WEBVTT

00:00.291 --> 00:06.887
Batho, batho ba nang le inshorense le bakuli ba lokela
ho tseba hore tlhokomelo ea litla-morao tsa meriana

00:06.887 --> 00:11.216
Jeremane e emisitsoe ka ho feletseng mabapi le liente tsena.

00:11.216 --> 00:18.430
Kahoo ke bolaodi bo phahameng ba mmuso bo hlakileng hore bo
phethahatsa morero ona: thekiso ya ente ha e a lokela ho sitiswa.

00:18.430 --> 00:26.673
Mookameli oa mehleng oa lefapha la polokeho ea meriana Setsing sa
Paul Ehrlich, Ngaka Keller-Stanislawski, o ile a lumela ka pel'a

00:26.673 --> 00:33.776
komiti ea lipatlisiso ea Brandenburg ka Loetse 2023 hore
bolaoli ba Jeremane bo ne bo imetsoe ka ho feletseng ke

00:33.776 --> 00:37.990
mosebetsi oa ho tlaleha litla-morao tse ngata tsa ente.

00:37.990 --> 00:44.904
Kla.TV e tlalehile . Leha ho le joalo, ho tloha pele ho sewa sa
coronavirus, ho na le pelaelo ya hore Setsi sa Paul Ehrlich

00:44.904 --> 00:52.630
ha se phethe mosebetsi wa sona wa ho etsa dipatlisiso le
ho tlaleha tshenyo e bakwang ke ente ka tekanyo e hlokehang.

00:52.630 --> 00:59.797
Dr Klaus Hartmann, ya sebeleditseng dilemo tse leshome Setsing sa
Paul Ehrlich Lefapheng la Polokeho ya Meriana, o tlohetse setsi

00:59.797 --> 01:06.686
hobane o ne a bone ka mahlo kamoo se ileng sa arabela ka tsela e
sa lekanang ho hang mme e le morao haholo ha ente e nang le

01:06.686 --> 01:12.186
mefuta e tsheletseng e ne e belaellwa ka e le e
ikarabellang bakeng sa keketseho ea liketsahalo tsa

01:12.186 --> 01:15.904
seo ho thoeng ke 'lefu le sa lebelloang la masea'.

01:15.904 --> 01:22.014
Ka nako eo, palo e makatsang ea masea e ile ea
hlokahala e le likhoeli li peli – e leng hantle lilemo

01:22.014 --> 01:26.063
tseo ka tsona ho fuoang liente tsa pele tsa tloaelo.

01:26.063 --> 01:32.828
Phuputso e neng e etselitsoe ho batlisisa kamano ena e
tšehelitsoe haholo ka lichelete ke bahlahisi ba

01:32.828 --> 01:39.516
liente ba ikarabellang bakeng sa mafu ao, ka
liente tsa bona tsa tse tšeletseng ka e le 'ngoe.

01:39.516 --> 01:45.476
Ka hona, phuputso ha e a ka ya fumana kamano efe kapa efe.

01:45.476 --> 01:53.817
Mohlahlobisisi oa liente le mongoli Wolfram Klingele, ea ileng a
hlahloba phuputso ena ka botebo, o re hore

01:53.817 --> 02:01.756
datha e ile ea fetolwa ho tloha qalong ebe
ea khabisoa hape 'tlhahlobong' ea ho qetela.

02:01.756 --> 02:09.559
Naheng ea Jeremane, litla-morao tsa ente li tlalehoa ho
sebelisoa mokhoa o bitsoang 'mokhoa oa tlaleho e iketsahallang'

02:09.559 --> 02:13.730
kamora hore ente e amoheloe ke Setsi sa Paul Ehrlich.

02:13.730 --> 02:18.890
Sena se bolela hore batho ba amehileng,
dingaka le borakhemisi ba lokela ho tlalehela ba

02:18.890 --> 02:22.490
boholong ka ditlamorao tse mpe tsa meriana.

02:22.490 --> 02:32.167
Puisanong le Michael Leitner ka 2013, Klaus Hartmann o ile a re
ha e le hantle ho se ho ntse ho tsejwa ka mashome a dilemo hore

02:32.167 --> 02:40.167
mokgwa ona wa ho rekota ka bo oona o ne o sa sebetse –
empa o ne o ntse o sebediswa hobane o ne o fana ka

02:40.167 --> 02:45.248
lebaka la ho tswela pele ho bontsha ente e se na mathata.

02:45.248 --> 02:52.291
Kahoo a re: "Haeba o sa tlalehe mathata afe kapa afe, o ka
ipolela ka boikaketsi hore ha ho na le ona,

02:52.291 --> 02:59.360
leha o na le lisebelisoa tse fokolang feela tseo
o ka li sebelisang ho fumana hore na a teng."

02:59.360 --> 03:04.136
Ena ke leqheka le sebelitseng hantle haholo ho fihlela jwale.

03:04.136 --> 03:14.703
Le na le mokgwa wa ho rekota o sa sebetseng kannete – ebe
le ithorisa ka hore ho na le ditlamorao tse fokolang haholo.

03:14.703 --> 03:22.237
Puisanong e 'ngoe e hasitsoeng ho ARD ka 2018, Klaus Hartmann o
ile a re ho ne ho e-na le pelaelo e neng e lula e hlaha ea

03:22.237 --> 03:30.576
hore Paul Ehrlich Institute e ne e sa batle kannete ho tseba
hore na ho na le litla-morao tse mpe tse tsoang lientefung.

03:30.576 --> 03:37.670
"Mohopolo ona o hlile o tla kelellong," ho rialo
Ngaka Sonja Reitz, eo re buisanang le eena kajeno.

03:37.670 --> 03:44.199
Puisanong e latelang, utlwa tlhahlobo ya hae ya kamoo
Setsi sa Paul Ehrlich se sebetsanang le mofuta o motjha ka

03:44.199 --> 03:47.493
ho felletseng wa ente e tsejwang e le "ente ya corona".

03:49.423 --> 03:54.265
Mantsiboea a monate, Ngaka Reitz. U se u kile ua ba mona
pele mme ua bontša ho se khotsofale ho hoholo ka

03:54.265 --> 03:57.936
mosebetsi oa Setsi sa Paul Ehrlich. U ka re bolella eng ka seo?

03:57.936 --> 04:05.701
E, ena ke taba ya bohlokwa haholo hobane setjhaba se itshetlehile
ka setsi sena, seo ho lebelletsweng hore e be mohlokomedi wa

04:05.701 --> 04:12.049
polokeho ya meriana Jeremane, mme ka tlwaelo hape se
ikarabella bakeng sa ho amohela mekento le ho beha

04:12.049 --> 04:15.463
leihlo polokeho ya dihlahiswa tsa meriana le mekento.

04:15.463 --> 04:20.883
E, ho thabisa haholo mona ka liente tsa rona
tse ncha tsa coronavirus tse sa tsoa hlahisoa.

04:20.883 --> 04:28.870
Mme jwale, ka 2021, re phethile
letsholo lena, re ka re, le leholo la ente.

04:28.870 --> 04:35.876
Ke dumela hore mehlano e dimilione
tse 130 e ile ya abelwa ka 2021.

04:35.876 --> 04:41.451
Sena se bolela hore batho ba bangata ba entetsoe
habeli, mme ba bang ba entetsoe hararo. Ho fihlela

04:41.451 --> 04:44.250
jwale, ho fanoe ka lidose tse dimilione tse 192.

04:44.250 --> 04:53.596
Mme jwale ente ena e amohetswe ke EMA, Mokgatlo wa
Meriana wa Yuropa, oo PEI e sebetsang haufi-ufi le ona.

04:53.596 --> 04:58.256
Leha ho le jwalo, PEI e na le mosebetsi wa ho
beha leihlo polokeho ya meriana naheng ya Jeremane.

04:58.256 --> 05:04.368
Mme seo re se sibollang hona jwale ke hore Setsi sa
Paul Ehrlich se hlolehile ho latella matshwao a

05:04.368 --> 05:08.256
mangata a neng a bontsha kotsi ya dithethefatsi tsena.

05:08.256 --> 05:15.158
Ho ne ho na le lipontšo tse tsoang ho baprofesa tsa hore ho
na le litšila litabeng tsena, e leng litšila tse bonoang ka

05:15.158 --> 05:19.150
mahlo le tse bonoang ka maekorosekope, ka bopaki le bongoli.

05:19.150 --> 05:25.543
Mme PEI ya re, ha re na thahasello ho seo, re itshetlehile
ka tlhahisoleseding ya moetsi mme ha re itlhahlelle.

05:25.543 --> 05:30.877
Ho ne ho e-na le lihlopha tse 'maloa tsa boprofesa. Kea tseba
hore Moprofesa Burkhardt o ngotse ho Paul Ehrlich

05:30.877 --> 05:36.303
Institute ka la 21 Hlakubele hore ho ne ho e-na le
litšila, le hore ho ne ho e-na le pelaelo ea litšila.

05:36.303 --> 05:39.303
Setsi sa Paul Ehrlich se ile sa e
hlokomoloha mme ha se ka sa etsa letho.

05:39.303 --> 05:46.491
Eaba boprofesa ba bang ba bona hore ho na le
mebala e sa tšoaneng haholo ka har'a maro ana a liente.

05:46.491 --> 05:51.646
Ba ile ba ngola hore moo, e ne e boetse e hlahile
setšoantšong ho Berliner Zeitung kapa ho ile ha hlaha sengoloa.

05:51.646 --> 05:56.573
Setsi sa Paul Ehrlich se amohela lengolo lena mme
ha se etse letho, se hopotsoa, mme ha se etse letho.

05:56.573 --> 05:59.336
Mme ha e etse lipatlisiso kapa litlhahlobo.

05:59.336 --> 06:04.246
Ba ne ba batla ho bona diphuputso tse phatlaladitsweng tse
hlahlobilweng ke ditsebi tse ding, ho ena le ho re ona ke

06:04.246 --> 06:09.636
belaello e matla haholo, haholoholo kaha dithethefatsi
tsena kaofela ha di a etsetswa diphuputso tse lekaneng ho hang.

06:09.636 --> 06:13.278
Sethethefatsi se hlahisitsweng bakeng sa
tshebediso e akaretsang se fapane ka ho

06:13.278 --> 06:16.056
feletseng le se sebedisitsweng phuputsong ya tumello.

06:16.056 --> 06:21.707
Ke lona lebaka le ka sehloohong la hore na ke
hobaneng ha Setsi sa Paul Ehrlich se ne se lokela ho

06:21.707 --> 06:24.810
etsa boiteko ba ho batlisisa ka botlalo litla-morao.

06:24.810 --> 06:30.625
Batho ba robeli ba ile ba hlokahala bosiung ba ente ea
pele nakong ea teko ea tumello, e leng ntho eo batho ba

06:30.625 --> 06:34.170
bangata ba sa e tsebeng hobane ha ho buuoe ka bona tekong eo.

06:34.170 --> 06:36.610
U ka boela oa bitsa sena boqhekanyetsi.

06:36.610 --> 06:44.643
Ba kenyelelitse feela bakuli ba neng ba boetse ba
fumane ente ea bobeli, eaba ba etsa lipatlisiso tsa bona.

06:44.643 --> 06:49.876
Kahoo batho ba fetang 1,200 ba nyametse; ha ba a ka
ba fumana ente ea bobeli. Ba robeli ba hlokahetse.

06:49.876 --> 06:54.414
Kahoo ke mpa feela ke batla ho bolela hore, ka ho tseba
tlhahisoleseding ena – Setsi sa Paul Ehrlich se ne se tseba

06:54.414 --> 06:59.350
ka dintho tsena – ba ka be ba ile ba kenya tshebetsong
hang-hang mokgwa o fapaneng ka ho felletseng wa ho beha leihlo.

06:59.350 --> 07:04.170
Re hloka ho shebisisa mekhoa ea
bongaka: bokuli bo fetoha joang tšebetsong?

07:04.170 --> 07:07.690
Ho hlaha litla-morao tse kae? Ka ho botsa lipotso ka mafolofolo.

07:07.690 --> 07:12.556
Kahoo eseng ka ho hlahloba feela hore na ke mang ea
tlalehang eng, empa ka ho botsa lipotso ka mafolofolo.

07:12.556 --> 07:16.842
Empa ntlha e nngwe ke hore ba ile ba etsa
mofuta o itseng wa ho fetola dintlha ha ba ne ba

07:16.842 --> 07:19.710
ntsha batho bana ba robedi phuputsong ya tumello.

07:19.710 --> 07:25.376
E ne e se Setsi sa Paul Ehrlich, e ne e le
Pfizer ka kotloloho, ke hore, bahlahisi.

07:25.376 --> 07:30.389
Mme moetsi Pfizer o tsebahala haholo ka sena; o se a qositsoe
makhetlo a mararo Amerika, mme a lefa

07:30.389 --> 07:35.323
dimilione tse ngata tsa dikoloto tsa tefello
bakeng sa ho qhekella diphuputso tsa tumello.

07:35.323 --> 07:42.028
Kahoo ha re saena likonteraka le Pfizer, ha re etse joalo le
k'hamphani e sa tsejoeng e nang le botumo bo

07:42.028 --> 07:49.116
botle, empa re etsa joalo le k'hamphani e kileng ea
ahloleloa liketso tsa botlokotsebe makhetlo a 'maloa.

07:49.116 --> 07:56.105
Seo se etsa hore ho be bohlokoa le ho feta ho shebisisa
theknoloji e ncha e tšepisang phaello ea libilione

07:56.105 --> 08:03.250
tse peli – eo, qetellong, e neng e lefatsoa ke
bo-ralipolotiki – empa hape e nang le likotsi tse tšabehang.

08:03.250 --> 08:10.545
Mof. Keller-Stanislawski ho tsoa Setsing sa Paul Ehrlich o
tlalehile mafu a fetang leshome a belaelloang ka la 10 Pherekhong

08:10.545 --> 08:14.650
2021, matsatsi a 14 feela kamorao ho qaleho ea letšolo la ente.

08:14.650 --> 08:21.043
Mme ho tloha ka Phuptjane 2021 ho ya pele, re bona keketseho e
kgolo haholo ya mafu dipalopalong ka kakaretso, e ntseng e

08:21.043 --> 08:24.450
nyoloha le ho tlola hodimo hantle ha ente ya tlatsetso e fanoa.

08:24.450 --> 08:27.736
Ho tloha ka lehwetla la 2021, palo ena e tla nyoloha haholo hape.

08:27.736 --> 08:38.721
Mme jwale re na le – ho tloha ka nako eo ho fihlela mafelong a
2022 – mafu a fetang 120,000 a eketsehileng a sa hlalosweng.

08:38.721 --> 08:44.320
120,000, eo bonyane ho yona – jwalo ka ha rona, mokgatlo wa tsa
bongaka, re fihletse qeto – e fetang

08:44.320 --> 08:49.763
100,000 e lokelang ho amahanngwa le ente, hobane
ha re na tlhaloso e nngwe bakeng sa yona.

08:49.763 --> 08:56.746
Mme maemong a jwalo – dipalo tsena ke dipalo tsa Destatis ,
lipalo tsa sechaba – Paul Ehrlich Institute, RKI, bohle ba lokela

08:56.746 --> 09:02.277
ho re re hloka ho shebisisa hang-hang se etsahalang
le ho latela tlhahisoleseling efe kapa efe e ka

09:02.277 --> 09:05.676
netefatsang kapa ka tsela e itseng ea tiisa belaello.

09:05.676 --> 09:07.303
Mme ho etsahala hantle se fapaneng.

09:07.303 --> 09:13.189
Batho baa tiisetsoa, boemo bo ntse bo nyenyefatswa, mme
ho bolelwa hore phetoho ya tlelaemete e se e ikarabella

09:13.189 --> 09:16.830
bakeng sa mafu ana, leha ho ne ho se na leqhubu la mocheso.

09:16.830 --> 09:23.703
Kahoo re iphumana re le boemong bo belaetsang haholo.

09:23.703 --> 09:30.496
Boemo bo boetse bo belaetsa hobane letona la rona la bophelo bo
botle ha e le hantle le na le tsebo e ngata ka se etsahalang moo.

09:30.496 --> 09:33.016
Le hore ha a ka a eketsa tshehetso
ya ditjhelete bakeng sa bolaodi bona.

09:33.016 --> 09:40.107
Hore o ile a tswela pele ho hira batho ba leshome le
motso o le mong moo mme a sa hira batho ba bangata ho

09:40.107 --> 09:43.869
sebetsana le ditlaleho tse ngata tsa ditlamorao le mafu.

09:43.869 --> 09:48.896
Ntho e tšoanang e etsahetse ho EMA, moo data
e atileng haholo 'me ba sitoa ho e latela.

09:48.896 --> 09:51.670
Ha ho na lipatlisiso mabapi le se etsahalang hantle.

09:51.670 --> 09:57.323
Mme hangata ha o fumane le netefatso ya
hore o tlalehile ditlamorao tsa ente moo.

09:57.323 --> 10:03.336
Seo se bolela hore ho na le pelaelo ea hore ha e le
hantle ha o batle ho tseba se etsahalang kannete ka ente ena.

10:03.336 --> 10:07.719
E, mohopolo oo o ka hlaha kelellong ea
motho. Le 'na ha ke khone ho o hanyetsa.

10:07.719 --> 10:11.683
Hantle, ha ke kgone ho e tiisa, ha ke kgone ho e
paka, empa e batla e iponahatsa ka ho totobala.

10:11.683 --> 10:18.316
Ha o ntan'o fumana karabo potsolotsong ea hau e ka bang ka tsela
ena, mohlala, hore ho hlokometsoe Denmark, Amerika le Jeremane

10:18.316 --> 10:23.225
femeng ea babuelli ea molao e emetseng batho ba bangata ba
lemetseng ka lebaka la liente, hore

10:23.225 --> 10:28.630
liperesente tse 15 tsa lihlopha tsa liente li baka
liperesente tse 95 tsa litla-morao tse mpe haholo.

10:28.630 --> 10:31.036
Seo se bolela hore dihlopha di fapane.

10:31.036 --> 10:34.943
Haeba sehlopha se fapane, se
tlameha ho huloa 'marakeng hang-hang.

10:34.943 --> 10:39.356
Mme ha kopo e fihla Setsing sa Paul
Ehrlich, ho etsahala'ng ka nako eo?

10:39.356 --> 10:41.310
Ho na le phapang lipakeng tsa lihlopha. Na o a bona seo?

10:41.310 --> 10:47.194
Ebe ba re ha re kgone ho bapisa dinomoro tsa dihlopha tsa ente le
ditlamorao, leha di tlameha ho kenngwa foromong e nngwe

10:47.194 --> 10:52.908
le e nngwe , ho seng jwalo pampiri ya datha e ke ke ya
sebetsa ho hang, ntle le haeba o se o e hatisitse esale pele.

10:52.908 --> 10:56.189
Empa boholo ba yona bo tlalehwa
inthaneteng, kahoo ha ho na mokgwa wa ho qoba seo.

10:56.189 --> 11:00.543
Ha o ka ke wa tlaleha letho haeba o sa kenya nomoro ya sehlopha.

11:00.543 --> 11:04.903
Ntlheng ena, qoso e jwalo e ka nkuwa
feela e le qoso ya boitshireletso.

11:04.903 --> 11:09.683
Mme ba re: Ho thweng ka ho hlahloba tshilafalo?

11:09.683 --> 11:15.874
Ho ne ho na le lipontšo: tšilafalo ea DNA e bakang
mofetše, tšilafalo ka lintho tse ling, ka li-plasmid,

11:15.874 --> 11:19.483
kaofela li bakang mofetše, kapa li ka baka mofetše.

11:19.483 --> 11:24.796
Ebe Setsi sa Paul Ehrlich se re: Che, ha
re etse tlhahlobo ea liphutheloana mona.

11:24.796 --> 11:29.956
Re tšepa tlhahisoleseding ea moetsi
hore tsohle li lokile tlhahisong.

11:29.956 --> 11:32.846
Joale ha ke hloke le tlhokomelo ea meriana. Ke bothoto.

11:32.846 --> 11:33.756
E.

11:33.756 --> 11:40.596
Hobaneng re be le tlhokomelo haeba e mpa e re
moetsi o boletse joalo, re lumela seo moetsi a se buang?

11:40.596 --> 11:45.716
Ha ho kholoe. Tlhahlobo ea mahlo e etsoa Setsing sa Paul Ehrlich.

11:45.716 --> 11:55.530
Seo se bolela hore o e sheba – ha ke bone makumane a
phaphametseng – mme ke yona tlhahlobo ya boleng e etsahalang.

11:55.530 --> 12:03.180
Ke thetso feela. Setsi sena se teng ho
netefatsa polokeho ea meriana Jeremane, tlas'a

12:03.180 --> 12:06.356
bolaoli bo phahameng ba bophelo bo botle.

12:06.356 --> 12:14.230
Mme Molao oa Meriana o bolela hore haeba ntho e itseng e se
na phello e tšepisitsoeng, e tlameha ho tlosoa 'marakeng.

12:14.230 --> 12:18.554
Haeba sethethefatsi se na le ditlamorao tse ngata ho
feta tse neng di tshepisitswe, jwalo ka ha ho boletswe

12:18.554 --> 12:21.030
phuputsong ya tumello, se tlameha ho tloswa mmarakeng.

12:21.030 --> 12:23.049
Sena sohle se fumaneha mona.

12:23.049 --> 12:26.276
Ntlha e 'ngoe e ka bang bohlokoa tabeng ena.

12:26.276 --> 12:30.936
Setsi sa Paul Ehrlich se sebetsa ka tumello.
Ba tseba se hlokahalang hore tumello e fanoe.

12:30.936 --> 12:35.931
E mong le e mong o tlameha ho fana ka
setifikeiti sa polokeho se bolelang hore ente e

12:35.931 --> 12:38.601
ke ke ea baka mofetše, e le hore e amoheloe.

12:38.601 --> 12:40.909
Bokgoni ba ho ima ha bo sitiswa.

12:40.909 --> 12:45.544
Mme tabeng ya dintho tse sebetsang ka tsela ya
lefutso – e leng seo re sebetsanang le sona mona, leha

12:45.544 --> 12:47.956
di bitswa mekento – hore ho se be kotsi ho ba bang.

12:47.956 --> 12:52.696
Hobane thepa ea lefutso e ka 'na ea tsoa ka moea o
tsoang matšoafeng 'me ea kotsetsa batho ba bang.

12:52.696 --> 12:57.483
Ha ho le e 'ngoe ea lithuto tsena tse tharo tsa polokeho
e neng e fumaneha ho EMA kapa ho Paul Ehrlich Institute.

12:57.483 --> 13:02.083
Mme na o kile wa fumana phatlalatso ya
boralitaba e tswang ho Paul Ehrlich Institute e reng:

13:02.083 --> 13:06.938
Setsi sa Paul Ehrlich se lemositse bahlahisi ka lekhetlo
la boraro hore ba fane ka diphuputso. Ha di eso fannwe.

13:06.938 --> 13:10.096
Ke ka lebaka leo laesense e hlakolwang hona jwale.

13:10.096 --> 13:12.503
Na o amohetse phatlalatso ena ea boralitaba? Che.

13:12.503 --> 13:17.810
Na u ne u ka ba lebella? E, ehlile.
Joale phatlalatso ena ea boralitaba e hokae?

13:17.810 --> 13:23.126
Ha ho na motho ea tiisang polokeho ea
meriana Jeremane. Ke motsana oa Potemkin.

13:23.126 --> 13:26.236
Ke Setsi sa Paul Ehrlich.

13:26.236 --> 13:28.896
E, kea leboha haholo ka tlhahlobo eo.
Ea hlaka haholo, kea leboha haholo.
