WEBVTT

00:00.291 --> 00:07.242
Abantu, abantu abanesigidi somshwalense kanye
neziguli kufanele bazi ukuthi ukuqapha imithi eJalimane

00:07.242 --> 00:11.216
sekuphukile ngokuphelele maqondana nalezi zitozo.

00:11.216 --> 00:14.983
Ngakho-ke kuyigunya likahulumeni eliphezulu
ngokusobala elilandela lolu hlelo:

00:14.983 --> 00:18.430
ukuthengiswa kwemijovo yokugoma akufanele kuphazamiseke.

00:18.430 --> 00:26.805
Owayengumphathi wedipatimendi lokuphepha kwemithi ePaul Ehrlich
Institute, uDkt. Keller-Stanislawski, wavuma phambi kwekomidi

00:26.805 --> 00:33.169
locwaningo laseBrandenburg ngoSepthemba 2023 ukuthi
igunya laseJalimane laligcwele ngokuphelele

00:33.169 --> 00:37.990
ekurekhodeni imiphumela eminingi engemihle yemijovo yokugoma.

00:37.990 --> 00:44.984
Kla.TV ibike . Nokho, i-Paul Ehrlich Institute isoliswa
ngokungafezi isibopho sayo sokucwaninga

00:44.984 --> 00:52.630
nokurekhoda umonakalo wezitozo ngokwanele
kusukela ngaphambi kobhubhane lwe-coronavirus.

00:52.630 --> 00:59.773
UDkt. Klaus Hartmann, osebenze iminyaka eyishumi ePaul Ehrlich
Institute emnyangweni wezokuphepha kwemithi, washiya lesi

00:59.773 --> 01:07.094
sikhungo ngoba wayebone ukuthi sasabela kanjani ngendlela
engafanele kakhulu futhi sekwephuzile kakhulu lapho kwakungasolwa

01:07.094 --> 01:12.035
umuthi wokugoma ophindwe kanye nesithupha
okubhekwa njengokubangela ukwanda kwezimo

01:12.035 --> 01:15.904
ezibizwa ngokuthi 'sudden infant death syndrome'.

01:15.904 --> 01:22.077
Ngaleso sikhathi, inani elimangazayo lezingane lafela
zineminyaka eziyizinyanga ezimbili – ngqo iminyaka lapho

01:22.077 --> 01:26.063
kunikezwa khona imijovo yokugoma ejwayelekile yokuqala.

01:26.063 --> 01:34.239
Ucwaningo olwakhiwe ukuhlola lo mkhondo
lwaxhaswa kakhulu ngabakhhiqizi bemijovo yokugoma

01:34.239 --> 01:39.516
abaphethe ukufa ngemijovo yabo eyisithupha-in-one.

01:39.516 --> 01:45.476
Ngakho-ke, ucwaningo aluzange luthole ukuhambisana.

01:45.476 --> 01:53.860
Umgxeki wemijovo yokugoma nomlobi uWolfram Klingele, owayefunda
lolu cwaningo ngokuningiliziwe, uthi idatha

01:53.860 --> 02:01.756
yalawulwa kusukela ekuqaleni futhi
yaphindwa yagqokiswa kabusha ekuhlolweni kokugcina.

02:01.756 --> 02:09.362
EJalimane, imiphumela engemihle yomjovo iyarekhodwa kusetshenziswa
okubizwa ngokuthi 'uhlelo lokubika ngokuzithandela'

02:09.362 --> 02:13.730
ngemva kokuthi umjovo usuvunywe yiPaul Ehrlich Institute.

02:13.730 --> 02:22.490
Lokhu kusho ukuthi abantu abathintekile, odokotela nabapharmasisti
kufanele babike izimpendulo ezimbi zemithi kugunyaziwe.

02:22.490 --> 02:33.235
Engxoxweni noMichael Leitner ngo-2013, uKlaus Hartmann wathi
empeleni kwakuyaziwa iminyaka eminingi ukuthi lolu hlelo lokubika

02:33.235 --> 02:40.058
ngokuzimela alusebenzi – kodwa lwase
lusasetshenziswa ngoba lwalunikeza isizathu

02:40.058 --> 02:45.248
sokuqhubeka nokubonisa ukuthi ukugonywa akunankinga.

02:45.248 --> 02:51.821
Ngakho-ke wathi: "Uma ungarekhodi noma yiziphi izinkinga,
ungazethemba ngokungahloniphi ukuthi azikho

02:51.821 --> 02:59.360
nhlobo, nakuba unamathuluzi amabi kuphela ongakwazi
ukuwasebenzisa ukuze uthole ukuthi ngabe zikhona yini."

02:59.360 --> 03:04.136
Lena isu elisebenze kahle kakhulu kuze kube manje.

03:04.136 --> 03:14.703
Unesistimu yokurekhoda engasebenzi ngempela – bese
uzidumisa ngokuthi kuneziphumo eziwubungozi ezimbalwa kakhulu.

03:14.703 --> 03:22.442
Engxoxweni ehlukile esasazwa ku-ARD ngo-2018, uKlaus Hartmann
wathi kwakukhona ukungabaza okuqhubekayo ukuthi iPaul

03:22.442 --> 03:30.576
Ehrlich Institute yayingafuni ngempela ukwazi ukuthi
ngabe bekukhona yini imiphumela emibi enzima yokugoma.

03:30.576 --> 03:37.670
"Lo mbono ngempela uyavuka engqondweni," kusho
uDkt. Sonja Reitz, umuntu esixoxa naye namuhla.

03:37.670 --> 03:42.795
Engxoxweni elandelayo, zwa ukuhlaziywa kwakhe kokuthi i-Paul
Ehrlich Institute iphethe kanjani uhlobo

03:42.795 --> 03:47.493
olusha ngokuphelele lwesitofu sokugoma olwaziwa
ngokuthi "isitofu sokugoma se-coronavirus".

03:49.423 --> 03:54.711
Kusihlwa, Dokotela Reitz. Wawake wavakashela lapha
ngaphambilini futhi waveza ukungagculiseki okukhulu ngomsebenzi

03:54.711 --> 03:57.936
we-Paul Ehrlich Institute. Ungasitshela ini ngalokho?

03:57.936 --> 04:05.336
Yebo, lena yindaba ebaluleke kakhulu ngoba umphakathi uthembele
kulesi sikhungo, esihloselwe ukuba umgcini wokuphepha kwemithi

04:05.336 --> 04:12.149
eJalimane, futhi ngokuvamile siphinde sinomthwalo wemfanelo
wokuqinisekisa ukuvunywa kwemijovo yokugoma nokwengamela

04:12.149 --> 04:15.463
ukuphepha kwemikhiqizo yezokwelapha nemijovo yokugoma.

04:15.463 --> 04:20.883
Yebo, kuyajabulisa kakhulu lapha ngemijovo yethu
emisha yokugoma i-coronavirus esanda kwethulwa.

04:20.883 --> 04:28.870
Futhi manje, ngo-2021, sesiqhube lo
mkhankaso omkhulu wokugoma, masithi.

04:28.870 --> 04:35.876
Ngikholelwa ukuthi imijovo
eyizigidi ezingama-130 yaphathwa ngo-2021.

04:35.876 --> 04:41.190
Lokhu kusho ukuthi abantu abaningi
sebegonyelwe kabili, kanti abanye kathathu. Kuze kube

04:41.190 --> 04:44.250
manje, izigaba ezingama-192 million sezilethelwe.

04:44.250 --> 04:53.596
Futhi manje le mjekelo ivunyiwe yi-EMA, i-European
Medicines Agency, lapho i-PEI isebenza khona eduze kakhulu.

04:53.596 --> 04:58.256
Nokho, i-PEI inomsebenzi
wokwengamela ukuphepha kwemithi eJalimane.

04:58.256 --> 05:04.527
Futhi okwamanje esikutholayo wukuthi i-Paul
Ehrlich Institute yehlulekile ukulandela izimpawu

05:04.527 --> 05:08.256
eziningi ezikhombisa ubungozi balawa ma-izinto.

05:08.256 --> 05:15.019
Kwakukhona izimpawu ezivela koProfesa zokuthi kulezi
zinto kwakukhona ukungcola, kokubili okubonakalayo

05:15.019 --> 05:19.150
nangaphansi kwemayikroskopu, kunezifakazelo nobufakazi.

05:19.150 --> 05:25.543
Futhi i-PEI yathi abanasithakazelo ngalokhu, ukuthi
bathembele kulwazi lomkhiqizi futhi abazihloli ngokwabo.

05:25.543 --> 05:31.152
Kwakukhona amaqembu amaningana woprofesa. Ngiyazi ukuthi uProfesa
Burkhardt wabhala ePaul Ehrlich Institute

05:31.152 --> 05:36.303
ngomhlaka 21 Mashi ukuthi kwakukhona
ukungcola, nokuthi kwakukhona ukungabaza ngokungcola.

05:36.303 --> 05:39.303
I-Paul Ehrlich Institute
yayingayinaki futhi ayizange yenze lutho.

05:39.303 --> 05:46.491
Kwabe sekubonwa abanye oprofesa ukuthi kulezi zixazululo
zomjovo kwakukhona ukuguquka kombala okuhlukile kakhulu.

05:46.491 --> 05:51.646
Babhalile ukuthi lapho, kwaphinde
kwavezwa ku-Berliner Zeitung noma kwavela udaba.

05:51.646 --> 05:56.573
IPholishiya kaPaul Ehrlich ithola le ncwadi
ayenzi lutho, iyakhunjuzwa, ayenzi lutho.

05:56.573 --> 05:59.336
Futhi akayenzi noma yiziphi izifundo noma ukuhlola.

05:59.336 --> 06:05.651
Babefuna ukubona izifundo ezishicilelwe ezihlolwe ngontanga
kunokuba bathi lokhu kungukungabaza okukhulu kakhulu,

06:05.651 --> 06:09.636
ikakhulukazi njengoba zonke lezi zinto zicwaningwe kabi kakhulu.

06:09.636 --> 06:16.056
Into eyakhiqizwa ukuze isetshenziswe ngobuningi ihlukile
ngokuphelele kunaleyo eyayisetshenziswa ocwaningweni lokuvunywa.

06:16.056 --> 06:21.635
Kungakho i-Paul Ehrlich Institute
bekufanele yenze konke okusemandleni ayo ukuze

06:21.635 --> 06:24.810
iphenye ngokucophelela imiphumela engemihle.

06:24.810 --> 06:30.743
Abantu abayisishiyagalombili bashona ebusuku lokugoma
lokuqala ngesikhathi sovivinyo lokuvunywa, okungaziwa

06:30.743 --> 06:34.170
abantu abaningi ngoba abazange babalwe kuleso sivivinyo.

06:34.170 --> 06:36.610
Ungakubiza futhi lokhu ngokuthi ukuphathwa.

06:36.610 --> 06:44.643
Bafake kuphela iziguli ezazithole
umjovo wesibili, bese benza ucwaningo lwabo.

06:44.643 --> 06:49.876
Ngakho-ke abantu abangaphezu kuka-1,200 abalahlekile; abazange
bathole umjovo wesibili. Abayisishiyagalombili bashonile.

06:49.876 --> 06:54.636
Ngakho nje ngifuna ukusho ukuthi, njengoba bebeyazi le
mininingwane – iPaul Ehrlich Institute yayazi

06:54.636 --> 06:59.350
ngalezi zinto – bekufanele basebenzise
ngokushesha uhlelo lokwengamela oluphelele oluhlukile.

06:59.350 --> 07:04.170
Kudingeka sibheke ngokucophelela imikhuba yezokwelapha:
ukugula kuyashintsha kanjani emikhubeni yezokwelapha?

07:04.170 --> 07:07.690
Zingaki imiphumela engemihle
eyenzeka? Ngokubuza imibuzo esebenzayo.

07:07.690 --> 07:12.556
Ngakho-ke hhayi ngokuhlola ngokungahleliwe ukuthi
ubani obika ini, kodwa ngokubuza imibuzo ngokusebenzayo.

07:12.556 --> 07:16.919
Kodwa enye iphuzu wukuthi empeleni benza
ukuhudula kwedatha ngesikhathi besusa laba bantu

07:16.919 --> 07:19.710
abayisishiyagalombili ocwaningweni lokuvunywa.

07:19.710 --> 07:25.376
Akuzange kube i-Paul Ehrlich Institute,
kwakungu-Pfizer ngqo, okungukuthi abakhiqizi.

07:25.376 --> 07:31.591
Futhi umkhiqizi i-Pfizer waziwa kakhulu ngalokhu; usevele
wamangalelwa kathathu eMelika, ekhokhe izigidigidi zemali

07:31.591 --> 07:35.323
yokubuyisela ngokulawula ngokungafanele izifundo zokugunyazwa.

07:35.323 --> 07:43.937
Ngakho-ke, lapho sisayina izinkontileka ne-Pfizer, asikwenzi
naleli nkampani engaziwa enedumela elihle, kodwa siyenza

07:43.937 --> 07:49.116
nenkampani eseyinqotshiwe icala lezobugebengu izikhathi eziningi.

07:49.116 --> 07:56.512
Lokho kwenza kube kubaluleke kakhulu ukubheka ngokucophelela lobu
buchwepheshe obusha, obufaneleka izigidigidi ezimbili

07:56.512 --> 08:03.250
zamaphawundi – imali ekhokhelwe izishoshovu
zezepolitiki – kodwa futhi obuphethe izingozi ezinkulu kakhulu.

08:03.250 --> 08:08.946
UNksz Keller-Stanislawski wasePaul Ehrlich Institute ubike ukufa
okungaphezu kwezishumi okucatshangwayo

08:08.946 --> 08:14.650
ngomhlaka 10 Januwari 2021, ezinsukwini eziyi-14
nje kuphela emva kokuqala komkhankaso wokugoma.

08:14.650 --> 08:20.895
Futhi kusukela ngoJuni 2021 kuqhubeke, sibona ukunyuka
okukhulu kokufa ezibalweni jikelele, okuqhubeka nokukhuphuka

08:20.895 --> 08:24.450
futhi kugxuma ngqo phezulu lapho kugonywa umjovo wokugqugquzela.

08:24.450 --> 08:27.736
Ukusukela ekwindla ka-2021, lokhu kuzonyuka kakhulu futhi.

08:27.736 --> 08:34.481
Futhi manje sinokufa okungaphezu
kuka-120,000 okwengeziwe okungachazeki kusukela

08:34.481 --> 08:38.721
ngaleso sikhathi kuze kube sekupheleni kuka-2022.

08:38.721 --> 08:45.462
120,000, okungenani – njengoba thina, inhlangano
yezokwelapha, sinqume – okungaphezu kuka-100,000 kumele

08:45.462 --> 08:49.763
kubekwe ekugonyweni, ngoba asinalo elinye incazelo ngalokho.

08:49.763 --> 08:56.427
Futhi esimweni esinjalo – lezi zinombolo ziwizinombolo
ze-DESTATIS , izinombolo zomphakathi – iPaul Ehrlich Institute,

08:56.427 --> 09:02.074
iRKI, wonke umuntu kufanele athi kumele sibheke
ngokushesha okwenzekayo futhi silandele noma yiluphi

09:02.074 --> 09:05.676
ulwazi olungase luqinisekise noma lufakazele ukungabaza.

09:05.676 --> 09:07.303
Futhi kwenzeka ngokuphambene ngqo.

09:07.303 --> 09:13.367
Abantu bayakhuthazwa, bayathokoziswa, batshelwa
ukuthi ukuguquka kwesimo sezulu manje sekuyimbangela yalezi

09:13.367 --> 09:16.830
zifo, nakuba kwakungekho ngempela igagasi lokushisa.

09:16.830 --> 09:23.703
Ngakho-ke sithola sizithola esimweni esingabazekayo kakhulu.

09:23.703 --> 09:30.496
Isimo siphinde sibe sengozini ngoba uNgqongqoshe wethu
wezempilo empeleni unolwazi olunzulu ngalokho okwenzekayo lapho.

09:30.496 --> 09:33.016
Futhi akazange andise uxhaso lwemali lwalesi gunya.

09:33.016 --> 09:39.745
Waqhubeka eqasha abantu abayishumi nanye lapho
futhi akazange aqashe abantu abaningi ukuze

09:39.745 --> 09:43.869
baphathe imibiko eminingi yemiphumela engemihle nokufa.

09:43.869 --> 09:48.896
Kwenzeke okufanayo e-EMA, lapho idatha isanda
kakhulu kangangokuthi abakwazi ukuyilandela.

09:48.896 --> 09:51.670
Akukho uphenyo ngokuthi ngempela kwenzekani.

09:51.670 --> 09:57.323
Futhi kaningi awutholi ngisho nokuqinisekiswa ukuthi
ubike umphumela ongathandeki womjovo wokugoma lapho.

09:57.323 --> 10:03.336
Lokho kusho ukuthi kunokungabaza ukuthi awufuni
ngempela ukwazi ukuthi ngempela kwenzekani ngalokhu kugonywa.

10:03.336 --> 10:07.719
Yebo, lowo mbono ungavela
engqondweni yakho. Angikwazi nokuwuphika.

10:07.719 --> 10:11.683
Hhayi-ke, angikwazi ukusisekela,
angikwazi ukukufakazela, kodwa sekucace cishe.

10:11.683 --> 10:18.542
Uma-ke uthola impendulo embuzweni wakho efana nale: sekubonwe
eDenmark, eMelika naseJalimane enkampanini yezomthetho emele

10:18.542 --> 10:25.401
inani elikhulu labantu abahluphekile ngenxa yokulimala okubangelwa
umuthi wokugoma, ukuthi amaphesenti angu-15 wamabhetshi

10:25.401 --> 10:28.630
abhekele amaphesenti angu-95 weziphumo ezimbi ezinzima.

10:28.630 --> 10:31.036
Okusho ukuthi amaqoqo ahlukile.

10:31.036 --> 10:34.943
Uma ibhachi ihlukile, kumele isuswe emakethe ngokushesha.

10:34.943 --> 10:39.356
Futhi lapho kufika isicelo ePaul
Ehrlich Institute, kwenzekani-ke?

10:39.356 --> 10:41.310
Kukhona umehluko phakathi kwamabhachi. Uyabona lokho?

10:41.310 --> 10:47.357
Bese bethi asikwazi ukuxhumanisa izinombolo zebhachi nemiphumela
engemihle, nakuba kumele zifakwe kuwo wonke amafomu

10:47.357 --> 10:52.908
, ngaphandle kwalokho ishidi ledatha alisebenzi
nhlobo, ngaphandle kokuthi usuliprintile kusengaphambili.

10:52.908 --> 10:56.189
Kodwa ingxenye enkulu yakhona ibikwa
ku-inthanethi, ngakho-ke akukho indlela yokuyigwema.

10:56.189 --> 11:00.543
Awukwazi ukubika lutho uma ungakafaki inombolo yebhachi.

11:00.543 --> 11:04.903
Ngalesi simo, isimangalo esinjalo
singabhekwa kuphela njengesimangalo sokuvikela.

11:04.903 --> 11:09.683
Futhi-ke bathi: Kuthiwani ngokuhlola ukungcola?

11:09.683 --> 11:15.572
Kwavela izimpawu: ukungcola kwe-DNA okubangela
umdlavuza, ukungcola kwezinye izinto, kanye namaplasmidi,

11:15.572 --> 11:19.483
konke kubangela umdlavuza, okungenzeka kubangele umdlavuza.

11:19.483 --> 11:24.796
Kanti-ke i-Paul Ehrlich Institute ithi:
Cha, asenzi ukuhlolwa kwebhachi lapha.

11:24.796 --> 11:29.956
Siyethemba ulwazi lomkhiqizi ukuthi
konke kuhamba kahle ekukhiqizweni.

11:29.956 --> 11:32.846
Ngakho-ke angidingi nokulandelwa kwemithi. Lokho akunangqondo.

11:32.846 --> 11:33.756
Yebo.

11:33.756 --> 11:40.596
Kungani sibe nokwengamela uma nje kusho ukuthi
umkhiqizi uthe kanjalo, sikholelwa kulokho umkhiqizi akushoyo?

11:40.596 --> 11:45.716
Akukholakali. Ukuhlolwa kombono kwenziwa ePaul Ehrlich Institute.

11:45.716 --> 11:51.722
Lokho kusho ukuthi uyayibheka – angiboni
noma yiziphi izingcezu ezihamba emanzini –

11:51.722 --> 11:55.530
futhi yilokho ukuhlolwa kwekhwalithi okwenzeka.

11:55.530 --> 12:02.535
Kuyindlela yokufihla. Lesi sikhungo
sikhona ukuqinisekisa ukuphepha kwemithi

12:02.535 --> 12:06.356
eJalimane egameni leGunya Eliphezulu Lezempilo.

12:06.356 --> 12:14.230
Futhi uMthetho Wezidakamizwa uthi uma into ingabi
nomphumela othembisiwe, kumele ikhishwe emakethe.

12:14.230 --> 12:18.339
Uma into ineziphumo eziwubungozi ezingaphezu
kwalokho okuthembisiwe, njengoba kuchazwe

12:18.339 --> 12:21.030
ocwaningweni lokuvunywa, kumele ikhishwe emakethe.

12:21.030 --> 12:23.049
Konke lokhu kuyatholakala lapha.

12:23.049 --> 12:26.276
Enye iphuzu elingase libe semqoka kulesi sihloko.

12:26.276 --> 12:30.936
I-Paul Ehrlich Institute isebenza ekutholeni imvume. Bayazi
ukuthi yini okufanele ihlinzekwe ukuze imvume itholakale.

12:30.936 --> 12:38.601
Wonke umuntu kumele ahlinzeke isitifiketi sokuphepha esithi
umuthi wokugoma ngeke ubangele umdlavuza ukuze wamukelwe.

12:38.601 --> 12:40.909
Ukuzala akuphazamisekile.

12:40.909 --> 12:45.483
Futhi esimweni sezinto ezisebenza ngokofuzo –
okuyikho esikubhekana nakho lapha, noma ngabe zibizwa

12:45.483 --> 12:47.956
ngamavayikhini – akukho monakalo kubantu besithathu.

12:47.956 --> 12:52.696
Ngoba impahla yemfuzo ingaphuma
emoyeni futhi ingalimaza abanye abantu.

12:52.696 --> 12:57.483
Akukho kwalezi zifundo ezintathu zokuphepha
eyayitholakala ku-EMA noma ePaul Ehrlich Institute.

12:57.483 --> 13:02.083
Futhi wake wathola umbiko wezindaba
ovela ePaul Ehrlich Institute othi:

13:02.083 --> 13:06.938
I-Paul Ehrlich Institute iye yaxwayisa abakhiqizi
okwesithathu ukuthi banikeze izifundo. Azikakaze zinikezwe.

13:06.938 --> 13:10.096
Yingakho-ke ilayisensi manje isikhanselwa nje.

13:10.096 --> 13:12.503
Ingabe wamukele lesi sakhamuzi sezindaba? Cha.

13:12.503 --> 13:17.810
Ungalindela yini lokhu? Yebo, impela.
Ngakho-ke, kuphi lesi saziso sabezindaba?

13:17.810 --> 13:23.126
Akekho onomthwalo wokuphepha kwemithi
eJalimane. Kuyidolobha likaPotemkin.

13:23.126 --> 13:26.236
Lena yi-Paul Ehrlich Institute.

13:26.236 --> 13:28.896
Yebo, ngiyabonga kakhulu ngalokho ukuhlaziywa.
Lokho kuyakhanyisa kakhulu, ngiyabonga kakhulu.
