Bato, bato oyo bazali na assurance mpe bakoni basengeli koyeba ete bokɛngɛli ya nkisi na
Allemagne etɛlɛmi mpenza mpo na ba vaccins oyo.
Yango wana, ezali bokonzi ya leta ya likolo oyo polele ezali kolanda mwango: botekisi ya mangwele esengeli te ekakatana.
Mokonzi ya kala ya departema ya bokengi ya nkisi na Institut Paul Ehrlich, Dr Keller-Stanislawski, andimaki liboso ya komite ya
ankɛtɛ ya Brandenburg na sanza ya libwa 2023 ete ebongiseli ya Allemagne elekaki makasi na mosala
ya kokoma ba effets secondaires ebele ya mangwele.
Kla.TV elobaki . Kasi, banda liboso ya pandemi ya coronavirus, bazali kokanisa ete Institut Paul Ehrlich ezali
kokokisa mokumba na yango te ya kosala bolukiluki mpe kokoma mabe oyo mangwele ememaka na ndenge esengeli.
Dr Klaus Hartmann, oyo asalaki mbula zomi na Institut Paul Ehrlich na Departema ya Bobateli ya Bankisi, atikaki institut
yango mpo amonaki ndenge esalaki na lolenge oyo ebongi te mpe na nsima mingi koleka tango bakanisaki ete vaccin ya mbala
motoba ezalaki ezalaki na ntina ya bokóli ya motángo ya makambo ya oyo babengaka 'liwa ya mbalakaka ya bana mike'.
Na tango wana, ebele ya bana bakufaki na mbula mibale – kaka na mbula oyo bapesaka mangwele ya liboso ya momeseno.
Bolukiluki moko oyo esalemaki mpo na koyekola boyokani oyo, efutamaki mingi mpenza na basali ya mangwele oyo bazali na
mokumba ya liwa oyo mangwele na bango ya motoba na moko ememaki.
Na yango, bolukiluki emonaki boyokani moko te.
Wolfram Klingele, motɛmɛli ya mangwɛlɛ mpe mokomi, oyo ayekolaki bolukiluki oyo na mozindo, alobi ete ba données ebongolamaki
banda na ebandeli mpe ebongisamaki lisusu na 'botatoli' ya suka.
Na Allemagne, ba effets secondaires ya mangwele ekomamaka na nzela ya système oyo babengi 'rapportage spontané',
sima mangwele yango endimami na Institut Paul Ehrlich.
Yango elingi koloba ete bato oyo likambo yango ekweli, minganga mpe bapharmacien basengeli koyebisa bakonzi.
Na interview moko na Michael Leitner na mobu 2013, Klaus Hartmann alobaki ete esilaki koyebana banda bambula ebele ete système oyo
ya kokanga ba enregistrements na mbalakaka ezalaki kosala malamu te – kasi bazalaki kaka kosalela yango mpo ezalaki kopesa
ntina ya kokoba kolakisa ete vaccination ezali likambo ya pɛtɛɛ.
Bongo alobaki: "Soki okomisi mikakatano ata moko te, okoki na mpiko nyonso koloba ete ezali na yango te, atako ozali
kaka na bisaleli ya pite mpo na koyeba soki ezali na yango."
Oyo ezali mayele oyo esimbaki malamu mpenza tii sikoyo.
Bozali na système ya kokanga makambo oyo esalaka malamu mpenza te – mpe na nsima bomikumisaka
mpo ete ba effets secondaires ezali moke mingi.
Na interview mosusu oyo balakisaki na ARD na mobu 2018, Klaus Hartmann alobaki ete ezalaki na ntembe oyo ezongaka mbala na
mbala ete Institut Paul Ehrlich elingaki mpenza te koyeba soki ezalaki na ba effets secondaires ya makasi uta na mangwele.
"Likanisi oyo nde mpenza eyeli ngai na motó," elobi Dr Sonja Reitz, moto oyo tozali kosolola na ye lelo.
Na interview oyo elandi, yoka ndenge ye ataleli lolenge Institut Paul Ehrlich ezali kosalela vaccin ya lolenge ya
sika mpenza oyo eyebani na nkombo ya "vaccin ya corona".
Pokwa malamu, Dokotolo Reitz. Ozaí kala awa mpe omonisaki ete osepelí te na mosala ya Institut Paul
Ehrlich. Okoki koyebisa biso nini na ntina na yango?
Iyo, oyo ezali likambo ya ntina mingi mpenza mpo ete bato banso batielaka ebongiseli oyo motema, oyo esengeli kozala mokɛngɛli ya
libateli ya nkisi na Allemagne, mpe mbala mingi ezalaka mpe na mokumba ya kondima mangwele
mpe ya kolandela libateli ya nkisi ná mangwele.
Iyo, ezali na esengo mingi awa na mangwele na biso ya sika ya coronavirus oyo bauti kobima.
Mpe sikoyo, na mobu 2021, tosali kampanye oyo ya monene mpenza ya mangwele.
Nandimi ete ba doses milio 130 epesamaki na mobu 2021.
Yango elingi koloba ete bato mingi bazwi mangwele mbala mibale, mpe basusu mbala misato. Kino lelo,
bapesaki ba doses milio nkama moko na ntuku libwa na mibale.
Mpe sikoyo, mangwele oyo endimami na EMA, Agence Européenne ya nkisi, oyo PEI esalaka na yango mosala penepene mingi.
Ata bongo, PEI ezali na mokumba ya kokɛngɛla libateli ya nkisi na Allemagne.
Mpe oyo tozali komona sikoyo ezali ete Institut Paul Ehrlich elandaki te bilembo ebele
oyo ezalaki komonisa likama ya biloko wana.
Baprofesere bamonisaki bilembo ete ezalaki na bosoto na kati ya biloko wana, ezala bosoto oyo emonanaka na miso mpe oyo emonanaka
na mikroskope, elongo na bilembetele mpe bilembo ya solo.
Mpe PEI elobaki, "tosepeli na yango te, totiyaka motema na bansango ya mosali mpe tosalaka ankɛtɛ na yango te."
Biteyelo ya baprofesere ebele ezalaki. Nayebi ete Professeur Burkhardt akomelaki Institut Paul Ehrlich na mokolo ya 21 sanza
ya misato ete bopeto ezalaki te, ete ntembe ya bopeto ezalaki.
Institut Paul Ehrlich etyaki yango na motema te mpe esalaki ata eloko moko te.
Na nsima, baprofesere mosusu bamonaki ete ezalaki na mabongolami ya langi ya bokeseni
mpenza na kati ya ba solutions oyo ya mangwele.
Bakomaki ete kuna, elakisamaki mpe na Berliner Zeitung to lisolo moko ebimaki.
Institut Paul Ehrlich ezwaka mokanda oyo mpe esalaka eloko te, bakanisaka yango, esalaka eloko te.
Mpe esalaka ankɛ́tɛ to botali moko te.
Balingaki komona ba-études oyo ebimisami mpe etalelami na bato ya mayele, na esika ya koloba ete oyo ezali ntembe
ya makasi, mingi mpenza lokola biloko oyo nyonso... bolukiluki likolo na yango esalami mabe mpenza.
Eloko oyo ebimisamaki mpo na bosaleli ya bato ebele ekeseni mpenza na oyo basalelaki na boyekoli ya bondimi.
Yango wana nde ntina monene ete Institut Paul Ehrlich esengelaki kosala makasi nyonso mpo na
koyekola malamu mpenza ba effets secondaires.
Bato mwambe bakufaki na butu ya injection ya liboso na ntango ya boyekoli ya bondimi, likambo oyo bato mingi bayebi te
mpo nkombo na bango etangamaki te na kati ya boyekoli yango.
Okoki mpe kobenga yango manipulation.
Batiaki kaka bato ya maladi oyo bazwaki mpe mangwele ya mibale, mpe na sima basalaki bolukiluki na bango.
Bongo, bato koleka 1 200 bazali kozanga; bazwaki tɔngi ya mibale te. Mwambe bakufi.
Bongo, nalingi kaka koloba ete, na koyebaka sango oyo – Institut Paul Ehrlich eyebaki makambo oyo – esengelaki bábanda
mbala moko kosalela système ya bokengi ya lolenge mosusu mpenza.
Esengeli tótalela na mozindo misala ya monganga: ndenge nini bokono ezali kobongwana na misala?
Ba effets secondaires boni emonanaka? Na nzela ya kotuna mituna na makasi.
Yango wana, te na kotalaka pamba-pamba nani alobi nini, kasi na kotunaka mituna na molende.
Kasi likambo mosusu ezali ete, na solo, basalaki lolenge moko ya kobongola ba données tango
balongolaki bato oyo mwambe na kati ya etudɛ ya bondimi.
Ezalaki te Institut Paul Ehrlich, ezalaki nde Pfizer moko, elingi koloba, basali ya nkisi.
Mpe kompani Pfizer eyebani mingi na likambo oyo; basambisaki yango déjà mbala misato na Amerika, mpe efutaki ba milliards
lokola mbano mpo na ndenge ebebisaki ba études ya ndingisa.
Yango wana, ntango tokomaka ba contrats na Pfizer, tozali kosala yango te na kompani oyo eyebani te kasi ezali na
lokumu malamu, kasi nde na kompani oyo bakatelaki etumbu mbala na mbala mpo na misala ya mabe.
Yango wana ezali na ntina mingi tótalela malamu tekiniki oyo ya sika, oyo motuya na yango ezali bamiliare mibale
ya ba livres – mbongo oyo bato ya politiki bafutaki – kasi oyo ezali mpe na makama ya monene mpenza.
Mama Keller-Stanislawski ya Institut Paul Ehrlich apesaki sango ete, na mokolo ya 10 sanza ya yambo 2021, bakufaki
koleka zomi oyo bakanisaki ete ezali mpo na mangwele, kaka mikolo 14 sima ya ebandeli ya kampanye ya bokangami.
Mpe kobanda na sanza ya motoba 2021, tomoni bomati ya makasi ya liwa na statistiki mobimba, oyo ezali se komata mpe komata
lisusu makasi mpenza ntango bapesaka mangwele ya kobakisa.
Banda na automne ya 2021, yango ekomata lisusu makasi.
Mpe sikoyo tozali na – banda na ntango wana kino na suka ya mobu 2022 – koleka 120 000 bakufi mosusu oyo ntina eyebani te.
120 000, kati na yango ata – ndenge biso, lisanga ya minganga, tomoni – koleka 100 000 esengeli ezala mpo na
mangwele, mpamba te tozali na ndimbola mosusu te mpo na yango.
Mpe na likambo ya boye – mituya oyo ezali mituya ya Destatis , mituya ya leta – Institut Paul Ehrlich, RKI, moto nyonso asengeli
koloba ete esengeli tótala mbala moko nini ezali koleka mpe kolanda bilembetele nyonso
oyo ekoki kondimisa to kosimba likanisi wana.
Mpe ezali nde bokeseni mpenza.
Bazali kokitisa bato motema, bazali kokitisa makasi ya likambo, mpe bazali koloba ete mbongwana ya klima nde na mbalakaka
ezali ntina ya liwa oyo, atako molunge makasi ezalaki te.
Bongo tomoni ete tozali na likambo moko ya ntembe.
Likambo yango ezali mpe na ntembe, mpamba te ministre na biso ya Santé ayebi mpenza malamu makambo oyo ezali kosalema kuna.
Mpe ete abakisaki te mbongo mpo na bokonzi oyo.
Ete akobaki kosalisa bato zomi na moko kuna mpe azwaki basali mosusu te mpo na kotalela ba
lapolo ebele ya ba effets secondaires mpe ya liwa.
Likambo yango moko esalemi na EMA, esika ba données ebakisami mingi mpenza mpe bakoki lisusu kolanda te.
Bazali kosala ankɛtɛ te mpo na koyeba solo nini ezali koleka.
Mpe mbala mingi, bazongiselaka yo ata te mpo na kondimisa ete osakoli mpenza effet secondaire ya vaccin kuna.
Yango elingi koloba ete ezali na ntembe ete olingi mpenza te koyeba nini esalemaka solo na mangwele oyo.
Iyo, likanisi wana ekoki koya na yo. Ngai mpe nakoki te kowangana yango.
Bon, nakoki kondimisa yango te, nakoki komonisa yango na bilembetele te, kasi
ezali komonana polele liboso ya miso na ngai.
Soki na nsima ozwi eyano na motuna na yo oyo elobi, na ndakisa, ete emonanaki na Danemark, na Amerika mpe na Allemagne na biro
moko ya baavoka oyo ezali komonela bato ebele oyo bazoki na nzela ya mangwele, ete pɔsɔ zomi na mitano (15%) ya
bituluku ya mangwele nde ezali ntina ya pɔsɔ ntuku libwa na mitano (95%) ya ba effets secondaires ya makasi.
Yango elingi koloba ete bituluku ekeseni.
Soki lot ya biloko ekeseni, esengeli kolongola yango na zando mbala moko.
Mpe soki bosengi ekomi na Institut Paul Ehrlich, nini esalemaka bongo?
Bokeseni ezali kati na ba lots. Okoki komona yango?
Na nsima balobaka ete tokoki te kokangisa ba numéros ya batch na ba effets secondaires, atako esengeli kokoma yango na
formulaire nyonso , soki te, feuillet ya ba données ekosimba ata moke te, longola sé soki osilaki ko imprimer yango liboso.
Kasi mingi na yango eyebisamaka na internet, yango wana nzela mosusu ezali te.
Okoki te kofunda eloko soki otie numero ya lot naino te.
Na likambo oyo, bosengi ya boye ekoki komonana kaka lokola bosengi ya komibatela.
Mpe na nsima balobi: Boni mpo na kotala soki ezali na bosoto?
Ezalaki na bilembo: bosɔtɔ ya ADN oyo epesaka kanser, bosɔtɔ ya biloko mosusu, ya ba plasmides,
nyonso wana epesaka kanser, to ekoki kopesa kanser.
Mpe na nsima, Institut Paul Ehrlich elobi: Te, tosalaka test ya lot na lot awa te.
Totiyelaka motema maloba ya mosali ete biloko nyonso bizali malamu na ndenge ya kosala yango.
Bongo, nazali na mposa ya bokɛngɛli ya nkisi mpe te. Yango ezali bozoba.
Iyo.
Mpo na nini kozala na bokengi soki ezali kaka mpo na koloba ete mosali alobi bongo, biso tondimi oyo mosali alobi?
Eza likambo ya kokamwa. Botalisi ya miso esalemaka na Institut Paul Ehrlich.
Yango elingi koloba otalaka yango – nazali komona biloko ya minene-minene te ezali kotambola na
kati – mpe wana nde botalisi ya qualité esalemaka.
Ezali bobele mpo na kobomba likambo. Institut oyo ezali kuna mpo na kondimisa libateli ya nkisi na
Allemagne, na kati ya bakonzi ya likolo ya bokolongono.
Mpe Mobeko ya Nkisi elobi ete soki nkisi moko ezali kosala te ndenge balakaki, esengeli kolongolama na zando.
Soki nkisi moko ezali na ba effets secondaires ebele koleka ndenge balakaki, lokola elobami na
boyekoli ya bondimi, esengeli kolongolama na zando.
Nyonso oyo ezali awa.
Likambo mosusu oyo ekoki kozala na ntina na likambo oyo.
Institut Paul Ehrlich ezali kosala na likambo ya kondima. Bayebi nini esengeli kopesa mpo na kondima.
Mpo bakondima mangwele, esengeli moto nyonso apesa certificat ya libateli oyo elobi ete mangwele yango ekopesa kanser te.
Bokoki ya kobota ebebi te.
Mpe na likambo ya biloko oyo ebongisaka makila ya nzoto – oyo nde ezali likambo na biso awa, ata soki babengi
yango mangwele – ete ezalaka na likama te mpo na basusu.
Mpo ete biloko ya nkembo ekoki mpe kobima na mpema mpe kosala mabe na bato mosusu.
Moko te na kati ya ba études ya sécurité misato oyo ezalaki disponible epai ya EMA to mpe Institut Paul Ehrlich.
Mpe osila kozwa liyebisi mpo na bapanzi sango uta na Institut Paul Ehrlich oyo elobi boye:
Institut Paul Ehrlich ekebisi basali mbala ya misato bápesa ba études. Bapesá yango te.
Yango wana bazali kaka kolongola yango sikoyo.
Ozwaki liyebisi oyo ya bapanzi sango? Te.
Ozalaki kokanisa bakoya? Iyo, solo. Bongo, communiqué de presse oyo ezali wapi?
Moto moko te azali komindimisa libateli ya nkisi na Allemagne. Ezali lokola mboka ya Potemkin.
Yango ezali Institut Paul Ehrlich.
Iyo, matondi mingi mpo na botatoli wana. Yango efungoli biso miso, matondi mingi.