Adamlar, ätiýaçlandyrylan şahslaryň we hassalaryň bilmelisi, Germaniýada bu sanjymlar
boýunça derman gözegçiligi düýbünden çökgändir.
Şonuň üçin bu meýilnamany açyk-aydyn durmuşa geçirýän has ýokary hökümet edarasy bar: sanjym satyşlarynyň bozulmazlygy zerurdyr.
Paul Ehrlich Institutynyň derman howpsuzlygy bölüminiň öňki müdiri Dr Keller-Stanislawski 2023-nji ýylyň sentýabrynda
Brandenburg derňew komitetiniň öňünde nemes ygtyýarly edarasynyň köp sanly sanjym goşmaça täsirlerini
hasaba almak bilen doly başa çykmandygyny boýun aldy.
Kla.TV habar berdi . Emma Paul Ehrlich Instituty koronawirus pandemiyasydan ozal hem zerur derejede sanjym zeperlerini öwrenmek
we hasaba almak borjuny ýerine ýetirmezlikde güman edilýär.
Dr Klaus Hartmann, on ýyl Paul Ehrlich institutynyň Derman Howpsuzlygy bölüminde işläpdi, alty esse sanjym şübhelenileninde
institutyň örän ýeterliksiz we gaty gijä galýan reaksiýasyny göreni üçin ondan çykdy şol atlandyrylýan
'çalt çaga ölümi sindromy' hadysalarynyň köpelmegine jogapkär bolandygy güman edilende.
Şol wagtda, takyk iki aýlyk ýaşda – ilkinji rutin sanjymlar berilýän ýaşda – geň galdyryjy derejede köp çaga öldi.
Bu baglanyşygy öwrenmek üçin gurnalan barlag esasan altysy bir sanly sanjymlary bilen ölümlere
jogapkär sanjym öndürijileri tarapyndan maliýeleşdirildi.
Şonuň üçin barlag hiç hili baglanyşyk tapmady.
Waksina tankydçysy we awtor Wolfram Klingele, bu barlagy jikme-jik öwrenip, maglumatlaryň başyndan başlap manipýasiýa edilip,
soňra bolsa ahyrky 'baha berişde' täzeden bezelenendigini aýdýar.
Germaniýada sanjym Paul Ehrlich Instituty tarapyndan tassyklanan soň, sanjyma degişli ýan täsirler "spontaneous reporting
system" diýlip atlandyrylýan ulgam arkaly ýazga alynýar.
Bu, täsirlenen adamlaryň, lukmanlaryň we dermançylaryň ýaramaz derman reaksiýalaryny
degişli edaralara habar bermelidigini aňladýar.
2013-nji ýylda Michael Leitner bilen geçirilen interwýusynda Klaus Hartmann bu spontaniý ýazgy ulgamynyň işlemeýändiginiň
onlarça ýyl bäri belli bolandygyny, emma ol ulanylýandygyny, sebäbi sanjymyň kynçylyksyz
görkezilmegini dowam etdirmek üçin esas berýändigini aýtdy.
Şonda ol şeýle diýdi: "Eger hiç hili kynçylygy ýazman galan bolsaňyz, olaryň ýokdugyny batyrlyk bilen öňe sürüp
bilersiňiz, hakykatda bolsa olaryň bardygyny ýa ýokdugyny anyklamak üçin elýeterli guralyňyz diňe ýetersiz."
Bu häzire çenli ajaýyp işleýän taktika.
Siziň hakykatdanam işleýän däl ýazgy ulgamyňyz bar – soňra bolsa ýany täsirleriniň gaty az bolandygy üçin özüňizi maňaýarsyňyz.
2018-nji ýylda ARD-de efirde berlen başga bir interwýusynda Klaus Hartmann Paul Ehrlich institutynyň sanjymyň agyr ýany
täsirleriniň bardygyny hakykatdanam bilmek islemeýändigi baradaky gaýtalanýan şübheleriň bardygyny aýtdy.
"Bu pikir hakykatdanam aňymdan çykyp gelýär," diýýär bu günki interwýuimiz Dr Sonja Reitz.
Aşakdaky interwýuda Paul Ehrlich institutynyň "korona waksini" diýlip atlandyrylýan düýbünden täze görnüşli waksini
nähili dolandyrýandygy barada onuň baha berişini diňläň.
Gowy agşam, doktor Reitz. Siz öňem şu ýerde bolduňyz we Paul Ehrlich institutynyň işinden uly derejede
nägilelik bildirdiňiz. Bu barada bize näme aýdyp bilersiňiz?
Hawa, bu örän möhüm mesele, sebäbi ilat Germaniýada derman howpsuzlygynyň goragçysy bolup duran bu edarä garaşýar, we ol
adatça sanjymlary tassyklamak hem-de derman serişdeleriniň we sanjymlaryň howpsuzlygyny
gözegçilikde saklamak jogapkärçiligini öz üstüne alýar.
Hawa, täze koronawirusa garşy sanjymlarymyzyň şu ýerde täze girizilmegi bilen bu ýerde bu aýratyn gyzykly.
Indi bolsa, 2021-nji ýylda biz muny, aýdalyň, uly göwrümli sanjym kampaniýasyny geçirdik.
Meniň pikirimçe, 2021-nji ýylda 130 million doza berildi.
Bu, köp adamlaryň iki gezek, käbirleriniň üç gezek sanjym edilendigini aňladýar.
Häzirki wagta çenli 192 million doza berildi.
Indi bu sanjym EMA, Ýewropa Dermanlar Agentligi tarapyndan tassyklanyldy, PEI bilen gaty ýakyn işleşýär.
Şeýle-de bolsa, PEI Germaniýada derman howpsuzlygyny gözegçilikde saklamak wezipesine eýedir.
Indi biz tapýan zatlarymyz şundan ybarat: Paul Ehrlich Instituty bu maddalaryň howply
häsiýetine degişli köp sanly alamatlary yzarlamady.
Professorlaryň bu maddalarda, hem göze görünýän, hem mikroskop astynda görünýän arassa däldiklikleriň
bardygyna degişli subutnamalar we deliller bardy.
PEI bolsa: "Biz munuň bilen gyzyklanmaýarys, öndürijiniň maglumatlaryna esaslanýarys we özümiz derňemeýäris" diýdi.
Professorlaryň birnäçe topary bardy. Men bilýärin, professor Burkhardt 21-nji martda Paul Ehrlich
institutyna hat ýazyp, hapalyklaryň bardygyny we hapalyklara şübheleriň bardygyny habar berdi.
Paul Ehrlich Instituty ony nazara almady we hiç zat etmedi.
Soňra beýleki professorlar bu sanjym erginlerinde örän tapawutly reňk üýtgemelerini gördüler.
Olar şol ýerde ýazdylar, şeýle hem ol Berliner Zeitung-de suratlandyryldy ýa-da bir makala çap edildi.
Paul Ehrlich Instituty bu haty alýar we hiç zat etmeýär, ýatdyrylýar, ýene-de hiç zat etmeýär.
We hiç hili derňew ýa-da barlag geçirmeýär.
Olar munuň gaty agyr şübhe diýmekden gaça durup, pýer synagyndan geçen we neşir edilen barlaglary görmek
isleýärdiler, sebäbi bu maddalar hemmesi... örän az öwrenilen.
Köp mukdarda ulanyş üçin öndürilen madda tassyklama barlagynda ulanylan madda bilen düýbünden tapawutlydyr.
Şonuň üçin Pol Erlich Instituty ýan täsirleri düýpli öwrenmek üçin has köp tagalla etmelidi.
Tassyklaýyş barlagynyň dowamynda birinji sanjym gijesinde sekiz adam öldi, emma köp adam munuň hakda bilmeýär,
sebäbi olar tassyklaýyş barlagynda ýönekeýçe agzalmandy.
Muny hem manipulýasiýa diýip atlandyryp bilersiňiz.
Olar diňe ikinji sanjymy hem alan hassalary öz içine aldylar we soňra gözleglerini geçirdiler.
Şonuň üçin 1 200-den gowrak adam ýitipdir; olar ikinji sanjymy almandylar. Sekiz adam öldi.
Şonuň üçin men diňe şunu aýtmak isleýärin: bu maglumaty bilýän – Paul Ehrlich Instituty bu zatlardan habarlydy – olar
derrew düýbünden başga gözegçilik çärelerini girizmeli idiler.
Biz lukmançylyk amallaryna ünsli garamalymyzy: amalda kesellilik nähili üýtgeýär?
Näçe ýan täsir ýüze çykýar? Işjeň sorag bermek arkaly.
Şonuň üçin kim näme habar berýändigini tesadüfen barlamak bilen däl-de, aktiw soraglar bermek arkaly.
Emma beýleki mesele şundan ybarat: olar bu sekiz adamy tassyklama barlagyndan aýyryp, hakykatdanam bir
görnüşli maglumat manipýasiýasy bilen meşgullandylar.
Bu Paul Ehrlich instituty däldi, eýsem göni Pfizer, ýagny öndürijiler.
Öndüriji Pfizer bu babatda gowy tanalýar; ol Amerikada tassyklama barlaglaryny manipýasiýa etmekde üç gezek sud
edildi we kompensasiýa hökmünde milliardlarça dollar töledi.
Şonuň üçin biz Pfizer bilen şertnama baglaşanymyzda, biz ony ajaýyp abraýa eýe bolan näbelli bir kompaniýa
bilen däl-de, birnäçe gezek jenaýat işleri boýunça günäli tapylan kompaniýa bilen baglaşýarys.
Bu bolsa iki milliard funt sterlinge barabar bolan, syýasatçylar tarapyndan tölän pul bolan we şol bir wagtda örän
uly töwekgelçilikleri özünde jemleýän bu täze tehnologiýany ýakyndan seljermek üçin has-da möhümdir.
Paul Ehrlich institutyndan Keller-Stanislawski haným 2021-nji ýylyň 10-njy ýanwarynda, sanjym kampaniýasynyň
başlanmagyndan bary-ýogy 14 gün soň, ondan gowrak şübheli ölüm ýagdaýynyň hasaba alynandygyny habar berdi.
2021-nji ýylyň iýunyndan başlap, umumy statistikalarda ölümleriň keskin ýokarlanandygyny görýäris; bu
ýokarlanma bolsa booster doza berlen wagty göni ýokarlanýar.
2021-nji ýylyň tomsundan başlap, bu görkeziji ýene-de ep-esli ýokarlanar.
Şondan bäri 2022-nji ýylyň ahyryna çenli bizde düşündirilmedik goşmaça 120 müňden gowrak ölüm boldy.
120 000, şulardan azyndan – biz, lukmançylyk assosiasiýasy hökmünde kesgitläp – 100 000-den gowragyny
sanjymlara baglamaly, sebäbi munuň başga düşündirişi ýok.
Şeýle ýagdaýda – bu sanlar Destatis sanlarydyr , jemgyýetçilik maglumatlary – Paul Ehrlich Instituty, RKI; hemmeler derrew
nämeler bolup geçýändigine seredip, şübheleri tassyklap biljek ýa-da bir görnüşde subut edip biljek
islendik maglumaty yzarlamaly diýip aýdyp durmalydyr.
We takyk tersine bolýar.
Adamlara ynam berilýär, ýagdaý kiçeldilýär we klimatyň üýtgemeginiň bu ölümlere birden
günäli diýlip aýdylýar, ýöne ýyly tolkun bolmandy.
Şonuň üçin biz örän şübheli ýagdaýda galýarys.
Ýagdaý şübheli, sebäbi saglyk ministrimiz hakykatdan hem ol ýerde bolup geçýän zatlar barada örän gowy habarly.
We ol bu ygtyýar üçin maliýe serişdelerini artdyrmady.
Ol şol ýerde on bir adamy işe dowam etdirdi we ýan täsirler hem-de ölümler baradaky köp sanly
hasabatlary işlemek üçin has köp adamy işe almady.
EMA-da hem şol bir zat boldy, maglumatlar partlady we olar yzarlaýanoklar.
Näme bolup geçýändigi takyk anyklanmaýar.
We köplenç şol ýerde sanjymyň ýan täsirini habar berenligiňize tassyklama hem almankaňyz bolýar.
Bu, siziň bu sanjym bilen hakykatdan näme bolýandygyny bilmek islemeýändigiňiz barada şübhe döredýär.
Hawa, şol pikir size gelip biler. Men hem ony inkär edip bilmeýärin.
Elbetde, men muny subut edip bilmeýärin, delil getirip bilmeýärin, ýöne bu takmynan açyk.
Soňra soragyňyza jogap alanyňyzda, mysal üçin, Daniýada, Amerikada we Germaniýada, sanjym zyýan çeken köp adamyň
hukuklaryny gorýan bir hukuk firmasynda munuň synlandygy we partialaryň 15 göteriminiň agyr ýan
täsirleriň 95 göterimine jogapkär bolandygy aýdylýar.
Bu bolsa partlaryň tapawutlydygyny aňladýar.
Eger partia tapawutly bolsa, ony derrew bazardan aýyrmaly.
Paul Ehrlich institutyna haýyş gelende, onda näme bolýar?
Toparlar arasyndaky tapawutlar bar. Ony görüp bilýärsiňizmi?
Soňra olar partýa belgilerini ýan täsirler bilen gabat getirip bilmeýäris diýýärler, emma olar her formanyň
hemmesine girizilmelidir, bolmasa maglumat sahypasy hiç işlemez, eger ony öňünden çap etmeseňiz.
Emma onuň köpüsi internetde habar berilýär, şonuň üçin ondan gaça durmak mümkin däl.
Eger partýa nomerini girizmän bolsaňyz, hiç zat habar berip bilmeýärsiňiz.
Bu babatda, şeýle bir talap diňe gorag talaby hökmünde görülip bilner.
Soňra olar diýýärler: Kirlenme barlagyny nähili geçireris?
Şeýle alamatlar bardy: DNK haparlanmasy karsinogen, beýleki maddalaryň haparlanmasy, plazmidleriň
haparlanmasy – hemmesi karsinogen, mümkin bolan karsinogen.
Soňra Paul Ehrlich Instituty aýdýar: Ýok, biz bu ýerde partlaýyn synag geçirmeýäris.
Biz önümçiligiň ähli zadyň tertipde bolandygy baradaky öndürijiniň maglumatlaryna esaslanýarys.
Onda maňa derman gözegçiligi hem gerek däl. Bu gülkünç.
Hawa.
Eger diňe öndürijiniň aýtdygyny aýdýan we biz hem öndürijiniň aýdanlaryna ynanýan bolsak, gözegçiligi näme üçin geçireliň?
Bu ynanmajak. Paul Ehrlich institutynda vizual barlag geçirilýär.
Bu diýmek, ony synlaýarsyň – men hiç hili düwünleriň ýüze çykýandygyny görmeýärin –
we şol ýerde hili barlagy amala aşyrylýar.
Bu bir tütekdir. Bu institut Germaniýada ýokary saglyk edarasynyň düzüminde derman howpsuzlygyny üpjün etmek üçin döredildi.
Dermanlar hakyndaky kanuna görä, eger bir madda wada berlen täsiri bermeýän bolsa, ol bazardan çekilmeli.
Eger bir madda tassyklama barlagynda beýan edilenlerden has köp ýan täsirleri görkezse, ol bazardan çekilmeli.
Bularyň ählisi şu ýerde elýeterlidir.
Bu mowzuk boýunça möhüm bolup biljek başga bir nokat.
Paul Ehrlich Instituty tassyklama boýunça işleýär. Olar tassyklama üçin nämeleriň berilmelidigini bilýärler.
Sanjymyň tassyklanmagy üçin her kim rak keseli döretmezdigini görkezýän howpsuzlyk şahadatnamasyny bermeli.
Dölülik bozulmandyr.
Genetik taýdan täsirli maddalaryň – bu ýerde biz şol maddalary, olaryň "waksina" diýlip atlandyrylmagyna
garamazdan – başgalara hiç hili zyýan ýetirmeýändigi.
Çünki genetiki material soňra dem alnyp çykarylanda başga adamlara hem zyýan ýetirip biler.
Bu üç howpsuzlyk barlagynyň hiç biri hem EMA-ya hem-de Paul Ehrlich institutyna elýeterli däldi.
We hiç haçan Paul Ehrlich Institutyndan şeýle diýýän metbugat beýanatyny aldyňyzmy:
Paul Ehrlich Instituty öndürijilere barlaglary hödürlemegi üçünji gezek duýdurdy. Olar hödürlenmedi.
Şonuň üçin lisenziýa häzir ýönekeýçe ýatyrylýar.
Bu metbugat beýanatyny aldınızmy? Ýok.
Olary garaşýarsyňyzmy? Hawa, elbetde. Şeýdip, bu metbugat beýanaty nirede?
Almanýada derman howpsuzlygy üçin hiç kim jogapkär däl. Bu Potemkin obasy.
Bu Paul Ehrlich Instituty.
Hawa, şol bahaňyz üçin köp sag boluň. Bu örän düşündirişli boldy, köp sag boluň.