin gulluk işjeňlikleri üçin
trillionlarça möçberindäki mejbury salgytlar boýunça jogapkär.
Şeýle etmek bilen, biz hem olaryň içeri girip çykyş eden ähli kazyýet guramasyny, onuň uzak wagt bäri we açyk-aydyn hukuk
taýdan bankrotdygyna garamazdan, yhlas bilen maliýeleşdirýäris.
We şoňa görä-de häzirki bilelikdäki jogapkärçiligimiziň jikme-jik we takyk däl sanlarda görnüşi şeýle – diňe
maliýe jogapkärçiliginiň on iki ugurlaryny atlamak üçin:
1. Esasy metbugat – men olary uruş söwgüç metbugat diýip atlandyrmagy halaýaryn – bize gün-günden ýalan aýdyp,
aldaw edýär, emma biz her aý GEZ we SERAFE jemagat jogapkärçilik töleglerini tölemäge mejbur edilýäris. Bu dogrymy?
Şweýsariýada bu SERAFE-e tölenýän ýyllyk bilelikdäki jogapkärçilik tölegleriniň jemi 1,37 milliard CHF-a barabar bolýar.
Almaniýada her ýyl 8,5 milliard ýewro möçberinde hökmany GEZ lisenziýa tölegleri ýygnalýar.
2. Milli borçlarymyzyň döremegine getirilen iň jenaýatly ýollary beýleki programmalarda öňden-de nyşanlandyrylandan
soň, häzirki wagtda biziň üstümize agyr ýük bolup duran umumy jogapkärçilige aşakdakylary goşýarys.
Şweýsariýada bu görkeziji 2023-nji ýylda 141,687 milliard CHF boldy.
2024-nji ýylda Germaniýada 2,635.1 milliard ýewro. Bu 2,63 trillion ýewro.
Diňe bu iki ýurt üçin bu takmynan 2,78 trillion möçberinde ortaça jemi berýär.
Diňe şol sananyň näme aňlatýandygyny pikir edip görüň: ol 2,780 × 1 milliard ýewro.
Mekdepden ýadyňyzda galşy ýaly, 1 milliard ýewro 1 000 million ýewrodan ybaratdyr.
Hiçbirimiz bu jemleýin günäni akyl taýdan hem-de maliýe taýdan hem düşünip, çözüp bilmeris.
Bu ýerde diňe bir ýeke-täk durmuşa geçirilip boljak çözgüt bar, eziz dostlar: dünýäniň
ähli karzlarynyň doly ýatyrylmagyny yglan etmek.
Biz şeýle bir referendumu global demokratik referendumda aňsatlyk bilen yglan edip bileris.
Bu halkyň ygtyýarynda, sebäbi olar tassyklanan suweren eýedirler.
Ýeri gelende aýtsak, Bibliýada Hudaý her 50-nji ýyly borçlaryň şertsiz bagyşlanmagy, ýagny bagyşlama
ýyly diýlip atlandyrylýan ýyl hökmünde buýruk berdi.
Geliň, muny bilelikde okaýalyň: "Ellyinji ýyly mukaddes tutuň we tutuş ýurtda ähli ýaşaýjylara azatlygy yglan ediň."
Bu şatlyk sebäbi bolar, şonuň üçin siziň her biri öz mülküne we her biri öz klanyna dolanar.
Eger bu şatlanmak üçin sebäp däl bolsa!
3. Üçünjiden, adam başyna ýyllyk tölemeli bolýan salgyt mukdaryna seredeliň: 2023-nji
ýylda Şweýsariýada bu 74,784 milliard CHF boldy.
Germaniýada diňe salgytlardan 915,8 milliard ýewro.
Öňki ýyla garanyňda, bu Germaniýada 20 000 × 1 million ýewro mukdarynda artdy.
4. Biz jemgyýetçilik jogapkärçiligi ýörelgesine laýyklykda ÝB-e näçe töleg etdik?
Şweýsariýada diňe iki taraplaýyn ylalaşyklara 2024-nji ýylda 1,7 milliard CHF töledik.
Almaniýada şol bir ýylda bu söýgi bilen atlandyrylýan ÝB-e öý salgy €29,874 milliard möçberinde boldy.
5. Soňra hemmämiz alkogol we tütün salgytlary bilen galýarys.
Bu pursatda käbir adamlar tebigy ýagdaýda garşy çykyp: "Bir minut garaş – men çekmeýärin hem içmeýärin – bu salgyt
jogapkär adamlara adalatly ýagdaýda ýüklenildi" diýerler.
Emma biz netijede ykdysadyýetimiziň iň çekiji bölekleriniň ep-esli zyýan çekýändigini gözden gaçyrýarys.
Mysal üçin, köp çilim çekýänler we alkogol içýänler sagdyn iýmit üçin zerur pulyň hem ýok, sport
ýa-da syýahatçylyk çäreleri üçin aýtmaga-da gerek ýok.
Köp adamlar hemişe şol bir eşikleri geýýärler we munuň netijesinde ykdysadyýet zeper çekýär.
Adam dowam edip biler, bilýäňmi?
Üýtgeşiklik üçin bir stakan gowy şarapy lezzet almak isleýän islendik sagdyn adam, mysal üçin, şu gün Zürichdäki
restoranda ortaça ýa-da pes hilli şarap üçin (gyzyl ýa-da ak bolmagyna garamazdan) her desilitr üçin 9–12 CHF töler.
Şeýle hem häzirki tütün salgytlarynyň gysgaça syny:
Şweýsariýada olar 2023-nji ýylda 2,025 milliard CHF boldy. Germaniýada olar 2020-nji ýylda 14,6 milliard € boldy.
Men bu meseläni belläp geçýärin, sebäbi bize ýolbaşçylarymyzyň pensiýa goşantlarymyz bilen aksiýa bazarynda
gizlin pul oýunlary oýnap, on milliardlarça dollary ýitirenligine degişli subutnamalar görkezildi.
Sen munuň barada hiç zat bilmeýärsiňmi? Fon arkasynda görkezilýän programmany tomaşa et.
Olar biziň alkogol we tamaki salgytlarymyz bilen näme ederler?
Mähirli dostlar, bize zerur bolan zat ähli pul akymlarynyň we nagt akymlarynyň giň gerimli gözegçiligi!
Bu gözegçilik A-dan Z-e çenli tarapsyz adamlar tarapyndan ähli ugurlarda alnyp barylmalydyr.
Her zat hakykatdan hem tarapsyz häkimler tarapyndan ünsli barlanmalydyr.
Bolmasa, güýjiň ähli gizlin we zyýanly suiýstifadelerinden gan akdyryp heläk bolarys.
6. Men daşky gurşaw ulgamynda bilelikdäki jogapkärçilige goşantlara gelýärin: şol ýerde hökmany salgylar näçe ýokary?
Bilýärsiňizmi, hakykatda bu has ýokary, sebäbi bular diňe resmi sanlar.
Şweýsariýada bu 2023-nji ýylda 16,2 milliard CHF boldy. Germaniýada daşky gurşaw
salgytlary 2022-nji ýylda 966,698 milliard € boldy.
7. Indi bolsa jemleýin jezanyň iň uly gurluşlarynyň birine geçýärin, ony soňra has jikme-jik ara alyp
maslahatlaşaryn: saglygy goraýyş ulgamy – biziň hökmany saglyk ätiýaçlandyryş töleglerimiz.
Şweýsariýada 2022-nji ýylda saglygy goraýyş üçin 91,482 milliard CHF sarp etdik – bu her bir raýat üçin 10 428 CHF!
Birnäçe onýyllyk öň bu möçber birnäçe ýüz şweýsar frankyna barabar bolýardy.
Başgaça aýdylanda, bu umumy içerki önümiň 11,7%-i boldy. 1960-njy ýylda ol henizem 4,5% boldy.
Şol bir döwürde Germaniýa 497,7 milliard ýewro gazandy, ýa-da her ýaşaýjy başyna 5 939 ýewro.
Bu, öňki ýyla garanyňda mejbury tölegleriň 4,8% ýokarlandygyny aňladýar!
Görýäňizmi, biz has-da köp töleýäris we has-da kesellýäris. Mesele şunda.
Men bu kollektif jezada ýaşamak islemeýärin.
Köplenç sanlarda ýüze çykýan gülkünç ylmy barlaglar babatynda kollektiw jogapkärçilik barada näme diýip bolar?
Şonuň üçin, mysal üçin, kosmik syýahat üçin, Şweýsariýadaky CERN we beýleki edaralar üçin hökmany töleglerimiz?
8. 2024-nji ýylda CERN-e goşantlar şeýle boldy: - Şweýsariýada 45,8 million CHF - Germaniýada 258,2 million €
9. ESA-ya, ýagny Ýewropa Kosmos Agentligine, soňky goşantlar üçin Şweýsariýa ýene 600
million CHF, Germaniýa ýene 951,6 million € çykardy.
10. Şweýsariýada içerki umumy önümiň (GDP) takmynan 3%-i, ýagny 20 milliard CHF-dan gowragy, her ýyl umumy
gözleglere sarp edilýär, we bu diňe esasy gözleg we ösüş üçin.
Emma biz munuň hakykatda has-da kämilleşen gözegçilik tehnologiýalarynyň we beýleki zatlaryň görnüşinde
nämelere getirýändigini görüp bilýäris. Anlaýarsyňyzmy?
Olar diňe 2022-nji ýylda şol bir zat üçin siziň, nemesleriň, 121,4 milliard ýewroňyzy aldylar.
11. Günden-güne has-da aladalandyryjy bolýan bu medeniýet bizi klan ýaly gurup, guryýar.
Şweýsariýada diňe 2021-nji ýylda bu bize her bir ýaşaýjy üçin 343 CHF çykdajy etdi.
Germaniýanyň hökmany goşandy takmynan 14,5 milliard ýewro boldy.
12. Emma biziň harby mejbur ediji mehanizmlerimiz hem kollektiw jezalandyryş hökmünde hasaplanmalydyr.
Barikat söýýän millionlarça adam parahatçylyk üçin aç-açan demonstrasiýalar geçirýän hem bolsa, biz neýtral iswisiýalylar
2023-nji ýylda ýene-de 5,7 milliard CHF goşant goýmaga mejbur edildik. Urşa gitmäge islegi bolmadyk nemesler bolsa 2024-nji
ýylda goşmaça 72 milliard ýewro goşant goýmaga mejbur edildi.
Diňe bu 12 bilelikdäki jogapkärçilik ugurlaryna seredeniňde, Şweýsariýa üçin jemi çykdajy adam başyna ýyllyk takmynan
24 000 CHF-a barabar – bu her bir çaga hem girýär, üns beriň.
Germaniýada bu ýük adam başyna ýyllyk 32 000 ýewro ýetýär.
Bu hökmany ýyllyk salgytlara goşmaça, öňem aýdylşy ýaly, biz jenaýat häsiýetli milli karz bilen hem agyr ýük astynda galýarys.
Şweýsariýada bu, täze doglan çagalary hem öz içine alyp, adam başyna goşmaça 16 000 CHF diýmekdir.
Almanýada bu adam başyna takmynan 32 000 ýewro köp bolýar.
Eger biz muny jemläp, diňe 2024-nji ýyla seretseň, onda häzirki wagtda her bir şweýsar we nemes raýaty ortaça 60 000 CHF ýa-da
ýewro – takmynan şol bir möçber – jemgyýetçilik karzynda eýe.
Bu hasaplamada biz, elbetde, kollektiw jezanyň başga birnäçe üns çekiji mysallaryny gözden
gaçyrdyk we şonuň üçin olary nazara almadyk.
Şeýle-de bolsa, mantykly sorag ýüze çykýar: Aldanan adamzat hakykatdanam şeýle howply ösüşlere garşy näme edip biler?
Ahyrynda ol Odysseýiň aýalynyň başdan geçiren ýagdaýy bilen birmeňzeş taňsalga duçar bolýar; eriniň uzak wagtlap ýoklugy
döwründe hyjuwsyz, ahlaksyz talapçylaryň açgöz topary onuň mülkiýetini talap edip ýalyýan mahaly ol
kömek edip bilmän, kömeksiz synlap oturmaly boldy – Homeriň grek mifologiýasyndan sitata görä.
Emma bu çykyşymda men Odysseýiň ulananlaryndan has ortaça wariantlara we kollektiw jezadan
çykmak üçin başga ýollara salgylanyp durýaryn.
Elbetde, hemmämize mälim bolşy ýaly, ol gaýdyp gelende Penelope-den peýdalanyp ýören ähli talypçylary derrew öldürdi we
şonuň bilen Itakanyň dolandyryşyny gaýtadan öz eline geçirdi.
Indi saglygy goraýyş ulgamyndaky jemgyýetçilik jogapkärçiligimiziň mysalyny ulanyp, hakykatdanam has adalatly we
hakyky manyda has peýdaly maliýeleşdiriş modelini teklip edeliň.
Biz häzirlikçe hiç hili borçlanma bolmazdan diňe pikirler bilen oýnaýarys.
Meni diňläň. Sebäbi kollektiw jezanyň iň absurd adalatsyzlygy saglygy goraýyş ulgamlarymyzda göklere çenli gygyrýar!
Diňe iň ynançly pietistler we arassa pikirli adamlar abortlary bilelikde maliýeleşdirmäge mejbur edilmän, eýsem indi olar
jynsy kanagatlanmaýan adamlar üçin ähli görnüşli jyns üýtgetme operasiýalaryny hem bilelikde maliýeleşdirmäge mejbur edilýärler.
Hawa, olar penisi islemeýänçä we onuň ýerine süni vajina hem-de doly döşler gurnalandan soň, hasaby tölemegimizi
haýyş edýärler – we elbetde, bu işi islendik ugurda tersine öwürmek (tersine operasiýa) bolýar.
Emma saglygy goraýyş ulgamymyz onlarça ýyl bäri ähli ugurlarda şonuň ýaly adalatsyz bolup gelýär:
Iň tygşytly we ünsli adamlar hem köp iýýän we köp içýänleriň döredýän netijeli zyýan üçin has-da
ýokary bahalary tölemäge merhemesiz zorlanýarlar.
Söndürilmejek, nygtalmalydyr.
Ölçäp bolmajak adamlar, ýönekeý we takmynan arassa durmuş sürýänler, jynsy perwertleriň ähli keselleri, göbelleri
we jynsy ýolla geçýän keselleri üçin tölemeli bolýarlar.
Her tarapdan ünsli we arassaçylykly adamlar, domuz ýaly ýaşaýan we öwrenmekden ýüz öwürýän
döwürdeşleriniň döredýän netijeli zyýan üçin tölemeli bolýarlar.
Olar adatça diňe hemişe keselli bolýarlar, sebäbi olar bedenlerinden we
öýlerinden kirleri arassalamaga gaty ýalňyşýarlar.
Iň duýgur ruhly adamlar bolsa, beýleki tarapdan, narkomanlaryň, alkogolikleriň, tabletka içijileriň we beýleki antisosial
häsiýetli adamlaryň aşa hereketlerine çydam etmeli bolýarlar.
Hiç zat öwrenmek islemeýän ähli inats adamlar.
Bu aýlyk azaba goşmaça, sag we çep partiýalar, liberal we konservatiwler, dini we dindar däl toparlar we ş.m.
arasynda hemişelik, hemmesini bilýän dawa-jenjäl hem bar.
We takyk şol yzygiderli, hemmesini bilýän çekeleşmelerde men doly täze we şonuň üçin hem doly adalatly
saglygy goraýyş ulgamynyň mümkinçiligini duýýaryn, ezizlerim:
"Tüli bir bolan guşlar bir ýerde ýygnanýar" diýen degişme ýa-da "meňzeş zatlar bir-birini çekýär" diýen subut edilen
kanuna görä, saglygy goraýyş ulgamymyzyň maliýeleşdirilmegini takyk şol kriteriýalara laýyklykda gurmak adalatly bolar.
Men synag işiniň hiç hili zyýan getirmejekdigine ynanýaryn. Men bu babatda pilot taslamany
goldaýan demokratik referendum geçirmegi teklip edýärin.
Bu resmi taýdan tassyklanan pilot taslamanyň dowamynda islegli ähli gatnaşyjylaryň saglyk ätiýaçlandyryş
gaznasyna ýa-da bar bolan saglyk düzgünlerine degişli öňki ähli borçnamalaryndan boşadylmagy ýeterlikdir.
Aýdyň dilde bu, mysal üçin, çep kanadyň hem, sag kanadyň hem öz saglygy goraýyş ulgamyny işletjekdigini aňladýar.
Çepçi hiç haçan sagçy üpjünçilik zynjyryna girmeli däldir, we sagçy hem çepçi damja usuly bilen üpjün edilýän
iýmitlenmä birikmeli däldir, eger munuň manysy şol bolsa.
Şeýle hem liberalaryň öz goldaw we maliýeleşdiriş ulgamy bolmaly, şeýle hem birmeňzeş
dini ýa-da beýleki ynançlary paýlaşýanlaryň hem.
Her kim islendik toparyň agzasy bolmaga azat bolmaly, ýöne ol toparyň agzalary onuň deňdäşleri bolmaly.
Bu biri-birini peseldýän bilýänlerden haýsysynyň hakykatdanam iň sagdyn durmuş
ýörelgesini alyp barýandygyny düýbünden anyk görkezýär.
Bu pursatda aýdyň-açyk gaýtalanmaly: keselleriň uly köpüsi diňe tebigata degişli bolmadyk durmuş ýörelgeleri we
ýaşaýyş ýörelgeleri bilen baglanyşyklydyr, düşünýärsiňizmi?
Mobil telefon şöhlelenmesi, hapalanan içimlik suw üpjünçiligi, smog we ş.m. sebäpli ilatyň umumy zyýany
täze maliýeleşdiriş ulgamynda ähli toparlaryň arasynda deň paýlanyp geljekde hem dowam eder.
Ahyrynda, hemmeler deň derejede täsirlenýär, munuň farkynda bolsun ýa-da bolmasyn.
Gynansak-da, soňky asyrlarda barha gymmatlaşýan lukmançylyk bejergisi keselleriň sebäplerine
däl-de, diňe alamatlary bejermäge has köp ünsi jemleýär.
Bu tebigy esas gatnaşyklary we kanunlary bilmezlik, tebigy taýdan doktorlar we uly farmasewtika
kompaniýalary üçin astronomik krizis girdejilerini döretdi.
Birnäçe onýyllyk narkomanlar, alkogolikler we beýleki akyl keselleri bolan adamlar bilen jemgyýetçilik işi alyp baranyň
soňunda, men size doly ynam bilen aýdyp bilerin: iň uly agyzly taraplar biziň jemgyýetçilik
we saglyk ulgamlarymyza iň uly zyýan ýetirýär.
Amma amalda olar gaýtalap syýasatda iň üstün roluny eýeleýärler we bize her zady buýrýarlar.
Bizim üstümize barha manydan mahrum kanunlary ýükläp duran şol adamlar.
Ahyrynda bolsa, şeýle görnüşler öz durmuş ýörelgelerini üýtgetmäge, tebigatyň kanunlaryna ýa-da hatda
ahlak borçnamalaryna boýun egmäge taýyn bolarlar.
Görýäňizmi, men bu ýerde hiç hili belli bir toparlary ýa-da atlary agza etmeýärin.
Indi bu diňe prinsip meselesi. Bu diňe hemmeleriň amaly taýdan öz görnüşleri bilen çäklenmeli boljak täze
maliýeleşdiriş ulgamyny düýpli oýlap tapmak meselesi.
Synag üçin häzirki saglyk ätiýaçlandyryş ulgamlarymyzy hakykatdanam isleýän adamlara wagtlaýyn çäklendirmeli bolar.
Emma beýlekileriň hemmesine wagtlaýyn çykmak azatlygy berilmeli.
Men pikir edýärin, birden üç ýyla çenli dowam edýän döwürde haýsy toparlaryň netijeleriň maliýe taýdan boğulmazlyk üçin durmuş
ýörelgelerini düýpli üýtgetmeli boljakdygyny örän aýdyň göreris.
Muny bir ädim öňe alyp bararyn: täze çemeleşme şundan ybarat bolar – her bir adam saglygy goraýyş ulgamyny
döretmek üçin öz saýan azyndan 1 000–2 000 aralygynda deň pikirli adamlar bilen bileleşmeli bolar.
Iň amatly ýagdaýda, bu toparlar ähli bezegleri bilen ýörite binalar satyn almaga mätäç bolman, öz
dolandyryş bölümlerini ýa-da komitetlerini kesgitläp bilerler.
Öýden telefondaky konferensiýalar ýa-da başga usullar arkaly keselleriň ýagdaýlaryny ýazga alyp, soňra
olary dolandyryp boljak toparlara bölüp işläp bilersiňiz.
Muny üçin diňe geçmişde halk sudlarynda, ýagny jüri sudlarynda ýa-da halk tribunallarynda bolşy ýaly,
dürüst we aç-açan gatnaşyjylaryň bolmagy gerekdi.
Maşgaladaky ýaly, gysgaça başlaryňyzy bilelikde goýup, keselleriň ýagdaýlaryna serederdiňiz we soňra
haýsy bejergi ugruny saýlamaly diýip karar bererdiňiz.
Bu ýeke-täk bürokrasiýa we infrastruktura çykdajylarynyň milliardlaryny ýok eder.
Başlangyç tapgyrynda saglyk ätiýaçlandyryşynyň bahalary öňküsine meňzeş bolup bilse-de, administratiw işgärleriň
aýlyklary ilkinji döwürde mümkin boldugyça pes saklanmalydyr.
Diňe kesellik tölegleriniň umumy ynam berýän artykmaçlygy ýygnalandan soň administratiw aýlyklary ýokarlandyrylmaly.
Käbir zatlar başgaça bolup biler, ýöne siz düşünýärsiňiz, ilki bilen ony düýpli oýlanmaly.
Soňra administratiw aýlyklar diňe döredilen artykmaçlyklara görä, bonus ulgamyna meňzeş ýagdaýda ýokarlanýar.
Eger gadymy Hytaýdaky ýaly, täze saglygy goraýyş ulgamyndaky lukmanlar sungatlarynda hakykatdan-da göze ilýän
üstünlik gazanandan soň töleg alsalar, bu hem örän peýdaly bolardy; bolmasa islendik adam lukman bolup bilerdi.
Gönülli dolandyryş, elbetde, tortuň üstündäki glazura meňzerdi. Men diňe sesli pikirlenýärin.
Munuň uly artykmaçlygy şunda bolar: başlangyçdan başlap ähli zat has çalt işlenip bilner.
We her bir akylsyz pul sarp edişi hem-de krizisten peýda gazanmak üçin alnyp barylýan her bir
lobbiçilik işi bir gije-gündizde gutarar, buna ynanyň.
Artykmaçlyklar näçe uly bolsa, saglyk ätiýaçlandyryşy hemmeler üçin şonça-da arzan bolar.
Bu hemmäni dikeldişe iň oňat ýoly saýlamaga we tapmaga höweslendirer.
Gönülli dolandyryş topary wagtal-wagtal üýtgäp biler, şonda mümkin boldugyça köp gatnaşyjy
saglygy goraýyş ulgamyny has çuňňur düşünip biler.
Men bilýärin, bu täze dolandyryş görnüşi, elbetde, ýene bir kollektiw jezanyň görnüşi bolar – ýöne
men pikir edýärin, bu öňküsinden has adalatly bolar.
Sebäbi indi ähli gomoseksuallar, lezbýanlar, ähli queer we beýleki LGBTIQ-e höwes bildirýän adamlar öz aralarynda saglyk ulgamyny
döredip we dolandyrmak mümkinçiligine eýe bolup bilerler.
Transseksuallaryň we çäksiz azatlykdan uly şatlyk duýanlaryň hemmesiniň bilelikde olar örän peýdaly we merhemesiz
derejede berkidilen tejribe halkalaryny döredip bilerler.
Häzirki saglyk ätiýaçlandyryş ulgamlarymyz, hemişe hemmeleri bir ýere jemläp gelýän, synag toparlarynyň ählisini, azyndan
wagtlaýynça doly boşatmaly bolar; bu bolsa zerur şertdir.
Bu döwürde şol bir garaýyşlary paýlaşmaýanlaryň islendik hüjümi kabul edilmezdigi kanuna girizilmeli.
1 000–2 000 bir pikirli adamyň iň az sany – bu diňe başlangyç teklip – hem kanuna hökmany girizilmelidir,
şonda hiç kim birden özüni düýbünden ýeke tapmaz.
Men size onýyllyklaryň dowamynda alnyp barlan jemgyýetçilik işleriň tejribesi esasynda kepil geçip
bilýärin, bu bolsa jemgyýetimizi has sagdyn durmuşa alyp barjak iň doly we iň çalt ýol bolar.
Kanuny lukmanlara we uly farmasewtika kompaniýalaryna boýun egmäge öňki islendik mejburlyk
synag tapgyrynda ilkinji nobatda doly aýrylar.
Bu döwürde her bir adamyň öz saýlan saglygy goraýyş bejergisini almaga kepillendirilen hukugy bolmaly.
Bu boşadylma hem pikirdeş adamlaryň arasynda hiç hili mesele döretmez.
Kim Big Farmanyň üstünde ynamyny dowam etdirmek isleýän bolsa, bu çeşmeden içmegi dowam etdirmäge rugsat berilýär.
Emma tebigy bejergi usullaryna we serişdelerine berk eýerýänler, onda bu ýoly ýoldaşlary bilen bilelikde dowam etdirmeli.
Emma her öz-özüni saýlaýan klan, elbetde, saglyk we lukmançylyk çykdajylarynyň hemmesini, iň
soňky peniýe çenli öz üstüne almaga borçly bolar.
Men pikir edýärin, saglygy goraýyş ulgamynyň şeýle gaýtadan gurluşy birden üç ýyla çenli ilkinji döwürde tutuş adamzat
maşgalasynyň maksada laýyk bilimlenşigi üçin doly ýeterlik bolar.
Soňra ilkinji resmi baha bermek we ähli toparlaryň obýektiw deňeşdirilmegi üçin wagt
gelýär, şonda iň sagdyn topary anyklap bolar.
Ol saglygy goraýyş çykdajylary iň pes bolan.
Bu topara soňra tutuş saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek boýunça syýasy ygtyýar berilmeli, mysal
üçin ses beriş hukuklaryny artdyrmak we ş.m. arkaly.
Soňunda, amalda iň köp hödürläp biljekler ýene-de bir gezek söz alarlar.
Gynansak-da, öňem aýdylşy ýaly, häzirki wagtda düýbünden tersi ýagdaý henizem dowam edýär.
Şeýle hem, dünýäniň islendik künjegindäki saglyk ýa-da sosial işgäri, eger-de olar işini aç-açan we duýgularyny duýgurlyk
bilen ýerine ýetirseler, munuň hakykatdygyny tassyklap bilerler.
Indi men aşak düşmäge başlamaly:
Biziň dünýäni ýakynlaşýan, oýlanyşyksyz doly eýelemek howpyndan halas etmek üçin, häzir bu çykyşda agzalýan
durmuşyň ähli ugurlaryndan ukyply hünärmenlere mätäç.
Bilýärsiňizmi, men eýýäm halkymyza eden ilkinji ýüzlenşimde, arkada görkezilen ýaly, sizi,
hünärli işçiler, işjeň garşy durmaga çagyrdym.
Emma ýüzlerçe müň öňdebaryjy hünärmen bu global aldaw barada dymýarlar, olaryň näme bolup
geçýändigini takyk görüp bilýändiklerine garamazdan.
Meselem, Covid garyşyklygy barada gürrüň bolanda, sanawsyz lukmanlar, şeýle hem alymlar, maliýe hünärmenleri,
epidemiologlar, himikler, fizikler we ş.m. dymýarlar.
Emma agzalýan ähli sebitlerde sanawsyz howpsuzlyk güýçleri, polisiýa ofiserleri, kriminologlar, prokurorlar,
sudýalar we beýleki hukuk hünärmenleri hem dymýarlar.
Hemmeler dymýar. Olar arka planda dymyp galýarlar.
Öz gözleri bilen hemişe bu genosidi we halkyň mal-mülkiniň artýan talanyşyny görseler-de.
Men size, kanun wekilleri, aýdýaryn: bu hereketiňiz bilen, has gowy pikirleriňize garamazdan, köpçülikleýin adam
öldüren jenaýatçylary örtüp durýarsyňyz. Siz halkyň öldürijilerini, dünýäni ýok edijileri örtüp durýarsyňyz!
Size aýdýaryn: eger şol ýaly dowam etseňiz, adalatly hökümden gaçyp bilersiňiz diýip pikir etmäň!
Adalat tigirleriniň arasynda galmagyň näme bolup durýandygyny senden başga hiç kim has gowy bilmeýär!
Emma häzire çenli siz diňe kenarda durup synladyňyz we hatda ýanandygy habar beren adamlaryň däl-de, eýsem
tussag edilen ot goýujylaryň yzarlanyp jezalandyrylmazlygyny üpjün etmek üçin ädimler etdiniz.
Siz bu öldüriji ýangyn goýujylary dogry habar beren adamlary yzygiderli jezalandyrýarsyňyz we şol
prosesiň dowamynda olaryň janlaryny howp astyna salýarsyňyz!
Bu, abraýly advokat Reiner Füllmich-iň ýagdaýy bilen mysal getirýär. Onuň tussag edilmegi we oňa edilýän
çemeleşme düýbünden adalatsyz we örän nägilelik döredýär.
Men sizi, ähli ugurlaryň ukyply hünärmenleri, ahyrynda turup, aç-açan reňkleriňizi
yglan etmäge çagyrýaryn. Biz bilen bilelikde.
Öz kanallaryňyzy açyň ýa-da Kla.TV ýa-da beýleki erkin bilim beriji mediada ses çykaryň. Emma ses çykaryň!
Waýgunlama işindäki adalatsyzlygy we genosidi tanap-da, düşünip-de, şol agyr jenaýatçylaryň Stasi ýaly
buýruklaryna eýerýän her kim, gaýtarylyp bolmajak derejede bu öldüriji toparyň jenaýatynda kömekçi we hyzmatdaşdyr.
Indi, adamzat taryhynyň iň howply pursatynda ses çykarmasaň we sessiz galyp dursaň, täze dünýä ahyrynda ýüze çykan
wagtynda henizem haýsydyr bir orunda durarsyň diýip pikir etme.
Şonuň üçin çatrykdaky ähli samimi we batyr adamlar bilen bilelikde güýjüňizi birleşdiriň we bu ýerde agzalýan durmuşyň 12
ugrunda täze dünýäni döredençä biziň bilen bilelikde göreşiň.
Bu ýeňiş gazanylanda, diňe öz bähbitlerini we özüni goramagy göz öňünde tutup, şonuň üçin ýaman oýun barada dymyp ýa-da
näme üçin bolsa-da passiw galyp gelen häzirki döwriň ähli gorkaklary bilen elbetde adalatly hasaplaşyk bolar.
Hem-de iň erbeti: Stasi bilen işjeň gatnaşan gorkaklar, meşhur "hawa" diýýänler, öz gözüniň öňünde diňe şol işi etmeli
bolandyklary üçin edýänler – munuň ýaly sözleri her ýerde eşidýärsiň – olar hiç hili kemçilik
ýa-da kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolmak islemeýärdiler.
Men size aýdýaryn, täze dünýäde sizi garaşýan kemçiliklere duçar bolmakdan gaça duruň.
Meselem, on müňlerçe lukman we hamala, uzak wagtdan bäri ýüze çykarylan bu Covid ölüm sanjymlaryny hiç gözüni hem
ýumman bermäge dowam etdiler – olar näme edýändiklerini we häzir hem näme edýändiklerini takyk bilýärler.
Şonuň üçin olar maksatlaýyn özlerine we çagalaryna ideg edýärler.
Haýyş edýäris, jemleýji efirlerimize ýüz tutuň.
Men aýdýaryn: Allanyň ady bilen men her bir diňleýjiden, esasan hem hünärmenlerden we bütin hristian dünýäsinden,
ähli dinlerden haýyş edýärin: häzir batyrlyk we berk ygrarlylyk bilen azat akyl açýanlaryň saflarynda duruň.
Eger siz başyndan bäri biziň bilen batyrlyk bilen sesleriňizi galdyrsaňyz, biz ähtimal köpden bäri ýeňiş gazanardyk.
Men Ivo Sasek, 1977-nji ýyldan bäri Hudaýyň öňünde durýan.